Dodaj do listy

Stosunki lenne między seniorem a wasalem

Kiedy w szóstym wieku Frankowie zajmowali Galię w Europie zaczął wykształcać się system feudalny. Wraz z postępem podboju i posuwaniem się Franków w głąb Galii wojownicy zastawali ziemie uprawiane przez niewolników, ale i wolnych chłopów zwane latyfundiami. Kiedy Frankowie zaczynali osiedlać się na tych ziemiach zaczęła umacniać się warstwa wolnych chłopów. Frankijska arystokracja, uprzywilejowana przez króla i otrzymująca od niego liczne nadania ziemskie powiększała tereny latyfundiów. Nadanie ziemi było także rodzajem wynagrodzenia urzędników, nazywało się to wówczas beneficjum Beneficjum w średniowieczu warunkowe nadanie ziemi wasalowi przez seniora jako wynagrodzenie za wykonanie określonych wcześniej obowiązków (gł. wojskowych). Także urząd kościelny i prawo do dochodów z majątku związanego... Czytaj dalej Słownik historyczny (dobrodziejstwo) i było dożywotnie. Taką samą nazwą określano urząd kościelny, kiedy towarzyszyło mu nadanie posiadłości i możliwość czerpania z nich dochodu. Kościół od ósmego wieku wydzierżawiał ziemię należącą do niego i pobierając z tego tytułu niewielki czynsz roczny, taka forma dzierżawy nazywała się prekarium. Właściciele ziemscy mieli zwyczaj dzielenia posiadanej prze siebie ziemi na dwie części - folwark, na którym gospodarowali wraz ze swoją służbą i łany chłopskie, na których chłopstwo odrabiało pańszczyznę i dodatkowo opłacało roczny czynsz.

Początki systemu feudalnego odnajdujemy w aktach komendacji (z łacińskiego comenndare - powierzać się komuś ). Z czasem zaczęła się tworzyć odrębna grupa ludzi, którzy uprawiali ziemię należącą do innych. Na początku ich powinności względem właścicieli ziemskich miały charakter gospodarczy, czasem jednak właściciel miał prawo powoływać pracowników do służby w wojsku, w obronie ziemi i zwierzchnika. Akta komendacji w państwie Franków zmniejszały automatycznie liczebność królewskiej armii, gdyż do wojska powoływano jedynie mężczyzn od nikogo niezależnych. Aby temu zapobiec król Karol Karol F. Kafka Proces, bohater epizodyczny; wuj Józefa K., obywatel ziemski z prowincji, jest zaniepokojony procesem Józefa K., bo boi się że wpłynie on ujemnie na sytuację rodziny. Chce pomóc Józefowi... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Młot zapoczątkował nadawanie beneficjów. Ich użytkownicy zostali zobowiązani do służby konnej w armii.

Liczebność armii chciał także powiększyć Karol Wielki, postanowił tego dokonać powierzając możnowładcom odpowiedzialność za służbę wojskową rycerzy, którzy byli od nich zależni. Od tej pory możni panowie przybywali na wyprawy wojenne z własnym pocztem zbrojnym. Stało się to dużym krokiem na drodze rozwoju feudalizmu. Krokiem kolejnym stała się feudalizacja zastępu urzędników. Za panowania Karola Wielkiego hrabiowie, którzy byli naczelnikami okręgów byli także urzędnikami mianowanymi przez króla, który w każdej chwili mógł odwołać ich ze stanowiska, a na ich miejsce powołać kogoś innego. Po śmierci Karola Wielkiego stworzone prze niego państwo zaczęło się rozpadać a centralna władza uległa osłabieniu. Wzrosło znaczenie hrabiów, których bardzo trudno było usunąć z zajmowanych stanowisk, gdyż zapewnili sobie dziedziczenie Dziedziczenie przekazywanie informacji genetycznej z pokolenia na pokolenie. Dziedziczenie odbywa się przez rozdzielanie do komórek potomnych nośnika informacji genetycznej - DNA, w którym jest zapis genetyczny... Czytaj dalej Słownik biologiczny urzędów, które sprawowali. Z czasem zależność od władcy przekształciła się z służbowej w osobistą. Beneficja były łączone z własnymi, posiadanymi wcześniej dobrami. Z polecenia króla hrabiowie sprawowali także władzę sądowniczą w hrabstwach. Korzystając z wyraźnego osłabienia państwa hrabiowie próbowali podporządkowywać sobie inne hrabstwa, co często im się udawało. Dzięki takiemu postępowaniu powstawały duże i prawie niezależne jednostki polityczne, na przykład Księstwo Akwitanii. Aby utrzymać zwierzchnią władzę nad księstwami władcy rozpoczęli praktykę nadawania urzędów w lenno. Na podobnych zasadach przyznawane były wyższe urzędy kościelne. Opaci, biskupi, hrabiowie i książęta stali się królewskimi lennikami. Lennicy część posiadanych dóbr oddawali w lenno Lenno feudalizm
Czytaj dalej Słownik historyczny
innym, przez co tworzyły się grupy rycerzy zależnych od możnowładców, nierzadko było, że i oni oddawali część ziemi w lenno innym - tak doprowadzono do sytuacji, że lennicy drugiego stopnia posiadali zależną od siebie grupę lenników.

Zwyczaje lenne i określona terminologia zaczęła się kształtować od około połowy X wieku. Zwierzchnik posiadał miano seniora, natomiast zależnych od niego lenników zwano wasalami. Hołd lenny był to akt, w którym wasal poddawał się seniorowi. Wasale jednego seniora byli zrównani w prawach i zwano ich parami. Tworzący się system lenny nakładał na nich obowiązek czterdziestodniowej pomocy zbrojnej udzielanej seniorowi, oraz służenie radą - co było związane z udziałem w radach i sądach parów. Senior Senior feudalizm
Czytaj dalej Słownik historyczny
mógł odebrać wasalowi lenno, kiedy ten uchylał się od swoich obowiązków. Jednakże senior też miał pewne zobowiązania wobec wasalów, polegały one na pomocy i protekcji. Gdy senior się od nich uchylał wasal miał prawo zerwać stosunek lenny. Rozwijający się szybko system lenny nie dawał królowi silnej i ustabilizowanej władzy w państwie. Król był seniorem największych seniorów, ale panowała także zasada mówiąca o tym, iż "wasal mojego wasala nie jest moim wasalem". Tylko w Anglii rządzonej przez Normanów wszyscy wasale drugiego stopnia podlegali także królowi zgodnie z przekształconą zasadą mówiącą, że "wasal mojego wasala jest moim wasalem". Kiedy któryś z wielkich seniorów dopuszczał się zdrady króla, król tracił całe podległe mu lenno co sprzyjało rozdrobnieniu państwa. Na najniższym szczeblu feudalnej drabiny społecznej stali chłopi, których działki także były rodzajem lenna, na ich użytkownikach ciążył obowiązek pracy i płacenia czynszu.

Najważniejszymi elementami systemu lennego, którego tworzenie się zostało tu omówione były:

- bezpośredni związek łączący seniora i wasala

- składany przez wasala i zawierający wzajemne zobowiązania hołd lenny

- lenno zwane inaczej feudum, teren ziemski nadawany wasalowi przez seniora

-specyfika politycznych stosunków panujących między władcami, kiedy księstwa francuskie należące do króla Anglii były zależne lennie od króla Francji

- istnienie drabiny feudalnej, na dole której znajdowali się chłopi

- terytoria lenne były zależne od władzy ekonomicznej i sądowej seniora

Na przełomie X i XI wieku w zachodniej części Europy wykształcił się system zależności między lennikami a wasalami. O jego powstaniu zaważyło wiele czynników, spośród których najważniejsze to:

- system wykształcił się na tych terenach, gdzie społeczeństwo germańskie zapoznało się ze strukturami społeczno - gospodarczo - prawnymi, które pozostały po antycznym świecie

- we wczesnym średniowieczu panowały zasady naturalnej gospodarki oparte na wzajemnych zobowiązaniach i świadczeniach

- istniejące wspólnoty ziemskie były zbyt słabe by stawiać skuteczny opór możnowładcom

- brak poczucia bezpieczeństwa, które powinno być zapewnione przez państwo, a

które w obliczu najazdów w IX - XI w. mogli zapewnić tylko lokalni biskupi i hrabiowie

- słabość państwa i istniejących w nim struktur państwowych, nie istniał szczebel pośredni pomiędzy najwyższą władzą a poddanymi

- władca musiał zapewnić sobie posiadanie grupy wojowników, których wynagradzał nadając im beneficja i zwalniając ich od innych świadczeń na rzecz króla

- za panowania Karola Wielkiego nastąpiła feudalizacja urzędów, urzędnicy w ramach wynagrodzenia otrzymywali beneficja, które z biegiem czasu stały się podobnie jak same urzędy dziedziczne, co spowodowało, że łatwiejszym stało się przejęcie przez urzędników i posiadaczy beneficjów świadczeń, które dotąd należne były państwu.

Upowszechnienie się systemu wasalno - lennego w Europie zachodniej sprawiło, że wykształciła się tam tak zwana drabina feudalna. Był to skomplikowany system wzajemnych zależności, jakie panowały między seniorami a wasalami. Przyjrzenie się średniowiecznym regulacjom prawnym pozwala zobaczyć jak naprawdę ta drabina wyglądała. Była to uporządkowana hierarchicznie zależność, na czele której stał król. Ponad władcami zachodniej Europy próbowano ustanowić najwyższego seniora, widzialnego zwierzchnika jakim mógłby być papież lub cesarz, którzy byli by lennikami samego Boga. Królom podlegali wszyscy seniorzy, ich wasale, ale i drobni rycerze w dobrach seniorów. Podobny układ zachowany był w wielkich lennach.

Akwitański książę miał poza wielkimi, także drobnych lenników. Wielcy lennicy często stawali się lennikami swoich lenników gdy brali lenna niższych stopni. Często zdarzało się również tak, że jeden człowiek był wasalem kilku seniorów. Największe komplikacje zdarzały się na pograniczu Francji i Niemiec. Na tych terenach książęta Lotaryngii i flandryjscy hrabiowie składali hołd albo królowi francuskiemu albo cesarzowi. Kiedy toczyła się wojna, stawało się czasem trudne do określenia, któremu z seniorów należy być wiernym.

Opisany powyżej model feudalizmu jest charakterystyczny we Francji. Inne kraje wprowadziły weń rozmaite zmiany i poprawki. Angielscy wasale, nie dość że byli zależni od seniorów, to mieli dodatkowo obowiązek zachowania wierności królowi. W zachodniej części Niemiec system feudalny był podobny do modelu znanego z Francji, ale wschodnia część kraju zmieniła go nieco. Pojawiły się tam majątki ziemskie nazywane alodiami, które były własnością ich posiadaczy. Nie mieli oni obowiązku składania żadnego hołdu. Czasem lenna były nadawane wewnątrz tych majątków, ale wtedy ich posiadacze nie byli zależni od króla nawet w sposób pośredni. Jeszcze dalej na wschód od Niemiec system feudalny już nie wykształcił się. Wpłynął on znacząco na zmianę charakteru więzi społecznych, określił ściśle reguły i zależności między publiczną władzą a rzeszą poddanych i zmienił kształt europejskiej cywilizacji późnego średniowiecza.

- w rodach feudalno - rycerskich wykształcił się pewien charakterystyczny model rodziny ( klan feudalny ). Aby nie dochodziło do rozdrobnienia posiadanego majątku i lenn tytuł oraz feudalne władztwo dziedziczył we Francji jedynie najstarszy syn. We Włoszech rodzina Rodzina jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji organizmów, wyższa od rodzaju, a niższa od rzędu, np. rodzina: liliowate, rodzina: trawy, rodzina: jaskrowate, rodzina: człowiekowate.
...
Czytaj dalej Słownik biologiczny
wspólnie zajmowała się własnością feudalną, ale system wykluczał możliwość dziedziczenia własności na rzecz kobiety ( kiedy zaistniała taka sytuacja część majątku przechodziła w posiadanie innej rodziny )

- wykształcenie się świadomości o wyższości społecznej, która sprawiła, że feudałowie silny nacisk kładli na więzy krwi a potem wytworzyło się przekonanie o szczególnej szlachetności urodzenia. Gromadzone i pomnażane ogromne środki finansowe, posiadanie pełni praw i utrzymywanie ludności zależnej w poddaństwie pozwalały na demonstrowanie swojej wyższości i prestiżu, poprze wystawny tryb życia, kosztowność strojów etc.

- spomiędzy ludności wolnej wyróżniono grupę zobowiązaną do zbrojnej służby konnej w armii, późniejsze wyprawy krzyżowe i prestiż brania w nich udziału spowodowały wykształcenie się charakterystycznego i nacechowanego religijnie etosu rycerza

- powstała ogólnoeuropejska i powszechna kultura zarówno dworska jak i rycerska

- rozwój systemu pociągnął za sobą konsekwencje budowy na terenach lennych sieci zamków, pałaców i dworów, które stawały się centrami władzy i kultury i symbolizowały panujący w niemal całej Europie ustrój feudalny.

Na ziemiach polskich w okresie wczesnego feudalizmu większa część ziemi należała do króla. Na zasadach pełnej własności czasem były nadawane niewielkie majątki ziemskie możnowładców i hierarchów kościelnych. Rozwinięcie się prawa immunitetu sprawiło że wewnętrzne stosunki polskie poczęły się upodabniać do tych, które panowały w zachodniej Europie. Kiedy rycerstwo i Kościół otrzymali immunitet Immunitet uwolnienie od różnych obciążeń i podatków. W średniowiecznej Europie był to przywilej nadawany feudałom w ich dobrach.
immunitet ekonomiczny: całkowite lub częściowe odstąpienie świadczeń...
Czytaj dalej Słownik historyczny
zarówno gospodarczy jak i sądowy rozpoczęło się łączenie w ich rękach własności ziemskiej z władzą sądowniczą w stosunku do poddanych. Kolejnym krokiem na drodze feudalizacji państwa było przyswojenie niemieckiego prawa. Zgodnie z nim właściciel ziemski zawierał umowę z chłopem, który otrzymywał na własność część ziemi. Ziemia ta mogła być przez chłopów uprawiana, mogli oni czerpać z niej dochody i nawet przekazywać ją w spadku swoim następcom. Właścicielowi pozostawała zwierzchnia władza i własność, oraz czynsze i pańszczyzna, do której było zobowiązane chłopstwo. W rozmaitych sprawach między właścicielem a chłopem pośredniczył sołtys, który był lennikiem właściciela. Otrzymywał on zazwyczaj jedną szóstą wsi i był zobowiązany do organizacji wsi, prowadzenia sądu, składającego się z ławników wybranych spomiędzy chłopów. Sołtys był także administratorem wsi i miał obowiązek wystawiać zbrojny poczet i uczestniczyć w wyprawach swojego pana. Na najniższym szczeblu polskiej drabiny społecznej wytworzyło się coś, co może przypominać zachodnioeuropejskie stosunki lenne. Nie wykształciły się natomiast - poza Pomorzem Zachodnim i terenami Śląska - obyczaje i ceremonie lenne. Hołdy lenne składali królowi polskiemu jedynie książęta mazowieccy i zachodniopomorscy z ziem lęborskiej i bytowskiej. Potem hołd lenny władcy polskiemu składali także mistrzowie Zakonu Krzyżackiego i hospodarowie mołdawscy. System feudalny był podobny także w pozostałych krajach Europy środkowej i na Rusi.

Rozwój feudalizmu sprawił, ze chłopi początków wolni stali się z czasem zależni od panów feudalnych. Późne średniowiecze przyniosło tak daleko idące zniekształcenia tego systemu że sytuacja chłopów w krajach Europy wschodniej a zwłaszcza Rosji zaczęła przypominać niewolnictwo. W tym samym okresie w Europie zachodniej rozpoczął się powolny okres rozpadu tego systemu, ponieważ zaczął kształtować się kapitalizm. W nielicznych krajach ostatnie przeżytki średniowiecznego systemu feudalnego utrzymały się w Europie do końca dziewiętnastego wieku.