Dodaj do listy

Co odziedziczyliśmy po starożytnych Grekach i Rzymianach?

Po kulturze starożytnej Grecji i Rzymu przetrwało do dnia dzisiejszego wiele pozostałości. Są one stale obecne w naszym życiu, choć może nie zdajemy sobie z tego sprawy. Starożytni wnieśli ogromny wkład w rozwój kultury i nauki europejskiej. Czy możemy zatem uznać się za ich spadkobierców?

I . Matematyka, astronomia Astronomia nauka zajmująca się obiektami pozaziemskimi (np. gwiazdami, planetami, asteroidami).
Czytaj dalej Słownik geograficzny
i geografia.

Starożytnym zawdzięczamy wiele odkryć z dziedziny matematyki, której rozwój datuje się od prac Talesa z Miletu (ok. 625 - ok. 543 p.n.e.). Sformułował on kilka podstawowych twierdzeń geometrycznych. W VI w. p.n.e. żył i działał Pitagoras z Samos, grecki matematyk i filozof. Był on autorem słynnego twierdzenia (tzw. twierdzenie Pitagorasa), że kwadrat przeciwprostokątnej równa się sumie kwadratów obu przyprostokątnych. Jednym z najsłynniejszych matematyków greckich był Euklides z Aleksandrii (ok. 330 - 275 p.n.e.). Jego największym dziełem były "Elementy geometrii", które stanowiło ujęcie całej ówczesnej wiedzy matematycznej. Praca ta ukazała się w około 1700 wydaniach i przez wieki stosowano ją jako podręcznik do matematyki (w Anglii aż do XIX wieku!). Najwybitniejszym matematykiem starożytności był Archimedes z Syrakuz (ok. 287 - 212 p.n.e.). Archimedes był autorem dzieł z dziedziny optyki, geometrii, hydrostatyki i mechaniki. W pracy "O pływających ciałach" sformułował tak zwane 'prawo Archimedesa' (mówi ono, że ciało zanurzone w cieczy traci ciężar równy ciężarowi cieczy, jaki został przez nie wyparty). Anegdota głosi, że Archimedes odkrył to prawo podczas kąpieli, z której uradowany wybiegł nago z okrzykiem "heureka", czyli "znalazłem". Archimedes był też autorem wzorów na pole powierzchni i objętość walca, kuli i czaszy kulistej Jako pierwszy Arystoteles wyliczył przybliżoną wartość liczby π (wartość tej liczby ustalił żyjący w II n.e. Klaudiusz Klaudiusz W. Szekspir Hamlet, bohater drugoplanowy; morderca Hamleta-ojca, kochanek, a później mąż Gertrudy, człowiek, który w celu zdobycia władzy nie wahał się przed dokonaniem zbrodni. Jest świadom,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Ptolomeusz). Jego zainteresowania związane były także z astronomią - wybudował sobie obserwatorium. Archimedes wynalazł śrubę okrętową (tzw. śruba Archimedesa).

Starożytni mają duże osiągnięcia dla rozwoju astronomii. Wspomniany już wcześniej Tales z Miletu uznał, że ruch ciał niebieskich można wytłumaczyć rozumowo, bez odwołania się do religii. Problematyką astronomiczną zajmował się także wspomniany już Pitagoras i jego uczniowie. To właśnie pitagorejczycy nazwali świat kosmosem. Odkryli oni kulistość Ziemi i to, że obraca się ona wokół własnej osi. Uznali jednak, ze Ziemia otoczona jest kryształową sferą z gwiazdami. Pitagoras i jego uczniowie stworzyli podwaliny teorii heliocentrycznej. Arystoteles ze Stragiry (384 - 322 p.n.e.) uznał, że to Ziemia jest nieruchoma i znajduje się w centrum. Arystach z Samos (310 - 239 p.n.e.) jako pierwszy wysunął teorię heliocentryczną. Do naszych czasów zachowało się jego dzieło "O wielkości i odległości słońca i księżyca". Eratostenes z Kyrene (ok. 275 - 195 p.n.e.) jako pierwszy obliczył długość promienia Ziemi oraz jej obwodu. Nie wiemy obecnie na ile dokładny był ten pomiar ponieważ nie znamy dokładnie wartości stosowanych wówczas jednostek długości. W latach 160 - 140 p.n.e. swoją działalność naukową rozwijał inny astronom - Hipparch z Nicei w Bitynii. Uznaje się go za najwybitniejszego astronoma starożytności. Wynalazł on wiele instrumentów astronomicznych. Hipparch ustalił długość roku słonecznego, a także potrafił obliczać zaćmienia Słońca i księżyca. Stworzył katalog gwiazd stałych, który zachował się w dziele Klaudiusza Ptolomeusza. Hipparch dokonał też pewnych poprawek do wyników badań Eratostenesa z Kyrene. Na pracach Hipparcha opierał się aleksandryjski badacz Klaudiusz Ptolomeusz (II w. n.e.). Jego prace miały w większości charakter kompilacyjny, jednak przysporzyły mu wiele sławy. W swym dziele - "Księdze matematycznej", zwanej też "Wielką księgą" zawarł teorię systemu geocentrycznego (tzw. systemu ptolomejskiego), który w nauce popularny był aż do odkryć Mikołaja Kopernika. Klaudiusz Ptolomeusz zajmował się też astrologią (wierzył, że gwiazdy mają wpływ na życie ludzi). Zebrał też cały dorobek geograficzny starożytności aż do jego czasów. To on wymyślił określanie położenia geograficznego za pomocą długości i szerokości geograficznej.

II. Medycyna.

Nie da się umniejszyć osiągnięć starożytnych Greków i Rzymian w dziedzinie nauk medycznych i biologicznych. Za "ojca medycyny" uchodzi Hippokrates z Kos (ok. 460-377 p.n.e.), najwybitniejszy lekarz grecki. Był on twórcą szkoły, której metoda opierała się na obserwacjach i doświadczeniach umożliwiających postawienie diagnozy. To on wprowadził stosowanie higieny i diety jako profilaktyki zdrowotnej. Jego medycyna opierała się na przesłankach racjonalnych - Hippokrates starał się zwalczać liczne przesądy, jak na przykład te, że źródłem epilepsji jest opętanie przez demony. Jego naukę i metody znamy z wydanego pod jego imieniem dzieła "Corpus Hippocrateum", na które składały się 53 pisma z różnych szkół lekarskich sprzed połowy IV w. p.n.e. Prawdopodobnie to on jest autorem Przysięgi, która dała początek etyce lekarskiej. Hippokratejczycy uważali, że choroba to proces biologiczny, wynikający z zaburzenia równowagi naturalnej organizmu. Sądzili, że organizm z natury dąży do odzyskania tejże równowagi. To Hippokratesowi przypisuje się autorstwo przysięgi, która obowiązuje lekarzy do dnia dzisiejszego. Oto tekst przysięgi Hippokratesa w tłumaczeniu Gabrieli Pianko:

Przysięgam na Apollona, lekarza, na Asklepiosa, Hygieję i Panakeję oraz wszystkich bogów i boginie, biorąc ich za świadków, że wedle mej możności i zdolności będę dochowywał tej przysięgi i tego zobowiązania.

Mistrza mego w tej sztuce będę szanował na równi z rodzicami, będę się dzielił z nim swym mieniem i na żądanie zaspokajał jego potrzeby; synów jego będę uważał za swych braci i będę uczył ich swej sztuki, gdyby zapragnęli się w niej kształcić, bez wynagrodzenia i żadnego zobowiązania z ich strony; prawideł, wykładów i całej pozostałej nauki będę udzielał swym synom, synom swego mistrza oraz uczniom, wpisanym i związanym prawem lekarskim, poza tym nikomu innemu.

Będę stosował zabiegi lecznicze wedle mych możności i zdolności ku pożytkowi chorych, broniąc ich od uszczerbku i krzywdy. Nikomu, nawet na żądanie, nie dam śmiercionośnej trucizny, ani nikomu nie będę jej doradzał, podobnie też nie dam nigdy niewieście środka na poronienie. W czystości i niewinności zachowam życie swoje i sztukę swoją.

Nie będę stanowczo wykonywał wycięcia chorym na kamień, pozostawiając to ludziom zawodowo stosującym ten zabieg. Do jakiegokolwiek wejdę domu, wejdę doń dla pożytku chorych, wolny od wszelkiej chęci krzywdzenia i szkodzenia, jako też wolny od pożądań zmysłowych, tak względem niewiast jak mężczyzn, względem wolnych i niewolników.

Cokolwiek bym podczas leczenia czy poza nim w życiu ludzkim ujrzał czy usłyszał, czego nie należy rozgłaszać, będę milczał, zachowując to w tajemnicy.

Jeżeli dochowam tej przysięgi i nie złamię jej, obym osiągnął pomyślność w życiu i pełnieniu swej sztuki, ciesząc się uznaniem ludzi po wszystkie czasy; w razie jej przekroczenia i złamania niech mnie los przeciwny dotknie.

(na podstawie: http://archiwum.wiz.pl/1996/96023400.asp)

Hippokrates uważał, że stan zdrowia człowieka zależy w dużej mierze od warunków klimatycznych i środowiska, w jakim człowiek żyje. Napisał o tym w pracy "O powietrzu, wodach i terenach". Podobno był on też prekursorem medycyny klinicznej, polegającej na leżeniu i zażywaniu lekarstw.

Podobno pierwszy rzymski lekarz był przybyszem z Grecji i około III w. p.n.e. przybył na Półwysep Apeniński. Jednym z najwybitniejszych lekarzy starożytności był praktyk i teoretyk Galen (Claudius Galenos, 129 - 199 n.e.). Przypisuje mu się autorstwo ponad stu prac naukowych z zakresu medycyny (patologii, anatomii, fizjologii, dietetyki, higieny i innych).

III. Filozofia.

Jednym z najważniejszych osiągnięć starożytnych Greków i Rzymian była filozofia. To właśnie grecka myśl filozoficzna dała początek Europejskiej filozofii. Jednym z pierwszych filozofów był Tales z Miletu (VII/VI w. p.n.e.), który był przedstawicielem tzw. jońskich filozofów przyrody, którzy zastanawiali się nad pochodzeniem świata i jego struktury. Uczeń Talesa, Anaksymander z Miletu (ok. 610 - 547 p.n.e.) jako pierwszy spisał swoje poglądy, jednak z jego dzieła zachowało się ... tylko jedno zdanie. Wybitnym przedstawicielem tej szkoły był Heraklit z Efezu (ok. 544 - 484 p.n.e.), który uznał, że rzeczy podlegają nieustannym zmianom (w przyrodzie wszystko płynie, czyli panta rhei). Zajmował się także problemami etycznymi, a jego poglądy wywarły ogromny wpływ na późniejszych filozofów (m. in. odwoływał się do nich Hegel). Atomiści z Leukipposem z Miletu (VI/V w. p.n.e.) i Demokrytem z Abdery (ok. 460 - ok. 350 p.n.e.) stworzyli koncepcję atomów, czyli małych niepodzielnych cząsteczek, z których składa się świat. Pitagoras z Samos (ok. 580 - ok. 500) założył tzw. związek pitagorejski o charakterze bractwa religijnego, które miało za zadanie doskonalenie swoich członków. Pitagoras głosił naukę o wędrówce dusz i wskazywał na konieczność oczyszczenia poprzez naukę, ascezę i misteria. V wiek p.n.e. to czas działalności zawodowych nauczycieli "mądrości", czyli sofistów. Większość z nich była samodzielnymi myślicielami i nie tworzyli oni odrębnej szkoły filozoficznej, jednak w znacznym stopniu wpłynęli oni na życie umysłowe oraz kulturalne Grecji. Ich celem było wychowanie mądrych i światłych obywateli. Z nauką sofistów nie zgodził się jeden z najwybitniejszych greckich filozofów - Sokrates (469 - 399 p.n.e.), który głosił istnienie prawdy obiektywnej i bezwzględnego dobra. Sokrates został oskarżony o demoralizowanie młodzieży i skazany na śmierć przez wypicie cykuty. Jeden z jego uczniów - Antystenes z Aten (ok. 444 - ok. 368 p.n.e.) założył szkołę filozoficzną cyników. Jej najwybitniejszym przedstawicielem był Diogenes z Synopy (ok. 413 - ok. 323), który ograniczył swoje potrzeby do minimum. Jak głosi legenda Diogenes zamieszkał w beczce, chodził boso i sypiał na ulicy otulony jedynie w płaszcz. Z filozofem tym wiąże się wiele anegdot. Jedna z nich głosi, że gdy Aleksander Aleksander Homer Iliada, bohater Bohater T. Różewicz Kartoteka, bohater główny; należy do pokolenia Kolumbów
Wygląd: Brak informacji w utworze, bohater niczym się nie wyróżnia, nie ma cech szczególnych, jest zwykły, przeciętny,...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
drugoplanowy; Parys
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Wielki kazał mu wyrazić jakieś życzenie, filozof poprosił go, by ten odsłonił mu słońce. Cynicy głosili pogardę dla dóbr materialnych, a ich wyrzeczenie się otwierało drogę do szczęścia. Najwybitniejszym spośród uczniów Sokratesa był Platon (427 - 347 p.n.e.). Założył Akademię Platońską, szkołę filozoficzną i zarazem ośrodek naukowy, który przetrwał aż do roku 529 n.e. Pisma Platona zachowały się do dnia dzisiejszego. Filozof ten uchodzi za prekursora użycia dialogu, jako formy literackiej. Uczniem i współpracownikiem Platona przez 20 lat pozostawał Arystoteles (384 -322 p.n.e.). Po śmierci swojego mistrza Arystoteles założył własną szkołę, zwaną Likejonem. Arystoteles wydzielił logikę z filozofii i uznał ją za podstawę wszelkiej nauki. Arystoteles był jednym z największych filozofów starożytności. Jednym z najbardziej znanych kierunków filozoficznych starożytnej Grecji był stoicyzm, którego twórcą był Zenon z Kition (ok. 336 - ok. 264 p.n.e.). Zgodnie z założeniami tego nurtu filozoficznego człowiek powinien żyć w zgodzie z zasadami swojego rozumu. Najwyższym i jedynym dobrem dla stoików była cnota, za pomocą której człowiek był w stanie przezwyciężać swoje namiętności i stany emocjonalne. Inny stosunek do życia reprezentowali epikurejczycy z Epikurem (341 - ok. 270 p.n.e.) na czele. Epikur uznał, że człowiek czerpie szczęście z przyjemności, przy czym wyróżnił kilka ich typów. Najważniejsze było cieszenie się drobnymi przyjemnościami dnia codziennego. Żyjący na przełomie IV i III w. p.n.e. Pyrron zapoczątkował doktrynę krytyczną, zwaną sceptycyzmem. Sceptycy podawali w wątpliwość możliwość i wartość ludzkiego poznania. Plotyn (ok. 204 - 269 n.e.) był twórcą ostatniego wielkiego systemu filozoficznego starożytności, czyli neoplatonizmu.

Filozofia grecka w znacznym stopniu wpłynęła na życie umysłowe starożytnego Rzymu. W drugiej połowie II w. p.n.e. popularne stały się wyjazdy młodych Rzymian do ośrodków nauki greckiej, gdzie mieli oni uzupełniać swoją wiedzę. W ten sposób Rzymianie zainteresowali się grecką filozofią, która miała im dać odpowiedzi na konkretne pytania. Do najbardziej znanych rzymskich filozofów należy Seneka zwany Młodszym (ok. 4 p.n.e. - 65 n.e.), który odwoływał się do stoicyzmu. Jego zainteresowania dotyczyły przede wszystkim zagadnień etycznych. Był autorem licznych rozpraw filozoficznych ("O szczęściu", "O krótkości życia"). Pod wpływem Seneki pozostawał cesarz - filozof, czyli Marek Marek S. Szmaglewska Czarne Stopy, bohater główny.
Wygląd: Marek był niskim, niepozornym chłopcem, nie wyróżniał się spośród rówieśników niczym szczególnym.
Życiorys: Kilkunastoletni...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
Aureliusz (panował w latach 161 - 180 n.e.), autor Autor J. Szaniawski Dwa teatry, bohater epizodyczny; małomówny dramaturg z nieodłączną fajką, twórca katastroficznej, fantastycznej sztuki, nie pozbawionej jednak realizmu. Postać jest prawdopodobnie... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum "Rozmyślań". Uważał, że sensem życia jest służba innym ludziom, a podstawą działania powinna być wyrozumiałość w stosunku do innych ludzi (nawet względem nieprzyjaciół). Popularyzacją greckiej myśli filozoficznej zajął się Marek Tuliusz Cyceron (106 - 43 p.n.e.).

IV. Język grecki i łaciński.

Łacina była językiem uniwersalnym średniowiecza. Wraz z greką długo była przedmiotem nauczania szkolnego. Do XX wieku język łaciński był językiem liturgicznym Kościoła katolickiego. Z łaciny wywodzi się wiele pojęć religijnych. Terminologię łacińską lub pochodzenia łacińskiego stosuje się między innymi w medycynie (nazwy chorób), w naukach biologicznych, w teologii i w prawie. Ale nie tylko. Wiele języków europejskich (między innymi język francuski, włoski , hiszpański czy rumuński) to języki romańskie, powstałe na bazie języka łacińskiego. Korzystamy z alfabetu łacińskiego i w codziennym życiu używamy powszechnie słów o rodowodzie greckim (np. "delta", "elipsa", "komedia") lub łacińskim (np. "absolwent", " absurd", "cywil"). Także wiele imion ma rodowód grecki (np. Katarzyna, Agata, Dionizy) lub rzymski (np. Beata, Benedykt, Paweł). To starożytni Grecy i Rzymianie zapoczątkowali badania językowe. W IV wieku p.n.e. Ptolomeusz I Soter założył w Aleksandrii bibliotekę, która została rozbudowana za panowania jego syna. W bibliotece tej zgromadzono niemal całe piśmiennictwo greckie. Z biblioteką wiąże się powstanie i rozwój filologii. Od IV do II w p.n.e. przy bibliotece aleksandryjskiej działał ośrodek badań nad językiem i tekstem, który posługiwał się wieloaspektowym opisem filozoficznym. Dotyczył on różnych właściwości tekstu, a zatem opisu wszystkiego, co znajduje się w tekście. Już w czasach starożytnych ustalono podział na części mowy, a także opisano deklinacje i koniugacje oraz ustalono zasady opisu składni. Podstawowym podręcznikiem do nauki języka łacińskiego w całej Europie przez tysiąc lat pozostawała "Sztuka gramatyki", dzieło żyjącego w IV w. p.n.e. rzymskiego gramatyka i nauczyciela retoryki Donatusa Aeliusa (Donata), który związany był z ośrodkiem aleksandryjskim. Tak więc starożytnym Grekom i Rzymianom zawdzięczamy także badania nad językiem.

V. Literatura.

Nieoceniony wkład wnieśli starożytni w rozwój literatury. To właśnie w czasach starożytnych narodziły się niemal wszystkie gatunki literackie, które obecnie wykorzystujemy. Prace starożytnych Greków i Rzymian do dnia dzisiejszego należą do kanonu lektur szkolnych, a ich znajomość jest jednym z elementów wiedzy wykształconego człowieka. Chyba każdy słyszał o Homerze, żyjącym w VIII w. p.n.e. greckim poecie. Był on autorem dwóch arcydzieł epiki bohaterskiej, czyli "Iliady""Odysei". Dzieła te były czytane i komentowane przez całą starożytność, a w czasach współczesnych tematyka poruszana w tych dziełach inspirowała pisarzy i twórców filmowych. Żyjący w pierwszej połowie VII w. p.n.e. Hezjod (z pochodzenia chłop beocki) był twórcą licznych eposów i znalazł wielu naśladowców. Solon (2 połowa VII w. p.n.e. - 1 połowa VI w. p.n.e.) był twórcą słynnych elegii, głównie o tematyce politycznej. To w starożytnej Grecji narodziła się zatem liryka. Najwybitniejszą przedstawicielką poezji lirycznej była Safona, która w swojej poezji poruszała tematykę miłosną i opisywał w niej delikatne emocje kobiece. Anakreont z Teos (VI w. p.n.e.), piewca miłości i wina, zasłynął głównie z erotyków. To właśnie od jego imienia nazwano gatunek Gatunek zespół organizmów o podobnej budowie, wspólnym pochodzeniu, mogących się swobodnie krzyżować, dając płodne potomstwo. W procesie specjacji powstają nowe gatunki. Gatunek jest podstawową jednostką... Czytaj dalej Słownik biologiczny wesołego wiersza o tematyce biesiadnej (anakreontyk). Symonides z Keos (ok. 556 - ok. 468 p.n.e.) był pierwszym poetą, który pieśni układał na zamówienie. Był zatem zawodowym poetą. Grecy tworzyli także utwory prozaiczne. Znanym twórcą bajek był Ezop (VI w. p.n.e.), który naśladowców znalazł zarówno w czasach starożytnych, ale także w czasach nowożytnych (La Fontaine, Krasicki, Mickiewicz). W starożytnej Grecji narodził się także zupełnie nowy gatunek literacki, jakim była tragedia. Jej właściwym twórcą był Ajschylos (525 - 456 p.n.e.), który w ciągu swej, trwającej pięćdziesiąt lat, działalności wystawił siedemdziesiąt tragedii i dwadzieścia dramatów satyrowych. Drugim z wielkich twórców tragedii greckiej był Sofokles (496 - 406 p.n.e.), a trzecim - Eurypides (485 - ok. 406 p.n.e.). Każdy z tych twórców wniósł do tragedii nowe elementy. W V w. p.n.e. pojawił się nowy gatunek - komedia, która miała charakter ostrej satyry politycznej. jej najwybitniejszym przedstawicielem był Arystofanes (ok. 445 - ok. 385 p.n.e.). W czasach starożytnej Grecji rozwinęła się także historiografia. Za "ojca historii" uchodzi Herodot z Halikarnasu (ok. 485 - 425 p.n.e.), autor wybitnego dzieła pt. "Dzieje". Tukitydes (ok. 460 - ok. 393 p.n.e.) był autorem "Wojny peloponeskiej", a Ksenofont (ok. 430 - ok. 355 p.n.e.) - "Historii greckiej". W V w. p.n.e., a przede wszystkim w IV w . p.n.e. rozkwitła sztuka wymowy. Najsłynniejszym mówcą tego okresu był bez wątpienia Demostenes (384 - 322 p.n.e.). do historii przeszły jego mowy krytykujące politykę Filipa Macedońskiego i jego zwolenników. Tzw. Filippiki były pełne logiki i stanowiły doskonały wzór dla innych mówców (jak Cyceron, czy wielkich humanistów z piętnastego i szesnastego stulecia naszej ery).

Początki literatury rzymskiej sięgają czasów królewskich. Także w tej dziedzinie zaznaczają się wpływy greckie. To właśnie od Greków Rzymianie przejęli alfabet. Znanym poetą i dramaturgiem rzymskim był Grek z Tarentu - Andronik, który później przyjął imię Liwiusz Andronikus. W roku 240 p.n.e. wystawił on w Rzymie pierwszą tragedię i rok ten zwyczajowo uznany został za początek literatury rzymskiej. To właśnie Andronik dał początek głównym gatunkom rzymskiej poezji, czyli liryce, eposowi i dramatowi. W okresie cesarstwa tragedie pisał Seneka (ok. 4 p.n.e. - 65 n.e.). Autorem komedii był pochodzący z Umbrii Plaut (250 - 184 p.n.e.). Innym znanym twórcą komedii był Terencjusz (ok. 190 - ok. 150 p.n.e.). Twórczość obu komediopisarzy w dużym stopniu wpłynęła na rozwój europejskiej komedii (Szekspir, Molier, Fredro). W starożytnym Rzymie rozwijała się także twórczość satyryczna, którą zajmował się m. in. Lucyliusz (ok. 180 - 102/101 p.n.e.). rozwijano także sztukę wymowy retorycznej, którą Rzymianie doprowadzili do rozkwitu (Katon Starszy, Grakchowie, Seneka). Jednym z najwybitniejszych rzymskich mówców był niewątpliwie Cyceron (106 - 43 p.n.e.), który był twórcą nowego stylu wymowy. Cyceron wniósł też ogromny wkład w rozwój języka łacińskiego. Rzymianie pisali także pamflety polityczne i biografie. W poczet historyków rzymskich zaliczyć należy m. in. Warrona (116 -27 p.n.e.) i Tytusa Liwiusza (59 p.n.e. - 17 n.e.), który był autorem dzieła historycznego "Od założenia Rzymu". Do najlepszych rzymskich dzieł historycznych należą "Dzieje""Roczniki" Tacyta (ok. 55 - 120 n.e.). Najbardziej znanymi poetami rzymskimi są natomiast Wergiliusz (70 - 19 p.n.e.) i Horacy (65 - 8 p.n.e.). Dziełem życia Wergiliusza pył epos "Eneida", nawiązująca w formie i kompozycji do eposów Homera. Horacy tworzył przede wszystkim drobniejsze utwory poetyckie. Był autorem pieśni i satyr. Nawiązywał w nich do twórczości wielkich liryków greckich (jak na przykład Anakreont, czy Safona). Twórcą elegii miłosnych był Owidiusz (43 p.n.e. - 18 n.e.). był on autorem poematu dydaktycznego "Sztuka kochania". Rzymianie publikowali także korespondencje i próbowali tworzyć pierwsze encyklopedie.

VI. Teatr.

Kolebką teatru jest starożytna Grecja. Jego powstanie i rozwój łączy się ściśle z narodzinami takich tragedii i komedii, które to widowiska mają religijny rodowód. Wywodziły się one z obrzędów kultowych. Narodziny tragedii wiąże się powszechnie z kultem Dionizosa i z świętami ku jego czci, czyli z tzw. Wielkimi Djonizjami. uroczystości dionizyjskie stawały się okazją do wystawiania spektakli. Komedia Komedia druga (obok tragedii) forma dramatu, znana od starożytności. Miała charakter sztuki politycznej, posługując się komizmem atakowała wybranych polityków, zajmowała się aktualnymi wydarzeniami politycznymi.... Czytaj dalej Słownik historyczny swoją genezę ma natomiast w wesołych pochodach ku czci Dionizosa, w tzw. komosach. Początkowo teatr grecki był budowlą drewnianą, z czasem teatry przybrały formę amfiteatrów na zboczach wzgórz. W przedstawieniach Grecy stosowali urządzenia techniczne: platformy, żurawie, urządzenia służące do wywoływania efektów akustycznych (dźwiękowych) i świetlnych. Wpływy greckie widoczne są w budynkach teatrów rzymskich. Występujący w przedstawieniach aktorzy Aktorzy W. Szekspir Hamlet; bohaterowie epizodyczni; wędrowna trupa, przybyli na zamek, aby zabawić dwór. Hamlet poleca im zagrać sztukę Zabójstwo Gonzagi, której treść odpowiada wypadkom, mającym miejsce... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum ubierali specjalne kostiumy. W starożytnej Grecji ustalono stroje zarówno dla ról tragicznych, jak i komediowych. Aktorzy nosili buty na koturnach i wysokie nakrycia głowy. Maski stanowiły uzupełnienie kostiumu. Miały one także za zadanie wzmacniać głos aktorów. Rzymianie wprowadzili maski ok. I w. p.n.e. początkowo na scenie występował sam autor tragedii. Z czasem pojawili się aktorzy, którzy w społeczeństwie greckim cieszyli się sporym szacunkiem. Na scenie występować tylko mężczyźni. W Rzymie sytuacja aktorów była gorsza, gdyż na scenie występować mogli tylko niewolnicy. Zatem aktorzy stanowili najczęściej własność kierownika zespołu aktorskiego. Starożytni zwracali dużą uwagę na poziom gry aktorskiej, a przedstawienia teatralne stanowiły dla nich jedną z podstawowych rozrywek. Teatr współczesny w dużym stopniu czerpie inspiracje z dorobku starożytnych Greków i Rzymian. Ciągle wystawiane są powstałe jeszcze w czasach starożytnych sztuki teatralne.

VII. Architektura i sztuka.

Jednymi z najwspanialszych osiągnięć starożytnych są dzieła sztuki i wspaniałe budowle, które zachowały się do naszych czasów. Sztuka grecka i rzymska do dnia dzisiejszego pozostaje inspiracją dla malarzy, rzeźbiarzy i architektów. Co jakiś czas stylistyka antyczna w sztuce staje się modna. Tak było w okresie renesansu, w XVIII i w początkach XIX wieku. Współcześni architekci także chętnie nawiązują do stylu klasycznego.

Budynki greckie powstawały głownie na planie prostokąta. Strop podtrzymywany był przez liczne kolumny (styl koryncki, dorycki i joński). Na fasadzie znajdował się charakterystyczny trójkątny fonton. Budowle greckie ozdabiano chętnie rzeźbami i płaskorzeźbami (na frontonie, czy też okalającym świątynię fryzie. Współczesne amfiteatry wzorowane są na greckich teatrach klasycznych. W okresie hellenistycznym w problematyce architektonicznej szczególną uwagę zwracano na budownictwo użytkowe i urbanistykę, czyli sztukę planowania miast. Grecy rozwinęli także rzeźbę (zarówno w kamieniu, jak i w brązie). W okresie klasycznym w sztuce najważniejsza stała się symetria, rytm i harmonia. Głównym ośrodkiem artystycznym w tym okresie stały się Ateny. Najsłynniejszym rzeźbiarzem tego okresu był Fidiasz (działał w latach 460 - 420 p.n.e.). Rozwinęła się rzeźba portretowa, jednak jej celem nie było wierne oddanie wizerunku osoby portretowej. W tym okresie idealizuje się modeli. Malarstwo greckie ograniczało się początkowo jedynie do dekorowania ceramiki (malarstwo czarnofigurowe i czerwonofigurowe). Już od V w. p.n.e. rozwijało się malarstwo monumentalne.

W zakresie architektury i sztuki wiele zawdzięczamy także starożytnym Rzymianom. Rzymianie przejęli od Etrusków i udoskonalili konstrukcje łukowe oraz sklepienia. To oni wynaleźli cement, który wytwarzano z wapna, popiołów wulkanicznych, wody i drobnych. Rzymscy architekci opanowali techniki wyrobu wodoodpornych zapraw oraz tynków. Od II w. p.n.e. wypalali cegły, co umożliwiło im budowanie wielkich kompleksów. Rzymianie udoskonalili greckie i etruskie założenia urbanistyczne. Oprócz budowli na planie prostokąta budowali także świątynie na planie koła. Zasłynęli z budowy sieci dróg i mostów. W miastach budowano sieć kanalizacyjną, a wodę dostarczano za pomocą akweduktów. W łaźniach publicznych (termach) stosowano ogrzewanie podłogowe. Architektura rzymska cechuje się wysokim stopniem rozwoju i wniosła wiele innowacji. Także sztuka rzymska należy do dziedzictwa europejskiego. Szczególnie duże znaczenie ma rzeźba rzymska. Rzeźbiarze odeszli od greckiej zasady idealizacji i starali się jak najwierniej oddać rysy modela. Malarstwo rzymskie znane jest głównie z dekoracji ścian w budynkach mieszkalnych z Rzymu, Pompei i Herkulanum. Popularne były mozaiki. Tematyka dzieł twórców starożytnych najczęściej odnosiła się do wydarzeń mitologicznych i historycznych.

VIII. Prawo.

Ważnym dziedzictwem starożytności jest prawo rzymskie, którego niektóre elementy i normy wchodzą w skład współczesnego prawa karnego i cywilnego. W latach 451 - 449 p.n.e. zostało spisane przez komisję decemwirów tzw. Prawo XII Tablic. Obejmowało zbiór norm prawa cywilnego, karnego, państwowego i sakralnego. Kodeks ten został wyryty na tablicach i wystawiony na Forum Romanum. Prawo to w sposób niezwykle rygorystyczny chroniło własność prywatna. Została też podkreślona nieograniczona rola ojca rodziny. Ponownej kodyfikacji prawa dokonano w latach 528 - 534 za cesarza Justyniana. Corpus iuris civilis (ta nazwa od XII wieku) stanowił zamknięcie wielowiekowego rozwoju prawa rzymskiego. Do dnia dzisiejszego znane są rzymskie maksymy prawne, jak na przykład:

  • "Dura lex, sed lex" - "twarde prawo, lecz prawo",
  • "Lex retro non agit" - "prawo nie działa wstecz",
  • "Ignoranta iuris nocet" - "nieznajomość prawa szkodzi",
  • "Consensus facit legem" - "zgoda tworzy prawo",
  • "Cogitationis poenam nemo patitur" - "nikt nie ponosi odpowiedzialności za swoje myśli",
  • "Dubia in meliora partem interpretari debent" - "wszelkie wątpliwości powinny być interpretowane na korzyść",
  • "Salus rei publicae suprema lex esto" - "dobro publiczne winno być najwyższym prawem".
  • "Non bis in idem" - "nikogo nie należy karać drugi raz za to samo".
IX. Ustroje polityczne i związane z nimi pojęcia.

Po naszych przodkach doby starożytnej odziedziczyliśmy także pewne systemy polityczne, które w zmienionej formie przetrwały do naszych czasów. Od starożytnych Greków przejęliśmy system demokratyczny. Demokracja to słowo pochodzenia greckiego: demos oznaczało "lud", a krateo - "rządzę". Demokracja to system, w którym władza należała do obywateli, a najwyższym organem władzy było zgromadzenie obywateli. Jednak należy pamiętać, że w starożytnej Grecji pojęcie "obywatelstwa" pojmowano inaczej niż współcześnie. Nie wszyscy mieszkańcy miasta byli obywatelami - praw obywatelskich pozbawione były kobiety, cudzoziemcy i niewolnicy. Najbardziej znany przykład demokracji, to ta występująca w Atenach. Systemy polityczne funkcjonujące w starożytnym Rzymie także są obecne, w zmienionej postaci, w czasach współczesnych. Nadal istnieją królestwa (Wielka Brytania, Hiszpania), jedno cesarstwo (Japonia) i liczne republiki. Wciąż obecne są pojęcia polityczne z czasów starożytnych. Wyższa izba polskiego sejmu tak jak w czasach starożytnych nazywa się "senat". Słowo "dyktator" od czasów Sulli i Cezara posiada negatywny wydźwięk (choć w starożytnym Rzymie była to tylko nazwa urzędu". U schyłku XVIII wieku we Francji wprowadzono system polityczny zwany konsulatem, co było wyraźnym odniesieniem do czasów rzymskich. Rzymski rodowód mają słowa "cesarz" i "cesarstwo" - ich geneza jest związana z imieniem Juliusza Cezara.

X. Sport.

Z czasów starożytnych przejęliśmy ideę igrzysk olimpijskich. W starożytnej Grecji igrzyska Igrzyska w starożytnej Grecji zawody sportowe stanowiące część uroczystości religijnych ku czci jakiegoś boga. Najsłynniejsze odbywały się w Olimpii, ku czci Zeusa, co cztery lata (od 776 r. p.n.e. do... Czytaj dalej Słownik historyczny miały charakter sakralny i składały się na nie zarówno zawody sportowe, jak i artystyczne. Igrzyska były organizowane przez różne miasta, jednak nie wszystkie przyciągały uwagę zawodników i widzów z całej Grecji. Najsłynniejszymi igrzyskami były te odbywające się ku czci Zeusa w Olimpii. Organizowano je co cztery Cztery Liczba cztery symbolizuje wszechświat materialny, cztery pory roku, cztery strony świata, cztery kwadry księżyca, cztery wiatry, cztery wieki ludzkości, cztery rzeki Hadesu, cztery konie Apokalipsy,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich lata, a okres między kolejnymi igrzyskami nazywano olimpiadą. Pierwszy raz odnotowano igrzyska olimpijskie w 776 r. p.n.e., choć możliwe, że mają one o wiele dłuższą tradycję. Grecy znali między innymi takie dyscypliny, jak biegi, zapasy, boks, skoki, rzut dyskiem i oszczepem. W pierwszym dniu igrzysk trenerzy i zawodnicy składali przysięgę, że będą walczyć uczciwie. Przysięgę składali też sędziowie. W zawodach brali udział tylko mężczyźni. Zawodnicy występowali nago (dlatego igrzyska mogli oglądać tylko wolni mężczyźni oraz niezamężne kobiety). Nagradzano tylko zwycięzcę, który uzyskiwał sławę w całej Grecji, a w domu witany był jak bohater. Nagrodą w igrzyskach olimpijskich był wieniec z gałązek oliwnych. Na czas trwania igrzysk ogłaszano tzw. pokój boży, czyli ogólnogreckie zawieszenie broni. Igrzyska olimpijskie odbywały się do 393 r. n.e. Idea igrzysk odżyła u schyłku XIX wieku, a jej autorem był Pierre de Coubertin, który jest uważany za ojca nowożytnego ruchu olimpijskiego.

XI. Mitologia.

Duży wpływ na rozwój kultury europejskiej miała także mitologia starożytnych Greków i Rzymian. Przez całe stulecia odwoływali się do niej pisarze i artyści. Tematykę mitologiczną poruszano i nadal porusza się w poezji, prozie i dramacie. Wątki mitologiczne obecne są nawet w utworach muzycznych. Powstało wiele rzeźb i obrazów, których tematem są wydarzenia zaczerpnięte z mitologii greckiej i rzymskiej. Tematykę mitologiczną poruszają także współcześnie filmy i popularne seriale. Chyba każdy wie kim był Zeus czy Herkules, a w języku potocznym "zadomowiły" się takie pojęcia jak: "puszka Pandory", "stajnia Augiasza", "syzyfowa praca", czy "pięta Achillesa"

Na co dzień nawet nie zdajemy sobie sprawy, jak wiele aspektów naszego życia ma związek ze światem starożytnych Greków i Rzymian. Wydaje się on nam bardzo odległy, w rzeczywistości jednak jesteśmy z nim mocno związani. Podstawy naszej kultury głęboko tkwią w starożytności. Bezwiednie posługujemy się słowami o antycznym rodowodzie, nieświadomie używamy pojęć o genezie starożytnej. Wiele dziedzin nauki i wiedzy (matematyka, medycyna, historia), form rozrywki (sport, teatr) i działalności kulturalnej (literatura, sztuka) ma swoją genezę w starożytnej Grecji i Rzymie. Bez wątpienia, my Europejczycy, możemy się uznać za spadkobierców tych cywilizacji.