Dodaj do listy

CO ZAWDZIĘCZAMY STAROŻYTNYM GREKOM?

Dorobek starożytnych Greków niezwykle obszerny i wartościowy dostrzec można w bardzo wielu dziedzinach życia, zwłaszcza zaś na gruncie ustroju, kultury, sztuki i filozofii.

W dziedzinie organizacji władzy w państwie wypracowali Grecy uważaną z perspektywy czasu za najlepszą formę rządów - demokrację. Początkowo Ateny, które przybrały formę polis a więc państwa-miasta rządzone były monarchicznie. Od końca VI wieku Ateny Ateny stolica Grecji leżąca w południowo-wschodniej części kraju. Liczy około 800 tys. mieszkańców (zespół miejski około 3,1 mln).
Czytaj dalej Słownik geograficzny
stały się jednak polis demokratyczną. Podstawą demokratycznego ustroju Aten było Zgromadzenie Ludowe wszystkich obywateli zbierające się nawet kilkadziesiąt razy do roku bądź na rynku czyli agorze bądź na jednym ze wzgórz ateńskich. Kworum stanowiło sześć tysięcy osób. Każdemu przysługiwało prawo głosu i prawo do zaproponowania uchwały, nad którą następnie szczegółowo debatowano w Radzie. Rada ta składała się z pięciuset osób, miała przygotowywać posiedzenia Zgromadzenia, ale też pracowała pomiędzy jego obradami, nadzorowała urzędników. Decyzje i postanowienia Rady oraz Zgromadzenia realizowali wybierani na jednoroczną kadencję urzędnicy. Jedynie strategowie zajmujący się dowodzeniem wojskiem i prowadzeniem wojny mogli być wybierani na odnawialne kadencje. Sędziów również wybierano poprzez losowanie rok rocznie do sądzących sprawy prywatne i publiczne trybunałów. Raz na rok odbywał się tzw. sąd skorupkowy wprowadzony prawdopodobnie przez Klistenesa. Zgromadzenie na skorupkach wypisywało nazwisko obywatela, który w uznaniu uczestników zagrażał demokratycznemu ustrojowi Aten. Osoba, która otrzymała najwięcej głosów musiała opuści polis na dziesięć lat. Rozkwit demokracja ateńska przeżywała w piątym wieku p.n.e. za archontatu Peryklesa.

Zupełnie unikalnym i wyjątkowym osiągnięciem Greków jest stworzenie filozofii. .Jej początki wiążą się z działalnością filozofów na terenie Jonii, którzy powstanie i strukturę wszechświata przypisywali określonemu pierwiastkowi i tak np. Tales z Miletu, za taki czynnik uważał wodę. Anaksymander z Miletu za podstawowy pierwiastek uznał apeiron, z którego miał powstać świat, czynnikiem, który wpłynąć miał decydującą na powstanie istot żywych, w tym człowieka była według niego wilgoć. Anaksymenes uważał, że to z powietrza powstał zarówno człowiek jak i ogień czy woda. Dla Heraklita z Efezu, wszystko brało początek od ognia, on to zauważył jak wszystko jest zmienne i ujął w powiedzeniu "Panta rei". Zajmował się też zgłębianiem tajników duszy ludzkiej. Przeciwnym do tego materialistycznego nurtu filozofii jońskiej była idealistyczna filozofia powstała głównie w południowej Italii. Jej reprezentantem był Pitagoras, który głosił tezę o doskonaleniu się dusz w trakcie ich wędrówek i przyjmowaniu różnych postaci ludzkich. Ogromne zasługi Pitagoras i jego uczniowie Uczniowie W. Gombrowicz Ferdydurke, bohater trzecioplanowy, zbiorowy; poddają się systemowi nauczania narzucanemu przez nauczycieli, nie próbują się przeciwstawić. Całą swoją inteligencję skupiają tylko... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum ponieśli dla matematyki, konstruując liczne prawa m.in. słynne twierdzenie Pitagorasa. Pitagorejczycy twierdzili, że Ziemia Ziemia trzecia w odległości od Słońca planeta Układu Słonecznego, oddalona od Słońca o ok. 149,6 mln km, piąta co do wielkości. Kształtem zbliżona do elipsoidy obrotowej powstałej w wyniku jej obrotowego ruchu,... Czytaj dalej Słownik geograficzny oraz słońce są kulami oraz, że Ziemia krąży wokół jakiegoś ośrodka, w wyniku czego powstaje muzyka. Szkoła Elatów z Ksenofanesem, Zenonem z Elei, Parmenidesem utrzymywała tezę o niezmienności wszechświata.

Trzej najbardziej znani greccy filozofowie to Sokrates, Platon i Arystoteles. Sokrates przekazywał swoje poglądy na drodze dyskusji z uczniami i słuchaczami. Chciał przede wszystkim ukształtować odpowiedzialnego, świadomego, prawego obywatela. Odrzucał relatywizm, prawda według niego była tylko jedna. Nie nauczał za pieniądze jak sofiści, nie spisał swych poglądów. Uczestniczył aktywnie w życiu państwowym Aten, chociaż przez swoją bezkompromisową postawę miał wielu wrogów. Wytoczony z powodów politycznych proces zakończył się skazaniem Sokratesa na śmierć w 399 roku p.n.e. Oskarżano go o demoralizowanie młodzieży ale także o poglądy wrogie demokracji. Działalność filozoficzną Sokratesa kontynuował jego uczeń Platon, który założył swoją szkołę zwaną od gaju Akademosa Akademią. Platon swoje poglądy filozoficzne przedstawiał głównie w utworach literackich przyjmujących formę dialogów np. Uczta, Fedon. Podstawą filozofii Platona był idealizm Idealizm kierunek filozoficzny uznający wyższość ducha, myśli, świadomości nad materią (bytem, rzeczą, substancją). W ontologii idealizm wyraża się w tezie, że przyczyną wszelkiego bytu jest myśl,... Czytaj dalej Słownik terminów literackich czyli teza o realnie istniejących ideach, które odbijały się jedynie w materialnej rzeczywistości. Dostęp do świata idei nie był według Platona powszechny i łatwy, wymagał szczególnych właściwości i predyspozycji. Swoje poglądy w kwestiach ustrojowych wyłożył natomiast w dziele O państwie. Z kolei uczeń Platona - Arystoteles nauczał w Liceum, w gajach Likejonu, był nauczycielem Aleksandra Macedońskiego. Z czasem zanegował poglądy Platona dotyczące idei oraz koncepcje polityczne. Wyznawał materialistyczny pogląd dotyczący budowy świata, podkreślał rolę doświadczenia we wszystkich aspektach życia. Uchodzi Arystoteles za propagatora zasady złotego środka, stąd w kwestii ustroju odrzucał zarówno monarchię jak i demokrację, a był zwolennikiem umiarkowanej oligarchii. Uznawał naturalną przynależność obywateli greckich do polis, akceptował niewolnictwo. Zajmował się on wraz ze swymi uczniami nie tylko filozofią ale licznymi dziedzinami nauki, przyczyniając się do ich rozwoju. Założył bibliotekę, był autorem Polityki, Etyki Nikomachejskiej, Metafizyki.

Charakterystyczne dla Aten były szkoły sofistów, którzy za opłatą uczyli zwłaszcza sztuki wymowy - retoryki potrzebnej młodym ludziom w życiu publicznym a także przekazywali wiadomości z różnych dziedzin nauki. Na gruncie filozofii skupili się tylko i wyłącznie na człowieku. Sofista Protagoras z Abdery dowodził względności prawdy.

W okresie hellenistycznym filozofia w dalszym ciągu rozwijała się głównie w Atenach, a głównym obiektem jej zainteresowania stał się człowiek. Powstała wtedy szkoła cyników uważała, że najważniejsza jest cnota, którą osiągnąć może zarówno niewolnik jak i człowiek wolny. Stoicy na czele z Zenonem z Kition również cnotę uważali za najwyższe dobro, w dążeniu do osiągnięcia którego wszyscy ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum byli według nich równi. Nakazywali pogodzenie się z istniejącymi stosunkami i zgodne życie w ramach pastwa światowego. Epikurejczycy z Epikurem z Samos propagowali bardziej radosną i beztroską wizję świata, zalecali odsunięcie się od spraw państwowych na rzecz życia prywatnego, cieszenia się nim i korzystania z jego uroków.

Do dzisiaj podziwiać możemy osiągnięcia Greków w dziedzinie sztuki, a obowiązkowym miejscem odwiedzin podczas pobytu w Grecji są Ateny i Akropol. Od siódmego wieku p.n.e. zaczęli używać Grecy w budownictwie kamienia. Na przestrzeni wieków wykształcili trzy porządki architektoniczne rozpoznawane głównie po cechach kolumn - dorycki, joński i koryncki. W porządku doryckim kolumna Kolumna przełamany skład drukarski tekstu, jedna strona książki lub czasopisma. Kolumna może się składać z jednej lub kilku szpalt (łamów).
Czytaj dalej Słownik terminów literackich
stała wprost na ziemi, była prosta i skromna. W stylu jońskim kapitel był w kształcie ślimacznicy a kolumna miała bazę. Przykładem tego stylu jest świątynia Apolla w Efezie. Porządek koryncki był najbardziej ozdobny, kolumny były żłobkowane, kapitele rzeźbiono bogato w kształcie chociażby liści akantów. Wspaniałe świątynie wznoszono bogom, w samych Atenach zgromadzono je na Akropolu a najsłynniejsze z nich to Partenon poświęcony Atenie Partenos i Erechtejon.

Grecy są autorami wielu znanych rzeźb, których cechą charakterystyczną było przedstawianie postaci nago. Początkowo tworzono je w drewnie, potem głównie w marmurze. Fidiasz rzeźbiący głównie bogów zdobił swe dzieła złotem i kością słoniową, zasłynął monumentalnymi rzeźbami Ateny Partenos i Zeusa Olimpijskiego. Zeusa przedstawił Fidiasz siedzącego na tronie, trzymającego w jednej ręce Nike drugą opierając o berło. Posąg ten zaliczany był do siedmiu cudów świata. Był też Fidiasz autorem planu odbudowy świątyń na Akropolu zniszczonych w wyniku wojen z Persami. Dla swego dwunastometrowego posągu Ateny Partenos musiał zaplanować odpowiedniej wielkości świątynię. Z pomocą dwóch architektów - Iktinosa i Kallikratesa Fidiasz zaprojektował świątynię Ateny Partenos - Partenon. Została ona wzniesiona na fundamentu świątyni wcześniej zniszczonej. Głównym pomieszczeniem była cella, gdzie w środkowej nawie umieszczono monumentalny posag Ateny. Świątynia otoczona była kolumnadą w stylu jońskim, by sprawić wrażenie, że kolumny fasady przedniej są ustawione prosto musiano je nachylić do środka. Nad kolumnadą biegł fryz partenoński przedstawiający sceny batalistyczne walki z Gigantami i Centaurami, zdobycie Troi a także narodziny Ateny. Fryz miał odzwierciedlać wielkość i siłę Aten. Partenon budowany był w latach 447-438 p.n.e., a uroczystej konsekracji dokonano w 432 roku p.n.e. Oprócz Partenonu Fidiasz rozplanował też wzniesienie Propylej, świątyni Nike i Erechtejonu. Ich wykonanie nastąpiło już po jego śmierci. Propyleje zbudowane przez Mnesiklesa to monumentalne bramy w stylu doryckim wiodące na Akropol. Ich cechą były doskonałe proporcje, pozbawione były dekoracji rzeźbiarskich. Ich budowa rozpoczęta w 438 roku p.n.e. nie została zakończona. Erechtejon natomiast czyli zespół świątyń doryckich powstał w latach 421-406 p.n.e. Składała się na niego cella Ateny Polias i Posejdona oraz miejsca kultu innych bogów, m.in. Zeusa i Hefajstosa. Była to bardzo skomplikowana budowla, z trzema wejściami i z biegnącym wokół całego budynku fryzem. Elementem rozpoznawczym Erechtejonu są kariatydy czyli zespół sześciu kolumn w kształcie kobiet, pozornie takich samych w rzeczywistości różniących się szczegółami.

Od piątego wieku p.n.e. starano się uchwycić ruch, doskonale został on przedstawiony przez Myrona w "Dyskobolu". Przedstawił on doskonale sportowca w momencie poprzedzającym wyrzucenie dysku. Drugim znanym dziełem Myrona była grupa "Ateny z Marsjaszem", gdzie Atena została przedstawiona w pełnej spokoju postawie w przeciwieństwie do wykonującego gwałtowny ruch satyra Marsjasza. Ponadto przeciwstawiono tu szczelnie okrytą szatą boginię nagiemu Marsjaszowi ukazanemu na wzór sportowca. Wybitny rzeźbiarz Poliklet przykładający wagę do proporcji ludzkiego ciała był autorem i mistrzem posągów sportowców. Najsłynniejszy był posąg "Doryforosa" ("Niosącego włócznię") przedstawiający młodego, nagiego mężczyznę, który w uniesionej ręce trzymał oszczep. Rzeźba ta odzwierciedlała zasady doskonałej proporcji zawarte przez Polikleta w dziele "Kanon". W czwartym wieku p.n.e. sławę zdobył rzeźbiarz Praksyteles. Jako pierwszy ukazał w przedstawieniu Afrodyty boginię ale i kobietę nago. Jednych to zachwycało, innych głęboko oburzało. Na pewno przyczyniło się do upowszechnienia motywu nagiej bogini. Był też Praksyteles autorem "Hermesa z Dionizosem na ręku".

Grecy wytwarzali też przepiękne malowane naczynia ceramiczne. Wybitnym przedstawicielem greckiego malarstwa końca piątego wieku p.n.e. był Zeuksis, który poszukiwał dróg ukazania przestrzenności, operował żywo kolorem.

Pod wpływem trendów napływających z Azji Mniejszej w czwartym wieku p.n.e. zaczęto w Grecji wznosić monumentalne grobowce. Doskonałym przykładem jest mauzoleum w Halikarnasie, zaliczane do siedmiu cudów świata. Przybrało ono postać budynku przykrytego dachem w kształcie piramidy. Mauzoleum ozdobione było fryzem przedstawiającym walkę z Amazonkami autorstwa Skopasa.

W wyniku podbojów Aleksandra Wielkiego i połączenia tradycji Grecji i Wschodu powstała charakterystyczna dla okresu hellenizmu kultura. W nowo zakładanych miastach na Wschodzie Grecy wykorzystywali znane im wzorce. Ulice przecinały się pod kątem prostym, budowano systemy wodociągowe i kanalizacyjne. Przykładem greckich wpływów w architekturze Wschodu był Pergamon. Będący początkowo jedynie fortem Pergamon rozbudowano tak, że stał się miastem złożonym z trzech dzielnic. W części górnej znajdował się teatr, świątynia Ateny z biblioteką oraz wspaniały Ołtarz Ateny i Zeusa ozdobiony fryzem przedstawiającym walkę z Gigantami. W części środkowej miasta umieszczona była świątynia Demeter Demeter w mitologii greckiej bogini urodzaju, matka - ziemia, ale też matka cierpiąca po stracie dziecka. Wyobrażano ją sobie jako starszą, zgarbioną troskami, siwiejącą kobietę. Chodziła na co dzień... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum oraz gimnazjony. W dzielnicy dolnej natomiast znajdowały się przede wszystkim budynki mieszkalne. Wznoszono wspaniałe świątynie jak np. świątynia Apollina w okolicach Miletu a także budynki świeckie - pełne przepychu pałace, termy, teatry, gimnazja, domy mieszkalne. Rozwojowi uległa także rzeźba, posągi władców ustawiano w miejscach publicznych, na rynkach, placach. Cechą rzeźby hellenistycznej było przede wszystkim przestrzenne ukazywanie kompozycji. Zapanowała moda na posiadanie domowych kolekcji rzeźb i posągów. Ich obiektami nie są już jednak bogowie, ale ludzie zwłaszcza władcy. Starano wyrażać się ekspresje i emocje. Istniały liczne szkoły rzeźbiarskie, najsłynniejsze na Rodos, gdzie powstała słynna "Nike z Samotraki" oraz "Grupa Laokoona" i w Pergamonie, skąd pochodzą przedstawienia umierających Galatów oraz wspomniany Wielki Ołtarz Pergameński z drugiego wieku p.n.e. Na Rodos powstał słynny "Kolos rodyjski" przedstawiający boga słońca Heliosa w postawie stojącej. Kolos mierzący 37 metrów uznany za jeden z siedmiu cudów świata został zniszczony przez trzęsienie ziemi w trzecim wieku p.n.e. Rzeźbiarze hellenistyczni tworzyli też wolnostojące grupy posągów, przykładem jest "Gal zabijający żonę", "Artemida z Ifigenią". Nowym tematem w rzeźbie stał się taniec Taniec Taniec symbolizuje kosmogonię, kult słońca, odrodzenie się z chaosu, przemianę, życie, deszcz, wyzwolenie, poświęcenie, modlitwę, życie bogów, ideę, opowieść, radość, rytuał kultowy, poświęcenie,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich - np. "Satyr tańczący". Z drugiego wieku p.n.e. pochodzi "Nike z Samotraki". Autor Autor J. Szaniawski Dwa teatry, bohater epizodyczny; małomówny dramaturg z nieodłączną fajką, twórca katastroficznej, fantastycznej sztuki, nie pozbawionej jednak realizmu. Postać jest prawdopodobnie... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum przedstawił boginię tuż przed wylądowaniem na pokładzie statku z rozpostartymi skrzydłami opierającą się naporowi powietrza. Rozwiana szata bogini podkreśla przestrzenność kompozycji. Nieznany autor wyrzeźbił w drugim wieku p.n.e. słynną "Wenus z Milo".

O wartości dokonań Greków w dziedzinie sztuki dowodziły już szkoły kopistów rzymskich, którzy uznając doskonałość dzieł greckich próbowali tworzyć ich kopie. O popularności zabytków sztuki greckiej i obecnie świadczy ogromna ilość ich kopii znajdująca się zarówno w domach prywatnych jak i w zbiorach muzeów.