Dodaj do listy

Rozmieszczenie ludności w Polsce

Obecnie na świecie jest prawie 50 mln Polaków - 38,7 mln mieszka w Polsce, a ponad 10 mln poza jej granicami. W czasie ostatniego spisu ludności w 2002 roku emigranci z Polski przebywali na wszystkich kontynentach, najwięcej w innych krajach europejskich - 461 tys. z czego ponad 97% w krajach Unii europejskiej (294 tys. (ponad 37%) w Niemczech, 39 tys. we Włoszech, 24 tys. w Wielkiej Brytanii, 21 tys. we Francji, 14 tys. w Hiszpanii. Niecałe 3% w krajach europejskich znajdujących się w 2002 roku poza obszarem Unii. W Ameryce Północnej i Środkowej znajdowało się prawie 24% emigrantów z Polski z czego najwięcej w Stanach Zjednoczonych (ponad 20%) i w Kanadzie (prawie 4%), W Oceanii 0,7% (głównie w Australii) w Azji 0,5% z tego ok. 35% (1,5 tys. w Izraelu), 0,3% w Afryce (głównie w RPA ponad 0,8 tys.), w Ameryce Południowej 0,1% emigrantów (najwięcej w Brazylii 0,3tys.).

Pod względem zaludnienia Polska Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. Jednostka... Czytaj dalej Słownik geograficzny zajmuje 29 miejsce na świecie i 8 w Europie. Najważniejszym źródłem informacji o stanie zaludnienia kraju jest Narodowy Spis Powszechny.

Pierwszy powojenny spis ludności wykazał iż obszar Polski w roku 1946 zamieszkiwało 23930 tys. osób. Oznacza to, iż na 1 km2 przypadało po wojnie jedynie 77 osób. Według danych ostatniego spisu, przeprowadzonego w roku 2002, obszar Polski zamieszkiwało 38230 tys. osób, a gęstość zaludnienia wzrosła osiągając 122 os/km2.

Ryc. 1. Zmiany liczby ludności Polski po II wojnie światowej.

Źródło: opracowanie własne na podstawie spisów ludnościowych.

Ludność na obszarze Polski rozmieszczona jest nierównomiernie. Obszar trzech dawnych województw: katowickiego, warszawskiego, i krakowskiego, obejmujący łącznie tylko 4% powierzchni Polski zamieszkuje aż 20% ludności. Tak duże dysproporcje w rozmieszczeniu ludności warunkuje wiele czynników natury przyrodniczej, historycznej i społeczno-gospodarczej. Wyższym wskaźnikom zaludnienia towarzyszy zwiększona liczba miast a także rozdrobnienie agrarne. Ludność koncentruje się głównie w aglomeracjach miejskich oraz na obszarach skupiających pozarolnicze miejsca pracy. Prawie 62% ludności Polski mieszka w miastach. Na zmniejszenie zaludnienia w dużym stopniu wpływają takie czynniki przyrodnicze jak duża lesistość obszaru, duża liczba jezior, terenów górzystych niekorzystnych z punktu widzenia osadnictwa, a także znaczny odsetek obszarów rolniczych charakteryzujących się sporym udziałem stosunkowo dużych gospodarstw rolnych.

Ryc. 2. Gęstość zaludnienia w Polsce według województw.

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Narodowego Spisu Ludności i Mieszkań z 2002 roku.

Największą gęstością zaludniania w Polsce charakteryzuje się województwo śląskie (385 os/km2) i małopolskie (214 os/km2). Wysoką gęstością zaludnienia, przekraczająca 140 os/km2, odznaczają się również województwa: dolnośląskie (146 os/km2) mazowieckie (144 os/km2) i łódzkie (143 os/km2). W wyniku tak dużej gęstości zaludnienia mogą wystąpić negatywne zjawiska związane z presją człowieka na środowisko przyrodnicze.

Najmniej zaludnionymi województwami w kraju, poniżej 100 os/km2, są obszary województwa warmińsko-mazurskiego (59 os/km2), podlaskiego (60 os/km2) oraz lubuskiego (72 os/km2), zachodniopomorskiego (74 os/km2) i lubelskiego (88 os/km2).

Wskaźniki gęstości zaludnienia dla powiatów Polski wahają się w granicach od 2-3 tys. os/km2 w dużych miastach do około 30 os/km2 w powiecie bieszczadzkim czy też sejneńskim.

Duża gęstość zaludnienia środkowej i południowej części województwa śląskiego, wschodniej Opolszczyzny oraz w województwie małopolskim, w którym wysokie wskaźniki zaludnienia ciągną się w pasie od województwa śląskiego po powiat brzeski na wschodzie i myślenicki na południu regionu, ma swoje uwarunkowania w XIX wiecznej koncentracji pozarolniczych miejsc pracy związanych głównie z rozwijającym się dynamicznie pracochłonnym przemysłem. Podobnie tłumaczyć można wysoką gęstość zaludniania w podregionie jeleniogórsko-wałbrzyskim i legnickim w województwie dolnośląskim, na terenie Staropolskiego Okręgu Przemysłowego w województwie świętokrzyskim, w rejonie Łodzi, Warszawy, Poznania i wzdłuż dolnego biegu Wisły od Włocławka po Trójmiasto. Duża gęstość zaludnienia w południowej i wschodniej części województwa małopolskiego oraz w zachodniej i północno-zachodniej części podkarpackiego wiąże się z dużym rozdrobnieniem rolnictwa i przeludnieniem agrarnym.

Analizując rozmieszczenie ludności wewnątrz województw notujemy koncentrację ludności w głównych miastach regionu oraz w ich otoczeniu. W województwie dolnośląskim ponad 46% ludności skupione jest w podregionie jeleniogórsko-wałbrzyskim, a ponad 37% we Wrocławiu oraz w regionie wrocławskim. Stosunkowo równomiernym rozmieszczeniem ludności pomiędzy podregion bydgoski i toruńsko-włocławski charakteryzuje się województwo kujawsko-pomorskie. W województwie lubelskim ponad 55% ludności zamieszkuje podregion lubelski, 29% chełmsko-zamojski a niecałe 14% bialskopodlaski. W województwie lubuskim 62% ludności skupia podregion zielonogórski a 38% gorzowski. W województwie łódzkim prawie 67% ludności koncentruje się w regionie łódzkim i mieście Łodzi a jedynie 33% w podregionie piotrkowsko-skierniewickim. W województwie małopolskim 66% ludności zamieszkuje Kraków i podregion krakowsko-tarnowski a zaledwie 34% podregion nowosądecki. W województwie mazowieckim 59% to ludność Stolicy i podregionu warszawskiego, 15% ostrołęcko-siedleckiego, 14% radomskiego a 12% ciechanowsko-płockiego. W województwie podkarpackim więcej mieszkańców skupia podregion rzeszowsko-tarnobrzeski (55%) aniżeli krośnieńsko-przemyski (45%). W województwie podlaskim zdecydowana większość ludności mieszka w podregionie białostocko-suwalskim (72%), pozostała część w łomżyńskim. Nierównomierność rozmieszczenia ludności widać bardzo wyraźnie na przykładzie województwa pomorskiego w którym prawie 80% ludności koncentruje się w trójmieście oraz podregionie gdańskim a ok. 20% przypada na podregion słupski. Również w województwie śląskim ponad 60% ludności przypada na podregion śląski centralny a pozostałe skupiają nieznacznie ponad 10% mieszkańców (rybnicko-jastrzębski 14%, południowośląski 14%, północnośląski 11%). W województwie warmińsko-mazurskim 43% ludności zamieszkuje podregion olszyński, 38% elbląski a jedynie 19% ełcki. W przypadku województwa wielkopolskiego widoczna koncentracja ludności występuje w Poznaniu i podregionie poznańskim (51%), 24% w podregionie kaliskim, 12,5% w konińskim i pilskim. W województwie zachodniopomorskim 66% ludności skupia podregion szczeciński a jedynie 36% koszaliński.

Największą koncentracją ludności w Polsce odznacza się Warszawa. W granicach miasta liczącego 495 km2, mieszka 1 mln 630 tys. osób, a w całej aglomeracji Warszawskiej prawie 2,5 mln. W śródmieściu na 1 km2przypada 10 tys. mieszkańców, to znaczy tyle, ile w największych aglomeracjach świata.

Ryc. 3. Procentowy udział poszczególnych województw w zaludnieniu Polski.

Źródło: opracowanie własne na podstawie Narodowego Spisu Ludności i Mieszkań z 2002 r.