Dodaj do listy

Rozwój medycyny i biologii w XIX w.

Początek XIX w. rozpoczął nową epokę w historii rozwoju nauki. Pewne dziedziny nauki narodziły się już w starożytności, a szczególnie w czasach antycznej Grecji. Postęp w tych dziedzinach przyniósł okres Renesansu, następnie epoka Epoka okres stanowiący jeden z etapów dziejowych, w chronologii początek ery. W języku greckim słowo to oznacza punkt rozpoczynający rachunek lat. Obecnie termin ten ma kilka znaczeń. W historii oznacza... Czytaj dalej Słownik historyczny Oświecenia, w której nauka miała liczne osiągnięcia oraz sławnych przedstawicieli. Jednak dopiero XIX w. stał się początkiem systematycznego rozwoju nauki, który trwa do naszych czasów.

Nauka uzyskała w XIX w. poważne wsparcie ze strony burżuazji, która łożyła na jej rozwój oraz na badania naukowe. Traktowała ona naukę jako doskonały środek w walce z konserwatywną i feudalną ideologią. Nauka miała służyć budowie nowoczesnego światopoglądu, którego podstawami będą rozum i prawa natury. By doprowadzić do swobodnego i prawdziwego rozwoju nauki należało uwolnić się od starych przesądów i anachronicznych teorii. Czynnikiem sprzyjającym badaniom naukowym oraz rozwojowi wielu dziedzin nauki były także praktyczne potrzeby. Jednak świadomość zależności techniki od tzw. czystej nauki zaczynała się dopiero rodzić. Nie przykładano jeszcze zbyt dużej wagi do tego związku, co znajdowało wyraz w fakcie, iż liczni wynalazcy nie posiadali teoretycznego przygotowania. Z kolei wielu zasłużonych dla nauki przyrodników nie interesowało się praktycznym zastosowaniem swych naukowych odkryć. Nauki przyrodnicze zawdzięczają swój szybki i wyraźny postęp w XIX w. także temu, iż ogromną rolę w badaniach naukowych zaczęły odgrywać wówczas eksperyment i obserwacja.

Największą chyba postacią XIX-wiecznej medycyny i biologii był Ludwik Pasteur, francuski biolog i chemik. Jego odkrycia naukowe wywarły ogromny wpływ na stan wiedzy ówczesnej nauki w tych dziedzinach. Spośród wielu jego naukowych osiągnięć najbardziej znanym i słynnym jest teoria chorób zakaźnych oraz szczepienia ochronne, których był współwynalazcą. Pasteur posiadał chemiczne wykształcenie. Zarówno wykształcenie, jak i to jego praktyczne doświadczenie okazało się niezwykle przydatne i doprowadziło go do fundamentalnych odkryć, z których do dzisiaj słynie. Umiał używać mikroskopu do prowadzenia praktycznych badań, kiedy zajmował się problemami browarników, winiarzy i mleczarzy. Kiedy przy użyciu mikroskopu badał zepsute już wino zauważył, że - poza drożdżami - znajdują się w nim organizmy żywe, które powodują jego fermentację. Doszedł wtedy do przekonania, że owe bakterie są odpowiedzialne za rozkład oraz stanowią przyczynę infekcji zwierząt i ludzi. Dzięki temu odkryciu Pasteur mógł opracować proces pasteryzacji. Polegał on na ogrzewaniu przez długi czas płynów, by zniszczyć znajdujące się w nich bakterie, które są przyczyną infekcji.

Dużą wartość miało inne odkrycie Pasteura. Francuski biolog stworzył metodę hodowli bakterii wąglika w jej osłabionej i specjalnej odmianie. Bakterię tą wstrzykiwał bydłu, wywołując u zwierząt chorobę, która jednak miała znacznie łagodniejszy i niegroźny przebieg. W ten sposób zwierzęta stawały się odporne na zwykłą odmianę tej choroby. Kiedy Pasteur publicznie zaprezentował swoją metodę, chcąc zademonstrować jej skuteczność, wywołało to wielkie zaciekawienie i poruszenie. Stało się jasne, że opracowana przez niego metoda znajdzie zastosowanie w zapobieganiu i zwalczaniu wielu chorób zakaźnych. Jedną z nich była trapiąca ptactwo domowe cholera Cholera choroba Choroba występuje wtedy, gdy bodźce zewnętrzne są zbyt silne lub działają zbyt długo, przy równoczesnym zmniejszaniu się zdolności przystosowania organizmu.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
bakteryjna wywoływana przez przecinkowca cholery (Vibrio cholerae). Jest groźną chorobą o dużej zakaźności. Prowadzi do szybkiego i niebezpiecznego dla organizmu odwodnienia. Przenosi się...
Czytaj dalej Słownik biologiczny
drobiu. Do najważniejszych odkryć Pasteura należy wynalezienie szczepionki przeciwko wściekliźnie. Poza wspomnianymi już osiągnięciami Pasteur był odkrywcą zjawiska anaerobiozy. Odkrył istnienie mikroorganizmów, które żyją, nie mając dostępu do powietrza bądź tlenu. Ważne znaczenie, zwłaszcza dla gospodarki, miały też badania Pasteura nad chorobą jedwabników. Ogólnie rzecz biorąc działalność badawcza Pasteura i jego odkrycia dały początek dynamicznemu rozwojowi medycyny, a nawet wywołały w tej dziedzinie rewolucję.

Od wynalazków Pasteura niedługa droga wiodła do odkrycia antybiotyków, które zwalczały mikroorganizmy Mikroorganizmy drobnoustroje - nazwa obejmująca wszystkie organizmy jednokomórkowe takie jak: bakterie, sinice, pierwotniaki, glony, grzyby. Zalicza się tu również formy bezkomórkowe, jakimi są wirusy.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
będące źródłem chorób (m. in. grypy). Teoria ta znalazła zastosowanie w chirurgii za sprawą profesora chirurgii w Glasgow i Edynburgu, Josepha Listera. Dzięki antyseptykom zmniejszył on znacznie zagrożenie powstania zakażenia w wyniku operacji.

Obok Pasteura w dziedzinie biologii zasłynął Karol Darwin. Jego głównym dziełem jest stworzenie kontrowersyjnej teorii ewolucji. W 1859 r. opublikowano książkę Darwina pt. "Powstanie gatunków". Uczony poświęcił na badania nad zagadnieniem ewolucji wiele lat. Jako punkt wyjścia obrał Darwin klasyfikację gatunków, ale nie przyjął założenia swojego poprzednika w tych badaniach, którym był Carl Linneusz. Istotą tego założenia była niezmienność w pojawieniu się i rozwoju gatunków, których formy zachowały swój kształt aż po czasy współczesne. Darwin widział proces ewolucji inaczej. Uważał, że początkowo życie stało na najniższym z możliwych poziomie, a do czasów współczesnych dotrwały jedynie te gatunki, które w sposób optymalny i lepszy od innych potrafiły dostosować się do środowiska, w którym żyły. Zatem istotą koncepcji Darwina było prawo, według którego szansę na przetrwanie miały jedynie gatunki optymalnie przystosowane. Konsekwencją tego naturalnego procesu selekcji było powstanie pierwotnej formy człowieka, która była jednocześnie najwyższą spośród istot żyjących. Jednak teza, że człowiek pochodzi od małpy bądź jeszcze innego gatunku zwierzęcego wzbudziła niesmak. Darwin został potępiony. Spotkała się również ze sprzeciwem ze strony Kościoła i duchownych, którzy opracowywali traktaty i podtrzymywali w nich biblijny obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie kategorii... Czytaj dalej Słownik terminów literackich stworzenia świata. Teoria Darwina pozostała jednak na stałe w nauce i nie została wyeliminowania; znalazła również swoich zwolenników. Rozwój nauki był bardzo dynamiczny.

Kolejnym uczonym, którego należy wspomnieć jest Gregor Mendel. Jego badania dotyczyły podobnych zagadnień, którymi zajmował się Darwin. W latach 1858-1866 Mendel prowadził obserwacje kolejnych pokoleń różnych roślin. Spostrzeżenia, które wówczas poczynił doprowadziły go do wniosku, iż typowe dziedziczne cechy występują w określonych odstępach czasu. Rezultatem jego badań było sformułowanie "prawa Mendla", którego przedmiotem była dziedziczność. Według niego zarówno rośliny, jak i zwierzęta oraz ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum dziedziczą pewne cechy od poprzednich pokoleń, a zatem cechy te są przekazywane z pokolenia na pokolenie poprzez ich dziedziczenie. Podlegają one powolnym zmianom, które idą w kierunku coraz lepszego przystosowania się do warunków środowiska. Było to zgodne z teorią Darwina. Spostrzeżenia Mendla nie znalazły z początku uznania. 30 lat minęło od odkryć Mendla, kiedy Hugo de Vries, uczony holenderski, powrócił do jego badań i potwierdził słuszność poglądów Mendla. Narodziła się wtedy odrębna dziedzina nauki - genetyka.

Obok tych trzech wielkich postaci XIX-wiecznej medycyny i biologii - Mendla, Darwina, Pasteura - duży wkład w rozwój wiedzy medycznej i biologicznej mieli tacy uczeni jak William Roentgen (odkrył promienie X, co umożliwiło rozwój diagnostyki oraz chirurgii), Paul Erlich (dał początek chemoterapii), James Simpson (wynalazł środki znieczulające) oraz inni badacze.

Postęp dokonał się również w organizacji publicznej ochrony zdrowia. Zaczęto zwracać uwagę na higienę życia i pracy, szczególnie w miastach. Zapewnieniu dostatecznej higieny miały służyć tworzone systemy sanitarne, kanalizacja, systemy odprowadzania ścieków oraz odprowadzania i doprowadzania wody. Zasługi w tych zmianach mieli inżynierowie i społeczni reformatorzy. Zmiana stosunku do higieny i większa dbałość o jej zachowanie wpłynęła w sposób pozytywny na bezpieczeństwo i komfort życia Europejczyków. Zastosowanie nowych rozwiązań medycznych przyczyniło się do redukcji zachorowań na groźne do tej pory choroby, jak dur brzuszny, koklusz, szkarlatyna, dyfteryt Dyfteryt błonica.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
oraz inne. Wysoka umieralność wśród dzieci Dzieci Z. Nałkowska Medaliony - Dorośli i dzieci w Oświęcimiu, bohaterowie autentyczni; dzieci przybywające do Oświęcimia nie miały wielkich szans przetrwania. Mniejsze i słabsze natychmiast kierowano... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum była najczęściej spowodowana występowaniem tych właśnie chorób. Świadectwem, iż medycyna lepiej radziła sobie z chorobami były postępy w zwalczaniu cholery. O ile w ciągu lat 1830-1850 choroba ta pustoszyła ludność Europy, o tyle u schyłku XIX w. zniknęła ona niemal zupełnie z krajobrazu wielkich przemysłowych miast. Wszystko to przyczyniło się w naturalny sposób do zwiększenia się przeciętnej długości ludzkiego życia. Długość ta wzrosła niemal dwa razy. Miało to ogromne znaczenie dla życia ówczesnych społeczeństw oraz dla społeczeństw dzisiejszych. Rozwój XIX-wiecznej medycyny i nauki sprawił, że ludzie otrzymali jakby drugie życie.