Dodaj do listy

Osiągnięcia techniczne, naukowe oraz kulturowe XIX stulecia.

Osiągnięcia techniczne:

Transport

Nie ulega najmniejszej wątpliwości, iż z nastaniem wieku XIX dokonało się usprawnienie środków transportu lądowego, jak i wodnego, poprzez nadanie im większej niż dotychczasowa, prędkości. Szybsze pojazdy gwarantowały szybsze przemieszczanie się, a co za tym idzie, przekonały człowieka, że świat nie jest tak wielki i tak nieosiągalny, jak się to mogło wydawać.

Z nastaniem XIX stulecia, w wielu pojazdach oraz środkach komunikacji lądowej oraz morskiej, zaczęto wykorzystywać napęd parowy. I tak, podczas gdy jeszcze z początkiem stulecia na światowych szlakach z powodzeniem przemieszczały się zaprzężone w konie dyliżanse, tak z czasem, coraz większym powodzeniem wśród podróżujących zaczęły się cieszyć, napędzane parą pociągi. Analogiczna sytuacja miała miejsce w żegludze. Dotychczasowe, niezwykle efektywne, ale niekoniecznie szybkie i wygodne żaglowce, zaczęły być sukcesywnie wypierane przez statki parowe.

XIX-wieczne społeczeństwa niezwykle szybko oswoiły się z prędkością. W krótkim czasie przemieszczanie się oraz podróżowanie z inną niż dotychczasową prędkością, uznano za zdobycz epoki, przyzwyczajając się do niej i traktując ją jak coś zupełnie naturalnego. Oczywistą konsekwencją takiego rozwoju wypadków było transportowanie na wielką skalę koleją parową, takich surowców, jak choćby węgiel czy żelazo. Warto bowiem pamiętać, że bez wspomnianych węgla czy żelaza, produkcja Produkcja zorganizowana działalność ludzi polegająca na wytwarzaniu dóbr materialnych oraz świadcząceniu usług, służąca zaspokojeniu potrzeb.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
lokomotyw, wagonów oraz funkcjonowanie kolei w ogóle, nie miałoby racji bytu.

Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że uruchomienie kolei, było wydarzeniem nie tylko epokowym, ale i przełomowym w dziejach ludzkości. Anglik, William Makepeace Thackeray pisał o niej: "My, którzy przetrwaliśmy ze starożytnego świata sprzed czasów kolei, jesteśmy niczym Noe i jego rodzina po wyjściu z arki".

Ale wykorzystanie pary do napędzania środków transportu, oraz żelaza do ich konstruowania, nie były jedynymi zdobyczami epoki. W ślad za nimi szły bowiem kolejne. I tak, okazało się, że do napędu pojazdu można wykorzystać elektryczność, a konstruując urządzenie, żelazo można zastąpić stalą.

Poza koleją, na lądzie zaczęto przemieszczać się samochodami, nie mówiąc już o niezwykle popularnych rowerach.

Flota zaś, zwłaszcza brytyjska, posiadająca około połowę ówczesnego tonażu na świecie, dysponowała już nie tylko małymi stateczkami, ale i ogromnymi liniowcami.

Nowoczesny transport był nie tylko przedmiotem wielkiego zainteresowania, nie tylko uznawany był za niesamowite osiągnięcie epoki, ale pozostawał także przedmiotem zaciekłego sporu. Stany Zjednoczone i Europa chciały bowiem uchodzić za inicjatora oraz pomysłodawcę XIX-wiecznego przewrotu transportowego. Konfliktowi przewodził Amerykanin o szkockich korzeniach, niejaki Andrew Carnegie. Zwykł był on mówić: "Stare narody świata posuwają się z prędkością ślimaka. Stany Zjednoczone pędzą ku przyszłości niczym ekspres".

Przez cały wiek XVIII, podróżowanie po europejskich drogach było nie tylko mało komfortowe, ale i niebezpieczne. Pod względem technicznym drogi były wyboiste, z kolei o niebezpieczeństwie podróżowania, decydowali mnożący się na handlowych oraz pasażerskich szlakach, rabusie. Najgorsza sytuacja panowała na Wyspach Brytyjskich. A oto jak pewien Niemiec wspomina podróż angielskimi drogami "...(dyliżans) pędził z wielką szybkością i raz po raz wyskakiwał w powietrze". Nieco lepiej było w Europie kontynentalnej.

W dobie XIX stulecia Wielka Brytania mogła poszczycić się następującymi osiągnięciami, oraz osobami, związanymi z rozwojem transportu:

- kraj przodował w produkowaniu torów kolejowych oraz lokomotyw

- na miano narodowego bohatera związanego z rozwojem zasłużył George Stephenson; to do niego właśnie należała "Locomotion", która w roku 1825 przemieszczając się z ładunkiem, pokonała trasę ze Stockton do Darlington (tj. około 16 kilometrów)

- w dniu 15 października 1830 roku, uruchomione zostało połączenie kolejowe z Liverpoolu do Manchesteru; tym samym ułatwiono komunikację pomiędzy dużym ośrodkiem produkcji przemysłowej a portem oceanicznym; pociąg przemieszczający się na wspomnianej trasie, liczącej sobie blisko 64 kilometry, osiągał prędkość 48 km/h; niestety całemu wydarzeniu blask chwały odebrał incydent polegający na przejechaniu przez lokomotywę, dokładnie w dniu otwarcia, jednego z parlamentarzystów z Liverpoolu.

Wielu w uruchomieniu kolei żelaznej widziało nie tylko nowinkę techniczną czy konstruktorską, ale niezwykle intratny interes. Trudno się dziwić, że w krótkim czasie znalazło się wielu, którzy inwestując w kolej chcieli na niej jedynie zarobić. Rywalizacja o uzyskanie jak największych korzyści wymiernych, objęła wkrótce te ziemie, które znajdowały się w bezpośrednim sąsiedztwie budujących się linii kolejowych. Nie trudno znaleźć odpowiedź na pytanie: skąd tak wielkie zainteresowanie ludzi formalnie niezwiązanych z koleją, ziemiami położonymi w najbliższym sąsiedztwie przyszłych traktów kolejowych. Oczywiście wynikało to z faktu, że powstawaniu kolei towarzyszyło wznoszenie całej infrastruktury, od stacji począwszy, przez zajazdy, restauracje, a na hotelach skończywszy. Fakt więc posiadania ziemi, zajazdu, hotelu czy sklepu w pobliżu kolejowych stacji, musiał pociągać za sobą zysk, gwarantując fantastyczne funkcjonowanie interesu.

Pierwszy okres istnienia kolei żelaznej, nazywa się w historii mianem tzw. kolejomani. Szacuje się, że w Europie trwała ona przez około 10 pierwszych lat, w innych częściach świata nieco dłużej. Kolejomania charakteryzowała się wielkim zachwytem nad skonstruowaniem lokomotywy czy nad budowaniem pierwszych odcinków kolejowych torów. Ekspansji zachwytu nie towarzyszyły jednak wymierne zyski. Kolej czekały wielkie transformacje, począwszy od wprowadzania regulaminów pracowniczych, przez opracowanie rozkładów jazdy dla podróżujących, a skończywszy na ustaleniu szczegółowych cenników przejazdów. Dopiero wówczas można było mówić o rentowności oraz opłacalności funkcjonowania kolei.

Budowa kolei oraz tworzenie nowych połączeń niezwykle szybko postępowało na terenie Stanów Zjednoczonych. Widząc korzyści materialne płynące z funkcjonowania kolei, do walki o realizację projektów kolejowych, stawały w USA firmy prywatne.

Na efekty prac nie trzeba było długo czekać. Tak bowiem oto, już w roku 1840, w Stanach Zjednoczonych istniało blisko 4800 kilometrów torów. Na marginesie, jednakową długość torów kolejowych w roku 1840, miał cały Stary Kontynent. Tak więc przepaść dzieląca postęp w kolejnictwie amerykańskim i europejskim, była niezwykle widoczna już w połowie XIX stulecia. Na tym jednak nie koniec. Przez kolejne lata Amerykanie konsekwentnie rozbudowywali swoją sieć połączeń kolejowych. Pod koniec XIX wieku przez USA przebiegało około 320000 kilometrów torów kolejowych. Amerykę Północną u schyłku stulecia przecinało 5 wielkich linii kolejowych.

W Ameryce Północnej, a zwłaszcza w Kanadzie, kolej odegrała niezwykle istotną rolę gospodarczo-społeczną. Dzięki niej bowiem, możliwe było rozwijanie rolnictwa na nielicznie zaludnionych ziemiach kanadyjskiej prerii. W pobliżu stacji kolei żelaznej, kwitły i doskonale rozwijały się ośrodki osadnicze. Te z kolei, stawały się kanwą dla twórczości literackiej oraz ludowej.

W roku 1883 ze stacji w Paryżu wyruszył Orient Express do Stambułu. Przemierzając trasę 2700 kilometrów, stał się w mniemaniu ówczesnych, symbolem podróżowania ekskluzywnego. Nie wysiadając z pociągu, można było doznać niesamowitych wręcz przeżyć. Na trasie przejazdu mijano malownicze kraje, podziwiano niezwykłe, bajkowe wręcz krajobrazy, spotykano tubylcze czy egzotyczne ludy. A wszystko to w nadzwyczaj luksusowych warunkach, w eleganckich wagonach, wystawnych sypialniach czy "marmurowych" toaletach. Pasażerów Orient Express stać było jednak na luksus, na wyszukane posiłki w ekskluzywnym wagonie restauracyjnym, czy na drogie cygara wypalane w wykładanej boazerią palarni. Przepych i zbytek pociągu krótko wprawiały świat w zdumienie. Równie bowiem szybko, jak do wiadomości przyjęto dobrodziejstwo wynikające z podróżowania koleją parową (a potem elektryczną), tak szybko zrozumiano, że skoro są ludzie, których stać na wydatek w postaci przemierzania trasy z Paryżu do Stambułu super nowoczesnym pociągiem, to dlaczego mają oni nie korzystać z tego dobrodziejstwa. Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że cena przejazdu nie była niska. Przekraczała ona roczny zarobek nisko opłacanej klasy robotniczej w Europie.

Żegluga

Równie popularną jak kolej żelazna, formą podróżowania w XIX stuleciu, była żegluga parowa. Jako pierwszy parę wodną w żegludze, pragnął wykorzystać Claude Francois Abbas. Co prawda, przeprowadzone przez niego w roku 1783 doświadczenie, nie przyniosło oczekiwanego rezultatu, niemniej jednak niedługo później eksperyment ponowił John Fulton. Tym razem z powodzeniem. Fulton został więc pierwszym na świecie konstruktorem statku parowego. Swój parowiec Amerykanin nazwał "Clermont".

Przeznaczony do żeglugi rzecznej "Clermont", w dniu 1 października 1807 roku wybrał się w swój pierwszy rejs z Nowego Jorku do Albany. Na pokładzie parowca znalazło się wielu chętnych, pragnących uczestniczyć w dziewiczym rejsie statku.

Z kolei pierwszym parowcem, który przemierzył ocean, podróżując z Wielkiej Brytanii do USA, był statek skonstruowany przez I. K. Brunela, zwany "Great Western". Był rok 1838, a "Great Western" działał w oparciu o drewniane koło łopatkowe. Parowiec Brunela wyruszył z Bristolu, zaś po 14 dniach przybył do Nowego Jorku.

Brunel był także konstruktorem statku "Great Eastern". Napędzany śrubą, jak i kołem łopatkowym, mógł na swym pokładzie pomieścić 400 pasażerów. Warto także pamiętać, że to właśnie "Great Easten" Brunela, był swoistym prototypem dla okrętów liniowych, budowanych w Europie z początkiem XX stulecia.

Oczywiście nie ulega najmniejszej wątpliwości, że tak jak do Ameryki pływano z Europy, tak z Nowego Świata udawano się w podróż morską na Stary Kontynent. Szczególnie często z Ameryki Północnej do Europy wypływały statki handlowe, wyładowane zbożem pochodzącym z Kanady lub Stanów Zjednoczonych.

A propos żeglugi handlowej. Zwłaszcza na dalekie, oceaniczne trasy wypływały statki wyposażone w chłodnie. Tym samym możliwe było przewożenie takiego asortymentu spożywczego, który zamrożony oraz odpowiednio zabezpieczony, przybywał do miejsca przeznaczenia w stanie nadającym się następnie do masowej konsumpcji. I tak, już w roku 1900 z Nowej Zelandii możliwe było eksportowanie blisko 4 milionów tusz jagnięcych oraz owczych. Przed nowymi perspektywami stanęli także australijscy dostawcy wełny. Dzięki żegludze morskiej oraz nowoczesnym metodom przewożenia produktów spożywczych, mogli oni poszerzyć zakres świadczonych przez siebie usług, hodując owce z przeznaczeniem na handel Handel dział gospodarki narodowej (sektora usług) w którym dobra materialne przechodzą od wytwórcy (producenta) do spożywcy (konsumenta), na zasadzie sprzedaży i kupna.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
mięsem. Wynalezienie chłodni oraz wyposażenie w nie statków handlowych, umożliwiło Argentynie uzyskanie statutu jednego z największych eksporterów wołowiny na świecie.

Pomimo konsekwentnego upowszechniania się parowców w żegludze handlowej, wciąż istotną w niej rolę odgrywały żaglowce. Wśród nich, największą popularnością cieszyły się klipery. Klipery nazywano powszechnie "oceanicznymi końmi wyścigowymi", a na ich pokładach transportowano między innymi herbatę. Warto także pamiętać, że zbudowany jako pierwszy, kliper amerykański, we wczesnym okresie nie służył do przewożenia towarów, a poczty. Kliper ten nazywano "baltimorskim". Z kolei, około połowy wieku XIX, w USA na kliperach transportowano kalifornijskie złoto (oczywiście mowa o czasach tzw. "gorączki złota").

Klipery znane były także innym państwom na świecie. Na przykład w Australii, podobnie jak w Stanach Zjednoczonych, wykorzystywano je do przewożenia pozyskanego złota. Z kolei Brytyjczyk, Cutty Sark na mniejszym od amerykańskich kliperze, pokonał drogą morską odcinek z Szanghaju do Anglii. Podróż tę odbył w roku 1871, przemierzając wspomnianą trasę w 107 dni. Sława kliperów zaczęła mijać wraz z otwarciem Kanału Sueskiego.

W dniu 16 listopada 1869 roku został otworzony Kanał Sueski. Wydarzenie to w istotny sposób wpłynęło na komunikację pomiędzy Europą a Chinami, Indiami, Australią oraz Nową Zelandią. Jak wielce doniosłe i znaczące było to wydarzenie, może świadczyć choćby fakt, że władca Egiptu uczcił je wystawieniem, zamówionej wcześniej u Verdiego "Aidy". W pokazanym w roku 1871, w Kairze, przedstawieniu operowym wzięły udział słonie.

Ale wracając do istoty, czyli do samego faktu uruchomienia Kanału Sueskiego. Otóż, projektodawcą Kanału był pochodzący z Francji, inżynier Ferdinand Leeseps. Sama inwestycja była własnością założonego przez Francję i Egipt, Towarzystwa Kanału Sueskiego. Udziały Egiptu w spółce wynosiły 44%. Pozostałe 66% należało do Francji. W roku 1875, strona egipska odsprzedała swoje udziały rządowi Wielkiej Brytanii. Aby transakcja mogła stać się faktem, szef brytyjskiego rządu zaciągnął u bankierów Rothschildów pożyczkę w wysokości 4 milionów funtów.

Warto także pamiętać, że dzięki jego otwarciu trasa na odcinku Europa-Indie, uległa skróceniu o 11200 kilometrów. Prawo przemierzania Kanału miały jedynie statki parowe, żaglowce - nie.

Istota Kanału Sueskiego sprowadzała się nie tylko do usprawnienia wymiany handlowej na świecie. Kanał spełniał także funkcje turystyczne, ciesząc się wielką popularnością wśród odwiedzających go. 

Kolejny znany kanał, Kanał Panamski został uruchomiony 45 lat po Kanale Sueskim. Umożliwił on łączność pomiędzy Oceanem Atlantyckim a Pacyfikiem.

Rower

Jednym z najbardziej popularnych środków transportu w wieku XIX był rower. Pierwszymi rowerami były bicykle, czyli dwukołowce. Charakteryzowały się one tym, że koło przednie było dużo większe od koła tylniego. Średnica przedniego koła mogła wynosić nawet do 1,5 metra. Poruszanie się tego typu pojazdem było niezwykle niewygodne, jak również wymagało sporych umiejętności. Utrudnienia nie odstraszały amatorów dobrej zabawy. W latach siedemdziesiątych XIX stulecia, wielu udawało się właśnie bicyklami na podmiejskie wycieczki, czerpiąc z tego wielką przyjemność.

Pojawienie się roweru jako środka transportu, nie tylko ułatwiło i przyspieszyło przemieszczanie się, ale także zaprowadziło modę na bycie cyklistą. Niezwykle wysoko ceniono sobie możliwość udawania się rowerem na weekendowe wycieczki za miasto. Podczas takich wypadów cykliści mieli możliwość podziwiania przyrody, delektowania się świeżym podmiejskim powietrzem oraz relaksu i odprężenia po męczącym tygodniu.

W wielu częściach oraz miastach Europy, rower stał się także środkiem codziennego transportu. Tak też było w Kopenhadze czy Amsterdamie, które nazywano "miastami rowerów".

Z nastaniem roku 1899, trzej mieszkańcy Wysp Brytyjskich okrążyli na rowerach kulę ziemską, pokonując tym samym dystans 31010 kilometrów.

Na marginesie rozważań o rowerach, warto wspomnieć o jeszcze jednej bardzo istotnej kwestii. Chodzi mianowicie o fakt, że to właśnie w XIX stuleciu narodziła się turystyka. Jej prekursorem był Anglik z pochodzenia, Thomas Cook. Z dniem 5 lipca 1841 wyruszyła pierwsza zorganizowana przez Cooka wycieczka. Chętni, a było ich 570 osób, zdecydowali się pokonać liczącą sobie 16 kilometrów, trasę z Leicesteru do Loughborough (i z powrotem). Do atrakcji towarzyszących wyprawie, należało spożycie herbatki oraz słodkich bułeczek, jak również delektowanie się dźwiękami muzyki, przygrywanej przez orkiestrę dętą.

W momencie śmierci Cooka, tj. w roku 1892, o turystyce można już mówić jako o świetnie prosperującym biznesie. Organizatorzy wypadów prześcigali się w mnożeniu i różnicowaniu turystycznych ofert. U schyłku XIX wieku można się już było bowiem udać nad wodospad Niagara czy pod egipskie piramidy. I podobnie jak podróż pociągiem Orient Express, tak i tego rodzaju wypady, nie należały do najtańszych przyjemności, to stanowiły one przedmiot zainteresowania wielu. Nie ulega także najmniejszej wątpliwości, że aby uprawiać turystykę trzeba się było od razu udawać w daleką podróż, często wystarczyła wycieczka rowerem za miasto.

Osiągnięcia naukowe

Astronomia

- rok 1845, ustalenie położenia Neptuna, dzięki wykorzystaniu wysoce precyzyjnych i szczegółowych obliczeń matematycznych; odkrycie Urbana Leverriera oraz Johna Adamsa

- roku 1846, odkrycie Neptuna przez Johanna Galle

- konstruowanie coraz bardziej specjalistycznych teleskopów, wykorzystywanych w badaniach astronomicznych

Chemia

- odkrycie przez Johna Daltona, iż materia jest zbudowana z atomów oraz cząsteczek, jak również, że atomy jednego i tego samego pierwiastka mają jednakową budowę; Dalton zdefiniował czym w istocie jest wzór chemiczny

- odkrycie sodu i potasu przez Humphrego Davy; on także wytworzył tzw. światło łuku elektrycznego

- Dymitr Mendelejew, stworzenie tablicy okresowości pierwiastków, zwanej powszechnie tablicą Mendelejewa; pracował w zakresie chemii roztworów; 101 pierwiastek tablicy ku jego czci nazwano mendelew

- Ludwik Gay-Lussac, zdefiniowanie prawa obojętności gazów

- nadanie przez Jana Berzeliusa symboli pierwiastkom chemicznym oraz rozbudowanie przez tegoż uczonego teorii atomowej budowy materii

Fizyka

- odkrycie podzielności i złożoności budowy atomu

- odkrycie promieniowania X przez Wilhelma Roentgena

- odkrycie promieniotwórczości przez Henryka Becquerela

- odkrycie pierwiastków promieniotwórczych polonu i radu przez małżeństwo Marię Skłodowską-Curie i Piotra Curie

- określenie stosunku pomiędzy napięciem prądu, a oporem i siłą motoryczną (1826 rok) przez fizyka niemieckiego Jerzego Ohma; badając zależność oporu od formy geometrycznej przewodnika, Ohm udowodnił istnienie tzw. oporności właściwej

- rok 1820 odkrycie pola magnetycznego wytwarzanego przez prąd, przez Hansa Oersteda; Oersted był także twórcą teorii elektromagnetycznej

- rozwinięcie teorii elektromagnetycznej Oersteda przez Andre Ampere oraz Dominika Dominika Wspólnota Dominiki. Wyspiarskie państwo w Ameryce Środkowej w południowej części archipelagu Małych Antyli. Powierzchnia 751 km2. Liczba ludności 71 tys. (2001 r.). Stolica Roseau. Język urzędowy angielski.... Czytaj dalej Słownik geograficzny Arago

- skonstruowania przez Williama Sturgeona elektromagnesu.

Fizykiem który w sposób szczególny zapisał się w XIX-wiecznych dziejach był Michał Faraday. Prowadził on badania nad indukcją elektromagnetyczną, zajmując się także procesem skraplania gazów. Prace Faradaya zaowocowały wynalezieniem oraz skonstruowaniem następujących urządzeń elektrycznych: prądnicy-generatora, silnika elektrycznego oraz transformatora.

I tak wynalazcą prądnicy prądu stałego był Hippolyt Pixi, który wykorzystując odkryte przez Faradaya zjawisko indukcji elektromagnetycznej, skonstruował wspomniane urządzenie. Prądnica Pixiego (z roku 1832), była nakręcana ręcznie, a jej praca polegała na obracaniu magnesu, przypominającego kształtem podkowę, wokół rdzenia owiniętego przewodem. Prądnica Pixiego, wytwarzająca prąd zmienny, została uznana przez ówczesnych badaczy oraz znawców przedmiotu za urządzenie mało przydatne, a sam konstruktor za namową kolegi po fachu - Ampera, wynalazł kolejne, tym razem komutator. Na marginesie, warto pamiętać, iż komutator był wykorzystywany w galwanotechnice począwszy od roku 1844.

Odkrycia Faradaya przyczyniły się do skonstruowania pierwszego w dziejach silnika. Pierwsze tego rodzaju urządzenie zaprezentowano w roku 1821. Niemniej jednak nie miało ono wówczas zastosowania praktycznego, gdyż nie wytwarzało energii, tzw. użytecznej. Prowadzone począwszy od lat 30-tych XIX wieku badania nad ulepszeniem silnika, przyniosły spodziewane rezultaty blisko 40 lat później. Przy wykorzystaniu tzw. potężnych generatorów, możliwe było skonstruowanie prawdziwie wydajnych silników. Z czasem, Carl Friedrich Benz i Gottlieb Daimler (Niemcy), odrębnie od siebie, skonstruowali benzynowy silnik spalinowy. Dzięki ich odkryciu, samochód i motor, zyskały niezliczoną rzeszę zwolenników i entuzjastów.

Równie przełomowym wydarzeniem w świcie fizyki, co wynalezienie prądnicy oraz silnika, było skonstruowanie przez Faradaya pierwszego transformatora. Dzięki temu odkryciu możliwe było bowiem zmniejszanie lub zwiększanie napięcia prądu, a co za tym idzie możliwe stało się przesyłanie energii elektrycznej pod niskim natężeniem oraz wysokim napięciem.

Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że wynalazki Faradaya niezwykle korzystnie wpłynęły na życie codzienne przeciętnego obywatela. W sposób namacalny ułatwiły one pracę, uprzyjemniały wypoczynek, usprawniły komunikację, a życie codzienne uczyniły przyjemniejszym. Jak już wspominano, pierwsze zastosowanie odkryć elektromagnetycznych, miało miejsce w galwanotechnice w latach 40-tych. Z czasem wykorzystano je także w oświetleniu łukowym. Z kolei skonstruowanie telegrafu elektromagnetycznego, świadczyło o wykorzystaniu elektryczności w łączności.

Druga połowa wieku XIX także obfitowała w wynalazki wykorzystujące zjawiska związane z elektrycznością. I tak, już w roku 1870 Belg Z. T. Gramme skonstruował pierwszy, wielki generator mocy. O tym jak wielka była moc wytwarzanego przez generator prądu, może świadczyć fakt, że oświetlał on Gare du Nard w Paryżu (oczywiście z wykorzystaniem lamp łukowych).

Z nastaniem roku 1882, z inicjatywy Tomasza Alvy Edisona uruchomiono pierwszą elektrownią, wysyłającą prąd przewodami. Powstała ona w mieście Nowy Jork, w Stanach Zjednoczonych.

Budowniczym londyńskiej elektrowni, przesyłającej miastu prąd o niskim napięciu, był Sebastian de Ferranti.

Kolejnym wielkim odkryciem na polu nauk ścisłych, a zwłaszcza fizyki było odkrycie żarówki oraz oświetlenia elektrycznego. Pierwszym, stosowanym na szeroką skalę w wieku XIX rodzajem oświetlenia, było oświetlenie łukowe. Wykorzystywano je na miejskich ulicach oraz w fabrykach. Niemniej jednak oświetlenie łukowe, ze względu na rodzaj Rodzaj jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji roślin i zwierząt, wyższa od gatunku, a niższa od rodziny, np. rodzaj szczur obejmuje gatunki: szczur śniady, szczur wędrowny; rodzaj... Czytaj dalej Słownik biologiczny dawanego przez siebie światła, tj. ostrego oraz rażącego, bynajmniej nie nadawało się do oświetlania nim mieszkania. Stąd tak wielkim i symbolicznym wydarzeniem, stało się wynalezienie żarówki. Dokonali tego jednocześnie, w roku 1880, Amerykanin Tomasz Edison, oraz Brytyjczyk Joseph Swan. Światło pochodzące z żarówki było o wiele bardziej łagodne i mniej rażące.

O tym jak wielką popularnością cieszyła się żarówka od pierwszego dnia jej wynalezienia, może świadczyć fakt, że w roku 1882, fabryka należąca do Edisona produkowała ich już blisko 100 tysięcy rocznie.

Innym niezwykle ważnym odkryciem wieku XIX, był telegraf. Konstruktorem telegrafu elektromagnetycznego był Amerykanin Samuel Morse. Podczas gdy urządzenie powstawało w latach 1835-1838, tak w roku 1840 Morse opracował specjalny alfabet (zwany alfabetem Morse'a), za pomocą którego przepływ wiadomości został nie tylko udoskonalony, ale i usprawniony i zwielokrotniony.

Za wynalazcę elektromagnetycznego aparatu telefonicznego uchodzi z kolei, Aleksander Aleksander Homer Iliada, bohater drugoplanowy; Parys
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Graham Bell. Ten, pochodzący ze Szkocji fizyk i fizjolog, pracował nad wieloma innowacyjnymi urządzeniami, opatentował membranę, dążył do skonstruowania aparatu reagującego na obecność metalu w ludzkim organizmie. Wspomniany już telefon wynalazł w 1876 roku (wespół z Thomasem A. Watsonem). Jeszcze w XIX wieku oddano do druku użytkownikom telefonu pierwszą książkę telefoniczną, powstawały także pierwsze budki telefoniczne. W roku 1878 w New Haven, w amerykańskim stanie Connecticut, założono pierwszą centralę telefoniczną. Szacuje się także, że do przełomu wieków, tj. do roku 1900, w samych Stanach Zjednoczonych działało już blisko milion telefonów.

W latach 90-tyc XIX stulecia Włoch Guglielmo Marconi pracował nad wynalezieniem radiotelegrafu. Warto pamiętać, że począwszy od roku 1914, w Belgii nadawano stały program muzyczny.

Osiągnięcia kulturalne

Fotografia

W roku 1827 wykonane zostało pierwsze zdjęcie. Jego autorem był Joseph Niepce. Z kolei pierwsze zdjęcie przedstawiające postać ludzką, wykonał w roku 1839 ksiądz Joseph Read. W roku 1841 powstało pierwsze towarzystwo, zrzeszające fotografików. The Pencil Of Nature, autorstwa Foxa Talbota, było pierwszym wydawnictwem książkowym, w którym tekst zobrazowano fotografiami (publikacja ukazała się w roku 1845). W roku 1861 James Maxwell zrobił pierwsze zdjęcie kolorowe.

Postęp w fotografii możliwy był dzięki wynalezieniu dagerotypii, czyli specjalnej techniki otrzymywania zdjęć. Jej nazwa pochodzi od nazwiska francuskiego malarza, dekoratora i chemika-wynalazcy Louisa Daguerrea. Prezentacja dagerotypu nastąpiła w 1839 roku. Patent został zakupiony przez rząd francuski, który to rząd, w tym samym roku ogłosił wynalazek jako "wolny dla całego świata".

Film

Trudno wyobrazić sobie, że święcące dzisiaj triumfy popularności kino, czerpie swe korzenie z zabawki dziecięcej zwanej "thaumatrope". Zabawkę tę skonstruowano po raz pierwszy w roku 1826. Jej urok polegał zaś na tym, że wkomponowane w jej wnętrze zdjęcia przesuwały się dostatecznie szybko, aby dla oglądającego tworzyć wrażenie ruchu.

Końcem stulecia, Tomasz Edison, wynalazł urządzenie podobne do późniejszej kamery filmowej, zwane kinetoskopem. Jego działanie polegało na wykonywaniu sekwencji zdjęć w bardzo niewielkich odstępach czasu, które następnie rejestrowano na taśmie filmowej.

Z kolei w 1894 roku, bracia August i Louis Lumiere skonstruowali pierwszy kinematograf. W następnym roku pokazali oni próbkę swoich możliwości, prezentując swoje filmy. Pierwsza emisja odbyła się 28 grudnia 1895 roku, w Salonie Indyjskim Grand Cafe w Paryżu. Wśród pokazanych produkcji braci Lumiere, były między innymi: Śniadanie, czy Wjazd pociągu na stację w La Ciotat, podczas którego widzowie z pierwszych rzędów pouciekali w popłochu.

Generalnie sztukę filmową w wieku XIX, uznano za mało atrakcyjną, nie spełniającą wyszukanych i wyrafinowanych gustów publiczności, publiczności przywykłej do widowiskowych, przesyconych dramaturgią, a nade wszystko oprawą i kolorem, przedstawień teatralnych. Trudno jednak wymagać by raczkująca kinematografia, mogła zachwycać i pobudzać wyobraźnię widza, do tego stopnia co teatr, teatr który ewoluował i doskonalił się od wielu wieków.

Już z nastaniem początków wieku XX prawdziwą kolebką kinematografii stały się Stany Zjednoczone.

Wyjątkowość wieku XIX polega na ogromnym nagromadzeniu nowości, innowacji, na wybuchu szeregu pomysłów usprawniających i ułatwiających ludzkie życie, czyniących codzienność przyjemniejszą, a także na odkryciu metod i środków, dzięki którym człowiek mógł być leczony i chroniony przed śmiercią. I choć i dzisiaj, w wieku XXI (a także w minionym XX) myśl ludzka nieraz przekraczała, przekracza i przekraczać będzie granice zrozumienia, to jednak warto pamiętać, że na przysłowiowy warsztat pracy często kładzie się przedmioty, urządzenia, czy bada się zjawiska niegdyś odkryte, odkryte i poznane zwłaszcza w XIX stuleciu.

Nie mylili się więc wielcy tego świata, nazywając wiek XIX, czasem postępu, czasem pary i elektryczności. Słusznie zauważono, że XIX stulecie to okres niesamowitych wręcz osiągnięć technicznych, naukowych czy kulturowych. Nie sposób o nich wszystkich napisać w tak krótkiej pracy, nie sposób je wymienić. Przedstawione powyżej zagadnienia są jedynie namiastką, ogromu zagadnień dotyczących zdobyczy XIX wieku. Niemniej jednak i te opisane wydarzenia, wymienione odkrycia i przybliżone sylwetki wielkich osobistości epoki, mogą świadczyć o tym jak nietuzinkowa była to epoka.

Bibliografia:

Encyklopedia, "Odkrycia Młodych"

Praca zbiorowa, "Co? Gdzie? Kiedy? Zdarzenia, które zmieniły świat"

Czerwiński P., "Historia 1815-1871"

Szelągowska G., "Dzieje nowożytne i najnowsze 1815-1870"