Dodaj do listy

Sparta i Ateny – porównanie

Ateny i Sparta były najpotężniejszymi polis Polis miasto-państwo, czyli powszechny w starożytnej Grecji typ organizacji państwa. Były to niewielkie organizmy państwowe obejmujące zazwyczaj miasto (tj. twierdzę na akropolu i dolne miasto, skupione... Czytaj dalej Słownik historyczny greckimi. Każde z nich różnił ustrój polityczny i społeczny.

Sparta

Sparta leżała w Lakonii, krainie zasiedlonej już w okresie mykeńskim. Dynamiczny rozwój tego obszaru nastąpił w X wieku p.n.e. powstały stałe osady, które utworzyły polis. Sparta założona została przez plemiona doryckie. Na czele państwa spartańskiego stało dwóch królów. Do ich uprawnień należało sprawowanie funkcji religijnych, mieli także uprawnienia sędziowskie w sprawach dotyczących adopcji, podziału majątku i spadków. Jeden z królów dowodził armią w czasie wojny, podczas gdy drugi pozostawał w mieście pilnując porządku. Najważniejsze decyzje państwowe zapadały na posiedzeniach Rady Starszych (Geruzja). Funkcjonowało także Zgromadzenie Ludowe, składające się z dorosłych obywateli Sparty.

Społeczeństwo dzieliło się na trzy grupy, które zróżnicowano za względu na posiadany majątek i pochodzenie. Pełnoprawnymi obywatelami byli mężczyźni, którzy po ukończeniu 30 lat otrzymywali pełnię praw. Ich podstawowym obowiązkiem była służba wojskowa. Już chłopcy w wieku siedmiu lat musieli opuścić dom rodzinny i przenosili się do koszar. Tu wychowywani byli w surowej dyscyplinie, spędzając większość czasu na ćwiczeniach wojskowych. Odżywiali się bardzo skromnie. O tym co się stanie z dziećmi decydowali nie rodzice, ale Rada Starszych. W wychowaniu spartańskim nie dbano bynajmniej o zapewnienie równowagi między rozwojem umysłu i ciała, jak to miało miejsce w przypadku ateńskiego wychowania. Zadaniem obywateli było zapewnić bezpieczeństwo państwu. Tu nie była ważna jednostka ale ogół.

Mieszkańcy ziem podbitych byli traktowani jako niewolnicy, nie mieli żadnych praw. Bardzo zbliżoną pozycję posiadali heloci, czyli spartańscy chłopi. Stanowili 50% ludności Sparty. Byli własnością państwa, nie mieli żadnych praw obywatelskich, nie wolno im było opuszczać uprawianej ziemi. Obok spartiatów i helotów polis zamieszkiwali periojkowie, zajmujący się handlem. Aby zapobiec wybuchom buntów tych najniższych warstw w Sparcie rozbudowano wojskową organizację, która miała zapewniać nie tylko zwycięstwo w konfliktach militarnych, ale także i spokój wewnątrz państwa.

Spartański ustrój był prototypem państwa totalitarnego. W takim państwie nie liczył się obywatel. Zadaniem państwa była kontrola nad jego życiem. Władca narzucał sposób myślenia swoim poddanym. Było to o tyle łatwiejsze, że nie posiadali żadnych praw, nie mogąc w ten sposób walczyć o swoje racje. Państwo i jego instytucje były obecne we wszystkich dziedzinach życia obywateli.

371 r. p.n.e. przyniósł Sparcie porażkę w walce z Tebami. Ten moment wykorzystali heloci, którzy utworzyli własne państwo. Sparta istniała jeszcze jakiś czas, ale to już nie było to samo polis, ze swoją silną i niepokonaną armia. W odróżnieniu od Aten nie pozostawiła po sobie żadnych zabytków architektonicznych, literatury i osiągnięć naukowych.

Ateny

Ateny leżały na tereni Attyki, gdzie około X-IX wieku p.n.e. osady zjednoczyły się, tworząc jedno polis. W najwcześniejszym okresie Ateny Ateny stolica Grecji leżąca w południowo-wschodniej części kraju. Liczy około 800 tys. mieszkańców (zespół miejski około 3,1 mln).
Czytaj dalej Słownik geograficzny
były rządzone przez królów. Później ich funkcje przejęli archonci. Najważniejszy wpływ na podejmowane decyzje polityczne miała arystokracja. Prawa obywatelskie posiadali tylko pełnoletni mężczyźni, arystokraci. Kobiety i niewolnicy żadnych praw nie mieli. Nie była to więc demokracja w dzisiejszym tego słowa znaczeniu. Ale to właśnie tu w starożytnych Atenach narodziły się podwaliny tego ustroju politycznego, który będzie modyfikowany przez następne lata.

W 594 r. p.n.e. Solon zaproponował pewne zmiany. Długi drobnych właścicieli zostały umorzone (zakazał także niewoli za długi). Obywatele Aten zostali podzieleni na cztery Cztery Liczba cztery symbolizuje wszechświat materialny, cztery pory roku, cztery strony świata, cztery kwadry księżyca, cztery wiatry, cztery wieki ludzkości, cztery rzeki Hadesu, cztery konie Apokalipsy,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich grupy w zależności od uzyskiwanego majątku. Ci, którzy weszli w skład dwóch pierwszych grup mogli kandydować na stanowiska archontów. Mieli ponadto obowiązek konnej służby w wojsku. Członkowie pozostałych grup nie piastowali urzędów państwowych, i w mniejszym stopniu mogli wpływać na politykę ateńską. Nad ustrojem państwa miał czuwać Areopag. Reformy Solona wywołały sprzeciw ze strony arystokracji. Ale też nie zaspokoiły potrzeb najniższych warstw społeczeństwa. Niewątpliwie jednak ustrój Aten był bardziej przyjazny dla obywatela niż spartański.

Sztuka, która się w Atenach rozwinęła, stworzyła podwaliny pod całą kulturę europejską. To tutaj tworzył jeden z najwybitniejszych rzeźbiarzy starożytności - Fidiasz, twórca posągu Ateny i Posagu olimpijskiego Zeusa. To tu narodził się teatr i tworzyli najwybitniejszy tragicy i komicy starożytni. Tu w końcu zrodziła się filozofia. Tworzyli Sokrates, Platon czy Arystoteles. Do ich dzieł odwoływali się późniejsi europejscy filozofowie. W Atenach stworzono pierwszą szkołę dla filozofów - Akademię.