Dodaj do listy

Polska w 20-leciu międzywojennym

I Czynniki, które ułatwiły odzyskanie niepodległości w 1918 :

1. klęska dawnych państw zaborczych (państw centralnych) - Niemiec i Austrii w I Wojnie Światowej po wcześniejszym umiędzynarodowieniu sprawy polskiej - zwłaszcza w Akcie 5 listopada 1916 - obietnica utworzenia niepodległego państwa, która miała skłonić Polaków do walki po stronie państw centralnych na przełomowym etapie zmagań wojennych

2. rewolucja bolszewicka w Rosji (1917), która spowodowała wycofanie się tego państwa z wojny i anulowanie aktów rozbiorowych - dawne ziemie polskie przeszły w całości na rzecz pokonanych Austrii i Niemiec

3. aktywność Polaków na wszystkich frontach po stronie Ententy - przy takich zasługach nie sposób było pominąć sprawy polskiej w trakcie konferencji pokojowej

II Ośrodki władzy w Polsce w listopadzie 1918:

Zabór rosyjski

Zabór rosyjski

Zabór rosyjski

Galicja

instytucja

Rada Regencyjna

Tymczasowy Rząd Ludowy

Rady Delegatów

Robotniczych

Polska Komisja Likwidacyjna

Zaplecze

polityczne

Konserwa-

tyści

Lewica niepodległościowa

Lewica Rewolucyjna + niepodległościowa

Większość partii galicyjskich

Siła

zbrojna

Polski korpus

Posiłkowy

POW

BRAK

Formacje ochotnicze + POW

Zakończenie działalności

Rozwiązanie na rzecz Piłsudskiego (XI 1918)

Rozwiązanie na rzecz Rządu Moraczewskiego

(XI 1918)

Stopniowe rozwiązywanie, początek 1919

Rozwiązanie na rzecz rządu Moraczewskiego

(XII 1918)

Zabór pruski

Francja

instytucja

Naczelna Rada Ludowa

Komitet Narodowy Polski

Zaplecze polityczne

Chadecja i Narodowa Demokracja

Narodowa Demokracja

Siła zbrojna

Formacje ochotnicze + POW

Dywizja Hallera

Zakończenie działalności

Rozwiązanie na rzecz rządu Paderewskiego (VI 1919)

Rozwiązanie na rzecz Rządu Paderewskiego

(I 1919)

III Działalność rządu Jędrzeja Moraczewskiego:

1. ustawodawstwo socjalne - 8-godzinny dzień pracy, gwarantowana płaca minimalna, ubezpieczenia chorobowe dla robotników - najkorzystniejsze w Europie!

2. na arenie międzynarodowej uznany tylko przez Niemcy Niemcy Republika Republika ustrój polityczny, w którym organy władzy pochodzą z demokratycznych wyborów. Występuje wyraźny trójpodział władzy. Głową państwa jest zazwyczaj prezydent. Władzą ustawodawczą jest jedno-... Czytaj dalej Słownik geograficzny Federalna Niemiec. Członek Unii Europejskiej. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim i Północnym. Powierzchnia 356 970 km2. Liczba ludności 82 357 tys. (2001 r.).... Czytaj dalej Słownik geograficzny - bezradny; politykę międzynarodową prowadził KNP w Paryżu

3. po nieudanej próbie przewrotu prawicowego w nocy z 4 na 5 stycznia 1919 (Marian Januszajtis, ks.Eustachy Sapieha) Piłsudski zdecydował się na utworzenie rządu szerokiej koalicji (endecja, PPS, ludowcy) i powierzył stanowisko premiera Ignacemu Paderewskiemu (16 I 1919), którego uznał KNP w Paryżu

III Wybory do Sejmu Ustawodawczego - 26 I 1919.

Zorganizowano je tak szybko, by uchwalić akty rangi konstytucyjnej i prawnie potwierdzić istnienie niepodległej Polski. Wynik słabo odzwierciedlał preferencje społeczne, gdyż z przyczyn obiektywnych (tylko te obszary były pod kontrolą rządu) głosowali jedynie mieszkańcy byłego Królestwa Polskiego i Galicji Zachodniej. W Królestwie Narodowa Demokracja zmiażdżyła konkurencję, uzyskując 46% głosów (w Galicji - już tylko 11%). Na drugim miejscu uplasowało się PSL "Wyzwolenie" z wynikiem 22% (w Galicji - 20%), zaś socjaliści z PPS nieco nieoczekiwanie uzyskali jedynie 9% poparcia. W Galicji zwyciężyło reprezentujące zamożniejsze warstwy chłopskie PSL "Piast", zdobywając aż 34% głosów. W czerwcu 1919 przeprowadzono głosowanie w Wielkopolsce, zaś za reprezentantów Galicji Wschodniej, ze względu na trwającą tam wojnę polsko-ukraińską, uznano dawnych deputowanych do austriackiego parlamentu. W rezultacie Sejm Ustawodawczy liczył 394 posłów, zaś rozkład mandatów był następujący:

  • Narodowa Demokracja - 36%
  • PSL "Wyzwolenie" - 15%
  • PSL "Piast" - 12%
  • PPS - 9%

IV WALKA O GRANICE POLSKI PO I WOJNIE ŚWIATOWEJ

1. KONCEPCJE KSZTAŁTOWANIA GRANICY WSCHODNIEJ

=> inkorporacyjna - lansowana przez endecję i będąca pomysłem jej przywódcy - Romana Dmowskiego. Zakładała przyłączenie do Polski tych obszarów, na których wyraźnie dominowała ludność pochodzenia polskiego

(co oznaczało w praktyce np. rezygnację z jakichkolwiek roszczeń względem Kresów Wschodnich).

  • federacyjna - popierana przez Józefa Piłsudskiego, który, widząc największe zagrożenie dla odrodzonej Polski w bolszewickiej Rosji, głosił potrzebę wspierania dążeń niepodległościowych m.in. Ukrainy, Białorusi i Litwy, by te państwa stanowiły "bufor ochronny" - łączyłby je z Polską sojusz strategiczny i militarny.

2. GRANICA POŁUDNIOWA

  • teren sporny : Śląsk Cieszyński, Spisz, Orawa
  • listopad 1918 - czeski Narodny Wybor i polska Cieszyńska Rada Narodowa dzielą Śląski Cieszyński
  • 30 I 1919 - Czesi włączają polską część do Czech
  • 3 II 1919 - rozejm, poprowadzenie linii demarkacyjnej
  • 28 VI 1920 - decyzją Rady Ambasadorów zapadłą w Spa Czechy Czechy Republika Czeska. Państwo położone w środkowej Europie. Powierzchnia 78 860 km2. Liczba ludności 10 224 tys. (2001 r.). Stolica Praga. Język urzędowy czeski. Jednostka monetarna korona czeska. Ludność... Czytaj dalej Słownik geograficzny zatrzymują cały Śląsk Cieszyński

3. GRANICA ZACHODNIA

  • teren sporny - Wielkopolska
  • Powstanie Wielkopolskie wybuchło w noc przyjazdu Paderewskiego do Poznania z 28 na 29 XII 1918; interweniował Grenschluz
  • 16 II 1919 - po blisko 2 miesięcznych walkach w Trebirze podpisano rozejm
  • 28 II 1919 - Dmowski składa memoriał w sprawie granicy zachodniej, a 3 III 1919 w sprawie granicy wschodniej na ręce Rady Ambasadorów Konferencji Paryskiej
  • efektem działań Dmowskiego i Paderewskiego jest utworzenie specjalnej komisji ds. Polski nazwanej od przewodniczącego Komisją Cambona
  • 28 VI 1919 - Traktat Wersalski przyznaje Polsce Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie (bez Gdańska, który jednak pozostaje polskim obszarem celnym; Polska Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. Jednostka... Czytaj dalej Słownik geograficzny może też swobodnie korzystać z portu i sprawuje nadzór nad łącznością) - tym samym Powstanie Wielkopolskie okazuje się pierwszym zwycięskim - na Warmii, Mazurach i Powiślu ma się odbyć pod nadzorem międzynarodowym plebiscyt - głosować mogą tylko urodzeni na danym obszarze
  • przeprowadzony 21 VIII 1921, a więc w szczytowym momencie wojny polsko - bolszewickiej, Polska wygrała tylko w kilkunastu powiatach - reszta przypadła Niemcom

4. ŚLĄSK

  • 16/17 VIII 1919 - I Powstanie Śląskie - przysłanie Komisji Sojuszniczej
  • 15-20 VIII 1920 - II Powstanie Śląskie - sprowokowane przez Niemców
  • 20 III 1921 - plebiscyt: 707 tys. głosów za Niemcami; 479 tys. za Polską
  • zignorowany przez rząd polski
  • 2/3 V 1921 - wybucha III Powstanie Śląskie
  • VI 1921 - zawieszenie broni
  • od 5 VII 1921 obszar pod kontrolą Komisji Sojuszniczej
  • X 1921 - decyzją Rady Ambasadorów 33% obszaru i 46% ludności Śląska włączono do Polski - nałożono obowiązek utrzymania jedności gospodarczej przez 15 lat

5. WILNO

  • 21 IV 1919 - Piłsudski wkracza do Wilna
  • 22 IV 1919 - Manifest
  • 12 VII 1920 - umowa litewsko - bolszewicka
  • 9 X 1920 - "bunt" Żeligowskiego
  • 20 I 1922 - wybory do Sejmu Wileńskiego
  • 15 III 1923 - ostateczne ustalenie granicy - z Wilnem po stronie polskiej

V EWOLUCJA Ewolucja ogół zmian, jakie zachodziły w historii organizmów na Ziemi od momentu pojawienia się życia do chwili obecnej. Obejmuje zmiany właściwości organizmów, powstawanie nowych grup taksonomicznych oraz... Czytaj dalej Słownik biologiczny USTROJOWA II RP

1. Mała Konstytucja z 20 II 1919

  • charakter przejściowy, do uchwalenia przez Sejm Ustawodawczy konstytucji "właściwej"
  • Naczelnik Państwa (Piłsudski, którego po złożeniu urzędu Tymczasowego Naczelnika Państwa poproszono o kontynuowanie funkcji) był najwyższym zwierzchnikiem zarówno wojska, jak i służby cywilnej
  • do rządu należały : gospodarka, administracja, oświata i kultura

2. Konstytucja marcowa z 17 III 1921

  • republika
  • władza należy do Narodu
  • trójpodział władzy
  • WŁADZA USTAWODAWCZA - PARLAMENT:
  • stanowienie prawa
  • wybór prezydenta
  • nadzór nad Najwyższą Izbą Kontroli
  • decyzja o wojnie i pokoju
  • kontrola rządu (odpowiedzialność parlamentarna ministrów)
  • WŁADZA WYKONAWCZA - PREZYDENT:
  • reprezentacja kraju na arenie międzynarodowej
  • prawo rozwiązania sejmu za zgodą 3/5 senatorów
  • prawo wydawania zarządzeń, rozporządzeń (wymóg kontrasygnaty odpowiedniego ministra!)
  • mianowanie i odwoływanie premiera i ministrów (na wniosek premiera)
  • najwyższy zwierzchnik sił zbrojnych, ale NIE naczelny wódz w czasie wojny (z myślą o Piłsudskim, gdyby został prezydentem)
  • zwoływanie, otwieranie i odraczanie obrad Sejmu i Senatu
  • UPRAWNIENIA RZĄDU - WŁADZA WYKONAWCZA:
  • Inicjatywa ustawodawcza
  • kontrasygnata aktów prezydenckich
  • GWARANCJE PRAW OBYWATELSKICH:
  • wolność osobista
  • tajemnica korespondencji
  • wolność sumienia i wyznania
  • wolność prasy, nauki
  • wolność zrzeszania się
  • ochrona własności prywatnej
  • mniejszości narodowe (do 35% społeczeństwa) miały prawo zakładania i prowadzenia na własny koszt zakładów wychowawczych z własnym językiem wykładowym i przepisami religijnymi
  • były to bez wątpienia najszersze konstytucyjne gwarancje praw obywatelskich w ówczesnej Europie - nic dziwnego po 123 doświadczeniu rozbiorów

VI PRZEWRÓT MAJOWY - PRZYCZYNY I SKUTKI:

1. sytuacja z lat 1922 -1925:

  • niekorzystne położenie międzynarodowe Polski, mimo sojuszy wojskowych z Rumunią i Francją
  • umowa rosyjsko - niemiecka w Rapallo z 1922
  • konferencja w Locarno 1925 - brak gwarancji nienaruszalności granicy z Niemcami!
  • rewizjonizm wersalski (marsz "czarnych koszul" na Rzym 1922 i "pucz monachijski" 1923)
  • "wojna celna" - w 1925 Niemcy przestają kupować polski węgiel, strona polska odpowiada nałożeniem zaporowych ceł na towary niemieckie
  • sytuacja gospodarcza i społeczna - przede wszystkim dwie nieudane próby przeprowadzenia reformy rolnej
  • nieefektywne wprowadzanie reformy finansowej (sabotaż podatkowy ziemiaństwa)
  • odpływ kapitału zagranicznego z Polski
  • załamanie się kursu złotego w stosunku do dolara

2. kto poparł zamach majowy?

  • Piłsudski od 1922 wycofał się z czynnego życia politycznego do swojej rezydencji w Sulejówku
  • widząc osłabienie kolejnych rządów, już od jesieni 1925 pracował wraz ze swymi stronnikami na przygotowaniem zamachu - czekali tylko na dogodny moment
  • po powtórnym objęciu funkcji premiera przez Wincentego Witosa 5 V 1926 uznali, że czas nadszedł - ruszając z wojskiem na Warszawę w nocy z 11 na 12 maja 1926 Piłsudski liczył przede wszystkim na zdyskontowanie rozczarowania społecznego niewydolnością młodych struktur demokratycznych
  • w trakcie 3 dniowych walk (12-15 maja 1926) według oficjalnych danych zginęło 215 żołnierzy i 164 cywilów - prezydent Wojciechowski i premier Witos ustąpili

3. Konstytucja kwietniowa z 23 IV 1935 - podstawa autorytarnych rządów sanacji

  • zmniejszała liczbę posłów do 208
  • podwyższała dolna granicę wiekową czynnego (do 24) i biernego (do 30) prawa wyborczego
  • zmniejszała liczbę senatorów do 98
  • 1/3 senatorów wybierał Prezydent
  • senat zyskał prawo zatwierdzania ustaw
  • ograniczono kontrolę parlamentu nad rządem
  • Marszałek Senatu, a nie, jak do tej pory, Sejmu, miał zastępować Prezydenta w razie potrzeby
  • NIKT nie kontrolował Prezydenta, który był odpowiedzialny przed Bogiem i Historią
  • w osobie prezydenta skupiona jest jednolita i niepodzielna władza państwowa
  • Prezydent jest ZWIERZCHNIKIEM: rządu, Sejmu, Senatu, armii, Najwyższej Izby Kontroli
  • Prezydenta nie wybierano już w wyborach powszechnych, ale pośrednich, dokonywanych przez Zgromadzenie Elektorów (Marszałek Sejmu, Marszałek Senatu, prezes Prezes J. Słowacki Kordian, bohater epizodyczny; obok Księdza przywódca spisku koronacyjnego, gaszący zapał młodych i nie podsuwający im efektywniejszych sposobów działania i rozwiązań
    Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
    Rady Ministrów, prezes Sądu Najwyższego, Generalny Inspektor Sił Zbrojnych)
  • podział władzy istniał tylko jako fasada - w rzeczywistości cała władza należała do Prezydenta - poszerzono kompetencje Senatu, bo był mu podległy
  • nie przestrzegano gwarancji praw obywatelskich
  • opozycję polityczną więziono (obóz w Berezie Kartuskiej)
  • utworzono Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR z Walerym Sławkiem) - formalnie była to koalicja, w rzeczywistości wprowadzono system monopartyjny
  • "rządy pułkowników" - autorytarna dyktatura Dyktatura rządy jednostki zazwyczaj nie oparte na żadnej formie prawnej, ale głównie na sile i nieograniczonej władzy. Dyktaturę może sprawować też jakaś grupa czy klasa społeczna (np. dyktatura wojskowa... Czytaj dalej Słownik historyczny wojskowych
  • Polska nie umiała korzystać z wolności, niebawem miała ją utracić na kolejne 45 lat (1945 - 1989)