Dodaj do listy

Metody prezentacji kartograficznych

Wszelkie zjawiska oraz cechy zjawisk mogą być przedstawione na mapie w różnorodny sposób. Kartografowie dobierają takie metody, aby mapa jak najlepiej obrazowała przedstawiane zjawisko. Należą do nich:

  • jakościowe metody prezentacji kartograficznych - polegają na pokazaniu danego zjawiska.
  • ilościowe metody prezentacji kartograficznych - polegają na przedstawieniu wielkości lub natężenia danego zjawiska..

Jakościowe metody prezentacji kartograficznych (kwalitatywne):

Wyróżnia się trzy rodzaje takich prezentacji:

  • metodę sygnaturową - polega ona na przedstawianiu zjawisk występujących na małych, rozproszonych obszarach (np. złóż surowców mineralnych, obiektów turystycznych itp.) za pomocą umownych znaków kartograficznych zwanych sygnaturami. Istnieje wiele rodzajów sygnatur, a każdy z nich służy innemu celowi i znajduje zastosowanie w różnego rodzaju mapach. Wyróżnia się:
    • sygnatury punktowe, a wśród nich:
    • sygnatury geometryczne - mają kształt figur geometrycznych, dokładnie pokazują położenie obiektu.
    • sygnatury symboliczne - są rozwinięciem sygnatur geometrycznych, posiadają pewne cechy mające kojarzyć się z danym zjawiskiem bądź przedmiotem terenowym.
    • sygnatury obrazkowe - nawiązują kształtem do zewnętrznego wyglądu prezentowanego obiektu. Są stosowane na mapach, gdzie nie jest wymagane dokładne umiejscowienie obiektu.
    • sygnatury literowe - mają postać liter znajdujących się w miejscu występowania danego zjawiska lub obiektu na mapie. Mogą być wpisane w figurę geometryczną lub symboliczną.
    • sygnatury liniowe - również można wydzielić spośród nich postacie geometryczne, symboliczne i obrazkowe, jednak ma to inny charakter, niż w przypadku sygnatur punktowych. Najistotniejszą cechą sygnatur liniowych jest ich położenie i przebieg, a odróżniają się od siebie kolorem, grubością, jasnością i deseniem. Stosuje się je do przedstawiania zjawisk mających przebieg liniowy, jak rzeki, drogi itp.
  • metoda zasięgów - polega na oznaczeniu na mapie zasięgu występowania danego zjawiska. Stosuje się w niej elementy liniowe, punktowe i powierzchniowe, które są odczytywane w odniesieniu do powierzchni. Wyróżnia się:
    • zasięg liniowy - za pomocą linii wydziela się określone obszary. Różnicuje się je za pomocą desenia lub koloru.
    • zasięg sygnaturowy - polega na wprowadzaniu wewnątrz zasięgu liniowego odpowiedniej sygnatury oznaczającej zjawisko występujące na wyznaczonym obszarze.
    • zasięg plamowy - jest on przedstawiony za pomocą plamy, czyli obrysowanego linią obszaru wypełnionego kolorem lub deseniem.
    • zasięg opisowy - określa w przybliżeniu występowanie danego zjawiska za pomocą napisu. Różnicuje się go za pomocą stosowania różnych krojów i wielkości pisma.
  • metoda powierzchniowa (chorochromatyczna) - jest rozwinięciem metody zasięgów i jednocześnie jej modyfikacją. Polega na tym, że cały obszar mapy jest podzielony na mniejsze obszary (regiony), różne pod względem jakościowym, tworzące mozaikę. Nie ma tu obszarów zachodzących na siebie (w metodzie zasięgów jest to możliwe). Powierzchnie wydzielonych obszarów wyróżnia się za pomocą znaków powierzchniowych, takich jak: kolor, opis, deseń.

Ilościowe metody przedstawień kartograficznych (kwantytatywne):

Metody ilościowe polegają na przedstawianiu wartości liczbowych zjawisk w danym miejscu na mapie. Wśród nich wyróżnia się:

  • kartodiagram - jest to zbór diagramów lub wykresów przedstawiających wielkość danego zjawiska umieszczonych na mapie w miejscu jego występowania. Diagramy mają postać rysunków przedstawiających zależności między danymi, zwłaszcza liczbowymi. Są najczęściej figurami geometrycznymi o łatwo mierzalnych parametrach, których wielkość (wysokość, powierzchnia lub objętość) przedstawia wartość zjawiska. W zależności od rodzaju obiektu do jakiego się odnoszą, wyróżnia się kartodiagramy: punktowe (np. w odniesieniu do miasta) i obszarowe (np. w odniesieniu do jednostki administracyjnej). Kartodiagramy dzieli się ponadto na:
    • proste - przedstawiające jedną wartość danego zjawiska.
    • sumaryczne - przedstawiające sumę kilku wartości.
    • strukturalne - przedstawiające strukturę danego zjawiska (ukazują procentowy udział poszczególnych wartości).
  • kartogram - polega na przedstawieniu intensywności danego zjawiska na określonej powierzchni, za pomocą pokrycia jej odpowiednio dobranym deseniem lub barwą (np. przedstawienie gęstości zaludnienia określonego obszaru).
  • metoda kropkowa - polega na pokryciu mapy znakami punktowymi (kropkami), z których każdy przedstawia określoną wartość liczbową (tzn. ma określoną wagę), np. 1 punkt oznacza 100 000 mieszkańców.
  • metoda izolinii (izarytmiczna) - polega na prowadzeniu na mapie linii łączących jednakowe wartości liczbowe przedstawiające natężenie danego zjawiska. Metodę tę stosuje się jedynie do zjawisk występujących w sposób ciągły na całym badanym obszarze, charakteryzujących się przestrzenną zmiennością natężenia (np. hipsometria, temperatury itp.). Wyróżnia się kilka rodzajów izolinii, np. izotermy (linie na mapach klimatycznych łączące punkty o takiej samej temperaturze), izohipsy (in. poziomice, linie na mapach topograficznych lub fizycznych łączące punkty o takiej samej wysokości bezwzględnej lub względnej terenu), izohiety (linie na mapach klimatycznych linie łączące punkty o jednakowej ilości opadów), izobaty (linie łączące punktu o takiej samej głębokości zbiorników wodnych) itp.

Dane w ilościowych metodach prezentacji kartograficznych mogą być przedstawione w sposób bezwzględny, tzn. bezpośrednio przedstawiające liczby określające zjawisko lub w sposób względny (relatywny), poprzez posłużenie się wskaźnikami procentowymi.