Dodaj do listy

absolutyzm oświecony

Funkcjonowanie i organizacja państwa o ustroju- absolutyzm Absolutyzm (z łac. absolutus - zupełny, całkowity), monarchia absolutna. Jest to forma ustroju polegająca na przejęciu przez panującego całkowitej i niepodzielnej władzy. Monarcha absolutny sam wydawał prawa,... Czytaj dalej Słownik historyczny oświecony. Jego pozycja wśród innych ustrojów politycznych w Europie.

Początki nowego ustroju i jego najważniejsze cechy.

Pierwszą osobą, która w 1767 roku użyła terminu " oświecony despotyzm" był francuski fizjokrata Mercie de la Riviere. Określenie to użyte przez twórcę w założeniu miało posiadać wydźwięk pozytywny. Jednakże że już sprzecznością było połączenie w jednym słowie wyrazu " oświecony" i "despotyzm" nazwa ta, choć stosowana często przez historyków angielskich i francuskich, ma barwę pejoratywną. Z wyżej wymienionych powodów na podatniejszy grunt trafiło określenie " oświecony absolutyzm", wprowadzone przez XIX-wiecznych historyków niemieckich , ze względu na swoje jednoznacznie pozytywne brzmienie.

W dzisiejszych wielu zastanawia się czy istniała nowa forma rządów- " oświecony absolutyzm", różniący się w znacznym stopniu od absolutyzmu w potocznym znaczeniu tego słowa. Do tej opinii przychylał się belgijski historyk Henri Henri T. Borowski Proszę państwa do gazu..., bohater główny; Francuz, więzień, przyjaciel Tadka, razem z narratorem wyprawia się na rampę, gdy przyjeżdża transport, poucza go jak okradać transporty
...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Pirenne, pisząc o stosowanie środków zmierzających do usprawnienia określonej działalności państwa. Dla współczesnych historyków termin absolutyzm w żaden sposób nie można połączyć ze słowem oświecony. Tłumaczą to oni faktem, iż w tych wyrazach tkwi sprzeczność. W wyniku tego zakładają możliwość istnienia tego nowego ustroju pamiętając jednakże , że nie oznaczało to władca sugerował się w najmniejszym nawet stopniu zdaniem oświeconych filozofów. Nie zgadzam się z zdaniem owych historyków i sądzę , że zachodziło zjawisko " oświeconego absolutyzmu" choć działania monarchów nie zawsze szły w parze z filozofią .Warto poruszyć ten wątek aby obalić mity narosłe wokół " oświeconego absolutyzmu".

Aby władcą był oświeconym absolutystą nie wystarczało by zajął się działaniami zmierzającymi do usprawnienia funkcjonowania państwa czy zakładał manufaktury, prowadził ochronną politykę gospodarczą, niszczył odrębności i nierówności w społeczeństwie, zakładał szkoły rycerskie czy wspierał artystów. Z takiego punktu widzenia nawet Ludwik XIV mógłby być uznany za oświeconego absolutystę, mimo że był on zwykłym despotą. Adekwatnym określeniem do jego rządów jest termin absolutyzm.

Pierwowzorem sprawnie funkcjonującego aparatu państwowego i swoistej opieki władcy nad artystami były rządy Ludwika XIV. Piotr I był z kolei przykładem reformatora, który dogłębnie zmienił oblicze ówczesnej Rosji. Pisarze lansowali te dwa powyższe modele sprawowania władzy, a władcy wdrażali je w życie. Trzeba powiedzieć, że te dwa modele mieściły się w ramach klasycznego absolutyzmu. Jednakże można tam także znaleźć pewne zaczątki oświeconego absolutyzmu. Wśród nich można wymienić dążenie do cezaropapizmu i działania na polu szkolnictwa oraz wystąpienie form protestu arystokracji i oligarchii porównywalnych z odczuciami tychże grup na reformy władców z drugiej połowy XVIII wieku. Nie można zapominać jednak, że Ludwik XIV byli władcami absolutnymi, nie znoszącymi żadnego sprzeciwu ze strony poddanych. Trzeba podkreślić, że między " oświeconym absolutyzmem" a " absolutyzmem" można wymienić szereg różnic. Wśród nich : różne motywacje ideologiczne. Co więcej " absolutyzm oświecony" zakładał zeświecczenie państwa i powstanie nowych norm prawnych.

Na pojęcie " oświeconego absolutyzmu" składają się:

1) Umowa społeczna

2) Prawa polityczne dla poddanych

3) Prawo natury

Władzę monarchy podbudowały teorie z XVIII wieku. Zajmijmy się najpierw teorią umowy społecznej w koncepcji " oświeconego absolutyzmu". Zgodnie z nią źródłem najwyższej władzy jest lud. Monarcha przejmuje jego wolności i prawa polityczne. Tenże z kolei jest zobowiązany objąć opieką obywateli. Termin obywatel był jednakże coraz częściej zastępowany wyrazem poddany. Ponadto w zamian za wolność obywatele mieli mieć zapewnioną wolność osobistą, dzięki temu rozkwita gospodarka i wolność w zakresie sądownictwa poprzez wprowadzanie jednolitych w skali całego kraju prawa cywilnego i kryminalnego. W praktyce rzecz ma się zupełnie inaczej. Począwszy od wolności poglądów, która zostaje zabrana ludowi i zagwarantowana wąskiemu gronu filozofów. Jednak wolność myśli i tych jest ograniczona do odczytania prawa wynikającego z natury człowieka; prawa które dzięki prawemu rozumowi jest w stanie wskazać co jest dobre, a co złe, będąc naturalnym porządkiem rzeczy z założenia nie podlegają dyskusji co do swojej prawdziwości. Władcy w rządach bazują na prawach odkrytych przez oświeconych.

Opieka nad ludem częstokroć była wykorzystywana przez różnych tyranów do poszerzenia swojej władzy. Łamali oni zarówno wolności polityczne jak i cywilne obywateli. Wielu zastanawiało się co się stanie gdy poddani dojrzeją na tyle , że będzie im przeszkadzać owa ochrona. Władza stopniowo poczęła odchodzić od swojego ponadczasowego i wiecznego charakteru i stała się czymś względnym, mającym swoje miejsce w historii. To sprawowanie władzy z jednej strony opierało się na arystokracji , a z drugiej władcy usiłowali sobie ją podporządkować. Jedynym wyjściem, które pozwalało uzyskać monarsze rolę dominującą nad szlachtą było istnienie innego oparcia mianowicie silnego mieszczaństwa. Takie zjawisko obserwujemy na Zachodzie. Natomiast na Wschodzie król był uzależniony od warstwy szlacheckiej, która to sprawowała najbardziej istotne funkcje w aparacie państwowym.

" Oświeceni absolutyści" prowadzili specyficzną politykę w swoich państwach. Polegała ona na wprowadzaniu w życie cezaropapizmu wraz w ostrą walką wobec zakonów. Jednocześnie poprzez szeroką tolerancję religijną, zachęcano ludzi różnych wyznań do osiedlenia się w kraju. Ponadto wprowadzano reformę sądownictwa, która miała zapewnić równość wszystkim obywatelom bez wyjątku jeśli chodzi o sprawy cywilne i karne. Oprócz tego duży nacisk kładziono na polepszenie losu chłopa , który stanowił podstawę gospodarki państwa w każdym aspekcie. Poszczególni władcy jak i ministrowie troszczyli się o rozwój edukacji, która była istotnym czynnikiem wzmacniającym zreformowane państwo. Jednakże wszystkie te wymienione reformy służyły jednemu najważniejszemu celowi, którym było prowadzenie wojny. W tejże kwestii była też największa dysproporcja Dysproporcja brak proporcji, równowagi, harmonii, niewspółmierność, niesymetryczność.
Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych
między monarchami a filozofami.

Powstaje pytanie kiedy " oświecony absolutyzm" możemy wyraźnie odgraniczyć od zwykłego absolutyzmu? Wydaje się, że najbardziej trafną datą będzie rok 1763. Wtedy nadszedł odpowiedni czas na reformy w dziedzinie szkolnictwa, kwestiach kościelnych i ustrojowych. Wówczas to pojawią się myśliciele mający pomysł na współgranie absolutyzmu z szeregiem reform. Fryderyk Fryderyk A. Domańska Historia żółtej ciżemki, bohater epizodyczny; postać historyczna, zw. Frydruszem, królewicz: pilny, elokwentny, bystry. Jako dziecko lubił psikusy i krotochwile. Później został biskupem. Jako... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum II był pierwszym takim filozofem, który zyskał sobie sławę w Europie.

Wspólne rządy w monarchii austriackiej Marii Teresy i Józefa II (1765-1780)

Józef II w młodym wieku został współrządcą w państwie. Zdecydowanie nie podobały mu się sposoby wychowywania przez matkę. Działały na jego wyobraźnię nauki K.A.Martiniego i postać Fryderyka II, który budził w nim mieszane uczucie. Z jednej strony był to podziw dla władcy, który zbudował potężne państwo i chęć dorównania mu w wielkości , a z drugiej głęboka nienawiść i chęć zniszczenia króla pruskiego, zagrażającego monarchii austriackiej. W wyniku tego , że Józef II nie miał predyspozycji by zostać wybitnym wojskowym poszedł w kierunku reform zmierzających do centralizacji Austrii. W jego metodach tkwiło sporo sprzeczności znajdujących się w " oświeconym absolutyzmie".

Już w czasach młodości Józef II napisał sobie pewien plan, w kierunku którym będzie dążył całe życie, które nazwał " marzeniami". Nowy władca austriacki odcinał się od przeszłości. Jedyne co odpowiadało cesarzowi w starej monarchii to posłuch , którym cieszył się władca wśród poddanych różnych narodowości. Józefa II nie pociągało dworskie życie, bale, czy polowania tylko praca na rzecz państwa. Charakterystyczny dla niego był prosty strój jak również otwarte podejście do poddanych. Podróże po kraju i zagranicą dawały mu pewną perspektywę jak powinny wyglądać jego rządy .

Współpraca Marii Teresy z synem Józefem II nie układała się harmonijnie. Wynikało to z odmiennego podejścia do kwestii tolerancji religijnej, etykiety dworskiej. Maria Maria A. Malczewski Maria, bohaterka główna i tytułowa; córka Miecznika. Wcześnie straciła matkę, bardzo kocha ojca. Zakochana z wzajemnością w Wacławie, jest wierną i cierpliwą żoną. Bardzo tęskni,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Teresa w ostatniej fazie swoich rządów powróciła do nietolerancyjnej polityki Karola VI. Opozycjoniści z Karyntii i Styrii zostali przesiedleni na Węgry, a w 1777 10 tys. protestantom morawskim odebrano dzieci. Ponadto Maria Teresa nie zgadzała się z Józefem II w kwestii wojennych planów syna. Jednakże obydwoje na swój sposób chcieli potęgi Austrii choć to cesarzowa miała decydujące zdanie, a próby reform Józefa II skutecznie ograniczane przez matkę.

Monarchia austriacka weszła w falę kryzysu po ciężkiej wojnie z lat 1756-1763. Jak pokazał ów konflikt armia austriacka potrzebowała wzmocnienia, a poza tym palącą kwestią stało się poprawienie stanu finansów państwa. Uderzyło to szczególnie w chłopów węgierskich buntujących się przeciw nadmiernemu uciskowi podatkowemu. Ale próby opodatkowania szlachty w 1764 zakończyły się niepowodzeniem. Stąd wybuch wielkiego powstania chłopskiego w latach 1765-1766 w trzech komitetach Kraju Zadunajskiego, który zaowocował wydaniem patentu urabialnego. Chłopi na Węgrzech zostali objęci ochroną patentu, który ograniczał pańszczyznę i możliwość wysiedlenia. Mimo oporu szlachty już od lat 1770-1774 na Węgrzech , a w Chorwacji i w Banacie dopiero w 1780r patent ten zaczął obowiązywać. Jedynym miejscem gdzie patent nie został wprowadzony w życie był Siedmiogród.

Zadekretowano patent dla Węgier i Styrii w 1767 roku mimo że w tej drugiej prowincji opór przeciw temu rozwiązaniu był dość silny. Trzeba powiedzieć, iż na Śląsku Cieszyńskim w 1771 roku pojawiły się podobne trudności. W 1772 patent wszedł w życie w Dolnej Austrii. Czechom, Morawom i Galicji narzucono regulacje pańszczyźniane w 1775. Z kolei po ostrych sprzeciwach dopiero w 1778 Styria przyjęła patent regulujący sytuację chłopów. Klęski i nieurodzaje przewijały się w okresie całej reformy chłopskiej. Szczególnie nieszczęścia te dotknęły chłopów czeskich. Maria Teresa chcąc wzmocnić skarb państwa dążyła do pewnych reform i regulacja pańszczyzny była ich pierwszym etapem.

Kwestia podatków była kluczową do powstania tzw. " józefinizmu" czyli nowej polityki wobec Kościoła. W wyniku odmowy Klemens XIII na opodatkowanie lombardzkiego duchowieństwa. Znaczącym precedensem było powierzenie w 1765 roku spraw kościoła instytucji rządowej w Mediolanie. Rokowania z papieżem prowadzone przez cesarzową na temat opodatkowania duchowieństwa Austrii i Czech nie prowadziły do żadnych konstruktywnych ustaleń. Dlatego też w 1768 roku Maria Teresa podjęła stanowcze kroki i rok później zadekretowała Concenssus in Publico-Ecclesiasticis dla krajów austriackich i czeskich. Decyzja z roku 1769 musiała mieć historyczno- teologiczne uzasadnienie, które stworzyli radcy cesarzowej: Heinke i Kaunitz. Opierało się ono na przekonaniu że władzy świeckiej nie ingeruje jedynie w sprawy związane z Słowem Bożym.. W tenże sposób utworzone zostały podstawy nowej doktryny józefinizmu. Rozpoczęto ucisk fiskalny księży bez zgody papieża i zaczęto likwidować klasztory.

Sprzyjającą okolicznością dla monarchii była kasata zakonu jezuitów. Majątek zakonu przeznaczony został na utworzony w 1773 r. Fundusz edukacyjny, a sprawami szkolnictwa wszystkich szczebli i w całym państwie zajmować się miała Nadworna Komisja Edukacyjna . Zwiększyła się sieć szkół ludowych. Zmiany nie dotknęły jednak szkolnictwa średniego gdyż istniały różne koncepcje zmiany tego szczebla edukacji.

Szereg zmian możemy zaobserwować jeśli chodzi o "humanitaryzm" w sądownictwie. W 1768 roku wszedł w życie kodeks karny zwany Nemesis Theresiana przewidujący okrutne kary m.in. palenie żywcem, ćwiartowanie, łamanie kołem). Dzięki zabiegom Josepha von Sonnenfelsa w 1776 roku zniesiono tortury w monarchii austriackiej.

Samodzielne rządy Józefa II (1780-1790)

29 XI 1780 zmarła Maria Teresa i to stało się zaczątkiem samodzielnych rządów Józefa II. Począł on wydawać dekrety, które miały pomóc w reformie administracji, sądownictwa, szkolnictwa i stosunków państwo-kościół.

Józef II opierał się w swoich rządach na koncepcji Haugwitza- dotyczącej centralizacji państwa i wcielał ją w życie. Centrali podlegały najważniejsze instytucje administracji państwowej wraz z Galicją i Bukowiną. Zarządy krajowe zostały zlikwidowane. Monarchię cesarz podzielił na gubernie, okręgi i powiaty całkowicie ignorując tradycję historyczną.. Działania te zmierzały do zmniejszenia kosztów administracji. W zamian za to rozwinięto administrację prowincjonalną, która przejęła teraz funkcję zlikwidowanych urzędów. Urzędy w miastach ( wydziały i magistraty) i we wsiach m.in. wójtowie zostały ujednolicone dzięki likwidacji przez Józefa II samorządów krajowych. Lokalne urzędy podporządkowano administracji państwowej. Najwięcej urzędników pochodziło z Austrii, Czech i Mołdawii. Galicja, Belgia, Lombardia i Węgry przyjmowały tych urzędników. Renty dla emerytów i wdów , dodatki za oddanie służbie urzędniczej te przywileje sprawiły że Józef II zyskał oddany monarchii krąg ludzi.. Te działania przyczyniły się do tego, że zjednał sobie nieprzychylną dotychczas prowincję.

Na Węgrzech Józef II wprowadził szereg ograniczeń . Komitaty miały zakaz porozumiewania się między sobą. Porzucił zwoływanie sejmów węgierskich. Zniesiono samorząd komitacki w 1786.Dążono do wyplenienia posługiwania się łaciną i wprowadzono język niemiecki jako urzędowy. Zamiast Ponadto wprowadzono w miejsce łaciny język niemiecki jak język urzędowy. Królestwo nie było jednolite, podzielone je na 10 okręgów administracyjnych. Wprowadzenie wcześniejszej reformy przysporzyło szeregu napięć więc Józef II liczył że tym razem spraw potoczy się zupełnie inaczej. Liczył na to, iż stany krajowe nie będą stawiały oporu jak podczas wcześniejszej reformy. Edykt z 15 I 1781 otwierał panowanie cesarza. Zniósł on w nim poddaństwo i znacznie ograniczył sądownictwo patrymonialne. Ponadto uzyskali oni prawo do :

- prawo do dziedziczenia ziemi

- ustalono powinności wobec pana

- zmiany miejsca zamieszkania

- możliwość procesów sądowych z panami

- zakaz wyrzucenia z ziemi

Finanse państwa miały się opierać na " jednym" podatku gruntowo-dochodowym. Dzięki sporządzeniu w latach 1785-1787 szczegółowych spisów ludności i zestawień podatków, które winny zapłacić chłopi obliczono jaka część dochodów powinna zasilić skarb państwa. I tak dochody chłopów zostały podzielone: 12 %- dla pana feudalnego, 12% na potrzeby państwa, a pozostałe miały zaspokoić potrzeby parafii i szkoły. Innowacje te miały doprowadzić w przyszłości do likwidacji pańszczyzny i zmienienia chłopa w właściciela ziemi, z której płaciłby czynsz pieniężny.

System protekcyjny został rozbudowany za czasów Józefa II . Dzięki temu handel Handel dział gospodarki narodowej (sektora usług) w którym dobra materialne przechodzą od wytwórcy (producenta) do spożywcy (konsumenta), na zasadzie sprzedaży i kupna.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
przeżywał swój rozkwit. Bardzo rozwijał się także krajowy przemysł. . Import Import przywóz towarów, usług lub kapitałów z zagranicy.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
obcych produktów , które miały krajowe odpowiedniki w kraju na mocy ustawy z 1784 został zakazany. Kawa i czekolada Wedle cesarskiego dekretu były niedozwolone. Publicznie palono sprowadzane mimo zakazu luksusowe towary m.in. taki los spotykał aksamitne i jedwabne ubrania.. Rozwijał się handel, zwłaszcza bałkański . Handel i przemysł stały się źródłem utrzymania nawet dla szlachty. Józef II dbał o rozwój wszystkich części swej monarchii, stąd też troska o osadnictwo i sprowadzanie wielu osadników z południowych Niemiec na Węgry, do Galicji i Bukowiny. Dzięki dekretowi tolerancyjnemu Józefa II z 1781 roku lepsze czasy nastały dla Żydów. W wyniku tego otwarta została droga do integracji ze społeczeństwem ludności żydowskiej i do jej rozwoju ekonomicznego czy też kulturalnego.

Józef II poprzez reformy dążył do separacji sądownictwa i administracji, oraz wprowadzenia jednolitego , zhierarchizowanego i sprawnego systemu sądowniczego. Kariera sędziego stała otworem przed osobami różnego pochodzenia, niekoniecznie szlacheckiego. Najwyższa Izba Sprawiedliwości w Wiedniu była najwyższą instancją odwoławczą dla poddanych.

Józef II ogromną wagę przykładał do rozwoju szkolnictwa. Istniały jednoklasowe szkoły elementarne, trzyklasowe i czteroklasowe szkoły. Część liceów powstało z zlikwidowanych uniwersytetów. Językiem wykładowym był język niemiecki. Administracja i sądownictwo były dziedzinami gdzie absolwenci znajdowali zatrudnienie. Cesarz popierał nauki wspierające jego koncepcję budowy scentralizowanego państwa. Sztuki piękne i literatura nie znajdowały wsparcia u tego władcy.

Nader istotną kwestią stało się kształcenie nowych pokoleń duchownych zgodnie z nowymi wytycznymi dotyczącymi organizacji kościoła w monarchii austriackiej. Edukacją duchownych zajmowały się od 1786 seminaria generalne ( istniały od 1786 roku). W skład biurokracji wszedł Kościół katolicki, który wypełniał zadania wyznaczone mu przez państwo. Był przez to częściowo niezależny od papiestwa. Zdaniem, które oddawało istotę rządów Józefa II było stwierdzenie " wszystko dla ludu, nic dzięki ludowi". Oddawało ono w pełni kontrasty jakie tkwiły w państwie o ustroju absolutyzmu oświeconego. Monarchia austriacka była państwem, które troszczyło się o poddanych m.in. przez poprawę warunków bytowych , oświatę itd. Jednakże ta "opieka" nie szła w parze z wsłuchiwaniem się w poglądy poddanych na wiele kwestii. Monarcha ingerował w życie religijne, intelektualne czy też prywatne. W rzeczywistości równość de facto nie istniała. Trzeba poza tym pamiętać, że reformy Józefa II zakończyły się katastrofą. W I 1790 odwołał dekrety na Węgrzech, a jego następca Leopold odwołał wiele praw dotyczących chłopów.

Rzeczpospolita lat (1764-1788), a "oświecony absolutyzm"

Często nie pamiętamy , że Stanisław August wyrył się w pamięci sobie współczesnych jako jeden z najbardziej cenionych władców i światłych umysłów epoko oświecenia. Trzeba podkreślić , iż był to bardzo wykształcony monarcha. Wzorem był dla niego Oktawian August i dlatego przyjmuje imię August na koronacji. Już od początku swoich rządów jest marionetką w ręku państw ościennych i znajduje się w trudniej sytuacji dążąc jednocześnie do zreformowania państwa i nie drażnienia zarówno Rosji jaki i Prus. Polskę stanisławowską trudno nazwać państwem o ustroju oświeconego absolutyzmu .Jednakże nie wolno nam zapominać, że Stanisława Augusta otaczał pewien nimb należny oświeconym monarchom, a że działy się wówczas w Rzeczpospolitej ciekawe zjawiska na tle innych monarchii warto więc opisać pewne reformy czasów stanisławowskich.

Stanisław August najwięcej uwagi poświęcał mecenatowi artystycznemu, kulturze i edukacji społeczeństwa. Otaczał opieką pismo Monitor , krytykujące złe nawyki szlachty. Był inicjatorem powstania w 1765 Szkoły Rycerskiej. Otaczał się ludźmi kultury i kierował się ich zdaniem w wielu kwestiach. Wierzył w ideały oświecenia ale nie był w stanie wprowadzić ich w życie gdyż był słabym człowiekiem i Rzeczpospolita była właściwie protektoratem państw zaborczych . Dążył do ukrócenia przywilejów jakimi cieszyła się magnateria Magnateria najbogatsza grupa szlachty, wywodząca się ze średniowiecznego możnowładztwa. Skupiała w swoich rękach wielkie majątki ziemskie (latyfundia) i najwyższe urzędy państwowe. Poprzez system klienteli (podporządkowanie... Czytaj dalej Słownik historyczny . Dążył do wprowadzenia w swoim państwie odpowiedniego porządku administracyjno- prawnego.. Nie wywodził swej władzy z umowy społecznej gdyż od innych oświeconych absolutów odróżniało go wybór w drodze elekcji. Jednakże wierzył głęboką w swoistą misję władcy, mającą polegać na opiece nad poddanymi, którzy sami nie dojrzeli do decydowania o swoim losie. Stanisław August nie był samodzielny monarchą lecz marionetką w rękach sąsiednich mocarstw. W wyniku tego nie cieszył się powszechnym autorytetem wśród obywateli. Mocarstw europejskie, które starały się wykorzystać słabość dla własnych celów hamowały reformy króla i jego doradców. Inicjatywą w kwestii szeroko pojętych zmian , zmierzających do naprawy państwa wykazywało się środowisko republikańskie. Przed Sejmem Wielkim tak właśnie wyglądał obraz Rzeczpospolitej

. Kolejne ważne kwestie, wobec których Stanisław August nie mógł pozostać obojętny była sprawy religijne. Po pierwsze król poprzez tolerancję religijną chciał poprawić kondycję ekonomiczną Rzeczpospolitej. Było to możliwe przez przyciągnięcie właśnie hasłem tolerancji nowych osadników i niezbędnych dla państwa fachowców z krajów protestanckich. Różne religie i kościoły miały być podporządkowane państwu i służyć jego celom. Unia miała całkowite poparcie u króla gdyż miał on nadzieję na uniezależnienie się prawosławia od Rosji. Nie możemy mówić jednak, że Stanisław August dbał o kwestię równouprawnienia szlachty różnowierczej. Jednakże sprawa ta zajęła się Rosja, która narzuciła taką politykę Rzeczpospolitej. Polska w 1768 na tle europejskim była najbardziej otwarta na innowierców.

Stanisław August chciał ograniczyć przywileje ekonomiczne kleru oraz sprawić, że Kościół, uniezależniony od Rzymu w pewnie sposób, będzie służył interesom państwa. Stosunki kościoła w Polsce z papiestwem miały zostać zmienione m.in. poprzez zniesienie nadzoru nuncjuszy i powstanie narodowego synodu. Te zmiany miały być tak głębokie, iż miały nawet doprowadzić do powstania niezależnego kościoła narodowego w Polsce. Zmiany takie zaproponował w 1767 roku prymas Gabriel Podolski. Sprzecwi Rosji wstrzymał wprawdzie realizację tego planu. Jednak idee cezaropapizmu pojawiły się w projekcie kodyfikacji praw sądowych Andrzeja Zamoyskiego. Mianowicie przewidywano konieczność uznania bulli papieskich przez Rzeczpospolitą , podporządkowanie zakonów ogółowi biskupów w kraju czy też zmniejszenia możliwości darowizn na rzecz kościoła. Ponadto określono wiek , w którym można było wstąpić do zakonu.. Jednak pewna część szlachty i kleru na czele z nuncjuszem Archettim i ambasadorem carskim Stackelbergiem nie dopuściła do wejścia w życie kodeksu Zamoyskiego. Michał Poniatowski, brat króla gdy w 1784 roku został prymasem Polski, wówczas król znów przystąpił do walki na tym polu w polityce wobec kościoła uwidoczniła się chęć narzucenia zwierzchności przez państwo. Zgodnie z królewskimi wytycznymi prymas, duża liczba klasztorów została poddana zeświecczeniu Zajął się też klerem parafialnym, który miał od tej pory nie tyle dbać o rozwój duchowy poddanych, a wręcz zająć się sprawami stricte świeckimi jak np. administracją. Stanisław August znalazł zwolennika w polityce kościelnej w biskupie, aktywnym uczestniku życia kulturalnego czasów stanisławowskich Ignacego Krasickiego. W celny i dosadny sposób atakował on w swoich utworach m.in. w Monachomachii godne potępienia nawyki " pobożnych " mnichów. Rok 1773 był znaczącym krokiem dla całej polityki Stanisława Augusta. Po pierwsze utworzono Komisję Edukacji Narodowej, która zajęła się szkolnictwem. Prymas Michał Poniatowski przejął stery nad tą nową instytucją. Podporządkowano jej szkoły w Koronie i na Litwie , Korpus Kadetów i szkoły wcześniej prowadzone przez zakony i kler .Rada Nieustająca nie miała władzy nad Komisją Edukacji Narodowej gdyż podlegała ona tylko królowi. Po drugie zniesiono zakon jezuitów, których majątek przeszedł w ręce państwa.

W zreformowanym szkolnictwie w Rzeczpospolitej szkołom głównym w Krakowie i Wilnie podlegały szkoły wydziałowe ( średnie wyższego typu) i tym szkoły podwydziałowe ( średnie niższego typu). Reformy Akademii Krakowskiej w kierunku nowoczesnego uniwersytetu dokonał Hugon Kołłątaj. Dzięki temu mogła ona kształcić m.in. przyszłych nauczycieli . W skład kompetencji szkół podwydziałowych wchodziła opieka nad szkołami parafialnymi i prywatnymi szkołami dla dziewcząt. Zreformowano język nauczania, zamiast łaciny wprowadzono język polski. Komisja podejmowała szereg działań, dbając o dobrą wartość merytoryczną i dydaktyczną podręczników. Wprowadzono szereg przedmiotów. Zaczęto kłaść nacisk na praktyczne zastosowanie nauk matematyczno-przyrodniczych. Ponadto duża wagę przywiązywano do wychowania w duchu obywatelskim młodzieży min. przez zajęcia wojskowe, naukę prawa, historii ojczyzny czy etyki. Mało troski przykładano do rozwoju szkolnictwa najniższego szczebla- szkół elementarnych. Były one prowadzone przez duchowieństwo parafialne i miało kształtować chłopa na dobrego obywatela. W rzeczywistości jednak brakowało funduszy na realizację tych szlachetnych postulatów. Brak było należytego nadzoru nad szkolnictwem parafialnym Komisji Edukacji Narodowej, co wpłynęło na to , iż reforma szkolna nie była skuteczna w całej swej rozciągłości.

. Powoli zmianie ulegały przepisy z zakresu sądownictwa m.in. zniesiono tortury w śledztwie w 1776 roku oraz procesy o czary . Stanisław August popierał sądowe i społeczne reformy przygotowane przez kanclerza A.Zamoyskiego. Jednakże sejm odrzucił projekt kodyfikacji z 1778 roku. Powoli zmianie ulegały przepisy z zakresu sądownictwa m.in. zniesiono tortury w śledztwie w 1776 roku oraz procesy o czary. Dopiero kwestię prac nad kodyfikacją poruszono dopiero w okresie Sejmu Czteroletniego. Mimo że ustalono szereg pożytecznych reform to ze względu na interwencję rosyjską nie weszły one w życie. Trzeba jednak pamiętać, iż w sądownictwie mimo to pojawiły się pewne innowacje m.in. Departament Sprawiedliwości Rady Nieustającej był uprawniony do interpretacji prawa. Ponadto w końcu wyroki przestały być martwą literą prawa bowiem sądy zyskały możliwość posługiwania się wojskiem do egzekwowania wyroków.

Administracja centralna z lat 1764-1775 była niezbyt sprawna w działaniu ale można było zauważyć istotny postęp na tle działania tejże w latach wcześniejszych. Za czasów Stanisława Augusta powstały w Gabinecie Królewskim wyodrębnione kancelarie, które sprawowały kontrolę nad organami rządowymi. Powołano tzw. boni ordinis- skarbu , gospodarki, menniczą. Przeprowadzono reformy w armii. Zwiększono budżet na jej wydatki, wprowadzono nowy regulamin i zwiększono dyscyplinę. Poczęto kształcić kadry m.in. poprzez stworzenie Szkoły Rycerskiej na czele z Adamem Kazimierzem Czartoryskim.

Król skupił się na sprawach gospodarczych. Przyczynił się do rozwoju wielu manufaktur sukienniczych, skórzanych, młynów, browarów, cegielni. W 1783 otwarto Kanał Michała Ogińskiego ( Niemen-Dniepr).

Stanisław August walczył z magnaterią, reformował armię ,rozwijał i wzmacniał kraj. Jednak wskutek protestów zarówno arystokratów, części szlachty jak i państw sąsiednich zwłaszcza carycy Katarzyny jego działania nie były na tym polu efektywne. Jedynym obszarem gdzie król mógł się wykazać była działalność kulturalno-oświatowa. Wspierał naukę , sztukę i literaturę. Rozciągał mecenat Mecenat opieka nad artystami i rozwojem sztuk, zapewniana przez osoby prywatne, dwory, instytucje społeczne i państwowe. Nazwa pochodzi od nazwiska rzymskiego arystokraty Mecenasa (I w. p.n.e.), który opiekował... Czytaj dalej Słownik terminów literackich nad artystami, organizował słynne obiady czwartkowe na które zapraszał artystów i ludzi nauki m.in. historyka Adama Naruszewicza, komediopisarza Franciszka Franciszka G. Zapolska Żabusia, bohaterka epizodyczna; niańka, służąca w domu Bartnickich.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
Zabłockiego. Osobiście wpływał na repertuar powołanego przez siebie Teatru Narodowego. Powołał w 1765 czasopismo " Monitor", ukazujące się do 1785 roku. Król wraz ze swoimi doradcami m.in. Marcello Bacciarellim podejmował pracę architektoniczne czy malarskie. Ponadto Stanisław August kolekcjonował dzieła sztuki m.in. stworzył bogatą galerię obrazów.

Zmierzch reform z okresu " oświeconego absolutyzmu"

W okresie oświeconego absolutyzmu wprowadzono wiele reform. Jednakże nadzieje filozofów na trwały sojusz z władcami okazały się płonne. Jedyną płaszczyzną gdzie spotykały się dążenia filozofów i monarchów była kwestia stosunku do kościoła. Filozofia oświecenia krytykowała religię , a że monarchowie chcieli zgarnąć dobra kościelne to spotkało się to z aplauzem filozofów. Jednak kościół mocno bronił swych uprawnień i w krajach gdzie odgrywał największą rolę działania władców zmierzające do cezaropapizmu nie dały rezultatów. .

W latach osiemdziesiątych wchodzą w życie największe reformy przeprowadzone zarówno przez wielu władców ówczesnej Europy m.in. Józefa II w Austrii, , Gustawa III w Szwecji. Okazuje się jednak, iż te zmiany nie zadowalają ani konserwatystów ani osoby dążące do postępu. W tym to okresie kończy się powoli przymierze władców z filozofami, które ostatecznie wygasa w czasie rewolucji francuskiej gdzie wybucha wojna między tymi dwoma stronami . W Europie tłamsi się wszelakie wprowadzone już wcześniej próby reform,. Następuje rozejście między filozofią Oświecenia a polityką władców dbających o własne interesy .

Na strukturach państwowych i sposobach myślenia władców odcisnęły się trwałe ślady współpracy filozofów z monarchami. Dzięki reformom z czasów oświeconego absolutyzmu wzmocniły się Prusy , Austria Austria Republika Austrii. Państwo położone w Europie Środkowej. Członek Unii Europejskiej od 1995 roku. Powierzchnia 83 849 km2. Liczba ludności 8 075 tys. (2001 r.). Stolica Wiedeń. Język urzędowy niemiecki.... Czytaj dalej Słownik geograficzny i Rosja gdyż brak tam było wystarczająco silnej opozycji, która mogłaby uderzyć w zastany porządek społeczny. Leopold II szybko poradził sobie z kryzysem w swoim państwie, wywołanym przez szereg reform Józefa II. Monarchie środkowo-wschodniej Europy dzięki sprzężeniu filozofii Oświecenia z poczynaniami władcy wzmocniły się zarówno na polu gospodarczym jak i administracyjnym. Metodą rządzenia oświeconych monarchów stała się propaganda. Dlatego też chętnie otaczali się uczonymi, którzy głęboko wierzyli , że działania monarchy są słuszne. Prowadzą one bowiem do wzięcia w opiekę małoletniego ludu. . Trzeba powiedzieć, że w wielu sądziło że z filozofii Oświecenia wzięły swój początek wszelakie ruchy rewolucyjne w XVIII/ XIX wiecznej Europie i pogląd ten ma wielu zwolenników. Odmiennego zdania byli oświeceni władcy, którzy sądzili, iż tych zjawisk absolutnie nie można łączyć. Ostatecznie o oddzielenie oświecenia od rewolucyjnych ruchów zatroszczyli się tzw. oświeceni konserwatyści. Podpisywali się pod tradycją filozoficzna z wieku ale występowali przeciw łączeniu oświecenia z liberalizmem pod jakąkolwiek postacią.

Podsumowując historycy nie wytworzyli sobie ustroju takiego jak oświecony absolutyzm. Był to autentyczny ustrój funkcjonujący w XVIII wieku. Występował w Anglii i Francji o czy zapomina wielu historyków. Nie sposób jednak nie pamiętać o tym terminie interesując się historią Prus, Austrii, Rosji, Portugalii czy Hiszpanii w XVIII w.