Dodaj do listy

Sejm Wielki

Wydarzenia II połowy XVIII wieku wyraźnie wskazywały na to, że istnieje realne zagrożenie dla istnienia Rzeczpospolitej. Dokonany w 1772 roku rozbiór sprawił, że obszar państwa zmniejszył się o ponad 1/3. Polska Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. Jednostka... Czytaj dalej Słownik geograficzny przeżywała także głęboki kryzys wewnętrzny, uniemożliwiający przeprowadzenie poważniejszych reform. Tym bardziej, że ten stan był na rękę sąsiadom Rzeczpospolitej, mającym wielki wpływ na jej bieżącą sytuację. Prezentowali oni stanowisko, że wszelkie zmiany na lepsze w Polsce będą jednocześnie zmianami na gorsze dla nich. Taką postawę wzmacniała jednomyślność w tej kwestii wszystkich trzech państw.

Położenie Rzeczpospolitej zmieniło się w momencie zaangażowania się Rosji i Austrii w wojnę z Turcją w 1787 roku. Temu krokowi sprzeciwiły się Prusy i wraz z Anglią poparły Imperium Osmańskie. Szukając sprzymierzeńców Prusy brały pod uwagę przyciągnięcie na swoją stronę państwa polskiego i zawarcie z nim sojuszu wojskowego. Ten pomysł znalazł zwolenników wśród polskiej magnaterii, nastawionej pozytywnie do pomysłu reform w kraju. Mimo to król Stanisław August Poniatowski zdecydował się na krok zgoła odmienny. W zamian za pozostanie w orbicie wpływów Rosji i poparcie jej walki z Turcją król oczekiwał od carycy Katarzyny II przyzwolenia na reformy w kraju. Przyzwolenie takie otrzymał, co umożliwiło mu zwołanie sejmu walnego na dzień 6 października 1788 roku. Jako że sejm był ogólnopaństwowy, polsko - litewski to na jego przewodnictwo wybrano dwóch marszałków. Koronę reprezentował Stanisław Małachowski, zaś Litwę - Kazimierz Nestor Nestor Homer Iliada, bohater epizodyczny; syn Neleusa, najstarszy z wodzów greckich, doświadczony, zawsze służy radami, które na ogół są brane pod uwagę. Nie udało mu się jednak pogodzić Achillesa... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Sapieha. Sejm w początkowych założeniach miał się zająć wyłącznie sprawą wsparcia militarnego Rosji w wojnie z Turcją poprzez wysłanie polskiego korpusu ekspedycyjnego. Ostatecznie obrady sejmu przeciągnęły się aż do 1792, przynosząc głębokie reformy całego państwa.

Na samym początku obrad zawiązano konfederację. Miało to taki skutek, że niemożliwe było zerwanie sejmu na drodze liberum veto, a postanowienia miały zapadać większością głosów. Nie można powiedzieć, że wszyscy uczestnicy sejmu w równym stopniu popierali wprowadzanie reform w kraju. Pod tym względem sejm był zróżnicowany Można wyróżnić trzy liczące się ugrupowania. Stronnictwo magnackie, reprezentowane m.in. przez Ksawerego Branickiego, Seweryna Rzewuskiego i Szczęsnego Potockiego było przeciwne wszelkim zmianom i dążyło do utrzymania status quo i silnych związków z Rosją. Reprezentowało ono stanowisko dużej grupy magnaterii, której nie na rękę były wszelkie zmiany i która czerpała zyski z kryzysu państwa. Stronnictwo dworskie, skupione wokół króla i prymasa Ignacego Potockiego podobnie jak stronnictwo magnackie, nie pragnęło zrywać wszelkich więzów z Rosją. W odróżnieniu jednak od tego stronnictwa chciało wykorzystać wsparcie Rosji i Rady Nieustającej do wzmocnienia władzy królewskiej i powiększenia liczebności armii. Wreszcie stronnictwo "postępowe", którego przywódcami byli Adam Czartoryski i Hugo Kołłątaj ( w tym stronnictwie znaleźli się także m.in. Józef Wybicki, Julian Julian G. Zapolska Żabusia, bohater epizodyczny; narzeczony Marii, kochanek Żabusi.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
Ursyn Niemcewicz i Stanisław Małachowski) i opowiadało się za sojuszem z Prusami, tym samym za zerwaniem stosunków z Rosją, a także za głęboką przebudową kraju, m.in. poprzez likwidację Rady Nieustającej.

Sprawą, jaką zajęto się jako jedną z pierwszych była kwestia powiększenia armii. Mimo strat terytorium podczas rozbioru Rzeczpospolita nadal pozostawała krajem dużym i do obrony potrzebowała armii liczącej co najmniej 200 tys. żołnierzy. Propozycja tzw. "aukcji", czyli powiększenia armii wyszła 20 października 1788 roku od wojewody sieradzkiego Michała Walewskiego. Zaproponował on ostrożnie początkowe zwiększenie liczby żołnierzy do 100 tys. Pomysł ten spotkał się z aprobatą, jednak jego wykonanie nie było już sprawą prostą, gdyż Rzeczpospolitej nie było stać na utrzymanie takiej ilości wojska. W związku z tym następnym postanowieniem sejmu było nałożenie nowego podatku mającego to sfinansować. Podatek ten nazwano "ofiarą dziesiątego grosza" i był pierwszym od lat stałym podatkiem. Jego wielkość uzależniona była od dochodu i wynosiła 10% dochodu w przypadku szlachty i 20% w przypadku duchownych. W ostateczności reforma armii powiodła się połowicznie. Na skutek oszustw przy podawaniu wielkości dochodu wpływy z nowego podatku okazały się mniejsze niż zakładano. W końcu sejm w listopadzie 1789 roku zmniejszył liczebność armii do 65 tys. żołnierzy, lecz liczba ta pozostawała jedynie na papierze (ostatecznie armia liczyła sobie 46 tys. żołnierzy).

Równie ważną sprawą jak liczebność armii była kwestia komu miała ona podlegać. Były tu dwie możliwości: albo sejmowi, albo Departamentowi Wojskowemu Rady Nieustającej. Ostatecznie wybrano w 1789 roku pierwszą możliwość, mającą zagwarantować zwierzchnictwo narodu nad siłami zbrojnymi. Sama Rada Nieustająca, pełniąca rolę rządu polskiego była przez społeczeństwo odbierana jako twór obcy, wykorzystywany do wprowadzania pomysłów państw zaborczych. Ta zła opinia pociągnęła za sobą najpierw likwidację Departamentu Wojskowego (zastąpionego przez Komisję Wojskową), a następnie i całej Rady. Ten krok nie mógł naturalnie spodobać się zaborcom, a w szczególności Rosji, która nawet uciekała się do gróźb, że w razie zerwania zależności od niej, możliwy jest kolejny rozbiór. Na razie jednak wszystko przebiegało po myśli stronnictwa patriotycznego. Rosja Rosja Federacja Rosyjska. Państwo położone we wschodniej Europie i północnej Azji. Powierzchnia 17 075 400 km2. Największe powierzchniowo państwo na świecie. Liczba ludności 144 664 tys. (2001 r.).... Czytaj dalej Słownik geograficzny nie dość, że nie zareagowała, to jeszcze wycofała swoje wojska z terenów Kresów Wschodnich.

Sejm w normalnych warunkach trwał z reguły do 6 tygodni. Jednak reformy państwa wymagały przedłużenia tego okresu w przypadku właśnie obradującego sejmu. Na wniosek Stanisława Szczęsnego Potockiego przedłużono obrady sejmu na czas nieokreślony. W listopadzie 1790 roku do zasiadających już osób w ławach poselskich dołączono 172 nowych posłów wybranych przez sejmiki ziemskie. Od 16 grudnia sejm obradował w takim, powiększonym dwukrotnie składzie.

Należy wspomnieć o udziale mieszczaństwa w obradach sejmu wielkiego. Jego położenie w XVIII wieku pozostawiało wiele do życzenia, a siła polityczna była niewielka. Dawno poszły w zapomnienie liczne prawa i przywileje mieszczaństwa sprzed kilkuset lat. Zachęcani przez Hugona Kołłątaja mieszczanie Mieszczanie B. Prus Lalka, bohater zbiorowy; są wśród nich Polacy, Niemcy i Żydzi
Polacy: Reprezentowani przez Deklewskiego (fabrykant powozów, wytrwały w pracy, znakomity rzemieślnik), radcę Węgrowicza...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
miast królewskich przeprowadzili "demonstrację siły" - w listopadzie 1789 roku w Warszawie odbyła się tzw. "czarna procesja", nawiązująca swym kształtem do wydarzeń dziejących się ówcześnie w rewolucyjnej Francji. Ukoronowaniem procesji było spisanie "Aktu zjednoczenia miast", w którym żądano zrównania stanu mieszczańskiego ze szlachtą i przywrócenia odebranych w przeszłości praw. Postawa mieszczan musiała zrobić duże wrażenie na magnaterii. Jej efektem było przyjęcie przez sejm w kwietniu 1791 roku prawa o miastach. Gwarantowało ono mieszczanom dostęp do stanowisk urzędniczych i wojskowych, dawało prawo posiadania ziemi. Przedstawiciele mieszczaństwa mieli się znaleźć w sejmie, ale już jedynie z prawem zabierania głosu wyłącznie w sprawach miast, i to głosu doradczego. Od tamtego czasu mieszczanina nie można było zatrzymać bez wyroku sądowego, łatwiej mu było także zdobyć szlachectwo. Sama szlachta Szlachta uprzywilejowany stan społeczny, który wyłonił się ostatecznie w Polsce w XIV w. spośród rycerstwa. O przynależności do tego stanu decydowało przede wszystkim urodzenie, rzadziej nobilitacja (nadanie... Czytaj dalej Słownik historyczny także skorzystała na prawie o miastach, gdyż uzyskała prawo do zajmowania się handlem i rzemiosłem na terenie miast.

3 maja 1791 roku to data uchwalenia przez Sejm Wielki konstytucji Rzeczypospolitej. Odbyło się to pod nieobecność 2/3 posłów, głównie tych niechętnych reformom, którzy wyjechali na ferie i nie zostali powiadomieni o kontynuacji obrad. Pozostała 1/3 w większości obstawała za reformami kraju. Duże znaczenie dla wyników głosowania miała zapewne postawa warszawskich mieszczan stojących murem za królem, a także obecność wojsk królewskich, zgromadzonych "tak na wszelki wypadek".

Konstytucja 3 maja była pierwszym takim aktem w Europie i drugim (po konstytucji USA) na świecie. Jej rozwiązania były w duchu oświeceniowych poglądów na kształt państwa.

W myśl konstytucji cała władza pochodziła od narodu. Pod pojęcie narodu podpadała jednak wyłącznie szlachta. Konstytucja utrzymywała poddaństwo osobiste, ale z drugiej strony gwarantowano chłopom opiekę władz państwowych (jak się miało okazać w praktyce, był to tylko pusty frazes). Szlachcic nie mógł już jak dawniej jednostronnie unieważniać umów o zamianę pańszczyzny na czynsz dzierżawny. Prawa polityczne posiadała znacznie mniejsza grupa społeczeństwa niż dawniej. Głównie uzależnione to było od posiadanego majątku.

Nie doczekała się uregulowania w samej konstytucji kwestia czy żydzi będą włączeni do stanu mieszczańskiego. Za to zarówno im, jak i wyznawcom innych religii zapewniono wolność wyznania. Mimo to religią panującą pozostawała religia katolicka.

Władza dzieliła się na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą.

Władza ustawodawcza spoczywała w rękach sejmu, którego członkami było 204 posłów ze stanu szlacheckiego oraz 24 przedstawicieli mieszczan. Jego kadencja wynosiła 2 lata. Uchwały sejmowe miały zawsze zapadać większością głosów. Zlikwidowano liberum veto oraz prawo zawiązywania konfederacji. Sejm miał obowiązek dokonywać rewizji postanowień konstytucji co 25 lat.

Władza wykonawcza należała do dziedzicznego króla. Elekcja była ograniczona do przypadków wygaśnięcia dynastii panującej. Od razu ustalono, że następcą Stanisława Augusta zostanie władca Saksonii książę Fryderyk Fryderyk A. Domańska Historia żółtej ciżemki, bohater epizodyczny; postać historyczna, zw. Frydruszem, królewicz: pilny, elokwentny, bystry. Jako dziecko lubił psikusy i krotochwile. Później został biskupem. Jako... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum August, wnuk Augusta III. Król miał zwierzchnictwo nad armią. Przy królu miał być tworzony rząd, Straż Praw. W jej szeregach byli różni ministrowie, a także i prymas.

Władza sądownicza to niezależne i sprawiedliwe sądy. Postanowienia konstytucji przewidywały, że pierwszą instancję będą stanowić sądy ziemskie. Były one poddane kontroli w II instancji Trybunałowi Koronnemu i sądom asesorskim.

Dotychczasowa odrębność Wielkiego Księstwa Litewskiego miała zostać zniesiona. Litwa Litwa Republika Litewska. Państwo położone we wschodniej Europie, na południowo-wschodnim wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Powierzchnia 65 200 km2. Liczba ludności 3 482 tys. (2001 r.). Stolica Wilno. Język urzędowy... Czytaj dalej Słownik geograficzny została jedynie jedną z prowincji Rzeczpospolitej, obok Wielkopolski i Małopolski. Król nie tytułował się już księciem księstwa litewskiego. Pewne ustępstwa (zawarte w "Zaręczeniu wzajemnym obojga narodów", 22 października 1791) w tym zakresie widoczne były w składzie komisji wojskowej i skarbowej, gdzie połowę składu mieli stanowić przedstawiciele (byłego) Wielkiego Księstwa Litewskiego. Pozostawiono także pewną odrębność w dziedzinie skarbowości (oddzielny skarb i sądy skarbowe). Szlachta litewska zapewniła sobie równą ze szlachtą koronną liczbę stanowisk ministerialnych i innych tytułów. Prawo o miastach stało się częścią konstytucji.

Konstytucja 3 maja dawała państwu możliwość podźwignięcia się z politycznej i gospodarczej zapaści i była wielkim osiągnięciem jak na owe czasy. Stworzona na jej mocy monarchia Monarchia forma rządów, w której władzę w zasadzie dożywotnio sprawuje jednostka (król, cesarz, sułtan) pochodząca z wyboru lub dziedzicząca rządy po przodkach.
· monarchia absolutna
Była...
Czytaj dalej Słownik historyczny
konstytucyjna być może sprawdziłaby się jako nowy ustrój państwa polskiego. Być może, bo za sprawą postawy państw uniemożliwiono wprowadzenie jej w życie na dłuższy okres. Otwarte pozostaje pytanie czy ostateczna klęska reform Sejmu Wielkiego była wywołana jedynie sytuacją międzynarodową i niechęcią zaborców do wszelkich zmian w Polsce na lepsze. Dużą rolę odgrywało z pewnością samo nastawienie społeczeństwa, głównie szlachty. Duża część szlachty bowiem w swej krótkowzroczności dostrzegała jedynie negatywne konsekwencje reform dotykające ją osobiście. Nie zwracała większej uwagi na to, że były one jedynym ratunkiem dla państwa, dryfującego ku katastrofie, która zresztą po paru latach nastąpiła. Mimo to osiągnięcia Sejmu Wielkiego, Konstytucja 3 maja pozostają chlubną kartą w dziejach naszego kraju.