Dodaj do listy

Najwybitniejsi przedstawiciele renesansu.

RENESANS I HUMANIZM.

Renesans, czyli odrodzenie to okres w dziejach Europy, który objął przede wszystkim wiek XVI i początek wieku XVII. Jego pojawienie wiąże pośrednio z się z humanizmem (od łac. słowa humanus - ludzki), którego początkowy rozwój przypadł na wiek XIV i XV. Humanizm to sposób widzenia i postrzegania świata, w którym człowiek stanowi jego centrum i jest miarą wszystkich rzeczy. Humaniści interesowali się człowiekiem jako jednostką, jego życiem doczesnym, problemami, stanami emocjonalnymi i pragnieniami. Odkrywano na nowo anatomię ludzkiego ciała. Chcieli poznać człowieka na wszystkich możliwych płaszczyznach.

W ujęciu humanistów człowiek był najważniejszą istotą świata, zagadką, której poznanie było celem najwyższym. Ojczyzną renesansu i humanizmu były Włochy, pozostające w stałych kontaktach z Bizancjum, głównym spadkobiercą starożytności, w głównej mierze Grecji. Zaczęły się coraz częstsze wizyty uczonych bizantyjskich we Włoszech i włoskich w Konstantynopolu - stolicy Bizancjum. Dzięki tym kontaktom zaczęło się we Włoszech kształtować zainteresowanie kulturą antyczną, które z terenu Włoch rozprzestrzeniło się do innych krajów europejskich. Zaczęto na nowo studiować dzieła wielkich twórców starożytności: Arystotelesa, Platona czy Cycerona. Powrót do korzeni kultury antycznej nie ograniczał się tylko do filozofii, lecz objął także inne dziedziny, takie jak: literatura, malarstwo, rzeźba, architektura czy nauka. Ważną rolę w rozpowszechnianiu dzieł starożytnych odegrał, wynaleziony po koniec XV wieku przez Jana Gutenberga, druk. Szybka wymiana informacji i kolportaż wielkich dzieł ułatwiły w niebywałym stopniu przenikanie tekstów antycznych.

Oprócz głębokiego studiowania pism wielkich uczonych okresu starożytności, pojawiły się nowe elementy, charakterystyczne dla kultury renesansu. Odrzucono scholastykę i dotychczasowe autorytety, nastąpił awans języków narodowych. Uznano, iż pełne poznanie wynika z obserwacji i doświadczenia, które są tak naprawdę jedynym źródłem wiedzy. Nastąpił szybki rozwój nauk przyrodniczych i pedagogicznych. Chęć poznania człowieka i także otaczającego go świata uruchomiła powstanie nowych dziedzin naukowych. Nowe elementy stosowano także w dziedzinie sztuki. Odkryto perspektywę, bryłę, stosowano geometrię, studiowano ludzkie ciało (anatomia). Operowano barwą i światłem. Zamiast jednolitych barw wprowadzono barwy pośrednie i postacie umiejscowione w półcieniu, co widać szczególnie w dziełach Leonardo da Vinci. Postacie przedstawiane na obrazach zaczęły być naturalne, ujęte w nowych trójwymiarowych ramach. Znajomość anatomii ludzkiego ciała, będąca wynikiem wnikliwych badań, umożliwiała ówczesnym twórcom stworzenie wizerunku człowieka odpowiadającego rzeczywistości. Dla każdego artysty źródłem natchnienia był człowiek i dzieła starożytnych. Wprowadzono kult ludzkiego ciała (odrzucony w średniowieczu) oraz uwielbienie dla jego piękna i harmonii. Znika człowiek ujęty szkicowo i symbolicznie, a pojawia się człowiek, którego anatomia Anatomia dział biologii zajmujący się budową wewnętrzną organizmów. Zależnie od przedmiotu badań wyróżnia się: anatomię roślin oraz anatomię zwierząt i człowieka. Podstawowymi metodami są: krojenie... Czytaj dalej Słownik biologiczny przestała być zagadką.

Olbrzymią rolę w ówczesnym rozwoju sztuki odegrali mecenasi, dzięki którym powstały największe dzieła. Poprzez pieniądze i protekcję umożliwiali oni artystom swoją działalność. Szczególne znaczenia na tym polu mieli papieże, tacy jak: Mikołaj II, Pius II, a przede wszystkim Juliusz II i Leon X. To właśnie za ich rządów doszło do największego rozkwitu architektury i sztuki Rzymu - jednej z dwóch stolic renesansu włoskiego (obok Florencji).

Ówczesna sztuka charakteryzowała się przenikaniem motywów świeckich i religijnych. Budownictwo religijne posiada wiele cech architektury świeckiej. Kościoły przypominały pałace, w których dominowała zaś problematyka religijna.

NAJWYBITNIEJSI PRZEDSTWICIELE RENESANSU.

Sztuka.

Leonardo da Vinci (1452-1519) - filozof, uczony, malarz, rzeźbiarz, architekt, teoretyk malarstwa, zajmował się także anatomią, medycyną, biologia, geologią, akustyką, optyką, mechaniką. Z zapałem oddał się studiom nad możliwościami lotów człowieka. Uznany za geniusza, wielki artysta i erudyta.

Według jego filozofii człowiek mógł osiągnąć wszystko, dokonać nawet rzeczy niemożliwych, pod warunkiem trudu i ciężkiej pracy. Potęgę człowieka widział on w postępie technicznym oraz w twórczości artystycznej. Podstawą wszelkiego poznania była według niego matematyka. Początkowy okres jego twórczości (1472- 1482) związany jest z pobytem we Florencji i współpracą z mistrzem A. De Verrocchio. Z tego okresu pochodzą najbardziej znane obrazy, takie jak: "Hołd trzech króli", "Chrzest Chrystusa", "Zwiastowanie", "Św. Hieronim". W roku 1482 przeniósł się on do Mediolanu, gdzie pracował nad wielkim dziełem rzeźbiarskim, a mianowicie konnym posągiem księcia Franciszka Franciszka G. Zapolska Żabusia, bohaterka epizodyczna; niańka, służąca w domu Bartnickich.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
Sforzy. W roku 1483 powstał obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie kategorii... Czytaj dalej Słownik terminów literackich "Madonna w grocie skalnej", w którym artysta przyjął nowe rozwiązania kolorystyczne oraz wprowadził światłocień (postać przedstawiona jest w półmroku). Obraz ten został umiejscowiony w ołtarzu Bractwa Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w kościele św. Franciszka w Mediolanie. Podczas pobytu w Mediolanie powstało także największe dzieło artystyczne jego życia, fresk "Ostatnia wieczerza" w refektarzu klasztoru przy kościele Santa Maria Maria A. Malczewski Maria, bohaterka główna i tytułowa; córka Miecznika. Wcześnie straciła matkę, bardzo kocha ojca. Zakochana z wzajemnością w Wacławie, jest wierną i cierpliwą żoną. Bardzo tęskni,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum delle Grazie. Fresk ten przedstawiający wieczerzą paschalną Chrystusa z apostołami, powstawał w latach 1495-1498. Dziś można jedynie oglądać resztki tego wielkiego arcydzieła. W tym samym czasie powstało kolejne dzieło, obraz "Dama z łasiczką" (inaczej gronostajem), przechowywany w Muzeum Czartoryskich w Krakowie.

Po upadku potężnego rodu Sforzów w Mediolanie w 1500 roku, artysta przeniósł się z powrotem do Florencji. W tym czasie powstały nowe obrazy. W latach 1503-1507 "Mona Liza Gioconda" (dziś w paryskim Luwrze) oraz "Św. Anna Samotrzecia". W roku 1506 powrócił on do Mediolanu, gdzie poświęcił się pracy nad pomnikiem marszałka francuskiego Trivulzia, którego w rezultacie nie zdołał ukończyć oraz namalował "Ledę z Łabędziem". Po trzyletnim pobycie w Rzymie (1513-1516), który zaowocował wieloma portretami, da Vinci przeniósł się ostatecznie do Francji. Pozostając pod oficjalnym mecenatem króla francuskiego Franciszka I, zajął się on budową kanałów wokół rzeki Loary. Zmarł w 1519 roku.

Do dziś oprócz wielkich dzieł artystycznych można podziwiać jego szkice konstrukcyjne różnorakich maszyn znajdujących się w tzw. Kodeksie Atlantyckim.

Michał Anioł, prawdziwe nazwisko Michelangelo Buonarotti (1475-1564) - architekt, rzeźbiarz, malarz i poeta, uczeń takich mistrzów jak: D. Ghirlandaio oraz B. Giovannii. Tworzył w Bolonii, Florencji i Rzymie.

Jego twórczość pozostawała w opozycji do innego wybitnego malarza i rzeźbiarza Rafaela Santi, którego charakteryzował spokój, harmonia Harmonia [łac. z gr. harmonia] zgodność, dopełnianie się elementów, ład, właściwy dobór, porządek; zgodne współżycie, przyjazne stosunki, muz. jeden z głównych elementów muzyki (obok melodii i... Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych i dostojeństwo przedstawianych postaci. U Michała Anioła figury są żywiołowe, różnorodne, przedstawione w różnych pozach, gwałtowne, chaotyczne i ekspresyjne. Autor Autor J. Szaniawski Dwa teatry, bohater epizodyczny; małomówny dramaturg z nieodłączną fajką, twórca katastroficznej, fantastycznej sztuki, nie pozbawionej jednak realizmu. Postać jest prawdopodobnie... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum starał się uchwycić różnorodność człowieka, jego emocje oraz stany duchowe. Widać w nich zapowiedź przyszłego manieryzmu i baroku. Do jego głównych dzieł malarskich należy zaliczyć następujące obrazy: "Święta Rodzina" (1503), "Bitwa pod Casciną" oraz "Sąd Ostateczny" - fresk wykonany w latach 1536-1541 w kaplicy sykstyńskiej, przez historyków sztuki oceniany jako prawdziwe arcydzieło. Do rzeźb, wykonywanych w zdecydowanej większości w marmurze, należą: "Dawid" (1501-1504) - symbol potęgi człowieka, "Pieta (1498-1500) w katedrze św. Piotra w Rzymie oraz "Mojżesz" (1513-1516) - posąg z grobowca papieża Juliusza II. Inne, mniej znane rzeźby to: "Walka centaurów z Lapitami", "Madonna na schodach" (1490-1492), "Bachus" (1497-1501), "Madonna z Brugi" "Rachel i Lea" (1542). W latach 1520-1535 stworzył on także płyty nagrobne książąt z rodu Medyceuszy - Giuliana i Lorenza w kościele S. Lorenzo we Florencji. Jako architekt zaprojektował kopułę bazyliki św. Piotra w Rzymie, której nie zdołał dokończyć, ze względu na dość niespodziewaną śmierć. Do innych przedsięwzięć architektonicznych (połączonych z ówczesnymi planami urbanistycznymi) zalicza się: projekt przedsionku biblioteki Laurenziana we Florencji z roku 1524, projekt placu Kapitolińskiego z 1536 roku oraz kościoła Santa Maria degli Anegeli z 1561 roku.

Rafael Santi (1483-1520) - malarz i architekt, obok Leonarda da Vinci i Michała Anioła uważany za najwybitniejszego artystę renesansu.

Pracował we Florencji i Rzymie. Malował głównie madonny. Do najbardziej znanych i cenionych obrazów z tej serii należy obraz "Madonna Boska ze Szczygłem". W 1508 roku na zaproszenie papieża Juliusza II, wielkiego mecenasa sztuki, przeniósł się do Watykanu, gdzie w początkowym okresie poświęcił się z zapałem dekoracji sal watykańskich. To właśnie w tym okresie powstały jego najbardziej znane freski, takie jak: "Dysputa o Przenajświętszym Sakramencie", "Szkoła Ateńska" oraz "Parnas". Namalował on także wiele portretów wybitnych osobistości, min. kilka portretów papieża Juliusza II. Jego dzieła charakteryzuje spokój, harmonia, dostojeństwo i przepych. Brak w nich głębokiej ekspresji, jaką spotyka się u Michała Anioła.

Myśl polityczna.

Oprócz całej plejady znakomitych artystów wiek XVI zaowocował wybitnymi dziełami filozoficznymi, dając początek tzw. myśli politycznej. Do najbardziej znanych i cenionych należą: Erazm z Rotterdamu, Niccolo Machiavelli oraz Thomas Moore.

Erazm z Rotterdamu (1467-1536) - urodzony w Holandii, zakonnik, filolog i filozof.

Głosił ideę wolności chrześcijańskiej. Nawoływał do naprawy życia wewnętrznego w łonie samego kościoła poprzez reformy religijne oraz odrodzenie obyczajów. Głosił zasadę, że kościół jest dla człowieka, a nie człowiek dla kościoła. Jego najważniejsze dzieła to: Enchiridion militis christiani (Przewodnik rycerza chrześcijańskiego) z 1504 roku oraz "Pochwała głupoty" z 1511 roku, w której przeprowadził krytykę społeczeństw, a także monarchów, którzy kierują się w swych działaniach chorymi i zgubnymi dla poddanych ambicjami.

Niccolo Machiavelli (1469-1527) - włoski pisarz Pisarz literat.
Czytaj dalej Słownik terminów literackich
polityczny.

W swych poglądach skupiał się na zadaniach monarchy, który powinien cieszyć się niczym nie ograniczoną władzą. Poddani powinni kochać swego władcę, oddawać mu szacunek, ale także czuć przed nim respekt i strach. Władca nie jest przyjacielem ludu, jest jego przewodnikiem i ojcem. W osiągnięciu swoich celów władca może stosować wszystkie środki, nawet postęp i zdradę. Poglądy te opisane dokładnie i szczegółowo w dziele "Książe", stały się w późniejszym okresie podstawą doktryny zwanej makiawelizmem, której główna zasada wyraża się w zdaniu: "cel uświęca środki" (inaczej po trupach do celu).

Thomas Moore (1473-1535) - angielski pisarz i polityk, prekursor socjalizmu.

W swym największym dziele "Utopia" przedstawił charakterystykę społeczeństwa angielskiego, jako wyimaginowany obraz idealnej społeczności zamieszkującej wyspę Utopię (od greckiego słowa utopia - miejsce, które nie istnieje), w którym zniesiono własność prywatną, przeprowadzono podział dóbr i wprowadzono ustrój demokratyczny.

HUMANIZM JAKO POJĘCIE PONADCZASOWE.

W okresie późniejszym, mimo zmierzchu renesansu, istota haseł głoszonych przez humanistów pojawiła się w nowym nurcie intelektualnym - antropocentryzmie, który stał się z czasem podstawą wielu systemów filozoficznych i religijnych, według których człowiek jest ośrodkiem i celem, a wszystko w świecie dzieje się ze względu na człowieka. W wieku XVIII, a w szczególności w XIX liberałowie (zwolennicy liberalizmu) głosili jako jedni z pierwszych hasła wolności osobistej, prawo do szczęścia i godności oraz swobodnego i niczym nie skrępowanego rozwoju każdej jednostki.

W wieku XIX, który charakteryzował się powstaniem nowych ideologii, hasła humanizmu przyjmowały nowe znaczenie. Powoływali się na nie zwolennicy, często przeciwstawnych sobie poglądów. Samo słowo humanizm, ze względu na swą niejednolitość definicji i wieloznaczność, szybko uległo wypaczeniu. Dlatego też przyjęto różnego rodzaju kategorie humanizmu, określające i wskazujące na podstawowe różnice między jego odcieniami i znaczeniami. Humanizm egzystencjalny, zakładał prawo każdego człowieka do wolności i opierał się na podstawowym założeniu, że dla człowieka najważniejszy jest drugi człowiek. Humanizm socjalistyczny, głosił prawa człowieka w ramach ustroju socjalistycznego, odniesieniem dla jednostki nie był drugi człowiek, lecz określona klasa społeczna (robotnicza). W humanizmie chrześcijańskim punktem odniesienia był Bóg.

W wieku XX słowo humanizm uległo nie tyle co wypaczeniu, co całkowitemu zwyrodnieniu. Powoływali się na nie przedstawiciele obu wielkich ustrojów totalitarnych: nacjonaliści niemieccy i komuniści. Wrogów zabijało się w imię fałszywie pojętego humanizmu, który ograniczał się w zasadzie do wybranej grupy osób. Człowiek jako jednostka nie miał żadnej wartości. Był to tzw. humanizm fałszywy, skierowany nie na człowieka lecz przeciwko niemu. Humanizm autentyczny zakłada bowiem szacunek dla każdego człowieka, niezależnie od jego pochodzenia, koloru skóry, wyznania czy poglądów.