Dodaj do listy

Stosunki wasalno-lenne.

Zwycięstwo partykularyzmu we wszelkich dziedzinach życia związane z oparciem życia polityczno-ustrojowego, gospodarczego i kulturalnego na zasadzie umowy komendacyjnej, od terminu feudum, który zaczął zastępować dawniej używane beneficjum, literatura zachodnia nazwała feudalizmem – stosunki lenne. Zawiązanie stosunku lennego następowało w wyniku zawartej umowy, a jej zewnętrzny ceremoniał przypominał dawną komendację. Przyszły wasal poddawał się uroczyście władzy seniora, składając na klęczkach w jego ręce swoje złożone dłonie. Senior Senior feudalizm
Czytaj dalej Słownik historyczny
podnosił go z klęczek i całował w usta. Ceremonia ta nosiła nazwę homagium (hominium)czyli hołdu. Bezpośrednio po tym wasal stojąc składał przysięgę (fidelitas) na Ewangelię lub relikwie świętych, że dochowa wierności swemu seniorowie i będzie się dobrze wywiązywać ze wszystkich zobowiązań lennych. Wówczas to senior, wręczając mu przedmiot symbolizujący nadane lenno Lenno feudalizm
Czytaj dalej Słownik historyczny
(na przykład włócznia) przekazywał mu nad nim władzę i oddawał uroczyście we władanie. Ta druga część ceremonii nosiła nazwę inwestytury. Hołd miał charakter zobowiązania czysto osobistego między ściśle określonymi ludźmi, kontrakt lenny tracił moc obowiązującą z chwilą śmierci jednej ze stron, bez względu na to, czy był nią senior, czy też wasal. Jeżeli chciano kontrakt przedłużyć, trzeba go było odnowić zarówno w jednym jak i drugim przypadku.

a). Obowiązki lenne.

Obowiązki, których wasal obiecywał przestrzegać w przysiędze składanej w czasie hołdu, dzieliły się na nakazy i zakazy.

Nakazy: pomoc (auxilium) – to gł. pomoc zbrojna i rada (consiliom) – obowiązek przebywania na dworze seniora, zasiadania w jego radzie i brania udziału w jego sądach.

Zakazy w praktyce sprowadzały się one do jednego tzn. zabraniały szkodzenia osobie i interesie seniora. Zobowiązania lenne miały charakter dwustronny, toteż senior winien był zapewnić wasalowi spokojne i zgodne  prawem korzystanie z lenna. W przypadku popełnienia przez wasala wiarołomstwa (tzw. felonia) senior mógł mu nawet odebrać lenno. Decyzja taka musiała być jednak zatwierdzona przez sąd parów. Z czasem wasal, gdy senior nie wywiązał się ze swoich obowiązków mógł zerwać stosunek lenny (deffidatio). Przedmiotem kontraktu zawieranego między wasalem a seniorem było lenno (beneficjum, zwane później feudum). Senior zachowywał w stosunku do niego własność , a wasal uzyskiwał jedynie prawo jej użytkowania. Lenno stanowiło więc klasyczny przykład własności podzielonej.

b). Grupa lenna.

Każdy senior mógł posiadać nawet kilkunastu wasali. Ich liczba zależała jedynie od jego potęgi i zamożności. Wraz ze swymi wasalami tworzył tzw. grupę lenną, tj. jednostkę która miała charakter polityczny i stanowiła swoiste państewko. Członkowie jednej i drugiej grupy lennej zwali się we stosunku wzajemnym parami (pares).Senior czyjegoś wasala, też był czyimś wasalem itd. W ten sposób powstała hierarchia zależności lennych. U jej szczytu znajdował się zawsze król, który teoretycznie zajmował miejsce najwyższego seniora, ale wobec zasady, jaka wówczas panowała tj. „wasal mego wasala nie jest moim wasalem”, król mógł oddziaływać jedynie na swoich bezpośrednich lenników.

c). Wojny prywatne.

Wówczas każdemu można było się uciec do wojny, jako legalnego środka przy rozstrzyganiu wszelkiego rodzaju sporów i gdzie tylko silni mogli liczyć na poszanowanie swoich praw. Z klęską wojen prywatnych podjął walkę Kościół, ale dopiero w początkach XI w. Ustanowiona przezeń Treuga Dei (tzw. rozejm boży) zakazywała pod groźbą cenzur kościelnych podejmowania akcji zbrojnych od środy wieczór do poniedziałku rano.

d). Państwo patrymonialne.

Państwa te powstały na gruzach cesarstwa rzymskiego, a następnie na terenach germańskich i słowiańskich monarchie dały początek nowym typom państw i społeczeństw. Powstało wczesnofeudalne p.p. Sprawujący w nim władze monarchowie (królowie, książęta)  traktowali ziemię państwa jako swoją i dzieli ją według swojego uznania.

e). Feudalizm.

Termin feudalizm został wprowadzony w XVII w i jest używany na określenie stosunków politycznych, gospodarczo-społecznych i prawnych. Cechami charakterystycznymi feudalizmu były:

  1. ustrój społeczno-gospodarczy oparty na podzielonej własności ziemi,
  2. wielka własność ziemska
  3. eksploatacja ziemi przez uzależnionych ekonomicznie i prawnie od właściciela majątku chłopów
  4. przejmowanie znacznej części lub całości zysków z tej eksploatacji przez właściciela (renta feudalna)
  5. system społeczno –prawny, który utrzymywał w poddaństwie chłopów i blokował awans społeczny stanom niższym

Termin węższy niż feudalizm to system wasalno-lenny, którego najważniejsze elementy to:

  1. bezpośrednie więzy osobiste łączące wasala z seniorem
  2. hołd lenny składany przez wasala seniorowi i określający ich wzajemne zobowiązania
  3. lenno (feudum) – ziemia nadana przez seniora wasalowi
  4. specyficzne stosunki polityczne między władcami – przykładem może być tu zależność lenna od króla Francji należących do króla Anglii księstw francuskich
  5. drabina feudalna
  6. władztwo gruntowe – poddane władzy feudała terytorium, nad którym sprawował on władzę ekonomiczną i sądową.

Geneza systemu wasalno-lennego – najważniejsze czynniki:

  1. zetknięcie się na terenie Galii społeczeństw germańskich z późnoantycznymi strukturami społeczno-prawnymi i gospodarczymi (latyfundia)
  2. dominacja we wczesnym średniowieczu gospodarki naturalnej opartej na wzajemnych świadczeniach i zobowiązaniach (zasada ta znajdzie wyraz  w hołdzie lennym)
  3. słabość wspólnot wiejskich, niezdolnych do stawiania skutecznego oporu możnym
  4. brak poczucia bezpieczeństwa, którego nie zapewniało ani państwo ani wspólnota lokalna, zwłaszcza w okresie najazdów w IX-XI wieku. Konieczną obronę mogli zapewnić tylko lokalni hrabiowie czy biskupi
  5. słabość struktur państwowych, konieczność istnienia szczebla pośredniego między władzą najwyższą a poddanymi
  6. konieczność zapewnienia sobie przez władcę grupy wykwalifikowanych wojowników (jazda), wynagradzanych za służbę nadaniami ziemskimi (beneficja), zwolnionych od innych świadczeń na rzecz monarchy
  7. feudalizacja urzędów postępująca od czasów Karola Wielkiego; urzędnicy byli wynagradzani beneficjami, które w okresie słabości władzy karolińskiej stawały się stopniowo dziedziczne, tak jak i same urzędy, co ułatwiało przejęcie przez posiadaczy beneficjów świadczeń należnych państwu.

f). Stosunki społeczno-prawne.

Ustrój wasalno-lenny upowszechnił się przede wszystkim w zachodniej Europie i doprowadził tam do wykształcenia się tzw. drabiny feudalnej -  skomplikowanego systemu zależności osobowych między seniorami a wasalami. Najwyższym seniorem był król. Jego lennicy dysponujący rozległymi władztwami terytorialnymi (książęta, hrabiowie, margrabiowie) stanowili współuczestniczącą w sprawowaniu najwyższej władzy grupę baronów (we Francji nazwanych parami – równymi). Wasale królewscy byli jednocześnie seniorami swoich wasali – feudałów podlegających ich władzy. Walki polityczne między seniorami oraz dążeniami feudałów do posiadania jak najwyższej liczby lenn powodowały, że senior mógł być wasalem (z tytułu posiadania lenna) nawet człowieka stojącego niżej w hierarchii społeczno-politycznej. Ta skomplikowana sytuacja doprowadziła z czasem do wykształcenia się zasady, że wasal mojego wasala nie jest moim wasalem.

Mianem lenna określa się wszystkie nadania ziemskie obciążone świadczeniami na rzecz seniora, dysponującego własnością zwierzchnią. Lennami były więc zarówno wielkie władztwa terytorialne (na przykład Akwitania) i drobne majątki ziemskie rycerstwa.

g). Skutki systemu feudalnego.

  1. spowodował wykształcenie się odrębnego w rodach feudalno-rycerskich modelu rodziny (klan feudalny). By nie rozdrabniać posiadanych lenn, tytuł i władztwo feudalne dziedziczył tylko najstarszy syn (we Francji) albo rodzina Rodzina jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji organizmów, wyższa od rodzaju, a niższa od rzędu, np. rodzina: liliowate, rodzina: trawy, rodzina: jaskrowate, rodzina: człowiekowate.
    ...
    Czytaj dalej Słownik biologiczny
    wspólnie dzierżawiła własność feudalną (we Włoszech). W zasadzie system wykluczał z dziedziczenia kobiety
  2. świadomość wyższości społecznej, dysponowanie pełnią praw oraz konieczność utrzymywania w poddaństwie ludności zależnej wytworzyły wśród feudałów najpierw silne poczucie więzów krwi, a następnie przekonanie o szlachetności urodzenia, Posiadane środki materialne pozwalały na demonstrowanie swojej pozycji i swojego prestiżu kosztownym strojem i wystawnością życia
  3. wyróżnienie spośród ludności wolnej zobowiązanego do służby konnej w ciężkiej zbroi rycerstwa, demonstrowanie przez nich siły, wartość, jaką w dobie wypraw krzyżowych niósł udział w wojnie świętej, zaowocowały wykształceniem się silnie nacechowanego religijnie (rytuał pasowania na rycerza) etosu rycerskiego
  4. powstała, mająca zasięg ogólnoeuropejski, kultura rycerska i feudalno-dworska
  5. budowa władztw gruntowych, konieczność posiadania feudalnych formacji wojskowych do obrony i egzekwowania władzy spowodowały, że Europę pokryła gęsta sieć zamków – centrów władztwa i kultury, symbolu panującego wówczas w Europie systemu feudalnego.

h). Przeobrażenia gospodarczo – społeczne na Zachodzie w XI-XIII wieku.

Ludność:

1000 rok – 42 miliona osób  (wzrost z poprzednim okresem, czynniki -  korzystna zmiana klimatu, co wpływa na rolnictwo; upowszechnienie lepszych narzędzi, lepsze wykorzystanie zwierząt, od XI brak powszechnych najazdów – spokój)

1300 – 73 miliona osób

Rozwój demograficzny Demograficzny dotyczący demografii, rozwoju populacji ludzkich; wyż d. - okres, w którym urodziło się procentowo więcej dzieci niż w innych latach; niż d. - okres, w którym urodziło się procentowo mniej dzieci... Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych napotykał jednak na stałe ograniczenia: wysoka śmiertelność niemowląt, choroby, głód, częste nieurodzaje, co 20-30 lat powtarzał się ten sam cykl: nieurodzaj – głód – epidemie.

Dzięki postępowi, jaki dokonał się w rolnictwie ludność wiejska dysponowała nadwyżkami produktów rolnych, które trafiały na wiejskie i miejskie targi. Pieniądze z ich sprzedaży były przeznaczane na czynsze, na zakup narzędzi. Rolnicy stawali się coraz bardziej zależni od stolarzy, szewców, tkaczy itd. Procesy różnicowania się zajęć ludności na zajęcia wiejskie i miejskie, w więc rolnicze i nierolnicze oraz postępująca specjalizacja zawodowa nazywamy społecznym podziałem pracy. Konsekwencją takich zmian było powstanie nowej grupy społecznej – mieszczaństwa, która wyróżniał typ zajęć, tryb życia, odrębna organizacja życia społecznego i odrębna mentalność.

i). Ustrój miast.

Miastem rządziły własne, wybrane spośród jego mieszkańców władze. Wszyscy mieszkańcy miasta podlegali prawu miejskiemu, które regulowało ustrój społeczny i polityczny miasta, organizację handlu i rzemiosła, prawo karne i cywilne oraz przepisy porządkowe.

j). Handel Handel dział gospodarki narodowej (sektora usług) w którym dobra materialne przechodzą od wytwórcy (producenta) do spożywcy (konsumenta), na zasadzie sprzedaży i kupna.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
międzynarodowy
.

W kilku miastach Szampanii, leżących na skrzyżowaniu europejskich szlaków lądowych, ukonstytuowało się w XII i XIII w centrum handlowe kontynentu – jarmarki szampańskie, na których spotykali się kupcy włoscy z flandryjskimi, angielskimi, niemieckimi i francuskimi. Niemal jedynym przemysłem było wówczas  sukiennictwo.

Rozkwit średniowiecza. Przemiany gospodarcze w XI i XII wieku.

a). Przemiany w rolnictwie – podstawowej wówczas dziedzinie produkcji.

Zaczęły występować przejawy postępu technicznego. Prymitywną gospodarkę wypaleniskową i odłogową coraz częściej wypierała dwupolówka lub nawet trójpolówka. Udoskonalała się technika karczunku. Rozpowszechnienie ciężkiego pługa żelaznego, zaprzęgane w kilka par wołów umożliwiło głęboka orkę. Powodowało to, że włość ziemska, która w dotychczasowych warunkach produkowała na pokrycie własnych potrzeb, teraz zaczęła produkować nadwyżki, które sprzedawała na rynku.

b). Przemiany w rzemiośle.

Udoskonalono proces wydobywania i obróbki rud metali, technikę przędzalniczą a nawet obróbkę skóry, drewna i kamienia. Następowało powolne oddzielanie się rzemiosła od rolnictwa. Dzięki takiemu podziałowi pracy osady, które w czasach antycznych były miastami, a później nie różniły się niczym od osiedli wiejskich zaczęły przekształcać się ponownie w ośrodki życia rzemieślniczego i handlowego. Odradzały się więc zamarłe miasta rzymskie, a oprócz tego powstawały nowe. Z przenoszącej się tam ludności poddańczej zaczęło kształtować się mieszczaństwo. Ulegało ono szybkiemu rozwarstwieniu pod wpływem gospodarki towarowej.

c). Rozwój handlu.

W warunkach wyodrębnienia się miast od wsi powstał rynek lokalny i gospodarka towarowo-pieniężna. Bezpośrednim skutkiem wzrostu sił wytwórczych było powiększenie się zaludnienia kraju, ożywienie handlu wewnętrznego i zewnętrznego oraz ogólna intensyfikacja życia gospodarczego.

Położenie ludności poddańczej

d). Hospites czyli goście.

Mimo wielkiego rozpowszechnienia poddaństwa nie cała ludność wiejska w nim pozostawała. Oprócz poddanych spotykało się w zależności od warunków lokalnych bardziej lub mniej licznych wolnych chłopów, a także. tzw. gości (hospites), którzy będąc wolnymi nie z prawa, lecz na mocy stanu faktycznego przenosili się z miejsca na miejsce w poszukiwaniu chleba. Różnili się od poddanych tym, że mieli pełną swobodę ruchu i nie podlegali żadnym ograniczeniom prawnym.

e). Uprawnienia pana feudalnego.

Pan feudalny nie administrował osobiście posiadanymi przez siebie włościami. Rolę tę spełniał w jego imieniu wyznaczony przez pana oficjalista – władarz, mer. W stosunków do mieszkańców włości zarówno wolnych, jak i  poddanych, przysługiwało panu prawo wyłączności, czyli monopol Monopol zrzeszenie przedsiębiorstw skupiające całość lub większość produkcji jednej gałęzi gospodarki.
Czytaj dalej Słownik historyczny
w najważniejszych dziedzinach życia gospodarczego. Tak więc mieszkaniec włości mógł oddać zboże do przemiału tylko w młynie swego pana, tłoczyć wino w jego tłoczni itd. Opłaty z tego tytułu stanowiły opodatkowanie ludności chłopskiej na rzecz pana.

f). Gospodarka czynszowa.

Przy wzrastającej stopie życia klasy feudalnej dawny system świadczeń ludności poddańczej nie wystarczał. Opłacało się więc niejednokrotnie dopuścić do wykupienia się ludności chłopskiej z poddaństwa. Na ogół jednak wysoka cena wykupu, dla uiszczenia której chłopi musieli się często zadłużać dawała feudałowi większą kwotę. Normalną rentę gruntową stanowiły natomiast świadczenia poddańcze, zastąpione przez czynsz płacony w gotówce lub łatwych do spieniężenia rodzajach ziarna. Oczywiście nie był to proces powszechny, dodatkowo bardzo powolny.

g). Zamki feudalne.

Większość siedzib feudalnych znajdowała się poza obrębem miasta. Każdy z panów starał się posiadać swój zamek, nie tylko w celach prestiżowych ale także obronnych na przykład przed powszechnymi wówczas złodziejami. Zamek położony w punkcie strategicznym, a więc na skrzyżowaniu dróg, przy wejściu do doliny lub też w widłach zbiegających się rzek był wznoszony na górze lub też na sztucznym usypisku, a więc w miejscu z natury obronnym. Budowano go początkowo wyłącznie z drzewa i ziemi. Jego plan był b. prosty. Okrągły lub owalny plac otaczał wał drewniano-ziemny, otoczony fosą. W punktach słabszych pod względem obronnym wznoszono baszty. Wewnątrz ogrodzenia znajdowały się budynki gospodarcze oraz studnie, po środku na miejscu wzniesionym budowano potężną więżę, czyli stołp. Służyła ona feudałowi za mieszkanie, a w razie zdobycia zamku była miejscem ostatniej ucieczki feudała. Kamień używany przy budowie zamków wyparł drzewo Drzewo Symbolika: wzrost, drabina do nieba, odradzanie się, jedność, wielkość, sprawiedliwość, królewskość, kara, szubienica, krzyż, odkupienie, miłość, ofiara, wróżba, stałość, nadzieja, piękno,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich w ciągu XI w. Odbiło się to na jakości umocnień, które z tą chwilą b. się rozrosły. Wał został zastąpiony przez dwa ciągi potężnych murów parometrowej grubości, wzmocnionych gęsto basztami. Główne wejście bronione dotąd tylko przez bramę i most zwodzony na fosie uzyskało często wysunięty przed fosą barbakan, który stanowił ochronę przyczółka mostowego. Wieża przestał być siedzibą feudała, a nieraz znikła. Natomiast za drugą, wewnętrzną linią murów powstawały wygodne zabudowania mieszkalne przeznaczone dla pana, rodziny.

h). Rycerstwo feudalne.

Najdawniejszy epos rycerski (chanson de geste). W XII w. już 7 letniego chłopca zabierano spod opieki matki i oddawano w ręce odpowiednich wychowawców. Gł. Nacisk kładziono na  sprawność fizyczną. Naukę rozpoczętą w domu rodzicielskim kontynuował syn rycerski na dworze któregoś z większych panów feudalnych, zazwyczaj seniora swego ojca. Tam nabywał ogłady towarzyskiej, poznawał zwyczaje rycerskie i zaprawiał się w sztuce wojennej. Kandydat oddany na naukę rycerską nosił nazwę giermka. Rozpoczynał ją często w 12 roku życia. Jeżeli spełniał warunki otrzymywał pas rycerski. Uroczystość ta początkowo skromna  ograniczała się do wręczenia kandydatowi miecza z pasem rycerski (stąd pasowanie), przy czym aby nowy rycerz Rycerz S. Wyspiański Wesele, bohater fantastyczny; kojarzący się z Zawiszą Czarnym, przybywa do Poety. Ta zjawa to symbol męstwa, odwagi, honoru, łączności Polski z Litwą, wielkości militarnej i moralnej... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum zapamiętał ową uroczystość pasujący uderzał go płazem miecza silnie po karku. Ciężkie uzbrojenie rycerza, zakrywające znaczna część jego twarzy , zmuszało go do umieszczenia na tarczy godła.

i). Odrodzenie życia miejskiego.

Zwycięstwo gospodarki towarowo-pieniężnej podniosło znaczenie wielu miast, które zaczęły odgrywać także ważna rolę polityczna. Regalia Regalia w średniowieczu były to przywileje panującego w niektórych dziedzinach gospodarki, np. prawo do czerpania dochodów z bicia monet, eksploatacji kopalń itp. W Polsce Piastów regaliami nazywano także... Czytaj dalej Słownik historyczny – uprawnienia monarsze

Krucjaty, które przyczyniły się do ożywienia się stosunków miast włoskich z Lewantem stały się ich przyczyna szybkiego wzbogacenia się. Odczuły to gł.  miasta nadmorskie- Genua, Piza i Wenecja.

j). Wygląd miasta średniowiecznego.

Oprócz dawnych miast, posiadających metrykę czasów rzymskich powstawały nowe, których powstanie wiązało się ze zwycięstwem gospodarki towarowo-pieniężnej. Dawne miasta, które wzrastały powoli i nie krepowane żadnymi przepisami nie miały wyraźnego planu zabudowy. Rozrzucone nieregularnie, tworzyły chaos wąskich, krętych uliczek. Miasta nowe wyglądały już zupełnie inaczej. Budowano je wedle z góry ustalonego planu, który powtarzał się szablonowo. Miasta średniowieczne otaczano zwykle murami. Poza ich obrębem znalazły się przedmieścia, zamieszkane prze ludność uboższą oraz wszystkich tych którzy z różnych powodów nie mogli zamieszkać w mieście. Tam tez posiadały swe siedziby zakony żebrzące i szpitale. Z wyjątkiem miast włoskich, idąc za dawną tradycja rzymską – brukowano ulice, inne miasta nie miały pierwotnie bruków, a że ich mieszkańcy nie troszczyli się o czystość, ulice były w opłakanym stanie. Ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum wyrzucali śmieci przez okno, brud - komunikacja w tych warunkach była b. utrudniona. Chcąc ułatwić przejście pieszym rzucano kamienie. Te niewygodną komunikację zaczęto z czasem usprawniać przez układanie wzdłuż ulic drewnianych kloców, stanowiących na grząskim bagnie jezdni coś w rodzaju mostu (niemiecki Bruce – stąd nasz bruk) lub też układając kamienne chodniki czyli trotuary. Systematyczne brukowanie ulic dopiero od XIV. Istotną dla miasta sprawą było sąsiedztwo rzeki. Z braku rzeki Rzeki Największe rzeki świata: Wielkość rzeki można rozpatrywać w 3 kategoriach: długości, wielkości dorzecza oraz wielkości przepływu.
Po analizie danych z poniższej tabeli można uznać, że...
Czytaj dalej Słownik geograficzny
kopano studnie publiczne na rynku miejskim. Niekiedy zakładano wodociągi. Rynek stanowił centrum w którym skupiało się życie, tu znajdowały się gmachy publiczne, a więc kościół parafialny, ratusz, sukiennice, waga miejsca, wreszcie siedziby cechów i gildii. Podczas gdy budowle publiczne starano się wznosić z kamienia, a potem również z cegły, domy były pierwotnie  budowane gł. z drewna, były to gł. domy wielopiętrowe. Dom przeciętnego mieszczanina był skromny. Składał się zazwyczaj z 2 części – frontu i oficyny – przedzielonych podwórzem. Parter zajmował gł. sklep lub warsztat rzemieślniczy ze skaldami w tyle, a piwnicą pod spodem. Z boku znajdował się korytarz a przy większych domach brama łącząca podwórze z ulicą. Schody z korytarza lub bramy prowadziły na piętro do mieszkania właściciela domu. Umeblowanie najczęściej trójizbowych mieszań było proste. W świetlicy – stół, stołki, ławy i okute skrzynie na odzież, w alkowie – łóżko, w kuchni obok otwartego komina rozstawione na trójnogach garnki.

Rzadko korzystano ze sztucznego oświetlenia. Życie dostosowało się do długości dnia. Długość dnia pracy zależała od pory roku i kończyła się zachodem słońca. Po zakończonej pracy udawano się na spacer na cmentarz, który zastępował mieszczanom park lub spędzano czas w domu cechowym lud w gospodzie.

k). Prawo składu.

Handel i rzemiosło – gł. podstawy dobrobytu miasta. Na obcych przybyszów patrzono niechętnie Najważniejszym środkiem, który pozwał miastu ograniczać obcy handel było tzw. prawo składu. Występowało ono w dwojakiej postaci – jak pełne lub częściowe. Prawo składu polegało na tym, że obcy kupcy mogli wprawdzie przybywać z towarem do danego miasta, ale nie wolno im było wywozić go poza jego mury. Słowem musieli towar albo sprzedać od razu, albo zostawić w składzie miejskim. Było to wielkim uprzywilejowaniem miejscowego kupiectwa, które nie tylko zyskiwało obce towary, ale mogło narzuca przybyszom swoje ceny. Na ogół jednak tak niegodne prawo składu było ograniczane tylko do niektórych towarów albo określonego czasu. Było to tzw. niepełne prawo składu.

Poważna przeszkodą dla ówczesnego handlu był zbyt mały na ogół obieg pieniądza. Często posługiwano się taką namiastką pieniądza jak pieprz, czy też różne gatunki zboża. Prawo bicia monety stanowiło w zasadzie regale monarsze, w praktyce było jednak odstępowane w przywilejach wielkich feudałom i duchowieństwu.

l). Organizacja kredytu.

Stosowanie kredytu w transakcjach kupieckich. Pojawiały się podobnie jak w Bizancjum, początkowo we  Włoszech a potem w całej Europie weksle i przekazy jako surogat gotówki. Domy kupieckie – często od nich monarchowie pożyczali. Wszystko to sprawiło że we Włoszech w ciągu XII w powstały I domy bankowe i lombardy. Najdawniejsza tego typu instytucja był bank utworzony w Wenecji w 1156 r.

ł). Gildie i hanzy.

Przy rozwijającym się handlu wielką rolę odegrały zawodowe organizacje kupieckie zwane gildiami. Najbardziej rozpowszechniły się one w Anglii. Na czele gildii stał olderman, tzn. starszy któremu w pracy pomagało 4 asesorów zw. wardensami. Zarząd gildii wraz z obieralna rada kierował jej sprawami i majątkiem. Gildia miała charakter nie tylko stowarzyszenia zawodowego i klubu, spełniała różne funkcje samopomocy, opiekujące się swymi członkami w czasie choroby lub nieszczęścia. Początkowe członkowie gildii to kupcy i rzemieślnicy, potem sami kupcy. Podczas gdy gildie były organizacjami kupiectwa określonego miasta niezależnie od nich powstawały związki o charakterze szerszym, skupiające kupców kilku lub kilkudziesięciu miast zwano je Hanzami. (na przykład. Hanza Hanza związek kupców i miast w średniowiecznej Europie. Pierwsze hanzy powstały w XII w. w Niderlandach. Największą rolę odegrała Hanza niemiecka - związek miast niemieckich i innych na ziemiach nadbałtyckich działający... Czytaj dalej Słownik historyczny Londyńska zrzeszająca kupców cudzoziemskich utrzymujących stosunki handlowe z miastem). Największe jednak wpływy miała Hanza Niemiecka, powstała w połowie XII w jako związek kupców Lubeki i Hamburga, rozszerzony rychło na skolonizowane przez Niemców miasta wschodnie, interesujące się handlem bałtyckim. Hanza miała swoje faktorie w poważniejszych ośrodkach handlowych północnej Europy jak Londyn, Bergen, Nowogród Wielki.

m). Organizacja cechowa.

Również i rzemieślnicy poszczególnych miast uzyskali z czasem własne organizacje. Były nimi cechy grupujące pracowników jednego i tego samego rzemiosł, ale niekiedy kiedy ich liczba była zbyt mała, cech grupował przedstawicieli różnych rzemiosł. Do cechu należeli rzemieślnicy samodzielni i niesamodzielni. Pierwszymi byli majstrowie posiadający własne warsztaty, drudzy to ci, którzy ich nie mieli. Majstrem mógł zostać każdy obywatel miasta. W jego warsztacie pracowali uczniowie. Po zakończeniu nauki uczeń zostawał czeladnikiem i przez pewien czas pracował nadal w tym warsztacie przygotowując majstersztyk, czyli dowód zupełnego opracowania wyuczonej części rzemiosł. Potem dla uzupełnienia swej wiedzy wyruszał w wędrówkę do innych miast i osiadał tam gdzie były dla niego najlepsze warunki. Cechami zarządzali starsi wybierani przez majstrów cechowych. Administrowali majątkiem cechu, sprawowali sądy w sprawach zawodowych. Poza funkcjami zawodowymi, towarzyskimi i dewocyjnymi (cech spełniał role bractwa) na organizacji cechowej ciążyły obowiązki militarne. Ich członkowie byli w szeregach milicji miejskie i mieli obowiązki obrony murów,

Skodyfikowanie nowych poglądów w dziedzinie poglądów kościoła na handel jest zasługa dominikanina Tomasza z Akwinu (1225-1274). Wyznawca Arystotelesa. Jako I zajął się teorią państwa, handel uznał za konieczny, miał  dwuznaczny stosunek do lichwy.