Dodaj do listy

Konstytucja 3 maja- geneza, główne postanowienia i znaczenie

Polska, która jeszcze za rządów Jana III Sobieskiego była uważana za jedna z potęg w Europie, już kilkadziesiąt lat później była traktowana jako jedno z bardziej zacofanych krajów Europy, słabe, uważane za łatwy łup dla państw ościennych. Uzależniona od Prus, Rosji i Austrii, decydujących o polityce wewnętrznej Polski dzięki przekupnym posłom, bez silnej władzy centralnej mogącej sprzeciwić się nadmiernemu ingerowaniu w sprawy wewnętrzne. Słaby sejm, ograniczony zasadą liberum veto, ciągle zrywany przez szlachtę, która stawiała swoją prywata na pierwszym miejscu, sytuację pogarszały rządy magnaterii traktującej Rzeczpospolitą jako teren swych prywatnych wojen, kryzys gospodarczy, brak regularnej armii, nie zabezpieczone granice zewnętrzne, to obraz Rzeczpospolitej z końca XVIII wieku. Poprawę przyniosło dopiero panowanie Stanisława Augusta Poniatowskiego. Mimo swej słabości wynikającej z dużego uzależnienia od Rosji dostrzegł konieczność przeprowadzenia reform, które starał się zaprowadzać stopniowo, bacznie obserwując zachowanie Prus, Austrii, a w szczególności Rosji. W Warszawie już wówczas od kilku miesięcy organizowano poufne spotkania i debaty nad wprowadzeniem nowym reform, a w szczególności konstytucji, która zreorganizowałaby władzę centralną.

Jesienią 1788 roku, w korzystnej dla Polski sytuacji międzynarodowej, charakteryzującej się zbliżeniem polsko - pruskim oraz chwilowym brakiem zainteresowania Rosji sprawami polskimi w wyniku wojny z Turcją, zebrał się sejm, który zawiązał się w konfederację, nazwano go Sejmem Czteroletnim, ze względu na fakt, iż obradował do 1792 roku. Marszałkami zostali Stanisław Małachowski i Kazimierz Nestor Nestor Homer Iliada, bohater epizodyczny; syn Neleusa, najstarszy z wodzów greckich, doświadczony, zawsze służy radami, które na ogół są brane pod uwagę. Nie udało mu się jednak pogodzić Achillesa... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Sapiecha. Od razu ukonstytuowały się trzy ugrupowania: pierwsze związane z Poniatowskim, prorosyjskie, widzące w sojuszu z Rosją możliwość przeprowadzenie koniecznych reform, drugie stronnictwo hetmańskie, przeciwne jakimkolwiek reformom, które mogłyby wzmocnić władzę monarszą oraz trzecie patriotyczne. Obejmowało ono grupę osób związanych z Puławami i antyrosyjsko nastawioną szlachtę, kwestionującą skuteczność zmian, które chciał przeprowadzić obóz prorosyjski. Uważali oni bowiem, iż warunkiem reform jest wykorzystanie ewentualnego konfliktu między zaborcami i przeprowadzenie zmian w oparciu o Prusy. Już w 1789 roku Sejm Czteroletni zlikwidował Radę Nieustającą, uchwalił zwiększenie liczby wojska na 100 tysięcy, i aby utrzymać taką wielką armię zdecydowano się na opodatkowanie szlachty i kleru. Co jednak nie przyniosło spodziewanych rezultatów, bowiem sami podatnicy określali wysokość swoich dochodów. Wreszcie zakazano pobierania pieniędzy od obcych dworów. Podjęto też rokowania z Prusami, które zakończyły się podpisaniem porozumienia antyaustriackiego. W razie wojny Polacy odzyskaliby tzw. Galicję, Prusy zdobyłyby przewagę w Rzeszy. Tymczasem do wojny austriacko pruskiej nie doszło, wprost przeciwni Leopold II i Fryderyk Fryderyk A. Domańska Historia żółtej ciżemki, bohater epizodyczny; postać historyczna, zw. Frydruszem, królewicz: pilny, elokwentny, bystry. Jako dziecko lubił psikusy i krotochwile. Później został biskupem. Jako... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum Wilhelm II zawarli przymierze.

Stanisław Dunin - Karwicki w dziele De ordinanda Republica zaproponował powołanie tzw. sejmu gotowego, który obradowałby przez sześć lub osiem tygodni, przy jednoczesnym ograniczeniu powszechnie stosowanej zasady liberum veto. Stanisław Leszczyński, autor Autor J. Szaniawski Dwa teatry, bohater epizodyczny; małomówny dramaturg z nieodłączną fajką, twórca katastroficznej, fantastycznej sztuki, nie pozbawionej jednak realizmu. Postać jest prawdopodobnie... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Głosu wolnego wolność ubezpieczającego poparł postulaty Dunina Karwickiego, co do sejmu zawsze gotowego, optował jednak za rocznymi obradami Izby Poselskiej i Senatu, które przez pierwsze pół roku zajęły by się uchwalaniem praw, a przez następną część kadencji wprowadzeniem ich w życie. W roku 1744 Listem ziemianina Dunin Karwicki, Stanisław Leszczyński oraz ojciec Ojciec B. Schulz Sklepy cynamonowe, bohater główny; zajmuje poczesne miejsce w powieści; szanowany kupiec, sprawujący ojcowską władzę nie tylko nad rodziną, ale i nad subiektami. Pochylony nad rachunkami,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum ostatniego króla Polski, Stanisław Poniatowski zwrócili uwagę posłów na konieczność ograniczenia liberum veto, jednak żaden z nich nie ośmielił się mówić o całkowitym usunięciu z polskiego życia politycznego tej zasady. Osobą, która publicznie po raz pierwszy zaczęła mówić o usunięciu liberum veto był Stanisław Konarski, w dziele O skutecznym rad sposobie wykazywał niebezpieczeństwo, jakie niesie ze sobą dalsze stosowanie tej zasady. Podobne koncepcje wysuwali również Czartoryscy, którzy związali się dworem rosyjski, przy jego pomocy chcieli w 1763 roku przejąć władzę w kraju. Elekcje 1763 roku wyniosła na tron Stanisława Poniatowskiego, który również chciał przeprowadzić konieczne zmiany w ustroju Rzeczpospolitej.

Palącym problemem była kwestia włościan. Nasz kraj w XVIII wieku to państwo, którego większość dochodów pochodziła z rolnictwa, ciężar utrzymania państwa spoczywał jednak na barkach chłopów. Ich sytuacja od XVI wieku uległa pogorszeniu na skutek polityki szlachty, zwiększającej stale obciążenia chłopów, bez unowocześniania techniki pracy na roli, co prowadziło jedynie do zaostrzenia wzajemnych stosunków między włościanami a dziedzicami. Problemem chłopskim zajął się między innymi Stanisław Leszczyński, który w swoich pismach politycznych uważał ograniczenie władzy szlacheckiej nad chłopami oraz przyznanie chłopom wolności osobistej za niezbędny warunek rozwoju gospodarczego państwa. Konarski uzupełnił ten projekt, proponując zamianę pańszczyzny na czynsz czy też zupełne odejście od pańszczyzny. Kolejną kwestią, której reformy podejmie się konstytucja 3 maja, a która przez polskich pisarzy politycznych sygnalizowana była już dużo wcześniej są stosunki gospodarcze Rzeczpospolitej, a właściwe złą sytuacja miast polskich i polityka antymieszczańska szlachty. Z propozycją zmian w połowie XVIII wieku wystąpił Antoni Potocki domagając się zrównania w prawach miast polskich z miastami Prus Królewskich. W 1767 roku Gabriel Podoski wysunął podobny projekt, ale nie wzbudził on wówczas większego zainteresowania posłów. Projekty te stały się jednak wzorcem zmian, które wprowadzała konstytucja w 1791 roku, 17 kwietnia bowiem przyjęto tzw. prawo o miastach na mocy którego mieszczanie Mieszczanie B. Prus Lalka, bohater zbiorowy; są wśród nich Polacy, Niemcy i Żydzi
Polacy: Reprezentowani przez Deklewskiego (fabrykant powozów, wytrwały w pracy, znakomity rzemieślnik), radcę Węgrowicza...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
z miast królewskich otrzymali m.in. prawo kupowania dóbr ziemskich czy dostęp do urzędów.

Do konkretnych prac nad reformą ustrojową, gospodarczo społeczną państw polskiego przystąpiono w 1789 roku. I tak od 7 września 1789 roku specjalnie powołana deputacja przygotowywała ów projekt. W jej skład weszli doświadczeni politycy, na czele z Adamem Krasińskim, biskupem kamienieckim. Prace początkowo postępowały bardzo powoli głównie ze względu na nieufność pomiędzy poszczególnymi osobami. Po kilkumiesięcznych obradach w 1790 roku przedstawiono wyniki prac, wnosząc pod obrady sejmowe gotowy projekt konstytucji, ograniczający władzę monarszą, ale uwzględniający prawa kardynalne. Zdecydowano się na podwojenie składu Izby Poselskiej. Co spotkało się z ostrą krytyką królewską, postanowiono więc zaprosić monarchę do udziału w przygotowywaniu projektu. Dlatego już od grudnia 1790 roku członkiem grupy pracującej nad ustawą Rządową został również Stanisław August Poniatowski. Prowadził często długie debaty z sekretarzem Potockiego, Włochem, Scypionem Piattolim, wnosząc do tekstu liczne poprawki. Jednocześnie do prac przystąpił Hugo Kołłątaj. Opracowany przez niego projekt stał się podstawą ostatecznej wersji ustawy. Ze względu na pogarszającą się sytuację międzynarodową postanowiono uchwalić ją wcześniej niż planowano. Dlatego wykorzystano nieobecność posłów na sejmie, którzy rozjechali się do domów, w związku ze świętami Wielkanocnymi. 2 maja w Pałacu Radziwiłłowskim został odczytany tekst Tekst każda wypowiedź, utrwalona na piśmie, ale także ustna, stanowiąca skończoną i zamkniętą, z punktu widzenia treści, całość. Różne rodzaje tekstów bada lingwistyka i poetyka, dążąc do... Czytaj dalej Słownik terminów literackich konstytucji, zaś później w siedzibie Małachowskiego 83 senatorów zaprzysięgło podjęcie wszelkich starań by uchwalić nową konstytucję. 3 maja w obecności 1/3 składu sejmu, publiczności, mieszkańców stolicy, wojsk królewskich otwarto obrady. Król, któremu udzielił głosu Potocki, kończył swą mowę następującymi słowami: "Doprowadź więc, godny marszałku sejmowy, dzieło dzisiejsze do końca, abym wiedział, czyli dzień dzisiejszy mam kłaść między szczęśliwymi, czyli też zapłakać nad ojczyzna moją." Nie zważając na protesty opozycji, posłowie otoczyli monarchę, który wypowiedział słowa przysięgi, następnie w kolegiacie św. Jana wygłoszono przemówienia, odśpiewano hymn dziękczynny. Zaś przeciwników reformy nazwano buntownikami i zdrajcami Rzeczpospolitej. Zapowiedziano jednocześnie "wyznaczenie nabożeństwa w jednym dniu po wszystkich w całym kraju kościołach, to jest dnia ósmego miesiąca maja roku bieżącego, na podziękowanie Bogu za nadarzoną chwilę pomyślną wydobycia Polski spod przemocy obcej i nieładu domowego". Potem uroczysty pochód do katedry warszawskiej, zakończył się złożeniem uroczystej przysięgi i nabożeństwem z odśpiewaniem Te Deum laudamus.

Dwa dni później zlikwidowano wszystkie wcześniejsze prawa, pozostające w sprzeczności z nową konstytucją. Następnie szlachta Szlachta uprzywilejowany stan społeczny, który wyłonił się ostatecznie w Polsce w XIV w. spośród rycerstwa. O przynależności do tego stanu decydowało przede wszystkim urodzenie, rzadziej nobilitacja (nadanie... Czytaj dalej Słownik historyczny na sejmikach dokonała zaprzysiężenia Ustawy Rządowej. Publicznie odczytano wiadomości słowa papieża Piusa VI, na wiadomość uchwalenia konstytucji 3 maja, pobłogosławił Polskę i naród polski.

Opozycja Opozycja indywidualne lub zbiorowe przeciwstawianie się komuś lub czemuś. Często w ten sposób określamy też np. jakieś stronnictwo polityczne o odmiennych poglądach niż ugrupowanie rządzące. Może być... Czytaj dalej Słownik historyczny zbojkotowała to wydarzenie. Co nie zmienia faktu, iż uchwalenie konstytucji zapoczątkowało nowy etap w historii państwa polskiego. Była ona dziełem determinacji polskich patriotów. Pierwszą w Europie, w pełni nowoczesną konstytucję zatytułowano Ustawa Rządowa. Wyraz "rząd" znaczył tyle co ustrój, dlatego tytuł można interpretować jako ustawę zasadniczą, regulującą najważniejsze kwestie społeczne, polityczne, zasady ustrojowe i powinności obywateli.

Akt Konstytucji reorganizował działanie organów państwowych, przedstawiał prawa i powinności wszystkich mieszkańców Rzeczypospolitej. Konstytucja 3 maja była trzecią, ustawą zasadniczą na świecie. Składała się z preambuły i 11 artykułów. Początek stanowi apostrofę oraz wykładnię przyczyn, z jakich ó dokument powstał. Możemy przeczytać co następuje: " W imię Boga w Trójcy Świętej jedynego. Stanisław August z bożej łaski i woli narodu król Polski, wielki książę litewski(...) wraz z stanami skonfederowanymi w liczbie podwójnej naród polski reprezentującymi. Uznając, iż los nas wszystkich od ugruntowania i wydoskonalenia konstytucji narodowej jedynie zawisł, długim doświadczeniem poznawszy zadawnione rządu naszego wady, a chcąc korzystać z pory, w jakiej się Europa znajduje i z tej dogorywającej chwili, która nas samym sobie wróciła, wolni od hańbiących obcej przemocy nakazów, ceniąc drożej nad życie, nad szczęśliwość osobistą egzystencję polityczną, niepodległość zewnętrzną i wolność wewnętrzną narodu, którego los w nasze ręce jest powierzony, chcąc oraz na błogosławieństwo, na wdzięczność współczesnych i przyszłych pokoleń zasłużyć, mimo przeszkód, które w nas namiętności sprawować mogą, dla dobra powszechnego, dla ugruntowania wolności, dla ocalenia Ojczyzny naszej i jej granic, z największą stałością ducha niniejszą konstytucję uchwalamy i tę całkowicie za świętą, za niewzruszoną deklarujemy, dopóki by naród w czasie prawem przewidzianym wyraźną wolą nie uznał potrzeby odmienienia w niej jakiego artykułu. Do której to konstytucji dalsze ustawy sejmu teraźniejszego we wszystkim stosować się mają." Ów tekst miał odegrać rolę czysto propagandową, jego odbiorca był cały naród, ale jego głównym zadaniem było pozyskanie jak największej liczby zwolenników wśród szlachty. Dlatego autorzy odwołali się do haseł patriotycznych, tradycji narodowych, wielkiej przeszłości, przekonani o wybitnej roli jaką odgrywają biorąc losy całego państwa w swoje ręce. Układ dokumentu jest dalej następujący: I artykuł zatytułowany Religia panująca, reguluje kwestie wyznaniowe, II artykuł Szlachta ziemianie, sytuacje właśnie tej warstwy szlacheckiej, kolejny zajmuje się sprawą mieszczan a następny, IV włościanami. Kolejne trzy regulują zasady funkcjonowania i powoływania władz: ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Artykuł IX wyłuszcza zasady sprawowania regencji, X- edukacji synów królewskich, a ostatni XI - armii.

Ustawa obejmowała wszystkie najważniejsze kwestie ustrojowe oraz społeczne, jakie wynikały z porządku społecznego oraz praw stanowych. Była, zgodnie z ideologią oświecenia, dokumentem, podkreślającym prawie w każdym artykule konieczność podjętych reform. Układ Ustawy rządowej odpowiada strukturze społecznej Rzeczpospolitej i hierarchii stanowej.

Na mocy konstytucji władza ustawodawcza należała do dwuizbowego sejmu, złożonego z senatu i izby poselskiej. Za zadania izby poselskiej uznano:

-stanowienie prawa, uchwalanie budżetu, podatków,

-podejmowanie decyzji w kwestii wojny i pokoju,

-ratyfikowanie traktatów międzynarodowych, podpisywania not dyplomatycznych.

Do obowiązków Senatu (w skład którego weszli biskupi, wojewodowie, kasztelani i ministrowie) natomiast zaliczono: zatwierdzenie lub zawieszenie większością głosów projektów ustaw, zgłoszonych przez Izbę poselską, w przypadku zawieszenia dyskusja nad projektem będzie kontynuowana na kolejnym sejmie ordynaryjnym.

Kolejny zapis dotyczy zwoływania sejmu, który " zawsze gotowym będzie. Prawodawczy i ordynaryjny rozpoczynać się ma co dwa lata, trwać zaś będzie podług opisu prawa o sejmach. Gotowy, w potrzebach nagłych zwołany, stanowić ma o tej tylko materii, do której zwołanym będzie lub o potrzebie po czasie zwołania przypadłej. Prawo żadne na tym ordynaryjnym sejmie, na którym ustanowione było, znoszonym być nie może. Komplet sejmu składać się będzie z liczb osób niższym prawem opisanej, tak w izbie poselskiej, jako i w izbie senatorskiej." Dalej zniesiono liberum veto, odtąd wszystkie decyzje miano podejmować większością głosów. Ponadto, jak podaje ustawa "zapobiegając z jednej strony gwałtownym i częstym odmianom konstytucji narodowej, z drugiej uznając potrzebę wydoskonalenia onej po doświadczeniu jej skutków co do pomyślności publicznej, porę i czas rewizji i poprawy konstytucji co lat dwadzieścia pięć naznaczamy, chcąc mieć takowy sejm konstytucyjny ekstraordynaryjnym podług osobnego o nim prawa opisu."

Liczne zmiany wprowadzono w organizacji władz centralnych, artykuł VII stwierdzał, że : "władza wykonawcza do pilnowania praw i onych pełnienia ściśle jest obowiązana. Tam czynna z siebie będzie, gdzie prawa dozwalają, gdzie prawa potrzebują dozoru egzekucji, a nawet silnej pomocy. Posłuszeństwo należy się jej zawsze od wszystkich magistratur, moc przynaglenia nieposłuszne i zaniedbujące swe obowiązki magistratury w jej ręku zostawiamy."

Władza miała należeć do króla, przez co Polska stałą się monarchią dziedziczną. Decyzję tę argumentowano następująco: " Tron polski elekcyjnym przez familie mieć na zawsze chcemy i stanowimy. Doznane klęski bezkrolewiów, periodycznie rząd wywracających, powinność ubezpieczenia losu każdego mieszkańca ziemi polskiej, i zamkniecie na zawsze drogi wpływom mocarstw zagranicznych, pamięć świetności i szczęścia Ojczyzny naszej za czasów familii ciągle panujących, potrzeba odwrócenia od ambicji tronu obcych, i możnych Polaków zwrócenia do jednomyślnego wolności narodowej pielęgnowania, wskazany roztropności naszej oddanie tronu Polskiego prawem następstwa. Stanowimy przeto, iż po życiu, jakiego nam dobroć Boska pozwoli, elektor Elektor w Niemczech od XIII do pocz. XIX w. tytuł książąt upoważnionych do udziału w wyborze (elekcji) króla (cesarza). Książęta-elektorzy wybierali i i mogli być wybierani na władcę niemieckiego.... Czytaj dalej Słownik historyczny dzisiejszy saski w Polszcze królować będzie. Dynastia przyszłych królów Polskich zacznie się na osobie Fryderyka Augusta, dzisiejszego elektora Saskiego, którego sukcesorom de lumbis z płci męskiej tron polski przeznaczamy. Najstarszy syn króla panującego po ojcu na tron następować ma. Gdyby zaś dzisiejszy elektor Saski nie miał potomstwa płci męskiej, tedy mąż przez elektora, za zgoda Stanów zgromadzonych córce jego dobrany zaczynać ma linie następstwa płci męskiej do tronu Polskiego". Określono jednocześnie edukację synów królewskich podkreślając, że: " za rządu królewskiego sam król z Strażą i wyznaczonym od Stanów dozorcą edukacji królewiców wychowaniem ich zatrudniać się będzie. Za rządu regencji taż z wspomnianym dozorcą edukację ich powierzoną mieć sobie będzie. W obydwóch przypadkach dozorca od Stanów wyznaczony donosić winien na każdym ordynaryjnym sejmie o edukacji i postępku królewiców. Komisji zaś Edukacyjnej powinnością będzie podać układ instrukcji i edukacji synów królewskich do potwierdzenia sejmowi, a to, aby jednostajnie w wychowaniu ich prawidła wpajały ciągle i wcześnie w umysły przyszłych następców tronu religię, miłość cnoty, Ojczyzny, wolności i konstytucji krajowej."

Jednocześnie powołano Straż Praw, spełniający funkcję rządu, w jego składzie znaleźli się: prymas, minister Policji, Pieczęci, Interesów Zagranicznych, Wojny, Skarbu, odpowiedzialni przed Sejmem. Straży podporządkowano wszystkie urzędy, którymi kierowała poprze wielkie komisje( Policji, Wojska, Skarbu, Edukacji Narodowej), wybierane przez sejmy. Postanowiono dalej, że każdy akt ustanawiany przez Straż Praw, wymaga kontrasygnaty odpowiedniego ministra. W razie małoletności monarchy, jego choroby umysłowej czy też niewoli Straż Praw na czele z prymasem i królową może sprawować regencję. Marszałek sejmowy, wybierany na okres dwóch lat, zasiada w Straży Praw ale nie będzie uczestniczył w jej pracach, może zwołać sejm zawsze gotowy w następujących przypadkach:

-gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba, a król nie chce tego uczynić, w przypadku śmierci króla lub jego choroby,

-w sytuacji zagrożenia wojną,

-w przypadku zamieszek wewnątrz kraju, zagrożenia rewolucją,

-w przypadku zagrożenia klęska głodu.

Taka decyzja marszałka wymaga podpisu jednego z ministrów zasiadających w Straży Praw, a następnie zatwierdzona przez odpowiednie komisje. W sytuacji, gdyby żaden z ministrów nie kontrasygnował dokumentu, marszałek może sam zwołać sejm zawsze gotowy, a jeśli król będzie jego zwołanie opóźniał, powinien zająć się tym właśnie marszałek.

Ministrowie Ministrowie J. Korczak Król Maciuś Pierwszy, bohater trzecioplanowy, zbiorowy; jest ich kilku, pomagają w rządach Maciusiowi. Każdy jest specjalistą w swojej dziedzinie. Niektórzy się obrażają i rezygnują z... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum mogli być pociągani do odpowiedzialności za podejmowane przez siebie decyzje. W razie takiego obrotu sprawy, musieliby odpowiadać przed sądami sejmowymi, który wydałyby wyrok uniewinniający bądź skazujący.

Jeśli chodzi o władzę sądowniczą postanowiono utworzyć sądy pierwszej instancji dla każdego województwa, powiatu i ziemi. Sędziowie mieli być wybierani na sejmikach. Sądy pierwszej instancji miały być zawsze gotowe do pracy. Można było się odwołać od ich wyroku do trybunałów głównych, które miały być ustanowione w każdej dzielnicy. Ich członkowie mieli być rekrutowani spośród szlachty na sejmikach. Jednocześnie ustanowiono sądy stanowe, odrębne dla każdego stanu. Oprócz tego ustanowiono sąd najwyższy, podejmujący decyzję w sprawach cywilnych i kryminalnych, zwany sejmowym, zajmujący się karaniem występków przeciwko królowi i narodowi polskiemu.

Jeśli chodzi o pozostałe decyzje już w 1788 roku udało się uchwalić dawny postulat, zakładający wzrost Wzrost zwiększanie rozmiarów i masy ciała. Wzrost jest cechą wszystkich żywych organizmów i następstwem pobierania substancji odżywczych z otoczenia. U jednokomórkowców wzrost wiąże się ze zwiększaniem rozmiarów... Czytaj dalej Słownik biologiczny liczby żołnierzy do 100 tysięcy. Powołano wówczas tylko 65 tysięczną armię. Zaprowadzono również zmiany mające usprawnić funkcjonowanie armii. Po utworzeniu Rady Nieustajacej, powołano też Komisję wojskową w 1788 roku. Naczelną intendenturą został Komisariat Wojskowy. Uchwalono pobór przymusowy do wojska. Żeby zrealizować projekty sejmowe dotyczące wojskowości poszukiwano źródeł dochodów, ze względu jednak na niewielkie możliwości państwa polskiego zrealizowano tylko niektóre postulaty jak chociażby powołanie banku państwowego czy tzw. ofiarę dziesiątego grosza, w wysokości 10 % dochodów z ziem szlacheckich i duchownych co jednak nie przyniosło oczekiwanych rezultatów.

Faktyczne obliczenie dochodów szlachty było niemożliwe, nastręczało wiele problemów, dochodziło bowiem do ciągłych nadużyć podczas obliczania faktycznych dochodów szlacheckich. Podobnie wyglądała sytuacja przy próbach ustalenia dochodów duchowieństwa, które również było zobowiązane do płacenia podatków na rzecz tworzonego wojska, w wysokości 20% . Od opłat zwolnieni byli tylko proboszczowie. Według Hanny Dylągowej, nie można mówić "jeszcze o rozdziale Kościoła od państwa nie tylko w sensie prawnym, ale nawet w świadomości społecznej".

Na mocy konstytucji została zniesiona odrębność między Korona Korona część podwójnego okwiatu okrytonasiennych. Płatki korony są osadzone okółkowo na dnie kwiatowym, otoczone działkami kielicha. U roślin owadopylnych korona jest duża i barwna, a u wiatropylnych mała... Czytaj dalej Słownik biologiczny a Litwą, w miejsce dotychczasowych odrębnych wprowadzono jednolity skarb, wojsko oraz rząd.

Podkreślono dalej podmiotowość Wielkiego Księstwa Litewskiego. Postanowiono, że co trzeci sejm będzie obradować w Grodnie. Litwini mieli zapewniony udział w sejmie, i jego komisjach.

W roku 1791 konstytucja stwierdzała m.in., że w kwestii obronności "Naród winien jest sobie samemu obronę od napaści i dla przestrzegania całości swojej. Wszyscy przeto obywatele są obrońcami całości i swobód narodowych. Wojsko nic innego nie jest, tylko wyciągnięta siła obronna i porządna z ogólnej siły narodu. Naród winien wojsku swemu nagrodę i poważanie za to, iż się poświęca jedynie dla jego obrony. Wojsko winno narodowi strzeżenie granic i spokojności powszechnej, słowem winno być jego najsilniejsza tarcza."

Dlatego postanowiono, że armia powinna składać przysięgę na wierność narodowi i władcy. Nie może być wykorzystane do celów prywatnych, a jedynie do obrony Ojczyzny i jej granic, do strzeżenia twierdz lub wykonania prawa, zgodnego z konstytucją.

Jako organy administracji centralnej uznano powołane w 1789 roku komisje porządkowe o charakterze cywilno-wojskowym. Przejęły one wszystkie kompetencje zlikwidowanego jeszcze przez Sejm Wielki stanowiska starosty. Powstawały one we wszystkich województwach i ziemiach Rzeczpospolitej. Każda komisja składała się z piętnastu osób wybranych na sejmikach wśród szlachty posesjonackiej. Od 1791 roku komisje powiększyły swój skład o 3 osoby ze stanu mieszczańskiego, od tej chwili skład wzrósł do 18 członków. Do zadań owych komisji należało:

-rekrutowanie żołnierzy,

-kwaterowanie wojska i dostarczanie mu potrzebnej żywności

-kontrolowanie ruchów ludności oraz gromadzenie danych

-troska o handel, rzemiosło, szkolnictwo na podległym komisji terenie

Kolejne zmiany w funkcjonowaniu komisji przeprowadzono dopiero w 1794 roku.

Za religię panującą uznano katolicyzm, ale jak stwierdza dalej ustawa " przejście od wiary panującej do jakiegokolwiek wyznania jest zabronione pod karami apostazji. Że zaś ta sama wiara święta przykazuje nam kochać bliźnich naszych, przeto wszystkim ludziom jakiegokolwiek bądź wyznania, pokój w wierze i opiekę rządowa winniśmy i dlatego wszelkich obrządków i religii wolność w krajach polskich, podług ustaw krajowych warujemy."

Ważne zmiany wprowadziła ustawa jeśli chodzi o poszczególne stany, przede wszystkim szlachtę, której wszystkie swobody i wolności dalej zagwarantowano i uznano za niezmienne. Wprowadzono jednak pewne ograniczenia:

-zakazano zwoływania konfederacji,

-pozbawiono szlachtę gołotę, nie posiadającą ziemi prawa głosowania w sejmie

Kwestię mieszczańską regulowało prawo o miastach, będące wynikiem aktywizacji mieszczan w 1789 roku, którzy pod przewodnictwem Jana Dekerta przedstawili swoje postulaty Sejmowi Czteroletniemu. Prawo o miastach zaczyna się następującym stwierdzeniem: "miasta wszystkie królewskie w krajach Rzeczypospolitej za wolne uznajemy.

(...)do Obywatelów takowych miast jako ludzi wolnych, ziemię w miastach przez nich osiadłą, ich domy, wsie i territoria, gdzie jakie do których miast prawnie teraz należą, własnością ich dziedziczną być przyznajemy, co nie ma przeszkadzać zaczętym a nie dokończonym sprawom"

Na mocy dokumentu ponadto:

-dopuszczono mieszczan do urzędów,

-zezwolono na udział przedstawicieli mieszczańskich w obradach sejmowych, gdzie 24 plenipotentów mogło mieć głos doradczy w sprawach miejskich,

-zagwarantowano im wolność osobistą oraz prawo nabywania ziemi,

-ułatwiono drogę awansu społecznego (nobilitacji),

-zniesiono podział na zajęcia typowo szlachecki i miejskie,

-miasta królewskie stały się jednolitymi obszarami bez wydzielonych jurydyk.

W miejsce jurydyk powołano tzw. komisje dobrego porządku na czele ze starostą (commissio boni ordinis). Funkcjonowały one już od 1765 roku, ale tylko w niektórych miastach, jak np. w stolicy. Ich członkowie rekrutowali się spośród warstwy szlacheckiej, a wyboru dokonywał sejm. Dzięki ustawie o miastach z 17 kwietnia 1791 roku ujednolicono ustrój wewnętrzny w miastach królewskich oraz zreorganizowano sądy miejskie. Rozpoczęto prace nad zlikwidowaniem odrębności o charakterze ustrojowym między poszczególnymi miastami, pozbawiając ich prawa wydawania wilkierzy i statutów. Duże znaczenie dla dalszego sprawnego funkcjonowania ośrodków miejskich miało powołanie tzw. organów wykonawczych (magistratów). Mniejsze miasta dysponować mogły tylko zgromadzeniami szlachty posesjonackiej. W mniejszych miastach tworzono jedno zgromadzenie złożone z posesjonatów.

Duże miasta zostały podzielone na tzw. cyrkuły, tam organizowano tzw. zgromadzenia cyrkułowe, jednocześnie odbywały się zgromadzenia ogólne. Rzeczpospolita została podzielona na wydziały, na każdy wydział składała się konkretna liczba miast. W ramach wydziału funkcjonowały zgromadzenia wydziałowe, powoływane na okres dwóch lat. Zajmowały się one m.in., wyborem plenipotentów, którzy uczestniczyli w obradach sejmowych. Urzędy wykonawcze przyznawano w wyniku wyborów, w mniejszych miastach magistrat reprezentował wójt, w większych prezydent i radni.

Jeśli chodzi o kwestię włościańską, konstytucja stwierdza, iż: "Lud rolniczy, spod którego ręki płynie najobfitsze bogactw krajowych źródło, który najliczniejszą w narodzie stanowi ludność, a zatem najdzielniejszą kraju siłę, tak przez sprawiedliwość, ludzkość i obowiązki chrześcijańskie, jako i przez własny nasz interes dobrze rozumiany, pod opiekę prawa i rządu krajowego przyjmujemy, stanowiąc: iż odtąd jakiebykolwiek swobody, nadania lub umowy dziedzice z włościanami dóbr swoich autentycznie ułożyli, czyli by te swobody, nadania i umowy były z gromadami, czyli też z każdym osobno wsi mieszkańcem zrobione, będą stanowić wspólny i wzajemny obowiązek podług rzetelnego znaczenia, warunków i opisu zawartego w takowych nadaniach i umowach pod opiekę rządu krajowego podający układy takowe i wynikające z nich obowiązki przez jednego właściciela gruntu dobrowolnie przyjęte, nie tylko jego samego, ale i następców jego lub prawa nabywców tak wiązać będą, że ich nigdy samowolnie odmieniać nie będą mocni." Konsekwencją były umowy, jakie zawierał szlachcic z chłopem, od tej chwili miały być wiążące. Wolność osobista została przyznana tym, którzy kiedyś zbiegli i zdecydowali się powrócić do Polski oraz żyjącym w innych krajach, którzy chcieliby osiąść na stałe w Polsce. Zapis ten odegrał istotną rolę, po raz pierwszy bowiem mogli liczyć na ochronę prawną ze strony państwa. Zabrakło jednak przepisów wykonawczych, które umożliwiłyby realizację tego postanowienia.

Warto również zaznaczyć, że na powstanie konstytucji 3 maja wpłynęły przede wszystkim teorie społeczne i polityczne głoszone przez francuskich filozofów oświeceniowych. Ustawa bowiem realizuje monteskiuszowski podział władzy na ustawodawczą, wykonawcza i sądowniczą, likwiduje wiele przywilei szlacheckich. Artykuł V konstytucji głosił, że: " Wszelka władza społeczności ludzkiej początek swój bierze z woli narodu. Aby więc całość państw, wolność obywatelska i porządek społeczności w równej wadze na zawsze zostawały", co jest odwzorowaniem poglądów Jana Jakuba Rousseau.

W zacytowanym fragmencie nawiązano właśnie do Umowy społecznej Rousseau. Wraz za nim pojecie narodu rozumiano już odmiennie. Przestano traktować szlachtę jako naród, odnosząc ten termin do wszystkich stanów, niezależnie od swobód i powinności jakie im przypisano. W podobnym duchu możemy odczytać zapis o zagwarantowaniu narodowi władzy uchwalania prawa, "wyboru urzędników do magistratur" oraz kontroli urzędników administracji. Jednak mimo tego wyraźnego wpływu francuskiego, konstytucja była dziełem myśli polskiej, uwzględniono w niej wiele postulatów reformatorskich głoszonych jeszcze od początku XVIII wieku.

Bilans reform :

Podsumowując, należy stwierdzić, iż koncepcja równowagi między poszczególnymi władzami - ustawodawcza i wykonawcza została naruszona, na korzyść tej ostatniej. Ustalono bowiem, zgodnie z myślą oświeceniową, reprezentowana m.in. przez Rousseau, że to właśnie władza ustawodawcza czyli sejm, jest wyrazicielem woli całego narodu. To złamanie funkcjonującej do 1791 roku zasady, iż sejm jest złożony z trzech stanów sejmujących, króla, senatu i izby poselskiej. To właśnie izba poselska miała teraz odgrywać dominującą rolę, stanowić prawo, podejmować decyzje w sprawach podatkowych, finansowych i wojskowych czy też kwestiach o randze międzynarodowej. Jednak najważniejszym osiągnięciem konstytucji było na pewno zlikwidowanie zasady liberum veto, funkcjonującej nieprzerwanie od 1652 roku, w praktyce uniemożliwiającej dokonanie jakichkolwiek reform i zastąpienie jej głosowaniem większością. Niezwykle istotne było postanowienie likwidujące liberum veto. Równie istotne znaczenie miało zaprowadzenie zasady dziedziczności tronu, co spotkało się ze sprzeciwem państw ościennych, strażników elekcyjności tronu polskiego.

Głębokim zmianom uległa pozycja króla, za punkt wyjścia przyjęto zasadę rex regnat sed non gubernat (król panuje, ale nie rządzi), co stanowiło odwzorowanie ustroju Wielkiej Brytanii. Król, nie był pociągany do odpowiedzialności przed żadnym organem. Po raz pierwszy zastosowano zasadę kontrasygnaty decyzji królewskiej przez właściwego ministra.. Po raz pierwszy też konstytucja zawierała zasadę odpowiedzialności konstytucyjnej ministrów, którzy z nie właściwych decyzji musieliby wytłumaczyć się przed sądem sejmowym.. Nowością była też odpowiedzialność parlamentarna, gdy w sytuacji większość dwóch trzecich połączonych izb opowiedziałaby się za zmiany ministra, "król natychmiast na jego miejsce innego nominować powinien".

Tekst Ustawy Rządowej został wydany w liczbie kilkudziesięciu tysięcy egzemplarzy. Zapoznawano z nią obywateli przede wszystkim w kościołach, publikowaną ją w gazetach, tłumaczono na inne języki. Spotkała się z żywym zainteresowaniem także za granicą.

W maju 1791 roku ukonstytuowało się Zgromadzenie Przyjaciół Ustawy Rządowej, które miało charakter klubu politycznego, na jego czele stanął Hugo Kołłątaj, w składzie znaleźli się w większości posłowie i senatorowie. Według statutu Zgromadzenia, za najważniejszą swoją powinność uznało: "Zasady tejże Konstytucji utrzymywać i jak najdzielniej w każdym miejscu popierać najpierwszym składających niniejsze Zgromadzenie jest obowiązkiem". Członkowie klubu odegrali ważną rolę nie tylko w momencie uchwalania Ustawy Rządowej, ale również później w czasie wprowadzania jej w życie, pozyskiwania jej zwolenników i obrony zasad w niej zawartych. Deputacja Konstytucyjna została przekształcona w deputację Konstytucyjną, zajmując się dopasowaniem obowiązujących przepisów prawnych do Konstytucji. W wyniku reform Polska Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. Jednostka... Czytaj dalej Słownik geograficzny stałą się monarchią konstytucyjną, chociaż rolę dominującą nadal odgrywała szlachta. Konstytucja stworzyła jednak lepsze możliwości dalszego bytu i niezależności państwa polskiego. Przez uchwalenie prawa o miastach wciągnęła mieszczan do aktywnego udziału w życiu politycznym Rzeczpospolitej, a tym samym przejęcia współodpowiedzialności za jej dalsze losy. Centralizacja władzy uniemożliwiała powrót do rządów oligarchii magnackiej, pogłębiających chaos i anarchię państwa. Co prawda nie spełniła oczekiwań chłopów, na zmianę i poprawę ich położenia, gdyż szlachta nie była skłonna aż tak szybko pozbyć się swych uprawnień w stosunku do włościan.

Do jej ważnych osiągnięć należy jednak zaliczyć:

- wzmocnienie roli średniej szlachty,

- ograniczenie wpływów magnaterii na rządy,

- nowa polityka mieszczańska

-podjęcie problemu chłopskiego,

-aktywizacja społeczeństwa i zapoczątkowanie rozwoju publicystyki i czasopiśmiennictwa.

Po uchwaleniu konstytucji, z jednej strony w Polsce nastał rok względnej swobody, z drugiej wzrosły obawy przed reakcją państw sąsiednich. Te zaś, a w szczególności Rosja Rosja Federacja Rosyjska. Państwo położone we wschodniej Europie i północnej Azji. Powierzchnia 17 075 400 km2. Największe powierzchniowo państwo na świecie. Liczba ludności 144 664 tys. (2001 r.).... Czytaj dalej Słownik geograficzny zaczęła pilnie i bacznie obserwować dalszy rozwój wypadków w Rzeczypospolitej., dostrzegając w dokonujących się zmianach zagrożenia własnych interesów. Tymczasem dalej obradował sejm, który zajmował się dostosowaniem przepisów prawnych do poszczególnych artykułów dopiero co uchwalonej ustawy zasadniczej. Przystąpiono również do obsady stanowisk ministerialnych, urząd podkanclerzego powierzono samemu Kołłątajowi. Ten zaś skupił swą uwagę na obronie Konstytucji. Do Straży Praw Stanisław August Poniatowski wprowadził , obok dwóch patriotów: marszałka wielkiego litewskiego, Ignacego Potockiego i podskarbiego nadwornego koronnego Tomasza Ostrowskiego aż trzech posłów opozycyjnych, pozostających na usługach Rosji: hetmana wielkiego koronnego Franaciszka Ksawerego Branickiego, kanclerza wielkiego koronnego Jacka Małachowksiego i podkanclerza litewskiego Joachima Chreptowicza. Dochodziło też do wystąpień mieszczaństwa z miast prywatnych, domagających się równouprawnienia z mieszkańcami miast królewskich. Chłopi zaczęli odmawiać wykonywania pańszczyzny. W ten sposób większość społeczeństwa polskiego wyrażała przekonanie, iż rozpoczęte na Sejmie Czteroletnim reformy muszą być kontynuowane. Okres od uchwalenia konstytucji do zawiązania konfederacji targowickiej jest określany jako tzw. ustrój Trzeciego Maja. Większość społeczeństwa aktywnie włączyła się w prace reformatorskie, wierzono, że to początek zmian, które zabezpiecza Polskę od obcej interwencji.

Nie wszyscy jednak wyrażali podobne przekonanie, gdyż oligarchowie magnaccy wystąpili z ostrym sprzeciwem wobec dokonujących się reform, prym wiodło stronnictwo hetmańskie, na czele z Szczęsnym Potockim, Sewerynem Rzewuskim i Franciszkiem Ksawerym Branickim. Oni to jeszcze przed uchwaleniem konstytucji 3 maja opuścili Polskę szukając pomocy za granicą, która znaleźli w Rosji. Dla Katarzyny II uchwalenie konstytucji było początkiem rewolucji, przeniesieniem idei rewolucyjnej Francji na grunt polski. Dlatego po zakończeniu wojny z Turcją w 1792 roku przystąpiła do ponownego podporządkowania sobie Polski, uzyskawszy wcześniej poparcie pozostałych zaborców: Austrii i Prus. Wspomniani magnaci 27 kwietnia 1792 roku podpisali akt konfederacji, który ujrzał światło dzienne pod fałszywą datą 14 maja w Targowicy, żądając przekreślenia reform Sejmu Wielkiego. W konsekwencji 18 maja 1792 roku armia rosyjska wkroczyła na terytorium Rzeczpospolitej, rozpoczynając wojnę określana jako wojna w obronie Konstytucji 3 maja. Konflikt zakończył się klęska Polski, II rozbiorem a także przekreśleniem reform z 1791 roku. Historycy zastanawiają się czy w ówczesnej sytuacji warto było podjąć to ryzyko zreformowania kraju, a w konsekwencji uzależnienia się od Rosji? Odpowiedź jest złożona i niejednoznaczna. W każdym bądź razie Konstytucja 3 Maja była ostatnią próbą ratowania Rzeczpospolitej przed utratą niepodległości. To dowód zdolności narodu polskiego do naprawy kraju, wyraz patriotyzmu różnych warstw społecznych i próba politycznego wydźwignięcia kraju z upadku i zacofania.