Dodaj do listy

Panowanie Kazimierza Wielkiego i Dynastii Jagielonów w Krakowie

Okres panowania ostatniego króla z dynastii piastowskiej- Kazimierza Wielkiego

W okresie rządów Kazimierza III Wielkiego założono znajdujące się w pobliżu Krakowa dwa autonomiczne miasta: w roku 1335 przyznano prawo miejskie osadzie ulokowanej na wiślanej wyspie poniżej Wawelu, która od imienia władcy otrzymała nazwę Kazimierz. Aktem prawnym z 1366 roku, król dokonał lokacji kolejnego podkrakowskiego miasta, obok starego (pochodzącego z XII stulecia ) kościoła pod wezwaniem Świętego Floriana, stąd też określanego mianem Florencji, a w czasach późniejszych nazywane było Kleparzem. W przeciwieństwie do królewskiego Kazimierza, obwarowanego murami obronnymi i rzeką Wisłą, Kleparz nie dysponował własnym systemem obronnym ( fortyfikacjami) i uznawany był za miasto Miasto intensywnie zabudowany obszar zamieszkiwany przez ludność wykonującą zawody pozarolnicze. Głównymi cechami miasta są:
zwarta zabudowa; duża gęstość zaludnienia; zatrudnienie ludności w...
Czytaj dalej Słownik geograficzny
otwarte. Z kolei akt prawny sygnowany w dniu 12 maja 1364 roku przez Kazimierza Wielkiego, potwierdzał fundację w Krakowie pierwszej wyższej uczelni - Studium Generale, a więc Akademii Krakowskiej, inspirowanej włoskimi wzorcami, którą finansowano z funduszy królewskiego skarbca. Na jesieni tego samego roku w Krakowie miał miejsce zjazd królów i książąt, zaś w imieniu stanu mieszczańskiego słynną gościnę , (którym ofiarowano w prezencie niezwykle kosztowną zastawę obiadową ) wystawił w swoim domu rajca Mikołaj Wierzynek.

Polityka wewnętrzna

Konflikt z biskupem krakowskim Janem Grotem

"W 1334 król wszedł w konflikt z biskupem krakowskim Janem Grotem na tle jego polityki ustępstw wobec krzyżaków. W grę wchodził też konflikt o obciążenie finansowe diecezji krakowskiej na rzecz państwa. Biskup rzucił klątwę na króla i nałożył interdykt na diecezję. W odpowiedzi Kazimierz oskarżył biskupa przed papieżem o zdradzanie tajemnic stanu, nawoływanie do buntu i nadużycia w nadawaniu beneficjów kościelnych. Doszło nawet do tego, że gdy w 1338 ekskomunikowany król wszedł do katedry wawelskiej biskup przerwał nabożeństwo. Ostatecznie Kazimierz pogodził się ze swoim przeciwnikiem w 1343. W 1334 władca rozszerzył na całe Królestwo Polskie postanowienia statutu kaliskiego księcia Bolesława Pobożnego, odnośnie Żydów. Gminy żydowskie uzyskały m.in. wyjęcie spod jurysdykcji prawa niemieckiego i bezpośrednio podlegały sądom królewskim."

Wielkopolska

"Rycerstwo wielkopolskie protestowało przeciwko ustanowieniu starosty generalnego dla Wielkopolski, który stał się faktycznym rządcą tej dzielnicy w imieniu króla. Likwidacja tego urzędu i powołanie przez Kazimierza dwu odrębnych starostów: Maćka Borkowica poznańskiego i Przecława z Gułowa kaliskiego tylko pogorszyło sytuację. Rozpoczęły się zamieszki i zbójnictwo na drogach. Dla obrony kupców Poznań zmuszony był zawiązać w 1350 konfederację miejską. Co gorsza na początku 1352 Kazimierz Wielki usunął obu starostów i przywrócił urząd starosty generalnego, którym został Ślązak Wierzbięta z Paniewic. To spowodowało już otwarte wystąpienie rycerstwa, które zawiązało 2 września 1352 w Poznaniu konfederację. Rozpoczęły się ataki na przedstawicieli i zwolenników króla. Wielkopolska pogrążyła się w chaosie wojny domowej. W 1353 król przybył tutaj, próbując mediacji. Udało mu się wówczas odciągnąć od konfederacji ród Zarembów i Leszczyców. Konfederaci jednak z pomocą wojsk brandenburskich uderzyli na Pałuki, oblegając Czarnków. Kres konfederacji położyła przysięga wierności Maćka Borkowica złożona Kazimierzowi Wielkiemu 16 lutego 1358 w Sieradzu."

Za Kazimierza rozpoczęło się silne kształtowanie centralnych urzędów państwowych, takich jak marszałek, podkanclerzy, czy podskarbi. Podczas obsadzania tych urzędów król promował szczególnie oddanych mu Małopolan - to z nich głównie powstała rada królewska - organ Organ narząd - część organizmu wielokomórkowego mająca określoną formę, zbudowana z tkanki jednego rodzaju lub z różnych tkanek, występująca w określonym miejscu i pełniąca określone funkcje.... Czytaj dalej Słownik biologiczny doradczy zajmujący się całokształtem polityki państwowej). Dodatkowo szczególnie z Wielkopolski król obsadzał ludzi nowych na stanowiska państwowe - nie związanych ze starymi rodami. Sprawami polityki zajmowały się zjazdy i wiece prowincjonalne - z nich zaczęły się wykształcać sejmiki.

Kazimierz wzmacniał ustawicznie znaczenie urzędu starosty królewskiego, wprowadzonego już przez jego ojca - Władysława Łokietka. Jego powołanie miało związek z potrzebą powstania silnego scentralizowanego państwa o silnej organizacji administracyjnej. W pierwszych latach panowania króla rola możnowładztwa była olbrzymia, toteż nowy urząd był znakomitym środkiem, aby tę samowolę możnych ukrócić. Pomysłodawcą był Wacław II. Łokietek ustanowił starostów we wszystkich dawniejszych dzielnicach z wyjątkiem Małopolski, gdzie władzę posiadał sam król. Starosta Starosta J. U. Niemcewicz Powrót posła, bohater główny; konserwatywny Sarmata; GADULSKI
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
był powoływany i odwoływany samodzielnie przez króla i nie musiał pochodzić z danej ziemi. Miał kompetencje zarówno militarne jak i administracyjne.

Kazimierz zreorganizował również sądownictwo. Obok sędziów królewskich zaczęły działać dwa sądy dla szlachty: ziemski, który rozstrzygał drobne spory i zajmujący się sprawami cywilnymi i grodzki - z udziałem starosty rozpatrujący cięższe przestępstwa oraz apelacje. W związku z rozwojem osadnictwa na prawie niemieckim - zorganizował również Kazimierz Sąd Wyższy Prawa Niemieckiego. Przed panowaniem Kazimierza w Polsce były trzy niezależne rodzaje praw: prawo ziemskie, prawo niemieckie i prawo kościelne. Dodatkowo żaden dokument nie ustalał, kiedy i gdzie, które prawo ma być stosowane. Przeważało zaś nadal prawo zwyczajowe, które istniało "od niepamiętnych czasów". Dlatego też Kazimierz Wielki wydał swoje statuty - by zapobiec procederowi dopasowywania systemu prawnego do aktualnego procesu.

Kazimierz Wielki wydał swoje statuty oddzielnie dla Małopolski i oddzielnie dla Wielkopolski, gdyż sytuacja wewnętrzna tych dzielnic bardzo od siebie odbiegała. Wcześniejszy - statut wielkopolski wydany został w Piotrkowie, następny dla Małopolski został wydany w Wiślicy - oba w połowie XIV w. Statuty tyczyły się ustroju państwa i prawa sądowego. O przyczynie wydania statutów Kazimierz wspomina: stosownie do dawnej praktyki poddanych naszej władzy większość spraw w sądach rozstrzygana jest nie jednakowo, ale zależnie od opinii poszczególnych osób w różnorodny sposób, chociaż chodzi o jeden i ten sam fakt. W XV w. oba systemy połączono, jednakże nie zostały one wydane.

Kazimierz Wielki jako jeden z nielicznych władców prowadził politykę dyplomatyczną; był przeciwny wyprawom wojennym."

Wzmocnieniu siły władającego pomaga również silna armia. Toteż nic dziwnego, że i tą sprawą Kazimierz się zajął, przeprowadzając reformę organizacji wojska. Wykorzystał on fakt obowiązku wojskowego wszystkich posiadaczy ziemskich (prócz duchowieństwa) - dodatkowo dołączył do tego obowiązku sołtysów i wójtów. Szlachta i sołtysi musieli wraz ze swoją kopią stawać na wezwanie chorągwi terytorialnych. Dbano także o dyscyplinę w wojsku.

Nie mniej ważną sprawą było budownictwo obronne, którym Kazimierz zapisał się chwalebnie na kartach historii. Nie tylko Polska Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. Jednostka... Czytaj dalej Słownik geograficzny zaczęła doganiać pod tym względem sąsiadów, lecz inwestycje te pozostawiły po sobie zaplecze gospodarcze, a więc wapienniki i cegielnie. Za czasów Kazimierza wybudowano pięćdziesiąt kilka zamków i trzydzieści murowanych fortyfikacji miejskich.

O wadze jaką miała armia dla władcy miał się Kazimierz szybko przekonać. Kiedy usunął ze starostwa opozycjonistę Maćka Borkowica ten zawiązał konfederację przeciwko państwu. Dzięki silnej władzy udało się stłumić bunt i skazać Maćka na śmierć.

Wielkie też są zasługi Kazimierza na polu gospodarczym. Przede wszystkim wspomagał energiczną kolonizację puszczy. Otoczył też opieką miasta, co nie było w zwyczaju u jego ojca. Nadał tym samym przywileje handlowe Krakowowi. Za panowania Kazimierza założono niemal 100 nowych miast. Fundowanie miast na prawie niemieckim powodowało, że zarówno chłopi, jak i specjaliści z Zachodu ruszali do naszego państwa.

Skarb państwa opierał się na dochodach z rozległych dóbr królewskich. Dzięki rewindykacji dóbr, które znalazły się nie zawsze zgodnie z prawem w rękach szlachty i Kościoła skarb zwiększył swoje dochody. Lokacje zaś nowych wsi i "melioracje" starych wzmogły ich dochodowość. Zwiększeniu dochodów sprzyjała również zmiana nadzwyczajnego poradlnego na coroczny podatek. To samo spowodował rozwój handlu. Zachowane regalia Regalia w średniowieczu były to przywileje panującego w niektórych dziedzinach gospodarki, np. prawo do czerpania dochodów z bicia monet, eksploatacji kopalń itp. W Polsce Piastów regaliami nazywano także... Czytaj dalej Słownik historyczny (szczególnie żupy solne w Bochni i w Wieliczce) stanowiły ważną część dochodu króla. W 1368 Kazimierz przeprowadził reorganizację administracji tych salin, wydając ordynację górniczą. Wprowadził też urząd żupnika, którym mianował swojego żydowskiego bankiera Lewkę.

Dochody wpływały również z mennic. Kazimierz przeprowadził reformę monetarną. Jako pierwszy władca polski bił monetę groszową (grosz krakowski). Za czasów Kazimierza nastąpiło pogorszenie jakości monety, co także służyło doraźnemu zyskowi skarbu królewskiego.

Zdarzało się również, że dosyć często władza królewska przechwytywała i zatrzymywała dla siebie świętopietrze przeznaczone dla kurii papieskiej.

Roczny dochód skarbu królewskiego pod koniec panowania Kazimierza sięgał stu tysięcy grzywien srebra.

Jedną z największych zasług Kazimierza Wielkiego było ufundowanie w 1364 Akademii Krakowskiej. Kazimierz pisał: Pragnąc gorąco jako obowiązani jesteśmy, aby rzecz każda pożyteczna i wszelkie powodzenie rodzaju ludzkiego wzmagało się, w przekonaniu, że się to duchownym i poddanym naszego państwa przyda, w mieście naszym Krakowie postanowiliśmy miejsce wyznaczyć, gdzie by studium powszechne we wszelkiej nauce dozwolonej się rozwijało. I niech będzie perłą wiedzy przemożnej, aby wydawało ludzi dojrzałością rady znamienitych, cnót ozdobą jaśniejących, różnej wiedzy kierunków pełnych; niech będzie tam nauki źródło dobroczynne, z którego czerpać będą mogli wszyscy pragnący się oświecić naukowo.

Szkoła była wzorowana wedle praw na uniwersytety w Bolonii i Padwie, lecz zastosowano także schematy znane z Neapolu. Kazimierz chciał przede wszystkim, aby nowa szkoła kształciła prawników, którzy mogliby pokierować i wzmocnić administrację państwową, o którą tak bardzo dbał. Uczniowie Akademii mieli wiele przywilejów, takich jak zwolnienie z ceł i opłat. Zanim jednak dzieło owo zostało dokończone, Kazimierz zmarł."

Okres panowania dynastii Jagiellonów

XV i XVI stulecie to epoka Epoka okres stanowiący jeden z etapów dziejowych, w chronologii początek ery. W języku greckim słowo to oznacza punkt rozpoczynający rachunek lat. Obecnie termin ten ma kilka znaczeń. W historii oznacza... Czytaj dalej Słownik historyczny najbardziej intensywnego rozwoju miast - a był to okres sprawowania rządów w Polsce przez dynastię Jagiellonów. Wtedy to w Krakowie osiedlili się kupcy, rzemieślnicy, a także środowiska architektów i uczonych. Najbardziej słynni goście, którzy wpisali się w historię miasta Krakowa, to: Wit Stwosz, F. Kallimach, Jan Decjusz, rodzina Rodzina jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji organizmów, wyższa od rodzaju, a niższa od rzędu, np. rodzina: liliowate, rodzina: trawy, rodzina: jaskrowate, rodzina: człowiekowate.
...
Czytaj dalej Słownik biologiczny
Bonerów (J. Boner, S. Boner), B. Berrecci. Kolejne stulecia , czyli XVII i XVIII wieki przynoszą natomiast stopniowe ograniczenie progresu i sukcesywny upadek miasta Krakowa. Moment zwrotny stanowił fakt przeniesienia rezydencji panującego do miasta Warszawy w 1609 roku. Taki stan rzeczy pogłębiał bardziej wzmożone działania wojenne i trwające długo stacjonowanie armii szwedzkich w latach 1655-1657, 1702-1703, 1705, a następnie - sił militarnych Prus i Rosji . W 1734 roku w Krakowie miał miejsce ostatni pogrzeb króla oraz ostatnia ceremonia wręczenia insygniów władzy królewskiej w katedrze na Wawelu (August III).

Reprezentanci dynastii Jagiellonów

Władysław II Jagiełło (1351 - 1434), król Polski od 1386

~ Jadwiga Jadwiga A. Domańska Paziowie króla Zygmunta, bohaterka epizodyczna, historyczna; królewna, starsza córka Barbary Zapolyi. Po śmierci Anny była bardzo samotna. Macocha ją zaniedbywała. Wychowywała ją pani... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum Andegaweńska (1374 - 1399) król Polski od 1384

└─>Elżbieta Bonifacja (1399)

~ Anna Cylejska (1380 - 1416), córka Wilhelma hrabiego Cilly, wnuczka Kazimierza III Wielkiego

└─>Jadwiga Jagiellonka (1408 - 1431)

~ Elżbieta Pilecka (1372 - 1420)

~ Zofia Holszańska (1405 - 1461)

├─>Władysław III Warneńczyk (1424 - 1444), król Polski od 1434, król Węgier od 1440

├─> Kazimierz Jagiellończyk (1426 - 1427)

└─>Kazimierz IV Jagiellończyk (1427 - 1492), król Polski od 1447, wielki książę litewski od 1440

~ Elżbieta Rakuszanka (1436 - 1505)

├─>Władysław II Jagiellończyk (1456 - 1516), król Czech od 1471, król Węgier od 1490

│ ~ Anna de Foix

│ ├─>Anna Jagiellonka (1503 - 1547)

│ │ ~ Ferdynand Ferdynand B. Prus Powracająca fala, bohater drugoplanowy; syn Adlera, młody, beztroski, pozbawiony uczuć
Wygląd: "był to wysoki, trochę mizerny, lecz tęgo zbudowany młodzieniec, blondyn z jasnoniebieskimi...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
I Habsburg (1503 - 1564) cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego od 1556

│ └─>Ludwik II Jagiellończyk (1506 - 1526), król Czech i Węgier od 1516

├─>Jadwiga Jagiellonka (1457 - 1502)

│ ~ Jerzy Bogaty - książę Bawarii 1479 - 1503

├─>święty Kazimierz (1458 - 1484)

├─>Jan I Olbracht (1459 - 1501), król Polski od 1492

├─>Aleksander Jagiellończyk (1461 - 1506), król Polski od 1501, wielki książę litewski od 1492

│ ~ Helena Helena Homer Iliada, bohaterka trzecioplanowa; córka Zeusa i Ledy, żona króla Sparty Menelaosa, porwana przez Parysa, co stało się bezpośrednim powodem wojny trojańskiej. Homer przedstawia ją jako kobietę... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Moskiewska (1476 - 1513), córka Iwana III Srogiego

├─>Zofia (1464 - 1512)

│ ~ Fryderyk Fryderyk A. Domańska Historia żółtej ciżemki, bohater epizodyczny; postać historyczna, zw. Frydruszem, królewicz: pilny, elokwentny, bystry. Jako dziecko lubił psikusy i krotochwile. Później został biskupem. Jako... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum Hohenzollern-Ansbach (1460 - 1536), margrabia brandenburski

├─>Elżbieta (1465 - 1466)

├─>Zygmunt I Stary (1467 - 1548), król Polski i wielki książę litewski od 1506

│ ~ Barbara Zapolya (1495 - 1515), córka Stefana Zápolyi

│ ├─>Jadwiga (1513 - 1573)

│ │ ~ Joachim II Hektor Hektor Homer Iliada, bohater drugoplanowy; najdzielniejszy z Trojan, syn Priama. Wyróżnia się odwagą i szlachetnością. Umie okazać szacunek nawet wrogom. Walczy, ale się nie mści. Gardzi tchórzostwem... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum (1505 - 1571) elektor Elektor w Niemczech od XIII do pocz. XIX w. tytuł książąt upoważnionych do udziału w wyborze (elekcji) króla (cesarza). Książęta-elektorzy wybierali i i mogli być wybierani na władcę niemieckiego.... Czytaj dalej Słownik historyczny brandenburski

│ └─>Anna (1515 - 1520)

│ ~ Bona Sforza

│ ├─>Izabela Jagiellonka (1519 - 1559)

│ │ ~ Jan Zápolya, król Węgier 1526 - 1540

│ ├─>Zygmunt II August (1520 - 1572), król Polski i wielki książę litewski od 1548

│ │ ~ Elżbieta Habsburżanka (1526 - 1545)

│ │ ~ Barbara Radziwiłłówna (1520 - 1551)

│ │ ~ Katarzyna Habsburżanka (1533 - 1572)

│ ├─>Zofia Jagiellonka (1522 - 1575)

│ │ ~ Henryk Henryk Pieśń o Rolandzie, bohater epizodyczny; bratanek Ryszarda Starego, jeden z doradców Karola
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
hrabia Brunszwiku

│ ├─>Anna Jagiellonka (1523 - 1596)

│ │ ~ Stefan Batory (1533 - 1586), król Polski od 1576

│ ├─>Katarzyna Jagiellonka (1526 - 1583)

│ │ ~ Jan III Waza (1537 - 1592), król Szwecji od 1569

│ └─>Olbracht (1527)

├─>Fryderyk Jagiellończyk (1468 - 1503) abp gnieźnieński, kardynał

├─>Elżbieta (1472 - 1480)

├─>Anna Jagiellonka (1476 - 1503)

│ ~ Bogusław X (1454 - 1532) książę pomorski

├─> Barbara Jagiellonka (1478 - 1534)

│ ~ Jerzy Brodaty, książę Saksonii (1500 - 1539)

└─>Elżbieta (1483 - 1517)