Dodaj do listy

Najważniejsze przemiany polityczno - gospodarcze i społeczne na świecie w XIX wieku

Rewolucja przemysłowa

Na początku XIX wieku w Europie i w Ameryce północnej miał miejsce szybki rozwój przemysłu i gospodarki. Wiązało się to z udoskonaleniem metod pracy jak i z nowymi rozwiązaniami technicznymi. Nowe maszyny pozwoliły na szybszą i efektowniejszą prace. Końcowe produkty były lepsze i więcej ich mogły fabryki wyprodukować. Pozwoliło to również obniżyć koszty ich produkcji co spowodowało spadek ich cen. Produkty te docierały teraz do wszystkich mas społecznych. Zaczęła się rodzić również reklama. Rywalizacja między zakładami skłoniła ich szefostwo do zachęcania klientów do kupna swego towaru. W większych miastach pojawiły się wielkie sklepy gdzie podobnie jak dzisiaj można było dostać wszystko.

Rewolucje przemysłową na ziemiach polskich można podzielić na trzy fazy: Pierwsza to okres prób i błędów. Okres wprowadzania nowych innowacji. Powstają wtedy nowe fabryki. Druga faza wiążę się z powstawaniem klasy robotniczej i rozciągnięciem rewolucji na wszystkie sektory gospodarki. Trzecia faza to społeczne skutki przemian i wzrost gospodarczy. Różnica między ziemiami poszczególnych zaborów sprawiały że nie przebiegały zmiany równomiernie. Najszybciej zmiany dokonały się w Królestwie Polskim i na Górnym Śląsku. Na Górnym Śląsku szybko rozwijało się górnictwo i hutnictwo. Przełomowym wydarzeniem było uruchomienie wielkiego pieca stosującego koks. Był to pierwszy tak wielki stosujący koks. Późniejsze udoskonalenia w nim spowodowały rozwój hut cynku. Okres rewolucji przemysłowej trwał na Śląsku 40 lat. Do powszechnego użycia weszły w hutach wielkie piece na koks. Powstawały liczne walcownie, rozwijało się hutnictwo. W górnictwie zwiększono wydobycie węgla. Zapotrzebowanie na ten surowiec doprowadziło do wzrostu wydobycia z 41 tys. t w roku 1800 do 5,9 mln t w 1870r. W 1866 roku większość zakładów do produkcji surówki i półfabrykatów hutniczych używało paliwa płynnego. Powiększyła się także klasa robotnicza jej liczba wynosiła w 1875 roku blisko 70 tysięcy. Możliwość pracy i poprawiania warunków życia skłaniała ludność z całej Polski do przybywania na Górny Śląska w celu poprawy życia. W Królestwie Polskim pierwsza faza skoku przemysłowego przypada na pierwszą połowę wieku. W połowie wieku Łódź stała się ważnym ośrodkiem przemysłu bawełnianego. Następuje gwałtowny rozwój Łodzi i przeobrażenie jej w ciągu kilkudziesięciu lat z małej mieściny (liczącej w 1830 r. 4 tys., a w 1865 r. 40 tys.) w przemysłową metropolię z 300 tys. mieszkańców w 1900 r. i 500 tys. w 1914 roku, co jest światowym rekordem wzrostu demograficznego. Łódź eksportowała swoje wyroby głównie do Rosji i Chin. Rozwinięciu działalności pozwoliły maszyny parowe. Właściwa rewolucja miała miejsce w Królestwie Polski ok. 1850- 90. Przemył włókienniczy uległ mechanizacji. Wprowadzenie maszyn doprowadziło do zwiększenia produkcji i powstawania nowych fabryk. Fabryki krajowe mogły teraz prowadzić działalność handlową z Zachodem. Gdyż produkty ich stały się konkurencyjne. Szybki wzrost wprowadzania maszyn parowych obserwujemy w latach 1849 - 90 kiedy to z początkowej liczby 9 w roku 1890 liczba fabryk stosujących napęd parowy wzrosła do 100. Wzrosła także moc tych maszyn przez co zwiększała się produkcja. Dobrze rozwijały się… inne sektory gospodarki. Bardzo dobrze funkcjonowało cukrownictwo.

Przełom XIX i XX wieku to czas przemian który obejmuje wszystkie aspekty życia człowieka. Rozwija się nauką, szkolnictwo. W tym czasie znacznie podwyższa się liczba ludności. Gwałtownie rozwijają się miasta.

Inaczej sprawa się miała w Ameryce Północnej. Po powstaniu okrzepnięciu nowego państwa Stanów Zjednoczonych. Zaczyna ono odgrywać coraz ważniejszą rolę na świecie. Nowe rynki zbytu otwierają się w Ameryce Łacińskiej, Azji i Afryki. Coraz częściej tereny koloni zamorskich stają się miejscem handlu między rywalami politycznymi.

Rewolucja przemysłowa objęła całą Europę Amerykę Północną, w późniejszych latach rozszerzyła się na cały świat. Potęga kolonialna taką jak była Anglia szybko się rozwijała. Rynkami zbytu dla swych nadwyżek produkcyjnych były jej kolonie. Przemysł angielski mógł praktycznie wyprodukować każdą ilość towaru gdyż jej kolonie były bardzo chłonnymi rynkami. Widząc swą szansę w ekspansji kolonialnej takie państwa jak Niemcy, Stany Zjednoczone, Japonia Japonia państwo wyspiarskie położone we wschodniej Azji obejmujące grupę Wysp Japońskich (Honsiu, Hokkaido, Kiusiu, Sikoku) oraz ok. 3 tys. wysp w północno-zachodniej części Oceanu Spokojnego. Powierzchnia 377... Czytaj dalej Słownik geograficzny przystąpiły do podbojów terytorialnych. Stanie się to wkrótce przyczyną różnych sporów miedzy państwami. Będzie także jedną z przyczyn wybuchu I wojny światowej.

Wielkie zmiany wprowadzała zmiana która dokonała się w procesie obróbki rudy żelaza. Końcowy produkt był znacznie trwalszy od swego poprzednika i mniej podatny na korozje. W połowie wieku udoskonalono również metodę wytopu żelaza. Anglicy Bessemer i Thomas oraz Francuz Francuz K. Makuszyński Szatan z siódmej klasy, bohater epizodyczny; przypadkiem odnalazł list w starej książce i postanowił odszukać skarb.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
Martin wymyślili metodę przetapiania rudy która w efekcie dawała produkt lepiej oczyszczony i mniej podatny na zniszczenia. Był także lepszym materiałem do walcowania. Stal po walcowaniu stawał się podstawowym tworzywem do produkcji maszyn. Rosło także zapotrzebowanie na pracowników które nowoczesne walcownie musiały

zatrudniać czasem po kilkanaście tysięcy. Zapotrzebowanie rosło także w hutach i innych zakładach.

Zmiany w handlu i gospodarki wpłynęły na zmiany w transporcie. Szybko rozwijała się kolej. W 1885 roku Karol Benz i Gotlib Daimler skonstruowali pierwszy silnik o napędzie spalinowym. W 1903 roku bracia Wilbur i Orville Wright wykorzystali ich wynalazek do swego samolotu. Wynalazek przyczynił się do rozwoju transportu i wytyczył kierunek w którym należy podążyć. Miał także istotny wpływ na życie codzienne. Wkrótce swój silnik stworzył Rudolf Diesel który przyczynił się do powstania nowego środka transportu - samochodu. Początkowo produkowane samochody mają kształt tradycyjnych powozów konnych, w których dyszel zastąpiono silnikiem. O zmianie w tym zakresie zadecydował wypadek. W wyścigach odbywających się w 1900 roku w pobliżu Monte Carlo zabił się kierowca samochodu wyprodukowanego przez Daimlera. Analiza wypadku doprowadziła do stwierdzenia, że rozstaw osi powinien być większy niż rozstaw kół, długość szybkiego samochodu powinna być większa niż jego szerokość, co poprawi bezpieczeństwo jazdy. Na początku XX wieku w Europie i USA pracuje już kilkadziesiąt fabryk produkujących samochody. Był to początkowo wydatek na który mogli pozwolić sobie tylko nieliczni. Szybko także nastąpiło zapotrzebowanie na nowe samochody. W celu przyśpieszenia produkcji powstały taśmy montażowe. Po raz pierwszy zastosował ją Henry Ford w swojej fabryce . W 1907 roku z takiej taśmy zszedł tani samochód osobowy - Tin Lizzie. w 1908 roku jako pierwszy rozpoczyna produkcję wielkoseryjną, przekształcając ją w 1913 roku w produkcję masową. W 1915 roku wyprodukował on milionową sztukę samochodu. Początkowa cena wynosiła 950 dolarów poprzez zapotrzebowanie i zmniejszenie i usprawnienie środków produkcji szybko zmalała do 250 dolarów.

Zwiększająca się liczba posiadaczy samochodów zmuszała do powstawania nowych sieci dróg. Musiały być one przystosowane do dużych prędkości i trwałe w eksploatacji. Nie tylko na lądzie rozwijał się transport, również na morzach zanotowano duży postęp techniczny i większy ruch. Potrzeba było coraz mocniejszych silników dla coraz większych statków. Znacznie poprawiło się także bezpieczeństwo podróżujących. Zapoczątkowano budowę kanału Sueskiego i Panamskiego. Powstawały nowe linie kolejowe. Potrzeba szybszych tras skłoniła do budowy tuneli i większych mostów.

Rozwój nastąpił w przekazywaniu informacji. Linie telegraficzne połączyły kontynenty, państwa między sobą. Wynalazek Aleksandra Grahama Bella oraz Guilermo Marconiego dwóch konstruktorów którzy pracowali niezależnie zrewolucjonizował świat. Od tego czasu telefon stał się coraz bardziej popularny.

Rozwój nauki i techniki w XIX w.

Gwałtowny rozwój przemysłu nie mógł by się dokonać beż rozwoju nauki i bez nowych odkryć .Dynamicznie rozwijała się nauka dzięki podniesieniu poziomu szkolnictwa i zwiększeniu liczby szkół. Odkrycia nieraz szokowały i zmieniały całkowicie światopogląd ludzkości. Tak np. angielski przyrodnik Karol Darwin. Ogłosił teorie ewolucji która głosiła że współczesny świat zawdzięcza swój kształt dzięki powolnym zmianom ewolucyjnym które trwają od milionów lat. W jego koncepcji człowiek był tylko częścią przyrody która również podlegała ewolucji. Zaproponowane przez Darwina wyjaśnienie powstawania zmian ewolucyjnych było tak proste i logicznie udokumentowane, że szybko zostało przyjęte przez większość biologów. Nic dziwnego, że opublikowana w 1859 książka The Origin of Species by Means of Natural Selection, w której po raz pierwszy przedstawiono teorię ewolucji poza środowiskiem naukowym, wywołała sensację. Żadne dzieło przyrodnicze XIX wieku nie wywarło w świecie nauki takiego wrażenia, jak książka Darwina Wywołała ona dyskusje na temat istnienia Boga. Stała się także przyczyną konfliktów na tle rasowym.

. Jednym z głównych odkryć w naukach ścisłych była teoria względności którą wygłosił niemiecki uczony Alberta Einstein. Einstein wniósł też swój wkład do rozwoju filozofii nauki.

W drugiej połowie XIX wieku obserwujemy zjawisko eksplozji demograficznej. W tym okresie liczba ludności świata wzrosła z 1100 mln. do 1500 mln. Podyktowane to było zmianami które dokonały się w świecie. Postęp w dziedzinie medycyny, poprawa higieny i warunków życia powodowały szybki wzrost liczby ludności.

Przełomowych odkryć w dziedzinie medycyny dokonał Louis Pasteur (1822-1895) prowadził prace z zakresu bakteriologii, które uwieńczone zostały opracowaniem pierwszej szczepionki ochronnej dla ludzi (przeciw wściekliźnie).

L. Pasteur umożliwił produkcję szeregu szczepionek, skutecznie chroniących przed wieloma chorobami o charakterze epidemicznym. Obalił teorię samorództwa, udowodnił, że choroba zakaźna wywoływana jest przez swoisty dla niej zarazek. 6 czerwca 1885 po raz pierwszy zastosował szczepionkę przeciw wściekliźnie. Lek został podany 9-letniemu Józefowi Meisterowi pogryzionemu przez chorego na wściekliznę psa. Szczepionka uratowała życie chłopcu.

Wielkie odkrycie dokonał w roku 1895 Wilhelm Roentgen który odkrył promienie X. Dzięki temu rozwój medycyny posunął się wiele kroków naprzód. Na jego cześć jednostkę dawki promieniowania jonizującego nazwano rentgenem. Również przyrządy do prześwietleń wykorzystujące promieniowanie rentgenowskie nazywa się po prostu rentgen.

W dziedzinie fizyki odrzucono teorię że atom jest niepodzielny. Prowadzone działania dowiodły złożoności jego budowy. Zjawisko promieniotwórczości odkrył Henryk Henryk Pieśń o Rolandzie, bohater epizodyczny; bratanek Ryszarda Starego, jeden z doradców Karola
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Becquerel, a Maria Skłodowska-Curie i jej mąż Piotr Curie odkryli dwa pierwiastki promieniotwórcze: polon i rad.

Postęp dokonał się także w chemii. Dymitr Mendelejew uszeregował pierwiastki chemiczne i umieścił je w tabeli którą nazwano Tablica Mendelejewa. Francuski uczony Ludwik Gay-Lussac odkrył prawo objętości gazów. Rozwijała się astronomia dzięki czemu wkrótce odkryto nowe planety - Uran i Neptun.

Wszystkie te osiągnięcia znalazły zastosowania w produkcji. Przyczyniły się to wzrostu wiedzy technicznej. Szybko rozwijał się przemysł hutniczy, maszynowy i chemiczny. Wkrótce też wynalazki te zastosowano do produkcji broni która stała się szybko bardzo zyskownym przedsięwzięciem. Wielkim odkryciem było oczyszczenie ropy naftowej czyli rafinacja i destylacja. Przyczyniło się to do powstania nowych gałęzi przemysłu. Nastąpił także szybki rozwój rolnictwa. Dzięki wprowadzaniu maszyn i nawozów szybko zwiększyły się zbiory. Powiększyły się w związku z tym obszary upraw i hodowli.

Postęp nastąpił w dziedzinie budownictwa. Dzięki stosowaniu żelbetonu i konstrukcji stalowych można było budować większe budynki.

W roku 1889 Gustaw Gustaw A. Fredro Śluby panieńskie, bohater główny; podopieczny Radosta, w finale komedii narzeczony Anieli
Wygląd: Młody fircyk, pojawia się na scenie w czarnej pelerynie - wraca z hulanki, wchodzi...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Eiffel zbudował w Paryżu wieżę stalową o wysokości 300 metrów. Wieża ta od nazwiska twórcy została nazwana Wieżą Eiffela.

Pojawił się problem zaopatrzenia w energię i jej wykorzystania do celów produkcji. W 1866 roku Siemens stworzył prądnicę elektryczną która przyczyniła się do rozwoju przemysłu. Tomasz Edison skonstruował żarówkę która wkrótce potem zastosowała szereg zastosowań Te i masę innych osiągnięć w dziedzinie nauki i techniki przyczyniły się do dalszych badań.

Jedną z przyczyn rozwoju techniki była rywalizacja między państwami o nowe terytoria.

Coraz większa role spełniał transport. Skonstruowana w 1825 roku przez Georges Stephenson lokomotywa parowa została udoskonalona. Wkrótce potem przystąpiono do prób zastąpienia napędu parowego elektrycznym. . W 1895 roku na ulicach angielskich pojawiły się pierwsze tramwaje. Był to początek użycia napędu elektrycznego w kolejnictwie.

Nowe odkrycia i dokonania człowiek zmieniły patrzenie człowieka na świat.

.

Przemiany polityczne, gospodarcze i społeczne w XIX w.

Urbanizacja

W związku z rozwojem przemysłu i zapotrzebowaniem na robotników powiększają się miasta. Szybko rośnie liczba ludności głównych centrów przemysłowych. Powstają specjalne dzielnice przemysłowe i rozwija się budownictwo mieszkaniowe. W ciągu XIX wieku liczb ludności powiększyła się z 1600 milionów na początku wieku do w 1900 roku. Rozwój ten był różny dla poszczególnych miast. Szybciej powiększała się liczba ludności miast dobrze rozwiniętych i przemysłowych. Gwałtownie zwiększyła się ludność Chin gdzie pod koniec XIX wieku wyniosła ona blisko 500 milionów. W tym samym czasie ludność Indii powiększyła się ze 175 na początku wieku do 290 milionów. Eksplozja demograficzna dotyczyła również krajów dobrze uprzemysłowionych. Ludność europy w tym czasie stanowiła około 25 procent ludności ziemi. Największy przyrost ludności zanotowały Niemcy, Wielka Brytania, Stany Zjednoczone i Japonia. W samych Stanach liczba ludności w

ciągu XIX wieku wzrosła o około 1200 % z 6 milionów do 76 milionów). Był to czas wielkiej emigracji do USA. Rocznie na ten krok decydowało się około miliona osób. Emigracja Emigracja wyjazd z kraju ojczystego do innego państwa z powodów politycznych, religijnych lub materialnych i czasowe lub stałe osiedlenie się tam.
Czytaj dalej Słownik historyczny
też odbywała się w kierunku Ameryki Południowej. Miasta coraz bardziej się powiększały. Zaczęły tworzyć się metropolie - wielkie miasta o dużej liczbie mieszkańców. Do miast takich zaliczamy w USA; Nowy York, Chicago, Filadelfia, a w Europie; Londyn, Paryż, Berlin, w Japonii były to Tokio i Osaka a w Rosji Moskwa i Petersburg.

Dzięki wprowadzeniu wodociągów i kanalizacji znacznie podwyższył się poziom higieny i życia w miastach. Dzięki podniesieniu wiedzy medycznej coraz rzadziej zdarzają się epidemie masowe. Rośnie średnia życia ludzkiego. Podnosi się poziom produkcji żywności i wzrasta jej ilość. Wzrosła produkcja mięsa dzięki dużym hodowlą i nowym rasom. Na początku XX wieku wyprodukowano pierwsze konserwy które wkrótce staną się najtańszym źródłem pożywienia. Olbrzymie nie zagospodarowane tereny Ameryki Północnej i Australii stwarzały szansę rozwoju rolnictwa. Dzięki zwiększeniu produkcji i rozwinięciu transportu coraz więcej produkcji trafiało do Europy. Bardzo konkurencyjnym produktem było amerykańskie zboże. Europejskich rolników zmusiło to do przestawienia się na inną produkcje. Rozwijało się dzięki temu sadownictwo i ogrodnictwo.

Człowiek coraz bardziej ingerował w środowisko naturalne. Powodując nieodwracalne zmiany. Przemysł samochodowy który potrzebował kauczuku do produkcji opon stał się przyczyną dewastacji środowiska naturalnego w Kongu Belgijskim. W USA zagładzie uległy bizony które były łatwo dostępnym dostarczycielem mięsa.

. Powstawały nowe osiedla w miastach. To spowodowało że zaczęło brakować wody pitnej i energii elektrycznej. Coraz częściej pojawiają się wodociągi i kanalizacja. Początkowo ludzie nie płacili za wodę i nieczystości. Wkrótce wprowadzono opłaty. Pojawiło się oświetlenie w miastach. Ekskluzywne części miast były bardziej oświetlone i wyeksponowane. Budowano nowe drogi, przy nich pojawiły się chodniki. Pojawiało się coraz więcej sklepów. Rosło budownictwo mieszkaniowe. Na ulicach pojawiło się więcej patroli policyjnych które patrolowały miasta również w nocy.

Przemiany gospodarcze

Szybki rozwój techniki i zastosowanie nowych innowacji w produkcji spowodowało szybszą i tańszą produkcje. Ponadto produkty końcowe były lepszej jakości. Duże fabryki przynosiły wielkie zyski szybko też wraz z rozwijającą się techniką stały się przestarzałe i wymagały kolejnych inwestycji. Wymagało to środków finansowych. Banki pożyczały coraz większe sumy inwestorom. Banki częściej pożyczały wielkim firmą niż małym. Małe przedsiębiorstwa coraz częściej upadały przegrywając konkurencje z większymi zakładami. Coraz częściej właścicielami dużych zakładów stają się akcjonariusze. A przedsiębiorstwa stają się spółkami akcyjnymi. Zakłady między sobą łączą się w koncerny które mają na celu nie dopuścić. Zakłady które realizowały wszystkie fazy produkcji stanowiły przykład koncentracji pionowej produkcji. Takie proces obejmował wszystkie działanie począwszy od wydobycia rudy żelaza poprzez procesy hutnicze, walcownie aż po produkcje materiału końcowego. Innego typu zakłady stosowały koncentracje poziomą produkcji. Miała ona miejsce wtedy gdy spółka wykupywała wszystkie przedsiębiorstwa i kopalnie na danym terenie. Często obejmował również nowe gałęzie wytwórcze. Często powstawały spółki akcyjne gdyż było to najszybszą metodą zebrania kapitału potrzebnego do inwestycji. Obejmowały one produkcje jak również handel Handel dział gospodarki narodowej (sektora usług) w którym dobra materialne przechodzą od wytwórcy (producenta) do spożywcy (konsumenta), na zasadzie sprzedaży i kupna.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
i sprawy finansowe. W celu realizacje większych przedsięwzięć zaciągano w bankach kredyty. Banki szybko dzięki temu się bogacili ale i często upadały gdy dłużnik nie był w stanie spłacić pożyczki. Banki dzięki temu mogły wpływać na rozwój przemysłu i handlu. Te inwestycje które miały szansę powodzenia dofinansowywały . Q 1903 roku sześć największych banków niemieckich miało 751 przedstawicieli w spółkach nadzorczych różnych spółek. Świadczy to o tym ze banki nie tylko pożyczały ale dbały również o to by pieniądze inwestowano mądrze i jak najszybciej się zwróciły. Łączenie się interesów bankowych i przemysłowych doprowadziło do powstanie nowej grupy społecznej - oligarchii finansowej która mogła wpływać na losy państwa. Grupy fabryk zaczęły rywalizować o nowe rynki zbytu. Pojawiły się również negatywne skutki w postaci korupcji. Często wielkie koncerny odgrywały główną rolę w tworzeniu ustaw i przepisów. Poszczególne koncerny łączyły się w większe grupy. Często na luźnych związkach ale zdarzała się ściślejsza współpracą. Prowadziło to do powstawania karteli, syndykatów i trustów. Powstawanie takich monopoli wywoływało różne skutki. Często zbyt wysokie ceny z góry ustalone powodowały kryzys w branży i nadprodukcje. Gdy pojawił się kryzys zwalniano pracowników lub przestawienie na inną produkcje. Różnymi działaniami starano sobie radzić z nadprodukcją. Jednym z najlepszych pomysłów było przenoszenie fabryk na biedniejsze obszar. Cel był prostszy nowy chłonny rynek i tania siła robocza. A także często bogatsze źródła surowców.

Terenem rywalizacji stał się Bliski Wschód. Spowodowane było to zapotrzebowaniem na ropę naftową. Interesy przedsiębiorców pokrywały się teraz z interesami państwowymi mającymi z cel zdobycie tych terytorium. Nowe kontynenty i nowe ziemie stwarzały szansę dla dalszego rozwoju gospodarki. Pierwsze do działanie przechodzili politycy którzy starli się uzyskać jak najlepsze warunki dla eksploatacji danych terenów. Często także posuwano się do rozstrzygnięć militarnych. Sojusze były nietrwale i sytuacja napięta. Ale mimo to nie odpychało to przedsiębiorców od inwestowania nadanym terenie.

Rozwijając się przemysł dokonał wielkich zmian w życiu ludzkim. Ludzie zostali uzależnieniu od przemysłu. Który zapewniał im prace i dach nad głową. Wysokość zarobków stanowiła o przynależności danego człowiek do grupy społecznej. Najbogatsi oczywiście byli właściciele fabryk i banków. Nie była to liczna grupa ale często łatwo z tej grupy można było spaść na sam dół. Większość ludzi żyła z pracy najemnej. Kształtowała ona klasę robotnicza. Odskocznią do wyższych stanowisk było wyższe wykształcenie, Osoby z najniższym lub nie posiadające żadnego opłacane były najgorzej i zajmowały najniższe stanowiska.

Praca dawała ludziom zarobek. Za który ledwo wiązali koniec z końcem. Początkowo pracowano od 16 do 12 godzin. Później jednak skrócono czas pracy do 10 godzin na dobę. Pracowały również dzieci Dzieci Z. Nałkowska Medaliony - Dorośli i dzieci w Oświęcimiu, bohaterowie autentyczni; dzieci przybywające do Oświęcimia nie miały wielkich szans przetrwania. Mniejsze i słabsze natychmiast kierowano... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum którym prawo zakazywało pracy poniżej 14 lat. Kobiety i dzieci otrzymywały najniższe zarobki.

Związki zawodowe zaczęły bronić swych pracowników i pomagać im. Pierwsze związki zawodowe powstały w Wielkiej Brytanii w XVIII wieku. W połowie XIX w. istniało ok. 1600 związków zawodowych. Które coraz częściej dopominały się swych praw. Narzędziem do walki o swoje prawa stają się strajki.

Pierwsze związki zawodowe zaczęły powstawać na ziemiach polskich pod koniec XIX wieku. Proces ten rozpoczął się na Górnym Śląsku, przede wszystkim w Gliwicach, Bytomiu, Katowicach i Tarnowskich Górach (w zaborze pruskim). Na tym właśnie terenie w 1889 roku powstaje Związek Wzajemnej Pomocy - pierwsza masowa organizacja o charakterze związku zawodowego w Polsce

Przemiany w życiu ludzi

Rewolucja przemysłowa zmieniła życie ludzie. Następowały zmiany w architekturze i urbanistyce. Zmiany objęły także sferę obyczajową. Działały różnego typu organizacje społeczne i administracyjne. Nowe działy gospodarki i rozwijająca się administracja potrzebowały odpowiednio przygotowanych ludzi. Powstają specjalistyczne szkoły uczące zawodu. Studia cieszą się duża popularnością. Cywilizacje europejska podziwiają i naśladują mieszkańcy innych kontynentów. Na kontynencie europejskim rodzi się moda która kształtuje światopogląd całego świata. Powstają wielkie miasta - metropolie zajmujące wielki obszar. Stają się one centrami przemysłowymi, handlowymi i finansowymi. Zaczęto dbać o wystrój miast które miały być bardziej przyjazne dla ludzi. Powstają reprezentacyjne place i miejsca. Służby miejskie dbają o wygląd miasta. Ważne miasta połączone są siecią kolejową. Kolej odgrywa ważna role w transporcie towarów jak i ludności.

Zmieniały swój charakter stolice europejskie. Przykładem zmian jest Paryż. Dzieła przebudowy Paryża podjął się prefekt departamentu Sekwany Jerzy Haussmann ( w latach 1853 - 1869 ),

, wytyczając nowe aleje, bulwary i ulice. Miejsce ciasnych i krętych uliczek zajęły szerokie arterie zbiegające się promieniście na Placu Gwiazdy ( obecnie de Gaulle'a ).Podobnie swój wystrój zmieniają inne miasta; Wiedeń, Madryt, Barcelona, Bruksela, Budapeszt, Berlin. Powstawały wspaniałe budowle reprezentacyjne. Nie tylko Europę cechuje dynamiczny rozwój miast. Również na kontynencie północno- amerykańskim szybko rozwiną się Nowy Jork, Waszyngton i inne skupiska ludności. "Polsce" miasta zaczną modernizować się pełną parą w II poł. dziewiętnastego stulecia. Na terytorium zaboru rosyjskiego błyskawicznie rozwija się Łódź, potężny ośrodek włókienniczy, opisany u schyłku wieku w Ziemi obiecanej Władysława Reymonta. Gmachy urzędów nabierają wytworności. Powstają specjalne dzielnice. Tak np. dzielnica przemysłowa, dzielnica reprezentacyjna, dzielnica mieszkaniowa. By zaspokoić potrzeby kulturowe człowieka powstają teatry, opery, biblioteki muzea. W miastach wyodrębnia się parki i miejsca spacerowe. W parkach pojawiają się fontanny. Reprezentacyjne uliczki pokrywają się sklepami i restauracjami. Piękne pałace przedsiębiorców i arystokracji upiększają krajobraz miast. Z drugie strony powiększają się dzielnice biedoty. W koszmarnych warunkach egzystuje część ludności. Spektakle teatralne i operetkowe stają się przywilejem ludzi zamożnych. W modzie jest bywanie w najwykwintniejszych lokalach w mieście. Zakupy wchodzą w tradycje bogatych dam. Popularne stają się podróże nie tylko do krajów europejskich ale również na inne kontynenty. Popularne stają się wycieczki do Afryki często połączone z polowaniami na egzotyczne zwierzęta. Popularnością cieszą się kraje alpejskie. A w Polsce swe oblężenie przeżywa Zakopane do którego przybywają najsławniejsi artyści Polscy. Sport cieszy się nie mniejszą popularnością. Zapełniają się stadiony na których organizowano zawody sportowe. Obecność na wyścigach konnych staję się obowiązkowa dla elity. Mimo wielu niekorzystnych zmian które następowały poprawił się poziom życia ludzkiego. Rewolucja przemysłowa przyczyniła się do poprawy życia ludzi ale także wywarła na nie niekorzystne skutki. Zatrute powietrze w miastach powodowało że wiele dzieci rodziło się z chorobami które przyczyniały się do wysokiego poziomu śmiertelności.

Kultura

Wyrazem optymistycznej postawy wobec świata stała się filozofia pozytywistyczna. August Comte i Herbert Spencer główni jej twórcy przekonywali ze ludzie weszli w drogę ciągłego rozwoju. Pojawiły się też poglądy które były w sprzeczności z istniejącymi zasadami. Przykładem takie filozofii mogą być poglądy niemieckiego filozofa Fryderyka Nietschego. Stworzył ideologie podludzi. Podzielił ludzi na rasę niewolników i rasę panów. Zdaniem Nietzschego, człowiek współczesny przestał odczuwać obecność Boga w świecie, w odróżnieniu od ludzi żyjących w Starożytności, czy choćby w Średniowieczu. Sam Nietzsche nie doczekał się uznania dla swych idei, jednak ich oddziaływanie na niektóre kręgi społeczne było już na przełomie stuleci znaczne. W późniejszym czasie jego poglądy przyczynią się do powstanie faszyzmu. Mimo optymizmu i rozwoju techniki pojawiły się nastroje dekadenckie i katastroficzne. Oczekiwano również końca świata który miał nastąpić wraz z końcem wieku.

Upowszechnianie się rządów parlamentarnych

Obywatele coraz bardziej zaczynają wpływać na losy państwa. W związku z powszechnością oświaty coraz więcej ludzi umiało czytać i pisać. W modzie było interesowanie się polityką i obeznanie w obecnej sytuacji. Nośnikami informacji stawały się gazety które co rano informowały ludzi o najnowszych wydarzeniach. Powstały także pierwsze agencje informacyjne jak francuska Charlesa Havasa w 1832 roku, niemiecka Wolffa w 1849 roku i angielska Paula Reutera w 1851 roku. Przełomowym wydarzeniem było wynalezienie telegrafu od tej pory wiadomości mogły coraz szybciej docierać do ludzi. Rozwijało się życie polityczne dzięki powstawaniu różnych partii i związku zawodowych. Pojawiają się także konflikty między państwami. Pogłębianiu się sporów między państwami sprzyjały ideologie . Budziła się znów chęć walki narodowowyzwoleńczej. Idee liberalne i demokratyczne przyśpieszyły upadek absolutyzmu w Europie. Wchodził w życie nowy porządek prawny i ustrojowy. Przestarzałe praw i przepisy odsuwały na bok nowoczesne zbiory praw. Czerpano przykład z haseł burżuazji we Francji podczas Wielkiej Rewolucji: poszanowania praw obywatelskich, suwerenności ludu, trójpodziału władzy oraz konstytucjonalizmu. Najważniejszym dziełem społeczeństwa było ujęcie swych praw i obowiązków w konstytucyjną ramę. Podczas Wiosny Ludów w Europie pojawiły się konstytucje oktrojowane czyli takie które były z góry nadane przez władcę bez możliwości ingerencji w nie. W XIX wieku najpopularniejsze formy ustroju to monarchia konstytucyjna - i znacznie rzadziej - republika. Najdłuższą drogę przemian przeszła w XIX wieku Francja. Poprzez dyktaturę Bonapartego, późniejszą restauracje Burbonów i powrót do absolutyzmu. W latach 1830 - 1848 po wydarzeniach rewolucji lipcowej jako monarchia konstytucyjna. W latach 1848 - 1852 funkcjonowało jako republika prezydencka. Po zamachu Napoleona III Bonaparte było cesarstwem plebiscytowym. Wówczas do szczytu potęgi dochodził sąsiad Francji- Prusy. Wojna wybuchła w 1870 roku i trwała do 1871 roku. Kapitulacja Kapitulacja poddanie się jednej ze stron konfliktu nieprzyjacielowi. Kapitulacja może być złożona na pewnych warunkach lub bezwarunkowo, może dotyczyć całej wojny lub obejmować tylko pewien fragment frontu.
...
Czytaj dalej Słownik historyczny
Napoleona III i poddanie przez niego swej armii Prusom, wywołały szok i oburzenie części Francuzów. W wielkich miastach z Paryżem na czele żądano likwidacji Cesarstwa, przywrócenia rządów republikańskich i kontynuowania wojny z Prusami. Tak też się stało. 4 września 1870 r. ogłoszono powstanie III Republiki i Rządu Obrony Narodowej, na którego czele stanął umiarkowany republikanin Gambetta. Francja Francja Republika Francuska. Członek Unii Europejskiej. Państwo położone w zachodniej Europie nad Oceanem Atlantyckim i Morzem Śródziemnym. Powierzchnia 551 500 km2. Liczba ludności 59 191 tys. (2001 r.).... Czytaj dalej Słownik geograficzny utraciła w tej wojnie Alzacje i Lotaryngie. Rządy proletariatu nie trwały długo bo zaledwie 72 dni. Ostatecznie jednak ugruntowały się rządy republikańskie które trwały od 1870/1875 do 1940/1946 roku. W 1875 roku uchwalono konstytucje według której Francja stała się oficjalnie republiką. Z władzą ustawodawczą w rękach Izby Deputowanych i Senatu które obradując razem tworzyły Zgromadzenie Narodowe. Zadaniem Zgromadzenia Narodowego było wybieranie prezydenta. Głosowanie było tajne a sam prezydent sprawował swą kadencje przez 7 lat. Początkowo przewodził rządowi wkrótce jednak te uprawnienia przejął premier. Ustrój III Republiki stał się przykładem dla państw europejskich. Inną formę rządów stanowiła republika prezydencka. Ten sposób ustroju ukształtował się w Stanach zjednoczonych. Prezydent stał na czele państwa jak i również na czele rządu. Był zwierzchnikiem sił zbrojnych .Powoływał i odwoływał ministrów. Rząd był od niego zależny. Mimo nowoczesnego jak na tamte czasy ustroju Stany podzieliły się miedzy sobą na zacofane rolnicze południe i uprzemysłowioną

północ. Południe utrzymywało się z niewolniczej pracy . Takiej formie wyzysku ludzkiego sprzeciwiała się ludność Północy. Największym przeciwnikiem niewolnictwa stal się wkrótce Abraham Abraham Biblia, żydowski patriarcha (przywódca rogu), ojciec Izaaka, mąż Sary. Wyprowadził naród izraelski do Kanaan, Ziemi Obiecanej. Później jego rolę przewodnika przejął Mojżesz
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Lincoln. Wybuchła wojna secesyjna na tym podłożu. Południowe stany wystąpiły z Unii dokonując tzw. secesji. Wojnę ostatecznie wygrały Północne stany. W wojnie secesyjnej wzięło udział po stronie Unii ok. 2 mln żołnierzy (z czego ponad 350 tys. zginęło), po stronie Konfederacji - ok. 1,5 mln (ponad 320 tys. zginęło); obie strony poniosły znaczne straty materialne; zwycięstwo Unii oznaczało upadek Konfederacji Południa i pozwoliło odbudować jedność państwa w okresie rekonstrukcji; wojna secesyjna stanowiła najważniejszą cezurę w dziejach USA od czasu wojny o niepodległość (1775-83). Problemem który się pojawił w stanach było przesiedlanie autochtonicznej ludności amerykańskiej. Indianom odebrano najlepsze ziemie często siła spychając ich coraz bardziej na wschód. W celu załagodzenia sporów tworzono specjalne rezerwaty dla nich. Kolejnym procesem który się pojawił był napływa imigrantów z Europy. USA będzie od tej pory zlepkiem różnych nacji co będzie nieraz powodem dużych konfliktów na tle rasowym i obyczajowym. Wkrótce USA staną się największą potęgą gospodarczą i militarną świata.

Anglia tymczasem była monarchią konstytucyjną. Która ustrój zbliżał się w kierunku monarchii parlamentarnej. Władza należał do parlamentu czyli do Izby Gmin. Monarcha traci swą pozycje na korzyść ministrów. Rada Ministrów decydowała o bieżących sprawach państwa. Stronnictwo które wygrało wybory decydowało o obsadzie ministerstw. Gabinet ministrów gdy uzyskał wotum nieufności w parlamencie podawał się do dymisji. Wszystkie te reformy wprowadzono za czasów panowanie królowej Wiktorii. Wielka Brytania, dominująca potęga przemysłowa i morska w XIX wieku, odgrywała wówczas przodującą rolę w rozwoju demokracji parlamentarnej i postępie naukowym. Imperium Brytyjskie obejmowało u szczytu potęgi 1/4 obszaru kuli ziemskiej.

Inną drogę przeobrażeń ustrojowych przeszła Austria Austria Republika Austrii. Państwo położone w Europie Środkowej. Członek Unii Europejskiej od 1995 roku. Powierzchnia 83 849 km2. Liczba ludności 8 075 tys. (2001 r.). Stolica Wiedeń. Język urzędowy niemiecki.... Czytaj dalej Słownik geograficzny w XIX wieku. Po początkowych rządach absolutnych przyszedł czas w połowie wieku na krótki okres monarchii konstytucyjnej po której powrócił dawny system. Klęska pod Sadową zmienił ustrój państwa na trwałe. Po wojnie z Prusami rząd wiedeński zaczął szukać sojuszników wśród narodów zamieszkujących tereny monarchii. Państwo Habsburgów stało się monarchią dualistyczną i przybrało nazwę Austro-Węgry, a poszczególne narody uzyskały autonomię. Rok 1867 był przełomowy. Doszło wówczas do ugody z Węgrami. Rada Państwa uchwaliła konstytucje wedle której Austro-Węgry stały się dualistyczną monarchię konstytucyjną. Cesarz Austrii koronował się na króla Węgierskiego by potwierdzić trwały związek. Równocześnie dzięki liberalnemu ustawodawstwu , konstytucja ta umożliwiała prowadzenie legalnej walki politycznej o rozszerzenie uprawnień narodowych. Obowiązywała ona do 1918 roku. Władza wykonawcza spoczywała w rękach cesarza który mianował ministrów. Którzy naruszając prawo mogli być pociągnięci do odpowiedzialności przed Trybunałem Państwa. Austria i Węgry miały odrębne parlamenty. Monarcha był wspólny polityka zagraniczna, armia i budżet. Unia personalna przetrwała do 1918 roku. Parlament był dwuizbowy składał się z izby wyższej - Izby Panów której członkowie byli dożywotnio mianowani przez cesarza i z izby niższej Izby Posłów do której przedstawiciele byli wybierani w wyborach. Wybory te od 1873 roku były bezpośrednie. Austro -Węgry postanowiły również nadać status autonomii Galicji. Miało to być zalążkiem liberalnej polityki którą miał prowadzić cesarz.

Japonia w XIX wieku postanowiła zrezygnować z rządów cesarza i szogunatu Amerykanie zażądali od Japonii nawiązania stosunków i zagrozili, że w razie odmowy rozpoczną działania wojenne. W 1854 roku Japonia została zmuszona do otwarcia się na świat. Wtargnięcie obcych spowodowało przełom, Japończycy zrozumieli potrzebę wzmocnienia pozycji państwa. W związku z tym całą władzę przekazano cesarzowi, a w 1868 dekret Dekret akt prawny o mocy ustawy, wydany nie przez parlament, lecz przez inny uprawniony do tego organ władzy, najczęściej organ władzy wykonawczej.
Czytaj dalej Słownik historyczny
cesarza Mutsuhito całkowicie odsunął szoguna od władzy. W 1872-73 dokonano reformy rolnej. Ziemia była własnością cesarza, można ją było od niego odkupić lub wydzierżawić (w związku z tym ziemię będą posiadać tylko najbogatsi obywatele); z ziemi pobierano stały podatek w wysokości 1/3 jej wartości; dochodu płynące z rolnictwa inwestowano w przemysł, sprowadzano z Zachodu specjalistów, nowoczesne technologie, tworzono fabryki. wprowadzono obowiązkową służbę wojskową, a armię wzorowano na armii pruskiej. Wprowadzono także powszechne nauczanie Zniesiono stare przywileje książąt i samurajów i wprowadzono wolność i równość wszystkich obywateli wobec prawa. Reformy poszły dalej i wprowadzono system prawny wzorowany na europejskim. W 1889 roku ogłoszono konstytucje. Wedle której parlament był dwuizbowy składający się z Izby Reprezentantów i Izby Panów (Parów).Zezwalała na istnienie różnych partii. Uznawała cesarza za "świętego i nietykalnego". Cesarz mianował wyższych członków parlamentu. Wypowiadał wojnę i decydował o polityce zagranicznej. Był także zwierzchnikiem sił zbrojnych. Reformy te określa się mianem "rewolucji Meiji", dzięki której Japonia stała się mocarstwem dominującym w regionie Azji wschodniej.

W tym samym okresie swe rządy w Prusach sprawował Otto von Bismarck zwany "Żelaznym kanclerzem". Za jego rządów Prusy stały się jednym z najpotężniejszych państw Europy. Przyczynił się do zjednoczenia Niemiec. W 1870 sfałszował słynną depeszę z Ems, która doprowadziła do wojny prusko-francuskiej i w efekcie do zjednoczenia Niemiec. 18 stycznia 1871 powstała II Rzesza określana jako Cesarstwo Niemieckie (Deutsches Kaiserreich), a Bismarck został kanclerzem Rzeszy; otrzymał przydomek Żelazny Kanclerz. Głową państwa został król pruski, jako cesarz Wilhelm I. Dzięki umiejętnej polityce i sprawnym reformą Niemcy szybko stawały się potęgą. W latach 1871 do 1887 Bismarck prowadził tak zwany Kulturkampf (walkę o kulturę), co faktycznie oznaczało walkę rządu pruskiego z kościołem katolickim, a w zaborze pruskim jednocześnie intensywną germanizację ludności polskiej. Przystąpiły także do ekspansji kolonialnej. System parlamentarny przyjął się w wielu krajkach europejskich. W okresie dochodzenia do władzy burżuazja zabiegała o szersze prawa polityczne. Jednak gdy stanęła ona u steru władzy prawa wyborcze miał tylko wąska grupa obywateli. Przyczyniał się do tego cenzus majątkowy i cenzus wieku w przypadku praw biernych. W latach osiemdziesiątych XIX wieku w Anglii prawa wyborcze miała tylko wąska grupa posiadaczy ziemskich. We Francji natomiast bierne prawo wyborcze miały osoby które ukończyły 40 lat. Rozwinięciu uległ także aparat sądowniczy. Sądy były niezawisłe i sprawiedliwe. Wprowadzono w niektórych krajach kodeksy karne, cywilne i handlowe wedle których sądzono. Oskarżony przed sądem miał prawo do obrony. A rozprawy sądowe były jawne. W ustawodawstwie niemieckim pojawiły się akty prawne wprowadzające system przymusowych ubezpieczeń społecznych, obciążających pracodawców. Zapewniały one robotnikom opiekę socjalną na wypadek jakiegoś wypadku i niezdolności do pracy. Masowe ruchy społeczne zaczęły wpływać na decyzje państwa. W konsekwencji rozszerzono prawa wyborcze. Największe zmiany w tej dziedzinie nastąpiły w Anglii. Obniżono cenzus majątkowi rozszerzono liczbę osób posiadających czynne prawo wyborcze. Wprowadzono jedno mandatowe okręgi wyborcze, co spowodowało, że powiększyła się liczba Anglików posiadających prawo wyborcze. W epoce wiktoriańskiej (1838 - 1901) nastąpił rozwój przemysłu a Anglia stała się potęgą światową. W dobie tej epoki dokonano reformy sądownictwa. Przeprowadzono reformy parlamentarne. Kolejno w latach 1867, 1872, 1884/1885 reformowano prawo wyborcze które było coraz bardziej dostępne dla ludzi. Oprócz dobrych stron, epoka Epoka okres stanowiący jeden z etapów dziejowych, w chronologii początek ery. W języku greckim słowo to oznacza punkt rozpoczynający rachunek lat. Obecnie termin ten ma kilka znaczeń. W historii oznacza... Czytaj dalej Słownik historyczny wiktoriańska niosła też ze sobą pewne negatywy. Była to zwłaszcza dość obłudna rygorystyczna moralność (królowa np. nosiła 40 lat żałobę po swoim mężu), która np. nie dostrzegała wyzysku biedoty i nędzy dzieci.. W czasie swego długiego panowania Wiktoria potrafiła zdobyć podziw i szacunek swych poddanych. Gdy zmarła w 1901, cały naród żegnał ją w żałobie i smutku, gdyż czuł, że jej odejście zamknęło wielką epokę w dziejach Wielkiej Brytanii.

U schyłku wieku coraz częściej wprowadzano czteroprzymiotnikowe ordynacje wyborcze. Wybory oparte były na zasadach równości, powszechności, tajności i bezpośredniości. Mimo zmian które następowały nadal uboższe warstwy społeczeństwa nie miały swych reprezentantów w parlamencie. Osobnym tematem jest walka kobiet o swe prawe które zajmie pierwsze lata XX wieku. Zmiany które dokonały się w XIX wieku były rewolucyjne. Ale prawdziwy przełom w niektórych dziedzinach dopiero ma się dokonać w następnym wieku.

Ruchy społeczne, narodowe i polityczne

antysemityzm - uprzedzenie, postawa wrogości w stosunku do przedstawicieli narodów mających korzenie semickie, najbardziej jednak ukierunkowana w stosunku do Żydów oraz osób pochodzenia żydowskiego. Prowadzi często do agresji i napaści wobec ludności żydowskiej. Antysemityzm Antysemityzm nienawiść, uprzedzenie i wrogość wobec narodu żydowskiego, związana z nietolerancją i rasizmem. Problem antysemityzmu stał się szczególnie żywy w literaturze polskiej okresu pozytywizmu. Wielu... Czytaj dalej Słownik terminów literackich jest często przejawem ksenofobii, autorytaryzmu, jest składnikiem poglądów neonazistowskich, niektórych ugrupowań komunistycznych (jako antysyjonizm), a czasami także nacjonalistycznych.

syjonizm - żydowski ruch polityczny powstały w Europie w 80. latach XIX w., mający na celu utworzenie, a potem umocnienie państwa Izrael. Nazwa powstała w 1890 r. w wiedeńskim czasopiśmie "Selbst-Emanzipation".(za Słownikiem wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych Władysława Kopalińskiego).

ruchy narodowe - organizacje obywateli państwa dążącego do odzyskania niepodległości ta jak np. polski, węgierski czy irlandzki. Rozwój ruchów narodowych obserwujemy po Wiośnie Ludów.

.

feminizm - organizacja kobiet która dąży do zrównania swych praw z prawami mężczyzn.

ruch sufrażystek - jeden z nurtów ruchu kobiecego, rozwijający się w 2 poł. XIX w. i pocz. XX w., gł. w krajach anglosaskich (USA i W. Brytania), zabiegający o prawa wyborcze (ang. suffrage 'głosowanie, prawo głosu') dla kobiet. W USA zapoczątkowany 1848 (konwencja w Seneca Falls); do czołowych sufrażystek amer. należały w XIX w. S.B. Anthony, J. Howe, L.C. Mott, E. Stanton, L.B. Stone i H. Stowe; 1868 i 1869 powstały 2 ogólnokrajowe organizacje sufrażystek, 1890 połączone w Krajowe Amer. Stow. na rzecz Prawa Głosu Kobiet; przed końcem XIX w. kobiety uzyskały prawa wyborcze w kilku stanach (m.in. w Wyoming, Utah, Kolorado i Idaho); ruch sufrażystek ponownie zaktywizował się na pocz. XX w., czemu sprzyjał klimat polit. tzw. ery postępowej; 1919 Kongres USA przyjął XIX poprawkę do konstytucji przyznającą kobietom prawo głos( za encyklopedią PWN)

socjalizm - nurt w polityce który za zadanie stawia sobie walkę o poprawienie pozycji klasy robotniczej. Jego celem jest budowa społeczeństwa socjalistycznego. W początkowym etapach działania dążyli do rewolucji która miała zmienić sytuacje w społeczeństwie. Po klęsce Komuny Paryskiej socjaliści podzielili się na nurt umiarkowany i rewolucyjny. Istnieją różne odmiany socjalizmu. Częścią wspólną wszystkich odmian socjalizmu jest odrzucenie idei kapitalistycznego wolnego rynku, dopuszczenie możliwości ograniczenia (z różnych powodów), własności prywatnej oraz promowanie sprawiedliwości społecznej. Teoretykami socjalizmu połowy XIX w. byli: Karol Marks, Fryderyk Fryderyk A. Domańska Historia żółtej ciżemki, bohater epizodyczny; postać historyczna, zw. Frydruszem, królewicz: pilny, elokwentny, bystry. Jako dziecko lubił psikusy i krotochwile. Później został biskupem. Jako... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum Engels, Pierre Proudhon i Michał Bakunin twórcy marksizmu, anarchizmu i anarchosyndykalizmu.

terroryzm - działanie za pomocą przemocy mające na celu osiągnięcie założonego celu. Działania terrorystyczne mogą dotyczyć całej populacji, jednak najczęściej są one uderzeniem w jej niewielką część, aby pozostałych zmusić do odpowiednich zachowań.

nacjonalizm - jest to ideologia która utrzymuje że najważniejszą wspólnotą ludzką jest naród. Wszystkie cele działania mają być podporządkowane dobru wspólnemu czyli narodowi. Nacjonalizm z niechęcią odnosi się do innych narodów w których upatruje wroga. Głosi także hasło że narody są w stałej walce miedzy sobą w celu przetrwania.

anarchizm - doktryna polit. i ruch społ. sprzeciwiające się wszelkiej władzy publ., postulujące likwidację państwa i zastąpienie go ustrojem bezpaństw., opartym na wolnych od jakiegokolwiek przymusu, samorzutnie powstających związkach producentów i konsumentów; anarchizm Anarchizm kierunek społeczno-polityczny, który ukształtował się pod koniec XIX w., negujący wszelką organizację państwową i proponujący zastąpienie państwa wolnymi gminami, zrzeszeniami powstającymi... Czytaj dalej Słownik historyczny uznawał wolność za wartość nadrzędną, odrzucał wszelkie autorytety. Idee anarchizmu występowały we wszystkich okresach hist., a ich śladów doszukać się można już w staroż. filozofii, zwł. u niektórych gr. sofistów, cyników i stoików, odnoszących się negatywnie do instytucji państwa. Pierwszym nowoż. myślicielem, wyrażającym poglądy anarchistyczne, był W. Godwin. Dojrzałą postać idee anarchizmu osiągnęły w XIX w., gł. dzięki P.J. Proudhonowi (pierwszy użył nazwy anarchizm), którego koncepcja mutualizmu (pomocy wzajemnej) oraz postulaty federalizmu i samorządności otworzyły drogę do rozwoju doktryny i ruchu( za encyklopedią PWN)