Dodaj do listy

Starożytny Rzym - od Juliusza Cezara do upadku Cesarstwa Zachodnio-Rzymskiego

Budowa potęgi Cesarstwa Rzymskiego w świecie starożytnym trwała wiele stuleci. W wyniku podbojów państwo rzymskie stale rozszerzało swoje granice. Wobec wciąż powiększającego się obszaru i liczby ludności zarządzanie nim stawało się coraz trudniejsze. Brak pełnej kontroli państwa nad podbitymi prowincjami sprzyjał samowoli urzędników, którzy dążąc do zdobycia majątków dopuszczali się nadużyć i ucisku podległej im ludności obciążonej nadmiernymi podatkami. Dochodziło do groźnych dla państwa buntów oraz pogłębienia nastrojów niezadowolenia wśród społeczeństwa. Senat, rozdzierany wewnętrznymi konfliktami, podzielony na zwalczające się wzajemnie grupy interesów nie mógł zapewnić rozrastającemu się imperium dostatecznie sprawnego zarządu. Wobec coraz większej roli armii i jej wodzów senat tracił swą dawną powagę.

Jednym z takich wybitnych wodzów rzymskich, zasłużonych dla rzymskiej ekspansji był Juliusz Cezar. Miał on odegrać ogromną rolę w dziejach Rzymu. Juliusz Cezar postanowił skorzystać ze swej pozycji wodza wojsk rzymskich, dążąc do zdobycia wpływu na życie polityczne imperium. W tym celu zdecydował się na sojusz z dwoma wpływowymi Rzymianami, którzy również dążyli do tego samego celu. W ten sposób Pompejusz, Krassus oraz Juliusz Cezar zawarli między sobą układ, który stanowił, iż wszystkie decyzje dotyczące państwa mogą być podejmowane jedynie za wspólną zgodą. Senat jednak wyraził zaniepokojenie silną pozycją Cezara i zażądał od niego złożenia dowództwa nad wojskiem, odbierając mu jednocześnie tytuł namiestnika Galii, którą ten sam podbił. Cezar, dla którego pogodzenie się z decyzją senatu oznaczałoby polityczny niebyt wyruszył z wierną mu armią na Rzym. Kiedy przekraczał graniczną rzekę Rubikon, miał wypowiedzieć sławne: "kości zostały rzucone". Rozpoczął bowiem wojnę domową. Wyszedł z niej jednak zwycięsko i dzięki poparciu swej armii uzyskał szeroką władzę. Na armii zresztą oparł swe rządy. Mianował się dożywotnim dyktatorem i skupił w swych rękach faktycznie absolutną władzę, zachowując jedynie pozory republiki. Udało mu się przeprowadzić wiele reform, których celem była nie tylko przebudowa państwa, ale także pozyskanie dla swych rządów różnych grup społecznych. Mieszkańcy podbitych prowincji otrzymali obywatelstwo rzymskie, spadła liczba proletariatu, uporządkowany został system podatkowy, a do senatu weszli przedstawiciele podbitych prowincji. Reformy Cezara przysporzyły mu także i wrogów. Opozycja Opozycja indywidualne lub zbiorowe przeciwstawianie się komuś lub czemuś. Często w ten sposób określamy też np. jakieś stronnictwo polityczne o odmiennych poglądach niż ugrupowanie rządzące. Może być... Czytaj dalej Słownik historyczny wobec jego rządów rosła, a jej apogeum Apogeum punkt na orbicie Księżyca znajdujący się najdalej od Ziemi. Jest to odległość równa około 407 tys. km.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
stało się zawiązanie spisku na życie Cezara. Wśród jego uczestników znaleźli się bliscy współpracownicy Cezara - BrutusKasjusz. Cezar zginął rąk spiskowców, którzy po zgładzeniu dyktatora zamierzali przywrócić ustrój republikański. Spiskowcy Spiskowcy J. Słowacki Kordian, bohater epizodyczny, zbiorowy; młodzi ludzie ulegają argumentom starców, bo tak nakazywała tradycja. Starcy gaszą ich zapał, potępiając królobójstwo, wskazując, że zemsta... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum nie zdołali jednak zrealizować tego celu. W Rzymie doszło do nowej wojny domowej. Do walki o najwyższą władzę w państwie stanęli OktawianMarek Antoniusz. Zwycięsko wyszedł z niej Oktawian, krewny Juliusza Cezara. Zdobył on bardzo duże wpływy i dążył do kontynuacji koncepcji władzy Cezara, a zatem do wprowadzenia jedynowładztwa. Chciał swoje rządy oprzeć na armii. Senat, który sądził, że Oktawian przywróci ustrój republikański obdarzył go dużym zaufaniem i nadał przydomek Augusta. Sam Oktawian nazywał siebie Imperatorem Cezarem Augustem i pierwszym senatorem - stąd określenie formy rządów, jaką wprowadził mianem pryncypatu. Oktawian August przejął zwierzchnictwo nad wojskiem, kontrolował prowincje, został trybunem ludowym, co gwarantowało mu nietykalność osobistą, prawo do zgłaszania wniosków oraz prawo veta na posiedzeniach zgromadzenia ludowego. Jako najwyższy kapłan dysponował zwierzchnią władzą religijną. Hasłami pokoju potrafił zdobyć sobie zaufanie ludu. Za jego panowania nastąpił zresztą rozkwit handlu, rozwijały się miasta, Rzym przeżywał okres dobrobytu. Choć Oktawian nie pozbawił całkowicie senatorów udziału we władzy, senat miał niewielki wpływ na jego poczynania. Oktawian dokonał zmian w organizacji armii, zmniejszając jej stan liczebny, ale lepiej ją wyposażył. Kontynuował nadal podboje, tworzył nowe prowincje. Okres świetności przeżywała rzymska kultura - rozwijała się retoryka (sztuka wymowy), literatura i nauka rzymska, architektura, edukacja. Rozwijało się budownictwo miejskie. Ważnym czynnikiem w życiu państwa rzymskiego stała się religia chrześcijańska. Jej wyznawców jednak spotykały dotkliwe prześladowania ze strony kolejnych cesarzy. Choć Oktawian nie wprowadził rządów dziedzicznych, po jego śmierci władzę w Rzymie sprawowali członkowie jego rodziny (Tyberiusz, Kaligula, Klaudiusz, Neron). Ostatnim cesarzem okresu pryncypatu, który trwał od 27 r. p.n.e. do 235 r. n.e. był Aleksander Sewer, ale jego rządy nie wyróżniły się niczym szczególnym.

Rządy kolejnych władców okresu pryncypatu coraz bardziej umacniały pozycję i kompetencje cesarza, zmierzając ku wprowadzeniu absolutyzmu. Kluczowe znaczenie dla tego procesu miało panowanie dynastii Sewerów. W drugiej połowie III w. n.e. absolutna władza cesarza stała się faktem. Cesarz Aurelian sam określił siebie jako pana i boga. W III w. nastąpiło przejście od pryncypatu do ustroju określanego mianem dominatu. Dominat zapoczątkowały w 284 r. rządy cesarza Dioklecjana. Przestał on być tylko ,,pierwszym" obywatelem w państwie. Od tej pory cesarz miał stać ponad prawem, którego miał być źródłem. Tak silna władza centralna, kontrolująca życie polityczne, gospodarcze i społeczne zdołała na pewien czas zapewnić wewnętrzny spokój w państwie i umocnić jego autorytet na zewnątrz. Dioklecjan zapisał się w historii jako ten, który nadał absolutnej władzy cesarskiej ceremonialną oprawę. Cesarz miał nosić purpurowy strój, zdobiony drogimi kamieniami i perłami. Uznał się na bóstwo, poddani mieli oddawać mu cześć, padając na kolana. Cesarz pozostawał niemal w całkowitej izolacji od swych poddanych. Dioklecjan głosił bowiem tezę, że cesarz dostaje władzę z rąk samych bogów, a nie ludzi. Dlatego odrzucał ambicje armii i senatu dążących do wpływu na wybór cesarza. Był też zaciekłym wrogiem chrześcijan. Pod wpływem zewnętrznych okoliczności Dioklecjan zmodyfikował jednak swą koncepcje władzy. Ustanowił system rządów, który opierał się na współpracy czterech władców. Państwem współrządzić miało dwóch Augustów i dwóch Cezarów na wschodzie i zachodzie Cesarstwa. Te rządy czterech cesarzy nazywano tetrarchią. Nie był to jednak terytorialny podział państwa, ponieważ wszyscy pierwsi tetrarchowie (Konstancjusz, Maksymianus, Galeriusz i Dioklecjan) posiadali władzę nad całym imperium. Ideą tego systemu był natomiast podział zadań między wszystkich władców na różnych obszarach państwa. Żaden z nich zresztą nie rezydował na stałe w stolicy. System ten miał działać na zasadzie regularnej wymiany władzy. Augustowie mieli sprawować swój urząd przez dwadzieścia lat, następnie przekazywali swe obowiązki Cezarom, czyli dotychczasowym zastępcom, a ci z kolei stając się Augustami, dobierali sobie kolejnych Cezarów spośród swoich współpracowników. System nie zdał jednak egzaminu, ponieważ okazał się zbyt utopijny. W 305 r. Dioklecjan i Maksymian przekazali władzę dotychczasowym Cezarom - Konstancjuszowi Chlorusowi, który został pierwszym Augustem oraz Galeriuszowi, który został drugim; Cezarami zostali Sewerus i Maksyminus. Po śmierci Konstancjusza Chlorusa tetrarchia Tetrarchia cesarze iliryjscy.
Czytaj dalej Słownik historyczny
znalazła się w kryzysie. Urząd pierwszego Augusta objął Galeriusz, a drugiego Sewerus. Synowie Synowie A. Mickiewicz Trzech Budrysów, bohaterowie tytułowi, pierwszoplanowi; BUDRYSI.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
dawnych Augustów wyrazili swoje niezadowolenie, a na zachodzie Cesarstwa wojsko obwołało cesarzem syna Konstancjusza Chlorusa - Konstantyna. Sewerus musiał uznać Konstantyna Cezarem. Konstantyn jednak ogłosił się Augustem. Naprzeciw siebie stanęli dwaj cesarze: Konstantyn na zachodzie i Licyniusz na wschodzie. W 313 r.Mediolanie wydali oni wspólny edykt, w którym przyznali chrześcijaństwu równe prawa z innymi religiami. Konstantyn dążąc do nieograniczonej władzy pokonał Licyniusza. Zwycięski cesarz przyjął imię Konstantyna Wielkiego i został jedynowładcą w Imperium Romanum. W 330 r. ogłosił drugą stolicą Cesarstwa Konstantynopol. Zarządów Konstantyna Wielkiego Cesarstwo przeżyło krótki okres świetności. Jednocześnie doszło do utrwalenia się zasadniczych struktur dominatu jako formy ustroju politycznego i społeczno-ekonomicznego. Konstantyn zdołał też ustanowić zasadę dziedziczności tronu, a władzę przejęli po nim jego synowie.

Ostatnim władcą całego Cesarstwa był Teodozjusz Wielki, który panował do 395 r. Przed śmiercią podzielił on Cesarstwo na dwie części: wschodnią ze stolicą w Konstantynopolu oraz zachodnią ze stolicą w Rzymie. Władzę w nich objęli jego dwaj synowie. Taki podział okazał się jednak nie do utrzymania. Nasilające się najazdy barbarzyńców i ich osiedlanie się na terenie Cesarstwa, rywalizacja o władzę między obiema częściami Imperium, spiski i zdrady, kryzys gospodarczy i finansowy tak osłabiły Cesarstwo Zachodnie, że padło ono ostatecznie łupem barbarzyńców w 476 r. Na jego gruzach barbarzyńcy stworzyli własne państwa. Upadek zachodniej części Cesarstwa uważa się za koniec epoki starożytnej i początek średniowiecza.