Dodaj do listy

Kultura starożytnego Egiptu.

Egipt jest darem Nilu. Po raz pierwszy stwierdził to historyk i historiograf - Herodot z Halikarnasu, który sam przebywał w Egipcie w latach 445-443 p.n.e. Miał on rację, trudno byłoby sobie wyobrazić rozwój cywilizacji Egiptu bez Nilu, który dostarczał niezbędnych składników do życia, a mianowicie wody i pożywienia, mułu do budowy domów, użyźnionej ziemi pod uprawę, zapewniał także możliwość podróżowania statkami z miasta do miasta i rozwój handlu. Egipt Egipt Arabska Republika Egiptu. Państwo położone w północno-wschodniej Afryce i częściowo w Azji (Półwysep Synaj). Na północy graniczy z Morzem Śródziemnym, a od wschodu z Morzem Czerwonym. Powierzchnia... Czytaj dalej Słownik geograficzny był potężnym państwem, w którym twórczość artystyczna spełniała ważne funkcje polityczne i religijne. Rozwój architektury egipskiej stał na bardzo wysokim poziomie. Królom, czyli faraonom oddawano boską cześć, dlatego też dla mieszkańców Egiptu było naturalne wybudować dla nich monumentalne grobowce. To właśnie te ogromne piramidy są jedynym z siedmiu cudów świata, jakie przetrwały do dnia dzisiejszego. Także całe pokolenia, najczęściej anonimowych artystów, stworzyły liczne dzieła plastyczne, które do dziś reprezentują wielką wartość artystyczną i estetyczną.

Zdobycze cywilizacyjne starożytnego Egiptu – zarys.

Pismo. Wynalezione około 3200 lat p.n.e. Pismo Pismo układ znaków graficznych pozwalających zapisać strumień mowy. Pismo ukształtowało się znacznie później niż język, prawdopodobnie ok. 5000-6000 lat temu. Najpierw powstało pismo rysunkowe (piktografia),... Czytaj dalej Słownik terminów literackich obrazkowe, składające się ze znaków wyrazowych i fonetycznych.

Mumifikacja. Stosowana od III dynastii dla zabezpieczenia ciała zmarłego przed rozkładem.

Budowa piramid. Pierwsza monumentalna budowla kamienna powstała za faraona Dżokera – był to początek panowania III dynastii.

Kalendarz. Podział roku na 12 miesięcy po 30 dni każdy z wprowadzeniem pięciu dodatkowych dni. Był to pierwowzór obecnego kalendarza.

Medycyna. Kształcenie lekarzy ogólnych i lekarzy specjalistów, rozwój piśmiennictwa o różnego rodzaju chorobach i sposobach ich leczenia.

Astronomia. Obserwacja ciał niebieskich, głównie w celu rozróżnienia godzin dnia i nocy oraz pór roku.

Innowacje techniczne. Wprowadzenie koła garncarskiego, wynalazek miecha kowalskiego i produkcja Produkcja zorganizowana działalność ludzi polegająca na wytwarzaniu dóbr materialnych oraz świadcząceniu usług, służąca zaspokojeniu potrzeb.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
szkła  oraz specjalizacja w technice wydobycia i obróbki kamienia.

Pismo egipskie.

  To do dziś bardzo znane i podziwiane hieroglify, czyli pismo hieroglificzne. Pojawiło się ono w swej najstarszej postaci w początkach III tysiąclecia p.n.e. Miały one wtedy kształt piktogramów – rysunków i posiadały determinatywy – znaki wprowadzające kategorię znaczeniową dla piktogramu nim określanego. Na przykład rysunek nóg, musiał mieć determinatywy, który wskazywał , czy oznacza on, czasownik chodzić, czy stać itd. Teksty oficjalne były malowane bądź ryte na pomnikach, ścianach pałaców, świątyń i grobowców. Z biegiem czasu rozwój pisma oraz konieczność sporządzania napisów na różnych płaszczyznach i materiałach doprowadziły do powstania nieco uproszczonej wersji pisma hieroglificznego, zwanego pismem hieratycznym, czyli „kapłańskim”. W początkach VI wieku p.n.e. pojawił się jeszcze bardziej uproszczona wersja tego pisma, zwana pismem demotycznym (demotyka). Hieroglificzne pismo egipskie odczytał w 1822 roku francuski badacz J. F. Champollion, dzięki tzw. Kamieniowi z Rosetty. Zawierał on tekst który był spisany pismem hieroglificznym, demotycznym i greckim. Ta granitowa płyta został odkryta w 1799 roku. Obecnie znajduje się w British Museum w Londynie.

Piśmiennictwo literackie.

Na ścianach grobów, świątyń i pałaców zachowało się do dziś wiele przykładów utworów epickich, lirycznych oraz dramatycznych. Jedne z najstarszych tekstów powstały w latach 2675-2170 p.n.e. W okresie 2170-2000 p.n.e. powstał bardzo ciekawy poemat pod tytułem „Opowiadanie o zniszczeniu ludzkości”. Z innych bardzo ciekawych opowiadań należy zaliczyć: „Rozbitek”, jest to historia o rozbitku, który znajduje się na wyspie, która rządzi król-wąż; „Przygody Sinuheta”, jest to opowieść dostojnika dworskiego, który w obawie przed intrygami faraona udał się do Syrii i tam przeżył wiele ciekawych przygód; „Książe zaklęty”, utwór, którego fabuła opowiada o walce z przeznaczeniem i koniecznością zachowania do końca nadziei oraz miłości; „Podróż Wenamona”, jest to opowieść o przygodach tytułowego kupca, który został wysłany do Byblos po zakup drewna.

  Do najważniejszych tekstów o tematyce dydaktyczno-moralizatorskiej należy zaliczyć: „Nauki Ka’igemuni”, „Nauki Ipuwera”, „Nauki dla króla Merikare”, „Nauki króla Amenhotepa” oraz poemat „Prawda  i Kłamstwo”, czyli opis sporu między dwoma siłami.

  Literaturę religijno-kultową reprezentują najlepiej dwa utwory „Księga Piramid”, która ukazuje całość mitów, wierzeń i tekstów ściśle teologicznych, związanych przede wszystkim z życiem pozagrobowym oraz „Księga Umarłych”, która jest wykazem magicznych formuł przekazywanych zmarłym na drogę do nowego świata – świata zmarłych. „Księga Bram” opisuje świat podziemi, a „Księga Jaskiń” opisuje wędrówki boga słońca Re po świecie podziemi.

Z liryki do najbardziej oryginalnych zalicza się „Pieśń ku czci Sezostrisa III”, „Hymn ku czci Atona” oraz utwory „Izyda i siedem skorpionów”, „Powrót Seta” a także „Zwycięstwo Horusa nad hipopotamem”.

Architektura.

Ogólna charakterystyka.

Zabytkami architektury egipskiej, które przetrwały do dnia dzisiejszego są głównie wspaniałe zespoły skarlane i grobowce władców, wysokich urzędników i dostojników państwowych. Ogromne, monumentalne piramidy oraz świątynia Amona w Karnaku do dziś budzą podziw całego świata. Do budowli sakralnych wznoszonych przez starożytnych Egipcjan należy zaliczyć: zespoły świątynne i grobowce, a do budowli świeckich: domy mieszkalne i fortyfikacje. Pałace królewskie stanowiły raczej formę pośrednią, choć coraz więcej badaczy zalicza je do budowli świeckich. Budowle sakralne budowano z kamienia, który był odporny na wiatr, piasek Piasek luźna skała osadowa, okruchowa. Zbudowana głównie z kwarcu, o średnicy ziarna od 0,1 do 2 mm. W procesie skałotwórczym w wyniku związania ziaren piasku (scementowania) powstaje piaskowiec. Piasek ma... Czytaj dalej Słownik geograficzny pustyni i wylewy Nilu. Budowle świeckie natomiast wznoszono z suszonej cegły mułowej, czy biedniejsze z trzcinowych mat i drewna. W wyniku jakichkolwiek wstrząsów, czy katastrof naturalnych domy takie ulegały natychmiastowemu zniszczeniu. Dlatego też mało wiemy na temat życia codziennego mieszkańców Egiptu, w przeciwieństwie do kultu jaki oddawali oni bogom. Domy budowane z cegły suszonej mułowej mogły przetrwać zaledwie 100 lat, dlatego też musiały być stale odnawiane, biorąc pod uwagę zmieniające się okoliczności i potrzeby. Starożytne osady znajdowały się często na terenach dzisiejszych miast i przykryły je późniejsze zabudowania. Świątynie i grobowce lokalizowano najczęściej na granicy terenów uprawnych oraz na pustyni, dzięki czemu nie uległy one takiemu zniszczeniu. Materiał budowlany, jakim był kamień - jego przygotowanie wymagało dużego nakładu sił – ciężkiej pracy w kamieniołomach. Było to także zjawisko dość czasochłonne. Dlatego też do budowy nowych świątyń, wykorzystywano kamień z dawnych budowli i rzeźb. Domy mieszkalne jako budowle użytkowe, były wykorzystywane jedynie do celów praktycznych. Natomiast piramidy, mastaby, czy grób skalny były czymś więcej niż budowlami o charakterze użytkowym. Były one potrzebne zmarłemu, by mógł zmartwychwstać, a więc stanowiły gwarancję jego życia wiecznego. Pałac natomiast był mieszkaniem żyjącego władcy, a jednocześnie symbolizował nieograniczoną władzę faraona, przez co spełniał także funkcje religijne. Świątynia jako miejsce bogów, spełniała typowe funkcje religijne. Forma każdej świątyni wynikała ze ściśle ustalonej reguły, dlatego też świątynie charakteryzowały się tak wielką jednorodnością.

Formy architektoniczne.

  Obok piramid do najbardziej znanych form architektonicznych należą obeliski. Były to monolityczne bloki. Zwężający się ku górze obelisk miał pierwotnie złocony wierzchołek w kształcie piramidki. Odbijały się nim promienie wschodzącego słońca. Wejście do świątyni akcentowały pylony, czy dość masywne wieże w kształcie trapezu, które były ustawione po obu stronach bramy. To właśnie pylony były wyróżnikiem wszystkich świątyń egipskich. Ich potęga, miała w myśl ówczesnych wierzeń, powstrzymywać złe moce przed wtargnięciem do świątyni. Przed pylonami ustawiano najczęściej zwykłe monumentalne posągi władcy. Innym bardzo ważnym elementem architektonicznym egipskich świątyń były filary i kolumny. Z jednej strony pełniły one funkcje podpory dachu, z drugiej strony poprzez swój kształt miały znaczenie symboliczne. Trzony kolumn przedstawiały zazwyczaj łodygę lotosu lub papirusu i zwieńczone były głowica w kształcie otwartego lub zamkniętego kwiatu lub baldaszka.

Dekoracje architektoniczne.

  Najważniejszym elementem dekoracji architektonicznej grobowców były tzw. ślepe wrota, umieszczane w miejscu pochówku. Były to wymodelowanie w kamiennej ścianie drzwi, które nie miały przelotu. Tylko dusza zmarłego mogła wyjść z grobowca poprzez te wrota, by skosztować potraw, jakie wierni układali przed drzwiami wrót.

Architektura świecka

Dom mieszkalny

  Jak już wspomniano budowle świeckie wznoszono z suszonych na słońcu cegieł  z mułu nilowego. Do wzmocnienia konstrukcji murów stosowano drzewo, a w drzwiach zawieszano maty trzcinowe. Kamień był używany jedynie do wykonywania progów, odrzwi, podstaw kolumn i krat okiennych. Dom w okresie późniejszym składał się z kilku pomieszczeń, zgrupowanych wokół wewnętrznego dziedzińca. Rodzaj Rodzaj jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji roślin i zwierząt, wyższa od gatunku, a niższa od rodziny, np. rodzaj szczur obejmuje gatunki: szczur śniady, szczur wędrowny; rodzaj... Czytaj dalej Słownik biologiczny domu mieszkalnego zależał przede wszystkim od statusu materialnego jego właściciela. Biedna ludność wiejska mieszkała najczęściej w bardzo skromnych chatach mułowych, które w czasie corocznych wylewów Nilu często były niszczone. Niższe warstwy rzemieślnicze mieszkały w niedużych domach o powierzchni wahającej się w granicach 30-70 metrów kwadratowych. Lepiej usytuowani rzemieślnicy, niżsi urzędnicy i kapłani posiadali domu średniej wielkości o powierzchni 70-150 metrów kwadratowych. Ze względu na warunki klimatyczne domy te zawierające wiele pomieszczeń, miały grube muru zewnętrzne, które chroniły przed południowym gorącem a w nocy przed chłodem. Już wysocy rangę urzędnicy oraz kapłani zajmowali domy o rozległej powierzchni, w skład których wchodziły też pomieszczenia biurowe i mieszkania dla służby. W okresie późniejszym budowano wysokie, kilkupiętrowe domy, ale dość wąskie. Na kolejnych kondygnacjach znajdowały się warsztaty rzemieślnicze, mieszkanie pana domu, pomieszczenia służby, a także kuchnia i magazyny.

Pałac.

Pałac budowano z cegły mułowej. Kompleks Kompleks termin wprowadzony przez Freuda i stosowany w psychoanalizie na określenie zespołu idei, uczuć tkwiących w podświadomości, u podstaw których leżą sprzeczne uczucia (zazwyczaj miłość i nienawiść).... Czytaj dalej Słownik terminów literackich pałacowy składał się z części mieszkalnej w wyodrębnioną częścią haremu, w którym żyły liczne małżonki faraona. Do tego należy zaliczyć kuchnie, łazienki, magazyny i wielkie ogrody. Pałac był tak naprawdę wielką posiadłością ziemską z własnym systemem administracyjnym, gospodarczym, magazynami, skarbcem, warsztatami. By wzmocnić ochronę faraona, cały kompleks pałacowy zabezpieczono z zewnętrz niczym twierdzę, a koszary które przylegały do pałaców były przeznaczone dla specjalnych jednostek wojskowych. Pałac z uwagi na to, iż był siedzibą króla i jednocześnie ośrodkiem władzy miał też specjalne sale: audiencyjne, salę tronową i Okno Pojawień, jak też archiwum, gdzie przetrzymywano akta państwowe i korespondencję faraona oraz bibliotekę. W Oknie Pojawień faraon pokazywał się ludowi, najczęściej w czasie wielkich uroczystości. Przy tej okazji rozdawał zasłużonym odznaczenia.

Miasta i twierdze.

  Miasta były najczęściej zakładane wokół pałacu królewskiego, wielkich świątyń czy ośrodkach handlowych. W początkowej fazie rozwoju państwa powstawało wiele niewielkich miast zakładanych na planie kwadratu lub owalu z systemem krzyżujących się ulic. Twierdze egipskie nie ustępowały prawie w niczym średniowiecznym zamkom. Ich głównym celem było zabezpieczenie kraju przed najazdami obcych plemion. W twierdzach poza koszarami, w których stacjonowały jednostki wojskowe, znajdowały się także warsztaty produkujące broń, arsenały a także wielkie spichlerze i magazyny.  Niekiedy także na szlakach handlowych budowano niewielkie forty, których załoga liczyła od 300 do 3000 żołnierzy. Ich głównym celem było zabezpieczenie towarów i kontrola przywozu i wywozu.

Architektura sakralna.

Świątynia.

Bogowie egipscy mieszkali wśród ludzi w specjalnych budowlach – świątyniach. Były one rozmieszczone po całym kraju. W centrum świątyni znajdował się posąg bóstwa, który według wierzeń nie był samym wizerunkiem bóstwa, lecz samym bóstwem. Bóstwo codziennie zaopatrywali we wszelkie dobra ludzie, stanowiący personel świątyni. Początkowo istniały jedynie małe ceglane świątynie. Świątynie można podzielić na świątynie bóstw i świątynie grobowe, które były poświęcone wyłącznie kultowi zmarłego władcy. Typowa świątynia egipska składała się z pylonów, dziedzińca, na którym to odbywały się wszelkie uroczystości świąteczne, Sali pojawień, Sali stołu ofiarnego, pomieszczenia na barkę bóstwa oraz najczęściej trzech celki kultowych. Świątynię zawsze budowano od wewnątrz, rozpoczynając od celli, dzięki czemu kolejni władcy mogli ją powiększać. Potężny dziedziniec otwierała wielka budowla bramy z wysokimi masztami flagowymi. Do dziedzińca przylegała co najmniej jedna sala kolumnowa, w której z okazji świąt pojawiał się posąg kultowy bóstwa. Do tej sali mogli wchodzić jedynie urzędnicy wysokiej rangi, natomiast pozostała cześć kompleksu świątynnego była dostępna jedynie dla króla i kapłanów. Sala stołu ofiarnego pełniła funkcję jadalni, podczas gdy miejscowi bogowie byli odwiedzani przez inne bóstwa z okolicznych świątyń. Przed posągami bóstwa ustawiano prawdziwe stoły, zjadane później przez kapłanów, kiedy już bogowie najedli się do syta. W przyległym pomieszczeniu stał na wysokim podeście statek, na którym przewożono posąg bóstwa w trakcie procesji, lub wtedy gdy bóg udawał się na wizytę do innych świątyń. W egipskich świątyniach najczęściej oddawano cześć trojgu bóstw (triadzie) tworzącym rodzinę boską, dlatego też w jej wnętrzu znajdowały się trzy celle kultowe.  W obrębie świątyni ulokowane były skarbce, magazyny i archiwa. Zazwyczaj także na płaskie dachy świątyń prowadziły dość wąskie, boczne schody. Podczas dni świątecznym ustawiano na dachach posągi bóstwa. Okręg świątynny otoczony był murem ceglanym, Jednym z największych kompleksów świątynnych był Karnak. Jego historia zaczyna się już za panowania XII dynastii, kiedy to powstało niewielkie sanktuarium Amona, czyli głównego boga panteonu państwowego. Później przez okres ponad 1500 lat, powiększano jego obszar, dodając dziedzińce, a także pylony i magazyny.

Mastaba.

Była najstarszą formą egipskiej architektury grobowej. Była to masywna, prostokątna budowla z cegły lub z kamienia  oraz wzniesiona ponad podziemna komora grobową. Początkowo była zastrzeżona jedynie dla króla. Do wnętrza najstarszych mastab nie można było wejść. Do komory Komory Federalna Islamska Republika Komorów. Stanowi wyspiarskie państwo na Oceanie Indyjskim pomiędzy wybrzeżem Tanzanii (Afryka) a Madagaskarem. Powierzchnia 1860 km2. Liczba ludności 727 tys. (2001 r.).... Czytaj dalej Słownik geograficzny sarkofagowej dostawało się przez otwór w dachu. Miejsce składania ofiar znajdowało się prze zewnętrznej ścianie wschodniej. Z biegiem czasu we wnętrzu urządzano dodatkowe pomieszczenia dostępne przez boczne drzwi. Pochówki nadal składano w podziemnej części grobowca. Mastabę otaczał mur z suszonych cegieł mułowych. Przestrzeń zamknięta murem, wokół mastaby, zajmował dziedziniec ofiarny, na którym przy wschodniej ścianie znajdowało się miejsce do składania ofiar.

Piramidy.

Piramida jest monumentalną budowlą grobową, miejscem wiecznego spoczynku faraona. Do grobowca przylegała najczęściej świątynia grobowa, połączona rampą ze świątynią dolną nad brzegiem Nilu, zwaną świątynią w dolinie. Zwłoki króla transportowano na statku wykopanym kanałem od strony Nilu w dolinie. Na dziedzińcu świątyni rozpoczynał się rytuał pogrzebowy. Po 200-500 metrach procesja docierała do świątyni grobowej, która również składała się z otwartego dziedzińca i licznych kaplic posągowych. Tutaj mumie symbolicznie przywracano do życia poprzez rytuał otwarcia ust, w czasie którego kapłan dotykał ust zmarłego specjalnie ukształtowaną drewnianą laską. Dzięki temu zmarły znów był w stanie oddychać. Komora z sarkofagiem znajdowała się najczęściej głęboko pod piramidą. Pierwowzorem piramidy jest wzniesiona przez architekta Imhotepa, budowla grobowa króla Dżosera, około 2650 roku p.n.e. Ta mastaba schodkowa, która została błędnie nazwana piramidą , składała się z sześciu ław kamiennych, postawionych na sobie. Każda z ław miała wysokość około 10 metrów. O jej północnego muru przylegała niewielka świątynia grobowa oraz budowla będąca naśladownictwem pałacu królewskiego.

Pierwszą piramidę zbudował faraon Huni na początku IV dynastii. Wszystkie późniejsze piramidy wznoszono zgodnie z uprzednio sporządzonym planem. Ich orientacja na wschód-zachód, była zgodna z ruchem słońca, który miała ogromne znaczenie dla Egipcjan. Królowie z IV dynastii stworzyli najwspanialsze przykłady monumentalnej architektury grobowej. Do dziś największe wrażenia robią piramidy Cheopsa i jego dwóch synów, panujących po nim, a mianowicie Chefrena i Mykerionosa w Gizie. Budowniczowie piramid posiadali już ogromną wiedzę z zakresu matematyki i astronomii. Grobowiec Cheopsa sięgał 146 metrów (dziś 137 metrów).

Grobowiec skalny.

Najstarsze grobowce skalne, w których pochowano wysokich urzędników pochodzą z okresu IV dynastii. Do grobowca wchodziło się przez mały dziedziniec, czasami także przez fronton z kolumnami lub filarami, za którym znajdowało się pomieszczenie kultowe. Z czasem miało ono sklepiony strop, wsparty na kolumnach palmowych lub lotosowych. To właśnie tutaj członkowie rodziny składali ofiary dla zmarłego. Właściwa komora grobowa z sarkofagiem była ukryta w tylnej części wykutego w skale korytarza. Królewskie grobowce skalne miały o wiele bardziej skomplikowany układ wewnętrzny. Długie korytarze i klatki schodowe, połączone licznymi komorami, prowadziły głęboko do skały. Ściany były dekorowane reliefami lub malowidłami. Przykładem grobowca wyróżniającego się monumentalną wielkością i bogactwem dekoracji jest grób Seta I, ojca Ramzesa II. Został on odkryty w 1817 roku i uznano go za najpiękniejszy grobowiec w Dolinie Królów. Kolejnym jest grobowiec Tutanchamona. Grobowce skalne należały do znakomitych osobistości i przedstawicieli ówczesnych elit. Były one zlokalizowane w pobliżu grobowców królewskich.

Rzeźba.

Cechą charakterystyczną rzeźby egipskiej jest bijące z niej wrażenie spokoju i dostojeństwa. Przez wieki obowiązywał ten sam kanon. Proporcje ciała określał sposób przedstawienia wyidealizowanej postaci ludzkiej. W tym celu stworzono wzorzec siatki złożonej z równej wielkości kwadratów, który dokładnie oddawał rozmiary poszczególnych części ciała. Spokojny wyraz twarzy i spokój  był tym czego życzyli sobie Egipcjanie. Tak właśnie miał się reprezentować człowiek po śmierci. Posągi wykonywano z różnego rodzaju kamienia: wapienia, granitu i piaskowca. Za szczególny cenny materiał uznano drewno, które w Egipcie było słabo dostępne. Posągi egipskie przedstawiały osoby prywatne, królów a także bóstwa. Każdy z tego rodzaju posągów miał swoje cechy charakterystyczne. Posągi grobowe osób prywatnych z reguły nie wykazywały cech indywidualnych. Artysta nie dbał o to, by osoba przedstawiona na posagi było odzwierciedleniem tej rzeczywistej. W rozumieniu  Egipcjan dopiero inskrypcja nadawała tej identyfikacji. W przypadku posągów królewskich, imię władcy wpisywano w owalny pierścień, tak zwany kartusz królewski. Posągi bogów często nie nosiły żadnej inskrypcji, gdyż Egipcjanie mogli z łatwością odgadnąć bóstwo, na podstawie charakterystycznych cech jego ikonografii.