Dodaj do listy

Próba bilansu powstań narodowych końca XVIII oraz w XIX wieku.

Przeżyjemy dziś wycieczkę przez historię poznając istotę polskich powstań z końca XVIII oraz w XIX wieku. Dotrzemy na wiele pól bitewnych, zajrzymy na niejedno tajne zebranie powstańcze, przeanalizujemy niejednego przywódcę powstań, na koniec zaś pokusimy się o dokonanie podsumowania tych walk, żeby ocenić, co było nie tak, jak przebiegały walki, jak zostały te niepodległościowe zrywy przygotowane oraz jakie były szanse na ich powodzenie wobec dysponowanych sił, międzynarodowej sytuacji a także nastawienia przywódców.

Naszą podróż zaczynamy od zaprezentowania omawianych później powstań oraz ich chronologicznego zakresu. W niniejszej pracy ujęte zostaną następujące powstania: Insurekcja Insurekcja dawniej określano tak zbrojne powstania. W historiografii polskiej nazwą tą określa się wyłącznie powstanie kościuszkowskie (1794 r.).
Czytaj dalej Słownik historyczny
Kościuszkowska(od 12 III do 16 XI 1794 roku, między II a III rozbiorem Polski), Powstanie Wielkopolskie (1806rok), Powstanie Listopadowe (1830-31r.), Powstanie Krakowskie (1846 rok),Wiosna Ludów (1848-1849) a także Powstanie Styczniowe (1863-1864). Przestrzeń, którą obejmowały powstania to: cały obszar Polski sprzed zaborów, emigracja Emigracja wyjazd z kraju ojczystego do innego państwa z powodów politycznych, religijnych lub materialnych i czasowe lub stałe osiedlenie się tam.
Czytaj dalej Słownik historyczny
w Paryżu i Legiony Legiony w starożytnym Rzymie podstawowe jednostki wojskowe, w których służyło ok. 6 tys. ciężkozbrojnej piechoty. Jeden legion dzielił się na 10 kohort.
W okresie nowożytnym nazwano tak ochotnicze...
Czytaj dalej Słownik historyczny
Polskie we Włoszech.

Polska nie była pierwszym walczącym o odzyskanie niepodległości krajem, ale jednak pierwszym w Europie państwem gdzie skutkiem zaborów była zupełna likwidacja kraju. Od początku dziejów państwa były zmuszone stać na straży swej autonomii, a kiedy im się to nie udawało za każdym razem walczyły aż do końca, stawały w obronie własnej ojczyzny a swój kraj starały się uwolnić z rąk okupanta -zaborcy. Bój o niepodległość od zawsze nam towarzyszy, trwa także dziś (chociażby wydarzenia w Iraku, tam wojska Stanów Zjednoczonych traktowane są jak najeźdźcy i są systematycznie przez Irakijczyków atakowane).Walki o niepodległość przybierają różny charakter: zbrojnych powstań, dyplomatycznych walk a nawet mediacji z zaborcami, jednak wszystkie za główny swój cel mają oswobodzenie własnego kraju. Tak również było w przypadku naszego narodu, który stracił swoją autonomię w wyniku czterech rozbiorów. Walka o polską niepodległość nie szła w jednym kierunku.

W trakcie powyżej prezentowanych powstań walki o uzyskanie niepodległości miały charakter na zmianę prowadzonych działań militarnych oraz dyplomatycznych walk i układów z zaborcami. Jako przykład takiej działalności może posłużyć działalność Polaków przebywających na emigracji, poza granicami kraju. Po klęsce Powstania Listopadowego zaczęła się tak zwana Wielka Emigracja. Liczni politycy, członkowie powstańczych władz, żołnierze- głównie oficerowie opuścili ziemie polskie obawiając się represji, więzienia i zemsty cara. Jednak wszyscy wyjeżdżający z Polski, cały czas myśleli w jaki sposób odzyskać utraconą niepodległość swej ojczyzny. W takich warunkach powstało na emigracji kilka politycznych ugrupowań: Komitet Narodowy Polski z Joachimem Lelewelem na czele; Towarzystwo Demokratyczne a także Związek Jedności Narodowej też zwany obozem Hotelu Lambert.

Przykładem walki o polską niepodległość stało się także utworzenie we Włoszech Legionów Polskich przez gen. Dąbrowskiego. Mimo, że legiony nie odniosły zaplanowanego sukcesu jednak pamięć o legionach do dziś dnia tkwi w każdym Polaku podczas śpiewania HYMNU Rzeczypospolitej czyli Mazurka Dąbrowskiego. Są to przykłady bezpośredniej walki, istniała też pośrednia walka. Można do niej na przykład zaliczyć dzieła "ku pokrzepieniu serc" Adama Mickiewicza, które zarówno budziły chęć walki, jak też dawały wiarę i nadzieje na lepszą przyszłość i pozwalały pokrzepić właśnie zbolałe polskie serca. W tamtym okresie poezja miała ogromny wpływ na społeczeństwo i w znacznym stopniu działała na ich decyzje, poczynania, nie pozwalała aby Polacy zapomnieli, kim naprawdę są i gdzie znajduje się ich ojczyzna.

Po takim krótkim wstępie przyszedł czas na głębsze poznanie kart historii oraz zapoznanie się z dziejami polskich narodowowyzwoleńczych zrywów. W celu dokonania porównania tych wszystkich powstań najpierw należy je dokładnie zaprezentować.

Powstanie Kościuszkowskie (1794 rok).

Pierwszym narodowowyzwoleńczym powstaniem w ówczesnych czasach stało się powstanie kościuszkowskie, trwało ono około 8 miesięcy (12.III.1794 do 16.XI.1794 r.). W 1793 roku utworzony został spisek konspiracyjny próbujący zorganizować powstanie zbrojne, jednak na skutek niedostatecznych przygotowań dowódca insurekcji Tadeusz Kościuszko odroczył wybuch jeszcze na pół roku. Aby zrozumieć przyczyny powstania kościuszkowskiego przedstawić należy sytuację w kraju sprzed powstania. I tak 23 stycznia 1793 roku w Petersburgu podpisany został przez Prusy i Rosję drugi rozbiór Polski. W wyniku którego Prusy zajęły Wielkopolskę i znaczną część Mazowsza a także Gdańsk i Toruń, Rosji natomiast przypadła Ukraina naddnieprzańska, Podole oraz Białoruś. Rzeczypospolita zamieniła się w buforowe państewko, rozdzielające rozbiorowe mocarstwa. Po rozbiorze Prusy i Rosja zażądały aby polski sejm zatwierdził II rozbiór. W czerwcu 1793r. obradujący w Grodnie sejm zatwierdził rozbiór i utworzył Radę Nieustającą, miał ona sprawować władzę wraz z konfederacją grodzieńską. Zaplanowano redukcję polskiego wojska do 15 tys. Pojawiła się również groźba następnego podziału kraju, będącego faktycznie pod rosyjską okupacją. Duże znaczenie miała tu także rewolucja na terenie Francji, która pobudzała nastroje rewolucyjne w Polsce. Wszystkie te czynniki wpłynęły na rozczarowanie i niezadowolenie społeczeństwa oraz na wybuch buntu. Jak napisano wcześniej władzę w państwie polskim dzierżyła Rada Nieustająca i grodzieńska konfederacja jednak rzeczywiście wszystkie decyzje w Polsce podejmowane były przez Rosję.

Powstańcy byli politycznie bardzo zróżnicowani. Władzę w swych rękach skoncentrowała centrum, umiarkowana lewica a także umiarkowana prawica. Ta ostatnia była kontynuacją patriotycznego stronnictwa z czasu Sejmu Czteroletniego, zaś umiarkowaną lewicę stanowili słabiej radykalni jakobini. Ale największe wpływy miało centrum nie wychodzące za Konstytucję 3 maja, znajdowali się tam możni, którzy liczyli na korzystną sytuację międzynarodową. W 1794r. formalnie zachowując monarchię władza uzyskała republikański charakter. 10 maja mający dyktatorską władzę Naczelnik powołał Radę Najwyższą Narodową. Weszli w jej skład członkowie lewicy: H. Kołłątaj, został kierownikiem wydziału skarbu, Franciszek Franciszek F. Kafka Proces, bohater epizodyczny; STRAŻNICY
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Dmochowski, objął wydział szkolnictwa i propagandy.

Przywódcą powstania okrzyknięty został Tadeusz Kościuszko. Zobowiązał się, iż wykorzysta władzę tylko w celu odzyskania narodowej samodzielności, obrony państwowych granic i wprowadzenia powszechnej wolności. 24 marca 1794 r. na Rynku w Krakowie Kościuszko ogłosił wybuch insurekcji aktem "powstania obywateli, mieszkańców krakowskiego województwa". Kościuszko będący głównym przywódcą i organizatorem powstania jednak sam go nie zapoczątkował. Dokonał tego brygadier, Antoni Madaliński, który sprzeciwił się wykonaniu rozkazu redukcji polskich wojsk. Insurekcja ogarnęła ok.300 tysięcy ludzi, z tego jedynie połowa była regularnymi oddziałami, resztę stanowiło pospolite ruszenie. Ten rozkład sił wojskowych był wynikiem tego, że Kościuszko organizował plan rekrutacji do regularnego wojska przede wszystkim oparty na poborze tak zwanego rekruta dymowego. Oficerską kadrę stanowili uczniowie Rycerskiej Szkoły. Do wojsk technicznych powoływani byli cywilni specjaliści. Wojsko powstania kościuszkowskiego było "nowym" wojskiem składającym się z "obywateli-mieszkańców", zapożyczyło ono wiele z francuskiego wojska.

W trakcie trwania powstania różny był charakter działań wojskowych. Do pierwszej bitwy insurekcji doszło 4.IV.1794 pod Racławicami. Spotkały się tam oddziały Kościuszki kierujące się do Warszawy oraz carskie oddziały podążające do Krakowa za Antonim Madalińskim. Duże znaczenie w tej bitwie miała bohaterska walka kosynierów. Zwycięstwo to zmotywowało do walki Polaków. Dość szybko powstanie objęło cały kraj. Tadeusz Kościuszko wzmacniał wszystkie oddziały chłopami uzbrojonymi w kosy (tzw. kosynierzy). Powstanie tym samym nabierało charakteru plebejskiego. 17 kwietnia rozpoczęła się insurekcja w Warszawie, Rosjanie po 2 dniach opuścili Warszawę. Na czele Polaków stał wtedy Jan Kiliński, warszawski szewc. Powstanie szybko się rozprzestrzeniało na inne dzielnice. Na Litwie pułkownik Jakub Jakub A. Mickiewicz III cz. Dziadów, bohater epizodyczny; jeden z więźniów o krótkim stażu: dziwi się, słysząc żartujących kolegów, że można przywyknąć do "kozy"; MŁODZIEŻ POLSKA WIĘZIONA... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Jasiński zajął Wilno. Surowo rozprawił się ze zdrajcami, skazano wówczas na śmierć hetmana Szymona Kossakowskiego. Natomiast Kościuszko nadal pragnąc wciągnąć rzesze chłopstwa do powstania dnia 7 maja 1794r. wydał uniwersał w Połańcu, który dawał chłopom, uczestnikom postania osobistą wolność, pozostałym zaś gwarantował opiekę rządu. Pomimo dużej liczebności wojska Tadeusz Kościuszko miał kłopoty w dziedzinie zaopatrzenia i wyszkolenia walczących. Został stworzony Komisariat Wojskowy, miał się on zajmować produkcją broni. Podatki na cele armii były sprawnie ściągane dzięki Kołłątajowi, zajmującemu się państwowym skarbem.

Niestety jednak pogarszała się sytuacja powstania. Militarne sukcesy się skończyły.6 czerwca 1794r. polskie wojska poniosły znaczną porażkę pod Szczekocinami. Doszło tam do ataku Prusaków, którzy dotąd pozostawali neutralni. 15 czerwca Prusacy zdobyli Kraków. Coraz bardziej zacieśniała się pętla wokół Warszawy. 30 czerwca granice Polski przekroczyli również Austriacy. W miesiącach lipcu i sierpniu toczyły się walki o stolicę. 11 sierpnia carskie wojska zajęły Wilno. Z końcem sierpnia w pruskim zaborze wybuchło powstanie, na pomoc ruszył mu gen. Dąbrowski, w wyniku tego pruskie wojska musiały się wycofać z terenów koło Warszawy.

Decydującą jednak dla powstania okazała się totalna klęska powstańców pod Maciejowicami 10 X 1794 roku. Ciężko ranny Kościuszko został wzięty do niewoli, armię jego doszczętnie rozbito, morale wojska znacznie podupadły.

4 października rosyjska armia gen. Aleksandra Suwarowa ruszyła w kierunku Warszawy. Szybko zdobyła jej dzielnicę: Pragę. Chcąc zastraszyć obrońców oraz mieszkańców Warszawy dokonano tam makabrycznej rzezi ludności cywilnej. Na skutek tych wydarzeń stolica skapitulowała, oddziały uległy rozproszeniu, powstanie poniosło klęskę.

Próbując podsumować ten narodowowyzwoleńczy zryw, można z całą pewnością stwierdzić, że główne przyczyny niepowodzenia leżały w niedostatecznym przygotowaniu organizacji powstania. Ale z drugiej strony zapowiedź redukcji polskich wojsk o połowę nie pozwoliła czekać dłużej z wybuchem. Mimo, że międzynarodowa sytuacja a także stopień przygotowań insurekcji pozostawiały sporo do życzenia, nie należało dłużej odkładać wybuchu. Niestety bitwa z przeważającym carskim wojskiem i nagły, z zaskoczenia atak pod Szczekcinami Prusaków, doprowadziły do porażki źle przygotowanej polskiej armii. Wraz z dostaniem się Naczelnika powstania- Kościuszki do niewoli, nadzieje na odzyskanie niepodległości Polski upadły.

Powstanie wielkopolskie (1806 rok).

Powstanie wielkopolskie stało się zbrojną walką przeciwko Prusom, podobne podejmowano na obszarze Wielkopolski w latach 1794,1806,1846,1848,1918-1919. Tutaj zajmiemy się rozruchami z 1806 roku.

Po zwycięstwie cesarza Napoleona w listopadzie 1806pod Jeną, francuskie wojska weszły do Poznania. Generałowie Dąbrowski i Wybicki zaczęli wzywać do tworzenia powstańczych oddziałów. Usuwały one pruskie władze, rozbrajały wojskowe garnizony. Dowództwo nad insurekcją przejęła bogata szlachta, chłopi również przyłączyli się do walk. Na ziemiach opanowanych przez Francuzów powstawać zaczęła administracja polska i wojsko polskie. Do marca 1807 r. udało się powołać pod broń 30 tysięcy żołnierzy, pewna ich część brała udział w zimowej kampanii u ujścia rzeki Wisły. Na terenie województwa kaliskiego samoczynnie powstawały powstańcze oddziały składające się głównie z chłopów, ubogiej szlachty oraz drobnego mieszczaństwa. Pozostała część społeczeństwa była bierna. Pomimo, iż powstanie upadło był jednak bardzo znaczącym narodowowyzwoleńczym zrywem, a jego sukcesy były jedną z wielu przesłanek tworzenia Księstwa Warszawskiego.

Powstanie listopadowe (1830 rok).

Kolejnym narodowym powstaniem było powstanie listopadowe. Stało się przejawem buntu Polaków przeciwko uciskowi zaborców. Przyczynami wybuchu były głównie: stale pogarszające się polityczne położenie Polski. Mimo, iż po Kongresie Wiedeńskim pojawiła się Polska jako Królestwo Polskie na mapie Europy, to jednak kongres ten traktowany był jak IV rozbiór Polski. Gdyż Królestwo Polskie, będąc związane unią personalną z Rosją nie miało żadnych szans na jakąkolwiek suwerenność.

W 1830 roku miał miejsce nieurodzaj, kryzys gospodarczy, wzrastało niezadowolenie społeczne ze zwierzchnictwa Rosji. Z końcem lat trzydziestych XIX wieku w Królestwie Polskim coraz częściej car Mikołaj I i jego urzędnicy naruszali prawa i konstytucję, monarcha nie zwoływał obrad sejmu, działała ostra cenzura oraz tajna policja. Na skutek tego znacznie wzrastało niezadowolenia wśród Polaków. Ogromne znaczenie miała także polityczna sytuacja w Europie: w 1829r. Grecja Grecja Republika Grecka. Członek Unii Europejskiej. Państwo położone w południowej Europie na Półwyspie Bałkańskim, obejmujące ponadto ponad 100 wysp na Morzu Egejskim i Jońskim. Powierzchnia 131 944... Czytaj dalej Słownik geograficzny odzyskała niepodległość, dochodziły wiadomości o francuskiej oraz belgijskiej rewolucji, co bardzo mobilizowało do walki Polaków. Mikołaj I, uważający się za głównego "żandarma Europy" planował podjąć interwencję w powyżej wymienionych krajach i zamierzał tam wysłać polskie wojska. Wywołało to duże poruszenie wśród rewolucjonistów. Doszły jeszcze do tego represje carskie, aresztowania wśród członków sprzysiężenia w warszawskiej Szkole Podchorążych Piechoty a także ogłoszenie 20 listopada 1830 r. ukazu dotyczącego mobilizacji armii polskiej. Wszystko to ostatecznie spowodowało wybuch.

29 listopada 1830 wieczorem cywilna grupa spiskowców współpracująca z podchorążymi wszczęła akcję powstańczą. Pierwszą był atak na Belweder, będący siedzibą rosyjskiego dowódcy polskiej armii. Pozostałe oddziały miały zająć rosyjskie koszary i rozbroić przebywających tam żołnierzy. Hasłem rozpoczęcia działań dla Warszawy miał się stać pożar browaru na Solcu. Budynek ten znajdował się w pobliżu koszar rosyjskiej jazdy. Siedziba Rosjan niestety nie zapaliła się. Pomimo to kontynuowano działania. Grupa belwederczyków dowodzonych przez Ludwika Nabielaka i Seweryna Goszczyńskiego miała za zadanie zgładzić lub złapać nienawidzonego przez wszystkich Wielkiego Księcia Konstantego. Jednak ten plan się nie udał. Konstantego skutecznie bronili adiutanci, wcześniej składający mu przysięgę na wierność. Konstantemu udało się ukryć i przemknąć nocą do rosyjskich oddziałów.

Gen. Józef Chłopicki ogłosił się dyktatorem powstania, niedługo potem jednak złożył dymisję, a sejm 25.I.1831 uchwalił detronizację cara Mikołaja, skutkiem czego stało się wypowiedzenie przez Rosję wojny Polsce. Aby stłumić powstanie car wysłał 115-tysięczną armię pod wodzą Iwana Dybicza, jaka 5 lutego przeszła granicę Królestwa Polskiego, zmusiło to Polaków do wycofania się na linię rzek Wisły i Narwi. Pierwsze starcia miało miejsce 14 lutego 1831 roku pod Stoczkiem - oddział kawalerii gen. Józefa Dwernickiego pobił część rosyjskich wojsk. Kolejno stoczono bitwy pod Dobrem, Wawrem i Białołęką. Pomimo tego potężna rosyjska armia parła na stolicę. 25 lutego 1831 roku rozegrała się bitwa pod Grochowem, podczas niej zginęło 9400 rosyjskich żołnierzy i 7300 polskich. Rosja, będąc bardziej od Polski osłabioną zrezygnowała ze szturmu na polską stolicę. Jednak szanse Polaków na ofensywę mogącą rozbić wojska gen. Dybicza zostały zaprzepaszczone w skutek nazbyt ostrożnej polityki generała J. Skrzyneckiego. W czasie bitwy pod Ostrołęką polskie wojska odniosły szczególnie dotkliwą porażkę. Nieudolność i brak zdecydowania Skrzyneckiego doprowadziły, do tego że polskie siły uległy rozprężeniu, pomimo iż właśnie wtedy liczebność wojsk była równomiernie rozłożona między Polskę a Rosję. Próba ataku okazała całkowitym fiaskiem. Po porażce pod Łysobykami oskarżono winnych o zdradę, natomiast poruszony lud dokonał na czterech generałach samosądu, zostali oni powieszeni. Rząd Narodowy został zlikwidowany, gen. Jana Krukowieckiego mianowano szefem rządu.

W dniach 6-8 VI 1831r.rosyjski gen. Paskiewicz zaatakował Warszawę od zachodu, stolica została zmuszona do kapitulacji.

W czasie upadku Warszawy polskie siły na całym terytorium państwa były jeszcze dość liczne - wynosiły 60 tysięcy osób. Brakło już jednak chęci do walki. Generalicja była przeciwna kontynuowaniu wojny. Osłabły morale, rozpoczęły się na masową skalę dezercje, sejm rozwiązał się. Wojska powstańcze wycofały się ze stolicy, następnie złożyły broń koło Brodnicy. Twierdze Zamość i Modlin poddały się 21 X 1831r.. Powstanie zakończyło się klęską, śmierć poniosło 40 tys. Polaków.

Następstwem upadku Listopadowego Powstania było głównie zaostrzenie polityki rosyjskiego zaborcy wobec Polaków. Mikołaj I zlikwidował konstytucję z 1815 roku, polskie wojsko, unię personalną - koronację w Warszawie, rozwiązał sejm Królestwa. Wprowadzono barierę celną, jaka dopiero w 1850 r. została zniesiona. Większość wojskowych i politycznych przywódców powstania (czyli ok. 10 tys. ludzi) po odniesionej klęsce wyjechało za granicę na emigrację ( tzw. Wielka Emigracja). Majątki ich zostały natychmiast skonfiskowane. Pozostałych w kraju siłą wcielano do rosyjskiej armii, wywożono na Kaukaz lub Syberię. Życie polityczne i kulturalne zaczęło się skupiać wokół Polaków na emigracji, szczególnie w Paryżu.

Podstawową przyczyną klęski powstania było nieodpowiedzialne dowództwo polskich wojsk. Ich zachowawcze postępowanie, niezdecydowanie, chęć pójścia na układy a także niewiara w sukces doprowadziły powstanie do upadku. Nie brakowało im patriotyzmu tylko właśnie tej wiary, że coś wreszcie udać się może. Bez wiary w sukces nic się nie da zrobić. Wśród polskich generałów większość to byli ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum starsi, zmęczenie już wojnami i wieloletnią służbą. Faktu to jednak nie zmienia, iż ponoszą największą winę za porażkę Polaków. Takimi generałami byli np. generał Józef Chłopicki- wyżej cenił swoje sprawy od dobra państwa, nie zważał na ofiary, gen. Jan Krukowiecki- nie wierzył od samego początku w choćby najmniejszy sukces, później okazał się być zdrajcą, generał Jan Skrzyneczki- bał się podjąć jakichkolwiek gwałtowniejszych ruchów, Książe Adam Czartoryski- wszelkie nadzieje pokładał w dyplomacji, oraz inni (Rybiński, Radziwiłł, Małachowski,)

Powstanie z tak niedołężnymi przywódcami nie miało większych szans i dlatego nie powinno dziwić, że po upływie 11 miesięcy zostało stłumione.

Powstanie krakowskie i rabacja galicyjska (1846 rok).

Po upadku powstania listopadowego na obszarze Polski zorganizowanych zostało wiele tajnych niepodległościowych związków. Takim też było Towarzystwo Demokratyczne Polskie, przejęło ono ster między kontaktami emigracji z konspiracją polską. TDP zmierzało do przeprowadzenia powstania. Jego członkowie porozumiewając się z konspiracyjnymi ośrodkami w Krakowie, Galicji i Królestwie rozpoczęli przygotowania rewolucji opartej głównie na chłopach. Równocześnie organizacje spiskowe wśród ludu także planowały atak, ale opierając się na szlachcie.

Do rozpoczęcia tego niepodległościowego zrywu w Krakowie i Galicji, przyczyniło się wiele czynników. Najważniejszym z nich był ogromny feudalny ucisk na polskich ziemiach, szlachta bardzo wyzyskiwała chłopów, wzrastała pańszczyzna, wprowadzano pracę akordową. Głównie szlacheckie przywództwo spisku, przygotowujące wówczas powstanie, nie propagowało rewolucyjnych idei wśród chłopstwa, spowodowało to, że chłopi nie poparli powstania a wręcz byli przekonani, że szlachty przygotowuje anty chłopskie działania. Austriacki zaborca skutecznie podsycał te niepokoje, co w konsekwencji skończyło się atakiem chłopów 19 II 1846r. na szlacheckie dwory. Oddziały powstańcze uległy rozbiciu i niektóre z nich wydano austriackim władzom. Taka sytuacja doprowadziła do upadku szlacheckiego powstania. Natomiast w Tarnowskim, w Galicji rozpoczął się ruch chłopów pod wodzą gospodarza Jakuba Szeli. Nazywany on jest rabacją galicyjską. W sumie zostało zniszczonych 470 dworów a zamordowano ok. 1100 osób.

Data powstania krakowskiego planowanego przez TDP wyznaczona została na dzień 22 lutego 1846 r. Kilka dni wcześniej pruska policja wpadła na trop spisku i aresztowała konspiracyjne kierownictwo w tym Karola Libelta i Ludwika Mierosławskiego. Ten ostatni miał objąć stanowisko dyktatora powstania. Nie powiodła się próba oswobodzenia ich z Cytadeli poznańskiej. Chwilowo powstanie zawieszono.

18 lutego austriackie wojska pod dowództwem gen. Ludwika Collina obawiając się rozruchów weszły do Krakowa. Również w tym dniu miała miejsce nieudana próba zajęcia Tarnowa przez powstańców. Austriacy jednak nie zbyt długo przebywali w mieście Kraka, gdyż 21 lutego zaatakowały ich oddziały powstańcze a 22.II w Krakowie już nie było żadnego austriackiego żołnierza.

Nocą z 22 na 23 lutego Jan Tysowski z Galicji, Aleksander Aleksander Homer Iliada, bohater drugoplanowy; Parys
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Grzegorzewski z Królestwa oraz Ludwik Gorzkowski z Krakowa ogłosili utworzenie Rządu Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej oraz wystosowali Manifest do Narodu Polskiego. Wzywał on do walk z trzema zaborcami, przepowiadał planowane zniesienie ucisku feudalnego, przeprowadzenie uwłaszczenia chłopów a także nadanie ziemi bezrolnym uczestnikom powstania. Takie same obietnice składała Austria, chcąc obrócić chłopów przeciw szlachcie.

Powstanie krakowskie skazane było na porażkę. Nie powiodły się próby wywołania zamieszek w Poznańskiem i Królestwie. Rewolta Jakuba Szeli zniszczyła wszystkie przygotowania jakie miały miejsce na tym obszarze. Interwencja wojsk rosyjskich i austriackich zadała potężny cios temu powstaniu. Tyssowski wraz z oddziałem wycofał się w kierunku Prus, i tam 4 marca oddał broń. Sekretarz Tyssowskiego Edward Dembowski chcąc jeszcze przekonać chłopów ruszył z Krakowa stojąc na czele religijnej procesji, która jednak zakończyła się tragicznie. Patrol austriacki zamordował Dembowskiego i kilku innych uczestników procesji. Stało się to ostatecznym ciosem dla powstania.

Na skutek tych wydarzeń Rzeczypospolita Krakowska została włączona do Galicji.

Po upadku powstania chłopi przestali już być potrzebni Austriakom, władze najpierw ich spacyfikowały a potem nadal zmuszały do pańszczyzny. Najboleśniejszym jednak ciosem było przekreślenie nadziei, jakimi żyła emigracja oraz działacze w ojczyźnie. Tak wielki materialny i organizacyjny wysiłek, niesłychana poświęcenie i ofiarność zostały zmarnowane. Liczni patrioci trafili do więzień. Załamanie się powstania oznaczało ogromną porażkę emigracji jako głównej politycznej siły. Zahamowaniu uległ ruch spiskowy w kraju. Całkowicie upadł popularny tak na emigracji oraz wśród konspiratorów tzw. mit "ludu"- podstawowego twórcy niepodległości. Mimo swej klęski o wydarzeniach z 1846r. w Galicji szeroko słychać było w Europie a możliwe, że stały się one zalążkiem rewolucyjnej fali okresu Wiosny Ludów.

Wiosna Ludów w Polsce (1848 rok).

Wiosna Ludów to określenia rewolucyjnych ruchów jakie miały miejsce w niektórych europejskich krajach (Czechy, Francja, Włochy, Prusy) w lat. 1846-1849. Miały burżuazyjno- liberalny charakter i były skierowane przeciw autorytarnej władzy. Rozruchy te podgrzały wystarczająco już gorącą sytuację w Polsce.

22 lutego 1848 r. wybuchła rewolucja w Paryżu, rozpoczęła ona lawinę wydarzeń podobnych w państwach Europy środkowej. 13 marca w Wiedniu wybuchła rewolucja, pięć dni potem w Berlinie. Powstanie berlińczyków przyniosło wolność Karolowi Libeltowi i Ludwikowi Mierosławskiemu, którzy odsiadywali tam wyroki za działalność spiskową przed krakowskim powstaniem.

Pod wpływem zamieszek w Berlinie, 20 III 1848r. w Poznaniu powstał Komitet Narodowy, miał on być reprezentacją polskiego społeczeństwa. Komitet zamierzał uzyskać ustępstwa od pruskiego króla na drodze mediacji, a nie zbrojnej walki. Liczono na przyznanie Wielkopolsce autonomii i utworzenie polskiego wojska. Ten ruch był na pół legalny. Opowiadał się za przejęciem rządów na prowincji w połączeniu z uzbrajaniem chłopów pod kierownictwem szlachty. Nie zgadzał się na wcielenie do Prus części Poznańskiego. W rezultacie utworzono powstańcze wojsko, na czele stanął Ludwiki Mierosławski.

11 IV1848r. zawarto czasowe porozumienie (konwencję jarosławiecką): Polakom pozwolono zostawić pod bronią tylko 4 obozy liczące 3 tysiące żołnierzy pod wodzą Mierosławskiego. W zamian oczekiwali obiecywanej przez Prusaków "reorganizacji". Pruski zaborca nie dotrzymał jednak obietnicy. Poznań włączono do Prus, a Polakom pozostawiono jedynie 9 powiatów Wielkopolski. Wojska pruskie jednocześnie rozpoczęły likwidację obozu polskiego w Książu. Mierosławski podjął walkę, odniósł parę lokalnych sukcesów m.in. pod Miłosławiem, Wrześnią i Sokołowem. Pomimo to polskie wojska uległy rozbiciu.

W licznych punktach mieszczanie i chłopi podjęli walkę, natomiast "wojna ludowa" została podjęta zbyt późno, zawiodła oficerska kadra i całe dowództwo za każdą cenę dążące do zakończenia powstania. 9 V 1848r. powstańcy poddali się.

Zdławienie w Wielkopolsce powstania stało się pierwszym sukcesem dla kontrrewolucji, której celem było zniszczenie powszechnej rewolucji, jaką wtedy była Wiosna Ludów.

Mimo, że to powstanie było wyjątkowo krótkie, odegrało dosyć znaczącą rolę. Miało wpływ na ogłoszenia konstytucji przez pruski rząd i stało się pierwszym powstańczym ruchem z masowym uczestnictwem chłopów. Sprzyjało to dalszemu wzrostowi narodowej świadomości wśród chłopów.

W połowie III 1848 roku na skutek wiadomości z Wiednia również w Galicji zawrzało. Najpierw w Krakowie, później we Lwowie odbywały się manifestacje patriotyczne. 6 kwietnia powstał w Krakowie Komitet Narodowy, zaś kilka dni później Lwowska Rada Narodowa. Tworzono tam Gwardie Narodowe. Domagały się one likwidacji pańszczyzny oraz szerokiej autonomii Galicji. Zaczęto wydawać nie cenzurowaną polską prasę. Austriacki rząd poprzez uwłaszczenie nieco rozładował rewolucyjne nastroje chłopów i przystąpił do pacyfikacji prowincji. W Krakowie ten ruch rewolucyjny zdołano opanować 9 kwietnia, we Lwowie zaś dopiero w listopadzie. Zlikwidowano Gwardię Narodową, zakazano wydawania polskich gazet.

Porażka Wiosny Ludów na terenie ziem polskich nie równała się zakończeniu zbrojnych wysiłków, które miały doprowadzić do sukcesu europejskiej rewolucji, a w końcowym efekcie do odrodzenie niepodległości Polski. Z inicjatywy Adama Mickiewicza w Rzymie utworzono ochotniczy Legion Polski. Walczył on w Lombardii a także przy boku piemonckiej gwardii, którą dowodził pod Navarą gen. Wojciech Chrzanowski. Natomiast Ludwik Mierosławski dowodził wystąpieniami na Sycylii oraz w Badeni.

Ruchy rewolucyjne 1848-1849 zostały stłumione, jednak wpłynęły one na pobudzenie społecznej świadomości ludu oraz przyczyniły się znacznie do wzmocnienia tej świadomości wśród Polaków.

Powstanie styczniowe (1863 rok ).

Kolejnym powstaniem a zarazem już ostatnim, jakie zostanie omówione w niniejszej pracy jest powstanie styczniowe. Był to ruch zbrojny skierowany przeciw Rosji, trwał od 22 I 1863r. do wiosny 1864r. Swoim zasięgiem objął Królestwo Polskie, Białoruś a także w pewnym stopniu Ukrainę. Został wywołany przede wszystkim wzrastającym naciskiem narodowym ze strony caratu.

W latach 50tych XIX wieku odradzał się powoli ruch konspiracyjny. Między innymi powstały: kijowski, studencki Związek Trojnicki, Delegacja Miejska w Warszawie, Towarzystwo Rolnicze Andrzeja Zamoyskiego. Tam również dochodziło do częstych manifestacji rozpowszechniających niepodległościowe idee. W okresie przedpowstaniowym na polskich ziemiach tworzyły się dwa obozy polityczne: umiarkowani "biali" i radykalni "czerwoni".

"Czerwoni" z Komitetem Miejskim i Centralnym Komitetem Narodowym (CKN) na czele, skupiali m.in. takich ludzi jak: I. Chmieleński, A. Korzeniowski, S. Bobrowski, J. Dąbrowski, A. Giller, Z. Padlewski. Ten obóz skupiał radykalno- demokratycznych działaczy, którzy dążyli do wzniecenia powstania oraz do połączenia tego ruchu ze społecznymi reformami. Rozbudowano prasę podziemną, siatkę konspiracyjną, zaplecze materiałowe. Zamierzano ogłosić uwłaszczenia włościan bez odszkodowania dla ziemian.

"Biali" z Delegacją Miejską na czele, później Dyrekcją Krajową skupiali takie postacie jak: W. Zamoyski, E. Jurgens, L. Kronenberg. Byli zdecydowanie przeciwko wybuchowi powstania, promowali pracą organiczną, odzyskanie niepodległości kraju przy pomocy dyplomacji oraz legalnych działań w celu zachowania polskości. Byli za interwencją Anglii i Francji a także uwłaszczeniem chłopów jednak za odszkodowaniem dla szlachty.

Rozpoczęcie powstania przyspieszyły tak zwane branki, był to przymusowy pobór do wojska z rozkazu cara. Branka Branka w carskiej Rosji nazywano tak pobór do wojska. W 1863 r. nadzwyczajna branka została zorganizowana w Królestwie Polskim by zapobiec przygotowaniom do powstania i rozbić organizację Czerwonych. Tym... Czytaj dalej Słownik historyczny miała udaremnić wybuch powstania poprzez wysłanie do Rosji wszystkich konspiracyjnych działaczy. Powstanie wybuchło 22 I 1863 r. Wówczas CKN przekształcił się w Tymczasowy Rząd Narodowy (TRN) a następnie wydał manifest oraz 2 dekrety uwłaszczeniowe. W tym manifeście nawoływał narody: polski, litewski i białoruski do boju z zaborcą, mówił o wolności i równości wszystkich obywateli. Dekrety zaś znosiły robocizny i czynsze oraz przyznawały chłopom na własność użytkowaną ziemię wraz z serwitutami.

Ponieważ przewaga liczebna Rosjan była ogromna, Polacy podjęli formę partyzanckiej wojny, nie decydowali się na otwartą walkę tylko nękali przeciwnika atakami z zaskoczenia. Większe bitwy zostały stoczone przez oddziały: pod Miechowami (17 II 1863-dowodził A. Kurowski), pod Małogoszczą (24 II- dowodził M. Langiewicz), pod Żyrzynem (8 VIII 1863-dowodził M. Heydenreich).

Przez szeregi polskich oddziałów w sumie przewinęło się około 200 tysięcy ochotników.

Latem roku 1863 powstanie osiągnęło największe nasilenie, przewagę wtedy we władzach centralnych mieli "biali" a Marian Langiewicz objął dyktaturę nad powstańcami. Wydarzenia rozgrywające się w Polsce poruszyły bardzo europejską opinię publiczną, jednak poza tym poruszeniem nic się nie wydarzyło. Pomoc, na jaką tak bardzo liczyli "biali" od Anglii, Austrii i Francji, sprowadzono tylko do wysłania not dyplomatycznych Rosjanom. Ani jedno z wymienionych państw nie zamierzało bić się w obronie polskiego interesu.

Największe nasilenie partyzanckich walk przypadło na lato 1863 r., car nie mogąc sobie z nimi poradzić podjął działania pacyfikacyjne. Rozpoczęto wprowadzanie terroru i zbiorowej odpowiedzialności, coraz częstsze stały się egzakcje publiczne, kontrybucje, konfiskaty majątkowe, masowe zsyłki na Sybir. Pod wpływem tych wydarzeń jesienią 1863 roku powstanie znacznie osłabło. Wkrótce jednak pojawiła się osoba Romualda Traugutta, który miał dać nadzieję na wskrzeszenie powstania. 17 X 1863r. przejął on dyktaturę. W celu ratowania insurekcji próbował stosować metody rewolucyjne. Niestety jednak te starania skończyły się fiaskiem, gdyż walki prawie całkowicie wygasły na wiosnę 1864 r. 5 sierpnia na zboczach poznańskiej Cytadeli stracony został Traugutt a także 4 członków Rządu Narodowego. W grudniu 1863 roku został pojmany ostatni naczelnik Warszawy- Aleksander Waszkowski a w lutym 1865 r. stracony.

Powstanie styczniowe to najdłuższy narodowowyzwoleńczy ruch w Polsce. Wspomagali je Polacy ze wszystkich trzech zaborów a także emigracja i ochotnicy z innych narodowości. W powstańczych walkach zginęło ponad 15 tysięcy ludzi, około tysiąca zostało rozstrzelanych lub powieszonych. 40 tys. osób zesłano w głąb carskiej Rosji lub też na Syberię, ok. 8 tysięcy osób zmuszono aby wyemigrowały z polskich ziem.

Porażka powstania styczniowego stała się końcem tragicznego ale jakże bohaterskiego okresu insurekcyjnego. Klęska ta dla Polaków była wielkim wstrząsem, powszechnym stało się przeświadczenie o beznadziejności i bezradności oraz bezcelowości jakichkolwiek walk zbrojnych. I znów kolejny raz polski naród utracił krew "najlepszą" nie otrzymując w zamian nic.

Posumowanie narodowowyzwoleńczych ruchów końca XVIII oraz XIX wieku.

Wszystkie wyżej wymienione powstania miały wspólny cel: oswobodzenie Polski i odzyskanie utraconej przez nią niepodległości. Niestety wszystkie też miały taki sam koniec, druzgocącą klęskę. Pomimo tego wszystkie stały się przejawem ogromnego patriotyzmu oraz miłości ojczyzny. Nie wszystkie zaś od razu były skazane na przegraną. Jak widać sama miłość do ojczyzny a także poświęcenie Polaków nie były w stanie wyrwać ją z rąk okupantów i przywrócić jej wolność.

I tak Powstanie Kościuszkowskie już od samego początku było skazane na upadek. W chwili wybuchu nie było ono przygotowane do końca. Nie było to winą ani dowódców insurekcji ani też jej uczestników. Decyzję o szybkim wybuchu walk podjęto na skutek carskiego rozkazu o redukcji polskich wojsk o połowę. W obliczu tak radykalnych kroków Polacy nie potrafili stać bezczynnie. Powstanie było wtedy ostatnią deską ratunku. Niestety jednak zawiodło w skutek słabej organizacji i potężnej liczebnej przewagi wojsk rosyjskich.

Nasza armia, bez mundurów i broni wspierana przez nieregularne oddziały, głównie uzbrojone w kosy, nie mogła podołać dobrze przygotowanemu, zaopatrzonemu i tak licznemu rosyjskiemu wojsku. Mimo, ogromnego zaangażowania i poświeceniem to powstanie nie miało żadnych szans powodzenia.

Powstanie Wielkopolskie z 1806 r. było natomiast jednym z owych, które miały pewną szansę na zwycięstwo, szczególnie z powodu sporego wsparcia z zagranicy. Utworzenie oddziałów przez generała Dąbrowskiego, francuskie wojska stacjonujące w Poznaniu niejaką szansę i nadzieję dawały na powodzenie insurekcji. Pomimo to powstanie upadło, jednak było znaczącym narodowowyzwoleńczym ruchem i dało "bodziec" dla utworzenia późniejszego Księstwa Warszawskiego.

Powstanie listopadowe- miało duże szanse powodzenia, to jednak zostały one całkowicie zaprzepaszczone przez wodzów powstania. Podobnie jak, przy powstaniu Kościuszki ważną rolę odegrało tu słabe przygotowanie do walk. Jednak zdecydowanie odpowiedzialność największą za katastrofę ponoszą wodzowie insurekcji. Byli oni od samego początku nastawieni negatywnie do działań zbrojnych a także nie uwierzyli w powodzenie. Właśnie to generalicja jest przede wszystkim przyczyną klęski w wojnie z Rosją w 1831 r. Gen. Józef Chłopicki i Jan Szkrzynecki kompletnie zaprzepaścili szansę na zwycięstwo powstania, gen. Jan Krukowiecki był wyjątkowym egoistą, myślącym jedynie o własnym interesie. Reszta głównodowodzących nie była lepsza; do walki odnosili się bardzo niechętnie - woleli pertraktować, nie potrafili odpowiednio zachęcić ludzi do boju, woleli pójść na układy aniżeli sprzeciwić się okupantom. W wyniku złego przygotowania i beznadziejności dowódców powstanie listopadowe nie odniosło zwycięstwa a tym samym nie wlało nadziei w serca Polaków.

Powstanie krakowskie oraz galicyjska rabacja - to kolejne powstanie, które moim zdaniem miało spore szanse na powodzenie i mogło pomyślnie się zakończyć. Tak się jednak nie stało. Podstawową przyczyną jego upadku było niedoinformowanie oraz zlekceważenia chłopstwa. Brak jedności, zgody a także rozbicie między kierownictwem demokratyczno- szlacheckim a TDP -anty szlacheckim, co do sposobu prowadzenia insurekcji musiało przynieść katastrofalne skutki. Moim zdaniem powinno dojść do kompromisu, gdyż obydwie strony chciały tego samego a nie potrzebnie bez przerwy kłócono się kto lepiej pokieruje powstaniem. Uważam, iż ojczyznę winni bronić wszyscy jej obywatele, i wszyscy też powinni być tak samo informowani o zbliżającym się powstaniu. Bo jaki sens ma spiskowanie przeciw sobie (TDP przeciwko towarzystwu demokratyczno- szlacheckiemu ; chłopi przeciwko szlachcie), kiedy u drzwi stoi wiele potężniejszy wspólny wróg, czyli trzej zaborcy. Jednak w myśl polskiego przysłowia "Polak mądry po szkodzie" tak i tutaj nie udało się wspólnie porozumieć, a efektem tego był upadek powstania i zniszczenie kolejnych nadziei na lepszą przyszłość.

Wywołana przez niedoinformowanie chłopów oraz podburzanie ze strony Austriaków rabacja galicyjska jedynie pogorszyła sytuację powstańców. Polacy zamiast bić się przeciwko wrogowi, walczyli nawzajem z sobą. Nie mogło przynieść to pozytywnych rezultatów.

Klęska tego właśnie powstania jest wyłączną winą Polaków, nie potrafiących się zjednoczyć oraz porozumieć.

Wiosna Ludów w Polsce- był to narodowy ruch, który miał zupełnie niezłe możliwości aby odnieść zwycięstwo. Rozgrywało się w czasie, kiedy w innych europejskich państwach również wybuchały liczne bunty i powstania, czyli miało ono przykład miejsc gdzie owe ruchy narodowowyzwoleńcze odnosiły zwycięstwo. Cóż kiedy i ono upadło. Jednak odegrało znacząca rolę, gdyż było pierwszym zrywem, w którym tak masowo uczestniczyli chłopi. Nie powtórzono tu już błędów z krakowskiego powstania. Wiosna Ludów na polskich ziemiach zmusiła pruskie państwo do nadania konstytucji. Główną przyczyną jego upadku był fakt, że nie objęło swym działaniem większej ilości terenów oraz podobnie jak we wcześniejszych powstaniach znów zawiodło dowództwo.

Jednak tradycje pochodzące z owego ruchu miały ogromny wpływ na podniesienie narodowej świadomości wśród chłopstwa a także na odpieraniu w przyszłości germanizacji.

Powstanie styczniowe- objęło ono bardzo duże terytorium a w wypadku gdyby dokładnie go przygotowano miało spore szanse na zwycięstwo. Przykrym jest fakt, że znowu przyczyną upadku stał się brak zgody i jedności między samymi Polakami. Istniały trzy opcje na sposób prowadzenia dalszej polityki przez Polskę:

  1. millenerzy- głosili oni pracę organiczną oraz konieczność poszerzenia reform, miało to doprowadzić do wyzwolenia Polski,
  2. "biali"- chcieli odbudowy kraju przy pomocy dyplomacji, negocjacji i manifestów
  3. "czerwoni"- byli za zbrojnym powstaniem, tworzeniem konspiracyjnych, tajnych organizacji.

Polacy znowu nie wyciągnęli wniosków ze swojej historii, i kolejny raz zrobili taki sam błąd, jak powstańcy z 1846 roku. Dlatego powstanie zakończyło się kompletną klapą. Gdy "biali" przejęli władzę nad powstaniem oraz czekali na pomoc europejskich państw, a "pomoc" ta nadeszła w postaci dyplomatycznych not do cara powstanie styczniowe upadło. Jednak ogromnie poszerzyło ono oraz umocniło poczucie narodowej odrębności, ściśle połączonej z katolicyzmem. Wywołało również pozytywne zmiany w polskiej wsi.

Klęska styczniowego powstania była zamknięciem tragicznego aczkolwiek bohaterskiego okresu insurekcyjnego, jaki trwał od 1794 r. do 1865r. Tak wielki ogrom przelanej krwi nie dał nam jednak upragnionej wolności. Śmierć ponieśli najbardziej ofiarni oraz skłonni do poświęceń dla ojczyzny Polacy. Trudno niestety pozytywnie oceniać owe ruchy; zginęła wielka liczba Polaków, wielu z nich doświadczyło potwornego cierpienia, zsyłano ludzi na Sybir, rozbijano rodziny a wszystko to nie doprowadziło do zamierzonego celu. Po porażce powstań zaborca nie okazywał litości. Mordowali i katowali Polaków. Należy oddać hołd, podziwiać i brać przykład z Polaków, którzy mimo tych strasznych represji, straszliwych kar, nie ugięli się i za każdym razem chwytali na nowo za broń.

Pamięć o własnej ojczyźnie ciągle tkwiła w umysłach Polaków, przez cały czas ją pielęgnowano a gdy tylko znów nadarzała się okazja walczono o prawowite ziemie Polski. A to się kolejny raz nie udawało. Cóż widać takie miały być koleje polskiego losu. Jednak pamięć o naszych powstańcach towarzyszy po dzień dzisiejszy każdemu Polakowi.

Mimo, że POLSKA została zmazana z mapy Europy na 123 lata, to w polskich sercach cały czas słychać było śpiew hymnu polskiego : " ...jeszcze Polska nie zginęła póki my żyjemy, co nam obca przemoc wzięła szablą odbierzemy.." Noi w końcu odebraliśmy, ale to inna już karta naszej jakże bolesnej historii.

Bibliografia:

"Dzieje Polski" , wyd. PWN z 1977 roku

"Historia Polski od A do Z", Repetytorium

"Historia Polski", Jerzy Topolski

"Polska tysiącletnia" , wyd. Interpress