Dodaj do listy

Charakterystyka Pojezierza Mazurskiego i Wigierskiego Parku Narodowego

Środowisko przyrodnicze Pojezierza Mazurskiego:

1.Położenie i rzeźba:

Pojezierze Mazurskie stanowi powierzchnię prawie 13 tys. km2. Granicę południową tego pojezierza stanowi granica ostatniego zlodowacenia jakie objęło teren Polski, z nim też związane jest powstanie na tym terenie polodowcowych jezior zwanych wytopiskowymi. Są charakterystyczne dla tegoż regionu. Cały region pojezierza jest największym w Polsce zespołem jezior (zwane: Wielkie Jeziora Mazurskie), połączone są w jeden duży system rzekami i kanałami. Zlokalizowane są tutaj największe jeśli chodzi o powierzchnię jeziora na terenie kraju, czyli Śniardwy oraz Mamry. Charakterystycznym dla pojezierza jest znaczny stopień zalesienia. Największe obszary zajmowane przez lasy występują w części południowej pojezierza, np. Puszcza Piska.

Pojezierze Mazurskie jest częścią Pojezierzy Wschodniobałtyckich i leży między Niziną Staropruską i Pojezierzem Iławskim od strony zachodniej, Pojezierzem Litewskim ze wschodu oraz Niziną Północnomazowiecką z południa. Typową dla regionu jest rzeźba młodoglacjalna powstała w efekcie północnopolskiego zlodowacenia w Polsce. W rzeźbie dominują liczne pagórki. Jest ona znacznie urozmaicona; dominują łańcuchy pagórów morenowych, z którym największymi są Dylewska Góra -312 m na zachodzie i Szeskie Wzgórze- 309 m n.p.m. na wschodzie.

2.Gleby i jeziora:

Występujące na terenie Pojezierza Mazurskiego gleby należą do średnio-urodzajnych, są to w przeważającej części gleby brunatne, bielicowe i płowe, poza tym spotyka się również niewiele obszary czarnych ziem oraz mad rzecznych.

Ponad 7% powierzchni obszaru zajmowana jest przez jeziora.

To właśnie na Pojezierzu Mazurskim występuje największe skupisko wód jeziornych na terenie kraju. Pojezierze Mazurskie wraz z innymi z pojezierzami czyli Suwalskim, Chełmińskim, Dobrzyńskim i Iławskim liczy łącznie 2700 jezior o powierzchni ponad 1 ha co daje łączną powierzchnię 1450 km2 . To tutaj znajduje się największe (Śniardwy oraz Mamry) oraz najgłębsze (Hańcza) jezioro Jezioro śródlądowy zbiornik wody, niepodlegającej swobodnej wymianie z wodami mórz, wypełniający zagłębienie terenu zwane misą jeziorną. Klasyfikacje jezior analizuje się na podstawie cech hydrologicznych (j.... Czytaj dalej Słownik geograficzny w Polsce.

3. Warunki klimatyczne i okres wegetacyjny.

Pojezierze Mazurskie charakteryzuje czas kiedy jeziora są zamarznięte o około 20 dni dłuższy od czasu zamarzania rzek oraz o 1 do 2 miesięcy dłuższy w porównaniu do pojezierzy zachodnich. Na niewielkiej głębokości pod powierzchnią lodu temperatura jest tylko o niecały stopień wyższa od 0 st. C , ale już nieco głębiej maksymalnie dochodzi do + 4 st. C, wówczas w jeziorze następuje uwarstwienie termiczne zwane odwróconym . Wiosną, po stopnieniu się lodów, temperatura w wodzie wzrasta do ponad + 4 st. C w całej głębokości .Taki proces pochłania duże ilości ciepła pochodzącego z atmosfery, dlatego też wiosna w pobliżu jezior nastaje nieco później .

Jeśli chodzi o warunki klimatyczne teren Pojezierza Mazurskiego jest odrębną dzielnicą i charakteryzuje się nieco silniejszym kontynentalizmem w porównaniu do pozostałej części nizin .Pora wiosenna nastaje tu trochę później, zima jest dosyć mroźna, natomiast jesień pojawia się wcześniej. Dni mroźnych, czyli z temperaturą powietrza poniżej -10 st. C jest około 50, dni przymrozkowych - ponad 130, jednak szczególnie chłodne wydają się być tereny usytuowane na północny wschód (teren Olecka i Suwałk). Średnie roczne sumy opadów atmosferycznych wynoszą średnio od 500 do 600 mm, a w ich rozmieszczeniu widoczny jest wpływ jezior oraz lasów, który zaznacza się na tych terenach we wzroście do 650 mm. Długość zalegania pokrywy śnieżnej dochodzi do 80 dni. Należy również podkreślić występowanie dużej ilości silnych wiatrów. Czas trwania okresu wegetacyjnego wynosi poniżej 160 dni.

4.Lasy

Lasy są oprócz jezior kolejnym walorem krajobrazowych Pojezierza Mazurskiego. Wartość średniego zalesienia wprawdzie jest zbliżone do wartości przeciętnej w naszym kraju ( czyli około 27 % powierzchni), jednak wzrasta na terenach najliczniej odwiedzanych turystycznie (nawet do 40%). Znajdują się tutaj zaliczane do jednych z największych leśnych kompleksów w Polsce - puszcza Piska oraz Augustowska. Zlokalizowany jest tu także Wigierski Park Narodowy i sześć parków krajobrazowych (Suwalski, Iławski, Mazurski, Brodnicki, Górznieńsko - Lidzbarski oraz Wzgórz Dylewskich). Na terenie Pojezierza Mazurskiego w lasach oraz nad jeziorami w kilku miejscach zachowały się także fragmenty przyrody pierwotnej, mało przekształconej przez wpływ człowieka . Duże i ładne fragmenty naturalnych mieszanych lasów zachowały się tutaj, a w ich skład wchodzą: dęby, sosny, graby, świerki, klony, szare olsze i czarne, brzozy, a w ich runie leszczyna i jałowiec.

CHARAKTERYSTYKA ELEMENTÓW SPOŁECZNO- GOSPODARCZYCH

1.Gospodarka pojezierza.

Region Pojezierza Mazurskiego ma typowy charakter przemysłowo- rolniczy, ostatnio wzrasta udział usług, m.in. handlu oraz turystyki. Od roku 1989 zapoczątkowany został tu proces stopniowej modernizacji, restrukturyzacji oraz prywatyzacji gospodarki, przede wszystkim handlu, usług transportowych, hotelarstwa i budownictwa.

2.Przemysł

Dominującymi gałęziami przemysłu są tutaj: przemysł spożywczy (mleczarski, młynarski, rybny, mięsny, piwowarski), przemysł drzewny (meblowy, tartaczny), przemysł chemiczny (gumowy), przemysł maszynowy oraz elektromaszynowy. Do największych ośrodków przemysłowymi należą: Olsztyn, Kętrzyn, Ełk, Elbląg, Iława, Ostróda. Jednak przemysł, mimo iż znacznie zmodernizowany oraz sprywatyzowany, słabo się rozwija, a najlepiej rozwinięty jest w zachodniej części regionu. Najbardziej liczącymi się zakładami przemysłowymi są m.in.: ABB Zamech w Elblągu (elementy statków, turbiny), Stomil Olsztyn SA w Olsztynie, zakłady mięsne w Ostródzie oraz Ełku, MM International - Olsztyn (producent mebli). Całe województwo stanowi jedno z czołowych miejsc na terenie kraju pod względem eksploatowania drewna oraz w połowie ryb słodkowodnych. Na terenie Olsztyna, Szczytna oraz Bartoszyc została utworzona Warmińsko - mazurską Specjalna Strefa Ekonomiczna.

3.Rolnictwo oraz hodowla

Najważniejszą i najbardziej liczącą się gałęzią gospodarki pojezierza jest rolnictwo. Ma to związek ze sprzyjającymi warunkami glebowymi i klimatycznymi, które występują w części zachodniej, mniej korzystne są warunki klimatyczno- glebowe w części wschodniej oraz południowej. Na terenie Pojezierza Mazurskiego użytki rolne stanowią powierzchnię ok. 54% ogólnej powierzchni, natomiast na Pojezierzu Suwalskim jest to ok. 60%. Pozostałość po byłych PGR-ach stanowi duży odsetek tak zwanych odłogów i wysoka stopa bezrobocia na wsi. Wśród gospodarstw rolnych dominują te o znacznej powierzchni - przeciętne stanowią powierzchnię 16,5 ha. Głównymi uprawami są tu: zboża, ziemniaki, rzepak, rośliny pastewne. Duże obszary zajmowane przez łąki sprzyjają hodowli bydła (mięso oraz mleko), a także hodowla Hodowla dział gospodarki rolnej, zajmujący się otrzymywaniem bardziej przydatnych gospodarczo, nowych odmian roślin uprawnych i zwierząt, na zasadzie specjalistycznych zabiegów takich jak np. selekcja materiału... Czytaj dalej Słownik geograficzny trzody chlewnej i drobiu.

4.Sieć komunikacyjna

Na tle całego kraju można powiedzieć, że sieć komunikacyjna na pojezierzu jest stosunkowo dobrze rozwinięta. Największe znaczenie przypisuje się liniom kolejowym: Warszawa - Gdańsk oraz Toruń - Olsztyn - Ełk, a także drogom kołowym: E 77 (łącząca Warszawę i Gdańsk) oraz nr 16 (na trasie Grudziądz - Ełk). Główne węzły komunikacyjne to: Olsztyn, Ełk, Iława. Pomimo znacznej gęstości sieci rzecznej nieduże znaczenie przypisuje się żegludze śródlądowej. Która skoncentrowana jest głównie na Wielkich Jeziorach począwszy od Węgorzewa po Pisz, a także na szlaku od Ostródy po Elbląg. Lotnisko o znaczeniu krajowy zlokalizowane jest w Szymanach niedaleko Szczytna.

5.Kultura

Olsztyn jest centrum kulturalnym i naukowym. Charakterystyczne dla regionu jest występowanie kilku mniejszości narodowe - białoruska, tatarska i litewska, które tworzą mozaikę kulturową. Tereny zamieszkałe przez ludność wyznania prawosławnego cechuje występowanie wielu cerkwi. Ogromną wartość krajoznawczą posiadają miejscowości, gdzie mieszkają Polscy muzułmanie będący potomkami Tatarów osiedlonych tu przez Jana III Sobieskiego. Żyje ich obecnie na całym terenie około 1500. Zachowali oni swoją odrębność kulturową, wyznaniową, a także zwyczaje oraz obrzędy.

6.Ludność

Pojezierze Mazurskie to najrzadziej zaludniony region w Polsce - 60 osób na km 2, największe zagęszczenia występuje (poza terenami miast) na zachodzie. Odsetek ludności miejskiej stanowi 59,6%. Jednak to właśnie tutaj jest najwyższy w całym kraju przyrost naturalny - 3,9 promila; a także ujemne saldo migracji (-1,2). Dochód z budżetu gmin, przeliczając na jedną osobę wynosi od 854zł w części wschodniej (województwo Podlaskie) do 1003 zł na terenach środkowo - zachodnich (województwo Warmińsko - Mazurskie), są one mniejsze od średniej dla całego kraju (1022 zł). Wysoki wskaźnik bezrobocia utrzymuje się tutaj (jest on najwyższy w kraju - 18,9%; natomiast średnia krajowa to 9,8%), związane jest to głównie z likwidacją PGR - ów. Władze komunistyczne potraktowały polską ludność zamieszkującą Mazury niemalże tak samo jak Niemcy, powodowało to odchodzenie od polskości a wraz z nią emigrację ludności do Niemiec. Pojezierze Mazurskie zostało w znacznej części zaludnione przez tak zwanych repatriantów z przedwojennych ziem z wschodniej części Polski, przede wszystkim z Wileńszczyzny.

7.Turystyka

Mazury są regionem o znacznych walorach przyrodniczych turystycznych oraz rekreacyjnych (ponad tysiąc jezior, duże rzeki, znaczne powierzchnie zajęte przez lasy, a także mało zanieczyszczone środowisko), dobrze zagospodarowany (około 78 tys. miejsc noclegowych, przede wszystkim sezonowych), głównie zlokalizowane na Pojezierzu Mazurskim, które odwiedzane jest przez ponad 1,5 mln turystów w ciągu roku (obecnie rośnie udział gości z zagranicy, zwłaszcza z Niemiec). Obserwuje się rozwój turystyki: zwłaszcza pobytowej (w Giżycku, Mikołajkach, Wygrynie, Węgorzewie, Ostródzie); żeglarskiej, na Wielkich Jeziorach Mazurskich a największą bazę ma w Mikołajkach; a także kajakarskiej (w Krutyni); rowerowej (bardzo dużo szlaków); pieszej; ponadto turystyka jeździecka (Kadyny); wędkarska; narciarska (Góra Krzyżowa w Lidzbarku Warmińskim); agroturystyka; turystyka myślistwa. Jedną z większych atrakcji turystycznych na Mazurach jest zabytkowy Kanał Elbląsko - Ostródzki. Równie często odwiedzane są ze względu na swe zabytki m.in.: Nidzica, Gierłoż, Frombork, Olsztynek (znajduje się tu skansen). W Świętej Lipce jest ośrodek kultu religijnego. Odbywa się tu wiele imprez sportowych (zawody bojerowe, regaty) oraz kulturalne (przegląd muzyczny - Piknik Country w Mrągowie i kabaretowy w Lidzbarku Warmińskim).

WIGIERSKI PARK NARODOWY:

Położenie i powierzchnia

Wigierski Park Narodowy zlokalizowany jest w północno-wschodniej części Polski, na obszarze województwa podlaskiego, w krainie Mazursko-Podlaskiej, zajmuje północno-wschodnią część dzielnicy Pojezierza Mazurskiego a także północną część dzielnicy Puszczy Augustowskiej.

Park został utworzony w dniu 1 styczeń 1989 roku i zajmuje obszar 14956 ha. Aktualnie powierzchnia jego wynosi 15085 ha, z czego 9459 ha to grunty leśne, 2908 ha zajmują wody i 2788 ha inne tereny, przede wszystkim użytkowane rolniczo (2228 ha). Ochroną ścisłą objętych zostało 380 ha, z czego 120 ha lasów oraz 260 ha wód. Obszary zagospodarowane rolniczo są objęte ochroną krajobrazową.

Geologia, geomorfologia, krajobraz

Krajobraz parku ukształtował się podczas ostatniego zlodowacenia, ponad 12 tysięcy lat temu. Wycofujący się lądolód pozostawił po sobie znacznie urozmaiconą rzeźbę z wieloma formami typu: kemy, ozy, pola sandrowe i obszarami moreny dennej, porozcinane rynnami lodowcowymi oraz zagłębieniami bezodpływowymi. W tych rynnach i zagłębieniach utworzyły się jeziora. Najpłytsze z nich są porośnięte roślinnością torfowiskową, inne zbiorniki przechodzą różne stadia naturalnej sukcesji. Najwyższe kulminacje parku mają wysokość ponad 180 m n.p.m., natomiast najniżej położone obszary znajdują się na wysokości 130 m n.p.m. Od strony północnej park jest silnie pofałdowany, z rozległymi morenami dennymi a także wzgórzami i wałami z moreny czołowej - stanowią one lokalne kulminacje ze stromymi zboczami i wysokościami względnymi dochodzącymi do 35 m. Podłoże geologiczne w tej części parku stanowi glina, piasek i żwir, z licznymi kamieniami o różnorodnym składzie mineralogicznym. W południowej części park ma charakter nieco płaski i stanowi on początek dużego sandru, pokrytego Puszczą Augustowską , która jest największym zwartym kompleksem leśnym w naszym kraju.

Wody

Znajdujące się tu jeziora decydują o niepowtarzalnym pięknie oraz unikatowej wartości przyrodniczej obszaru Wigierskiego Parku Narodowego. Wraz z otaczającymi je zróżnicowanymi formami terenu tworzą pojezierny krajobraz, który ukształtował się ponad 12 tysięcy lat temu przez wycofujący się z tego terenu lodowiec oraz jego wody.

Na terenie parku znajduje się 42 zbiorniki wodne, które zajmują łączną powierzchnię 2732 ha tj. 18 % całej powierzchni Parku.

Jeziora zlokalizowane są w trzech skupiskach. Najliczniejszym skupiskiem są tzw. "jeziora wigierskie", wraz z jeziorem Wigry oraz sąsiadującymi jeziorami, sucharami oraz jeziorami stawowymi (w sumie 24 zbiorniki). Dwanaście z całej grupy posiada wspólny z Wigrami poziom lustra w wodzie (131,9 m n.p.m.) i łączy się z nimi w różny sposób: poprzez przesmyki, cieki naturalne oraz kanały.

Niektóre z jezior, np. Leszczewek, Okrągłe, Muliczne czy Długie były kiedyś częścią Wigier i razem tworzyły akwen Akwen dowolnie wyznaczony obszar wodny, część oceanu, morza, rzeki, jeziora.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
nazywany Pra-Wigrami. W długim czasie zarastania stref przybrzeżnych oraz płycizn Pra-Wigry uległy przekształceniu w 14 samodzielnych ekosystemów wodnych.

Wokół drugiego pod względem wielkości zbiornika Wigierskiego Parku Narodowego - jeziora Pierty (228,2 ha)usytuowanych jest 8 bardzo różnych zbiorników wodnych prezentujących wszystkie występujące na obszarze Parku typy limnologiczne, to znaczy: jeziora, zbiorniki dystroficzne (polihumusowe) zwane sucharami i jeziorka.

Niedaleko miejscowości Krzywe znajduje się największa na obszarze Wigierskiego Parku Narodowego ilość zbiorników polihumusowych i tak ze znajdujących się tu dwunastu zbiorników, tworzących grupę "jezior huciańskich" siedem występuje na terenie Parku i tworzą typowe suchary.

Największym a przy tym najgłębszym i najbardziej atrakcyjnym dla większości turystów zbiornikiem parku jest jezioro Wigry. Zajmuje ono 76 % łącznej powierzchni i aż 87 % ogólnej pojemności wszystkich jezior Wigierskiego Parku Narodowego. Wigry są jeziorem bardzo niezwykłym, cechują się kilkoma parametrami, które klasyfikują je do ścisłej czołówki wśród niemalże 10 000 jezior o powierzchni ponad 1 ha które znajdują się na obszarze Polski. Pod względem wielkości (2118,2 ha) jest to jezioro na dziesiątym miejscu w Polsce, a pod względem głębokości która dochodzi do 73 m. zajmuje piąte miejsce. Jeżeli by wykluczyć z tej statystyki jeziora Tatr to Wigry pod względem głębokości były by na trzecim miejscu wśród jezior leżących na niżu Polski.

Do największych jezior Wigierskiego Parku Narodowego należą poza tym Pierty (228 ha), Jezioro Białe (100.2 ha) a także Długie Wigierskie (80,00 ha). Inne zbiorniki wodne są znacznie mniejsze o powierzchni nie przekraczającej kilku hektarów.

Prawie połowa jezior Wigierskiego Parku Narodowego jest reprezentowana przez zbiorniki harmonicznej sukcesji. Oznacza to jeziora, których ewolucji czyli "starzeniu się" towarzyszy przy tym wzrost żyzności ekosystemów. Najliczniejszą grupę bo aż 20 zbiorników stanowią praktycznie zawsze bezodpływowe, bardzo ubogie w wapń, o kwaśnym odczynie, polihumusowe jeziora dystroficzne.

Ciekawym w tej grupie jeziorem jest Wądołek - ma on największą głębokość na terenie parku wśród zbiorników polihumusowych, jednocześnie reprezentuje rzadki typ jeziora meromiktycznego, takiego które trudno miesza się i posiada bardzo wyraźne uwarstwienie termiczne i tlenowe.

Innym typem zbiorników są tzw. jeziorka. Należą do nich niewielkie zbiorniki wodne otoczone zewsząd lasem i bardzo przypominają suchary. Jednak woda w jeziorkach posiada odmienny skład chemiczny - jest bogata w wapń i charakteryzuje się podwyższoną alkalicznością.

Jeziora parku są pełne ryb, zwłaszcza takich gatunków jak: sielawa, sieja oraz troć jeziorowa. Zgodnie z klasyfikacją rybacką należą do czterech najpowszechniej wyróżnianych typów, a mianowicie są to jeziora sielawowe, leszczowe, linowo-szczupakowe i karasiowe oraz specjalnie wydzielonej dla Wigierskiego Parku Narodowego grupy jezior typ suchary. Najwięcej gatunków ryb znajduje się w Wigrach, które zasiedlone są również przez ryby które należą do tzw. fauny zimnolubnej - sielawa i sieja oraz blisko spokrewniona z nimi troć jeziorowa. W innych zbiornikach przeważają gatunki o mniejszych wymaganiach środowiskowych - płoć, lin, ukleja, leszcz, wzdręga, a towarzyszą im typowe dla wód w Polsce ryby drapieżne takie jak: okoń, szczupak a także sum.

Jeziora Wigierskiego Parku Narodowego pełnią różnorodne funkcje: edukacyjne, naukowe, ochronne oraz turystyczno-rekreacyjne.

Siedem spośród wszystkich jezior (Okrągłe, Muliczne, Długie, Białe Wigierskie, Wądołek, Wygorzele, Suchar Wielki) objęte zostały ścisłą ochroną. Do tych wód obowiązuje całkowity zakaz wstępu i wykonywania tam jakichkolwiek zabiegów i czynności, oprócz prowadzenia badań naukowych oraz monitoringu.

Do uprawiania turystyki wodnej udostępnione jest w parku 7 jezior (Wigry, Leszczewek, Mulaczysko, Pierty, Czarne k. Bryzgla, Otmułówek, Czarne k. Gawrychrudy) zajmują one łączną powierzchnię 2420 ha, czyli aż 88,5 % całkowitej powierzchni wszystkich jezior Parku. Sezon turystyczny na wodach jezior trwa od czerwca aż do końca października. Wszystkie wody Parku należą do tzw. "strefy ciszy", a oznacza to ze nie można tu stosować napędu spalinowego. Tak zwane "Zielone światło" posiadają za to różnego typu "ekologiczne" jednostki pływające jak: rowery wodne, kajaki, żaglówki, łodzie wiosłowe.

Występuje tu wiele `ścieżek edukacyjnych a ich rasy są oznakowane i w miejscach zasługujących na szczególną uwagę wyznaczone zostały przystanki z tablicami informacyjnymi.

Duża wartość przyrodnicza wigierskich jezior od dawien zwraca uwagę naukowców i organizacji odpowiedzialnych za ochronę przyrody. W roku 1920 powstała nad jeziorem Wigry stacja badawcza, określona "kolebką polskiej hydrobiologii". Wyrazem uznania przyrodniczych walorów tego jeziora było również umieszczenie go w 1975 roku przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) na liście najcenniejszych ekosystemów wodnych na świecie, oraz późniejsze (bo w 1976 roku) powołanie pierwszego w Polsce parku krajobrazowego i ostateczne objęcie obszaru najwyższą formą ochrony połączone z utworzeniem w 1989 roku Wigierskiego Parku Narodowego

Pozostałością po zlodowaceniach jakie objęły ten region są liczne jeziora o różnorodnych kształtach, powierzchniach i głębokościach. Na terenie parku znajduje się 42 jezior. Największe z nich Wigry ma 2187 ha powierzchni oraz maksymalną głębokość osiągającą 73 m które zajmuje centralną część WPN. Wszystkie jeziora przedstawiają szeroki zakres typów limnologicznych, które różnią się między sobą termiką, żyznością oraz koncentracją związków organicznych. Osobliwością pośród nich są dystroficzne jeziora śródleśne, zwane "sucharami", otoczone są one mszarem torfowcowym. Najważniejszą rzeką parku jest Czarna Hańcza, która przepływa przez jezioro Wigry i jest znanym i cenionym w kraju szlakiem kajakowym.

Sieć rzeczną Wigierskiego Parku Narodowego stanowią w większości nieduże rzeki oraz naturalne połączenia między występującymi tu w dużej liczbie jeziorami. Wigierski Park Narodowy wyróżnia się na tle innych parków w Polsce dużą liczbą i różnorodnością jezior. Przyrodnicza różnorodność jezior jest efektem ich odmiennej wielkości, ukształtowania dna, głębokości, tempa przepływu oraz innych czynników, aczkolwiek największy wpływ na liczebność i skład zamieszkujących jeziora zespołów roślinności i gatunków zwierząt ma odmienna trofia poszczególnych zbiorników.

Wzrostowi żyzności jezior sprzyja zmiana warunków środowiskowych przede wszystkim w wyniku rozwoju coraz większej liczby glonów planktonowych wówczas maleje przezroczystość wody i zachodzi szybkie pogorszenie się warunków tlenowych, przede wszystkim w głębszych warstwach wody. Konsekwencją takich zmian jest wymieranie gatunków tlenolubnych, które są typowe dla wód o niskiej żyzności, oraz zmniejszenie się różnorodności zespołów zwierząt. Większość jezior Wigierskiego Parku Narodowego stanowią zbiorniki jeszcze o niewielkiej ilości składników odżywczych, które posiadają wysoką wartość przyrodniczą. W tymże parku przeważającą liczbę jezior stanowią umiarkowanie żyzne mezoeutroficzne zbiorniki (8 z nich zajmuje 89,5 % łącznej powierzchni jezior parku) oraz średnio żyzne mezotroficzne zbiorniki (6 z nich zajmuje 8,7 % powierzchni jezior parku). Niewielka liczba jezior charakteryzuje się znaczną żyznością, które jest właściwa dla jezior eutroficznych (3 jeziora o powierzchni 47,7 ha. zajmują niecałe 2 % powierzchni jezior parku).

Największe walory przyrodnicze oraz ekologiczne mają najmniej przekształcone przez działalność człowieka jeziora mezotroficzne które charakteryzują się dużą naturalnością gatunków wodnych a także stabilnością warunków siedliskowych.

Najbardziej czystym, o najmniejszej trofii, prezentującym podtyp amezotroficzny, stanowi jezioro Białe Wigierskie. Wody jego są przejrzyste, o niebieskawej barwie - występująca w jego wodzie mała zawartość związków pokarmowych ogranicza rozwój fitoplanktonu.

Rośliny zanurzone w jeziorze Białym zdominowane są przez zespół bardzo dużych glonów, przypominających rośliny naczyniowe - krynicznika i ramieniec. Łąki podwodne utworzone są przede wszystkim z ramienicy wielkokolczastej, ramienicy przeciwstawnej, a także nie spotykanej w innych jeziorach ramienicy omszonej.

Do typowych roślin naczyniowych porastających dno należy rzadka w pozostałych wodach przesiąkra okółkowa, nieduże płaty tworzy także osoka aloesowa, rdestnica pływająca i wywłócznik.

Nieco żyźniejszymi bo należącymi do grupy b -mezotroficznych jeziorami są: Białe Pierciańskie, Długie, Czarne k. Bryzgla, Muliczne, Okrągłe. Cechują się wyższą, niż w podtypie a - mezotroficznych produkcją pierwotną - pojawiają się w nich sezonowe "zakwity" glonów planktonowych. Fitocenozy wodne prezentowane są przez dobrze wykształconą roślinność wynurzoną i zanurzoną.

W trzech b-mezotroficznych jeziorach (Długim, Mulicznym i Okrągłym) znajdują się polodowcowe, północnoatlantyckie relikty (kłoć wiechowata, ramienica krucha oraz pływacz zwyczajny).

Ichtiofaunę jezior mezotroficznych stanowią ryby właściwe dla czystych wód, w zimnych i dobrze natlenionych wodach w warstwach przydennych występuje sielawa i stynka. Duży udział ryb drapieżnych (szczupaka oraz okonia) utrzymuje liczebność zespołów ichtiofauny, przede wszystkim ryb karpiowatych, na poziomie który zapewnia im dobrą kondycję wzrostową oraz zdrowotną.

Cztery mezotroficzne jeziora - Długie, Okrągłe, Białe Wigierskie, Muliczne ze względu na swą wysoką różnorodność siedliskową, przyrodniczą, mikrosiedliskową i walory krajobrazowe objętych jest ścisłą ochroną.

Najliczniejszymi w Wigierskim Parku Narodowym są jeziora typu mezo-eutroficznego. Należy do nich osiem zbiorników, w tym największe jezioro parku - Wigry. Są one zasobne w fosfor i azot co jest przyczyną ich mniejszej przejrzystości - produkcja fitoplanktonu jest czasem wysoka, a latem dochodzi do " zakwitu" glonów.

Wśród roślinności zanurzonej w wodzie dominującymi gatunkami cieniolubnymi są rogatek sztywny, włosienicznik krążkolistny i rdestnice.

W jeziorach silniej "kwitnących" typu mezo-eutroficznego, ze względu na intensywne procesy mineralizacji materii organicznej, następuje okresowe wyczerpywanie się zapasów tlenu, przede wszystkim w przydennych, najgłębszych warstwach wody. Bardzo dobrym przykładem żyznego jeziora eutroficznego jest jezioro Leszczewek.

Efekt nadmiernej trofii jezior eutroficznych to silne kwitnienie glonów planktonowych, które utrzymują się przez większą część okresu wegetatywnego. Niezbyt przejrzysta woda, nie przepuszcza w głąb jeziora dostatecznej ilości światła słonecznego i z tego powodu roślinność wodna jest zdominowana przez przybrzeżne szuwary i rosnące na niedużej głębokości rośliny o pływających liściach - grążele żółte.

Najważniejszą rzeką Wigierskiego Parku Narodowego jest zarazem najdłuższa oraz niosąca najwięcej wody Czarna Hańcza. Obszar źródliskowy jej znajduje się za granicami Parku, w sąsiedztwie jeziora Jegliniszki. W górnym biegu Czarna Hańcza płynie przez najgłębsze jezioro w Polsce - Hańcza. Od samego źródła do ujścia do Wigier w zatoce Hańczańskiej rzeka ta charakteryzuje się znacznym spadkiem który jest typowy dla potoków górskich. Po opuszczeniu jeziora Wigry Czarna Hańcza na początku płynie jako typowa rzeka nizinna a następnie w miejscowości Wysoki Most znowu przybiera charakter właściwy dla rzek górskich.

Z dużej liczby obniżeń znajdujących się w północnej części Wigierskiego Parku Narodowego wypływa Wiatrołuża. W obszarach źródliskowych rzeka zbiera wody kilkoma odgałęzieniami, które w miejscowości Kaletnik tworzą już jeden ciek płynący w stronę południa. Na wysokości Nowej Wsi do Wiatrołuży wpływa prawobrzeżny dopływ - płynąca pośród lasów oraz bagien rzeka Maniówka. Podczas swego biegu Wiatrołuża płynie omijając różnorodne środowiska - lasy, bagna i torfowiska. Zasilają ją liczne źródła oraz wody z rowów melioracyjnych. W swym dolnym biegu przepływa przez Królówek i uchodzi do jeziora Pierty. Z tego jeziora wypływa pod nazwą Piertanka i po przepłynięciu przez Omułówek uchodzi do Zatoki Zadworze jeziora Wigry.

Do jeziora Pierty uchodzi również wiele innych, niewielkich dopływów. Z których największym jest Kamionka. `Źródła jej, nazywane w górnym biegu Szwajcarią, są w pobliżu miejscowości o identycznej nazwie. Na początku jest to dosyć płytki ciek który bardziej przypomina rów melioracyjny. W środkowym biegu Kamionka przepływa przez "jeziora huciańskie" - a po opuszczeniu ostatniego z nich jeziora Krzywego staje się ona typową małą rzeczką, która płynie pośród lasów.

Do jeziora Wigry uchodzi kilka małych, naturalnych rzeczek. Jedną z nich zwaną Dłużanką lub Bystrą odprowadzany jest nadmiar wody z kompleksu jezior Okrągłe, Muliczne i Długie. Naturalne połączenie z Wigrami posiadają również jezioro Leszczewek i Staw.

Do Czarnej Hańczy uchodzi niedużych rozmiarów, przepływająca pośród terenów podmokłych rzeka Gremzdówka. Odwadnia ona tereny położone poza obszarem Wigierskiego Parku Narodowego.

Rzeki Wigierskiego Parku Narodowego są zróżnicowane po względem warunków siedliskowych i poprzez to tworzą różnorodne środowiska przyrodnicze które są miejscem występowania ciekawych, często bardzo rzadkich organizmów wodnych. Na brzegach większości z rzek Parku występują w dużej licznie herbowe zwierzęta Wigierskiego Parku Narodowego bobry.

Bobry, w kilku przypadkach spełniają decydującą rolę środowiskotwórczą w zasięgu swych siedlisk. Wskutek ich działalności czyli zgryzania roślinności przybrzeżnej, budowania tam przegradzających rzeki, wykształcają się warunki dla rozwoju zespołu roślinności torfowiskowej i występowania zwierząt które są związane ze środowiskiem wodnym. W sezonowo zalewnych dolinach rzecznych dość licznie spotyka się płazy, bezkręgowce wodne oraz większe zwierzęta, takie jak wydry i dużo gatunków ptaków.

Doliny rzek Czarna Hańcza, Kamionka, Wiatrołuża, Maniówka do dziś zachowały swój pierwotny charakter , który decyduje o ich wartości przyrodniczej. Aby zapewnić warunki dla naturalnej sukcesji ekologicznej oraz do niezakłóconego przebiegu różnych procesów przyrodniczych niektóre części dolin tych rzek zostały objęte ochroną ścisłą.

W celu uprawiania turystyki wodnej czy wędkarstwa udostępniony jest fragment Czarnej Hańczy wypływający z jeziora Wigry. Niepowtarzalne jej walory krajobrazowe i przyrodnicze najdogodniej jest podziwiać płynąc w dół rzeki kajakiem. Mając odrobinę szczęścia można spotkać parę ciekawych zwierząt, zaobserwować zmieniający się wraz z biegiem Czarnej Hańczy krajobraz, podczas postojów poznać się z bogatymi walorami kulturowymi obszaru Puszczy Augustowskiej.

Roślinność

Na podstawie dotychczasowych badań na terenie parku stwierdzono prawie 1000 zespołów roślinności lądowej i szuwarowej, obejmujących zarówno zbiorowiska naturalne oraz półnaturalne. Powierzchniowo dominują zbiorowiska leśne. Najważniejszą rolę odgrywają bory mieszane, szczególnie liczne w południowej części terenu. Na piaszczystych jałowych glebach występuje bór sosnowy. W części północnej dominuje głownie zespół grądu, zajmujący żyźniejsze i bardziej wilgotne gleby. Na podmokłych terenach i u podnóży przyjeziornych wysepek spotyka się zespół łęgu olszowego. Do zbiorowisk typowo naturalnych należą zbiorowiska torfowe oraz dużo zespołów szuwarowych, które występują nas jeziorami. Są one podzielone na 44 zespoły. Wśród nich najważniejszymi są: trzcina pospolita, oczeret jeziorny, pałka wąskolistna, manna mielec. Zbiorowiska zaroślowe, łąkowe i murawowe są reprezentantami zbiorowisk półnaturalnych. Zróżnicowane są one na ponad 15 zbiorowisk. W dolinach rzek i w miejscowych obniżeniach występuje zbiorowisko sitowia leśnego. W miejscach cały czas wilgotnych spotyka się zespoły ostrożnia łąkowego, ostrożnia warzywnego i rdestu wężownika. Na wilgotnych obrzeżach dolin rzecznych w wielu miejscach występują bogate florystycznie zespoły łąk turzycowych i torfowisk niskich. Miejsca trudniej dostępne, a przez to słabiej użytkowane zajmują zespoły: trzęślicy modrej i situ, trzebnicy pospolitej. Na miejscach mniej wilgotnych często podsiewanych, użytkowane jako intensywne łąki kośne zespoły rajgrasu wyniosłego oraz żywice trwałej. Na stromych nasłonecznionych stokach wzniesień i na przydrożnych skarpach występują wielogatunkowe zbiorowiska kserotermiczne. Zawierają one w swoim składzie wiele rzadkich gatunków. Na nasłonecznionych przydrożach leśnych dróg wśród barów mieszanych występują dość bogate florystycznie fragmenty zbiorowisk leśnych oraz zbiorowisk wrzosu i mącznicy lekarskiej. Zbiorowiska krzewinkowe z panującym wrzosem mają pochodzenie antropogeniczne. , porastają siedliska po wycięciu borów i przyczyniają się do bielicowania gleb. Większość cennych dla flory tego terenu gatunków jest związanych z terenami podmokłymi. Poszczególne zbiorowiska roślinne mają różne areały i trwałość. Część z nich wyraźnie rozszerza swoje zasięgi , inne cały czas mają taki sam zasięg. Istnieje również grupa zagrożona wyginięciem lub zanikiem. Różne są przyczyny tego zanikania roślinności. Niektóre z nich zanikają w wyniku zmian w gospodarowaniu. Część z nich związana jest z działalnością człowieka, na przykład w pobliżu jeziora Wigry należą do tej grupy torfowiska niskie. Zmniejsza się również liczba zespołów świetlistej dąbrowy , co ma częściowo charakter antropogeniczny.

Zwierzęta

Na faunę i strukturę zoocenoz Wigierskiego Parku Narodowego wpływa wiele czynników. Poza obecnym stanem siedlisk oraz współcześnie zachodzącymi procesami biotycznymi i antropopresją duże znaczenie ma także historia gospodarowania zasobami zwierząt oraz działania podejmowane w przeszłości dla ochrony niektórych gatunków i ich biotypów. Świat zwierzęcy podobnie jak też szata roślinna jest bogaty, chociaż jeszcze jest stosunkowo mało poznany. Dotyczy to w szczególności bezkręgowców, które stanowią najliczniejszą grupę wśród zwierząt tu żyjących. Świat kręgowców prezentowany jest przez 204 gatunków ptaków, 46 gatunków ssaków, 5 gatunków gadów, 12 gatunków płazów i 32 gatunki ryb.

Dosyć dobrze są poznane duże ssaki, ze względu na łatwą ich obserwację, jak również istotne dla przyrody skutki ich występowania.

Największym przedstawicielem z rzędu drapieżnych który występuje na obszarze Parku jest wilk. Jego obecność stwierdzana jest każdego roku. Na obszarze Puszczy Augustowskiej liczba wilków szacowana jest na prawie 80 sztuk. Znacznie częściej zasiedlane są przez wilki obszary południowe Parku (teren Obrębu Maćkowa Ruda), zaś w ostatnich kilku latach nie zaobserwowano obecności wilków w położonym na północ Obrębie Wigry. Podstawową część w diecie wilków są jeleniowate oraz dziki, w pewnym stopniu to wpływa na liczebność populacji tych oto zwierząt.

Rodzinę psowatych poza wilkiem na obszarze Parku prezentują także lis oraz jenot. Lis pospolicie występuje w wielu środowiskach i to zarówno leśnych jak również polnych. Jenot zaś przywędrował na tereny ze stron wschodnich w latach pięćdziesiątych XX wieku. Jest on więc gatunkiem obcym dla polskiej fauny. Liczebność jenota jest porównywalna, czasem nawet większa niż lisa. Prowadzi on tryb życia nocny, w jego diecie oprócz pokarmu zwierzęcego znajduje się dużo pokarmu roślinnego, przede wszystkim jesienią. Najtrudniejszym okresem dla jenota są zimy i wtedy zasypiają. Jako, że jest gatunkiem obcym wywiera on niekorzystną presję na ptaki gniazdujące na ziemi oraz drobną faunę.

W ostatnich kilku latach nie obserwuje się bezpośredniej obecności rysia w Wigierskim Parku Narodowym. Ryś występuje bardzo nielicznie w regionie Puszczy Augustowskiej. Prowadzi on samotny tryb życia, areały zasiedlane przez poszczególne osobniki mają ogromne obszary (jeden osobnik zajmuje teren około 100 km2), uwzględniając przy tym skryty tryb życia gatunek Gatunek zespół organizmów o podobnej budowie, wspólnym pochodzeniu, mogących się swobodnie krzyżować, dając płodne potomstwo. W procesie specjacji powstają nowe gatunki. Gatunek jest podstawową jednostką... Czytaj dalej Słownik biologiczny ten, można przyjąć, że sezonowo występuje również na obszarze Wigierskiego Parku Narodowego.

Do rodziny łasicowatych zamieszkujących teren Parku należą: wydra, tumak, kuna leśna i domowa (kamionka), borsuk, norka amerykańska, gronostaj, łasica oraz tchórz. Więcej uwagi można tu poświęcić wydrze. Ten gatunek jeszcze do niedawna był bardzo nieliczny. Jednak ostatnio, wraz ze wzrostem terenów zalewanych wodą, a ma to związek z obecnością bobrów na tym terenie, liczebność wydr wzrosła wyraźnie.

Drugim w tej grupie gatunkiem, który jeszcze do nie tak dawna w ogóle nie występował na obszarze Parku, jest norka amerykańska. W warunkach naturalnych zamieszkuje ona Amerykę Północną. Na świecie hodowana jest ona jako bardzo cenne zwierzę na futra. Rola norek w środowisku jeszcze nie została dokładnie zbadana. Pojawienie się jej zdziczałych odmian na wolności przypisuje się na przykład spadek liczby ptactwa wodno-błotnego. Norka amerykańska osiedliła się na niszy ekologicznej zajmowanej dotychczas poprzez nie spotykaną obecnie norkę europejską.

Na obszarze Parku można zaobserwować trzy gatunki jeleniowatych. Są to łoś, jeleń i sarna. Charakterystyczne jest dla nich to, iż samce zakładają poroże, które każdego roku jest później zrzucane. Na podstawie samego wyglądu poroża nie można określić jednak wieku osobnika. Gatunki jeleniowate i dzik w skali całego kraju stanowią gatunki o znaczeniu gospodarczym.

najpotężniejszym przedstawicielem z rodziny jeleniowatych jest łoś.

Z zanikającej już populacji nadbiebrzańskiej z lat czterdziestych która składa się z zaledwie kilku osobników, dość pokaźnej introdukcji w Kampinoskim Parku Narodowym wielu łosi w pięćdziesiątych latach oraz imigracji kilkunastu osobników ze Związku Radzieckiego uformowała się populacja, która w skali całego kraju na przełomie lat siedemdziesiątych oraz osiemdziesiątych sięgnęła ok. 6 tysięcy sztuk. Współcześnie liczebność ich spadła do takiego stopnia, iż rozważa się całkowite zaniechanie pozyskiwania łosia na jakiś czas.

Na terenie Parku łosia spotyka się generalnie niezbyt często, mimo iż inwentaryzacja w 1998 roku wykazała liczbę około 30 sztuk oraz ich zagęszczenie 3,5 szt./1000ha. Na obszarze Puszczy Augustowskiej to zagęszczenie wynosiło w tym okresie 2,6 szt./1000ha. W czasie lata łoś przebywa w zespołach leśnych obfitych w torfowiska oraz bagna, często położonych nad wodami. W zimie zmienia on swoje ostoje, przenosi się do młodników sosnowych, a tam jest on sprawcą uszkodzeń drzew które polegają na obgryzaniu kory i łamaniu wierzchołków drzew.

Jeleń szlachetny na obszarze Puszczy Augustowskiej został przesiedlony w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych z terenów Olsztyna i Białegostoku. Jest to podtyp jelenia mazurskiego.

Miejscowa populacja jeleni, występująca na terenie puszczy jeszcze w czasie międzywojennym podczas wojny wyginęła.

Wśród awifauny obfitującej w gatunki na uwagę zasługują gatunki drapieżne: myszołów, bielik, orlik krzykliwy, kanie ruda i czarna oraz błotniak stawowy. Po wodach parku, prócz ogólnie występującego łabędzia niemego, kaczek, perkozów, łyski, pływają gągole, tracz nurogęś i nura czarnoszyjego.

Fauna ryb parku jest stosunkowo dobrze poznana. Na 56 gatunków ryb żyjących w wodach śródlądowych Polski w Parku stwierdzono 32 gatunki. Dominują tu: sielawa, leszcz, karaś, szczupak. W Czarnej Hańczy występuje pstrąg potokowy, okoń, słonecznica i leszcz.

Faunę zwierząt bezkręgowych stanowi około 1500 gatunków.

Niektóre gatunki zwierząt występujące na terenie parku stanowią szczególną grupę - są to gatunki pod ochroną. Należą do niej gatunki chronione, rzadkie, narażone i ginące oraz gatunki reliktowe. Gatunki chronione to gatunki podlegające ochronie prawnej na całym obszarze kraju. Na terenie parku stwierdzono występowanie 1700 gatunków zwierząt z czego 287 gatunków objętych jest ochroną prawną. Wśród fauny bezkręgowców występuje co najmniej 47 gatunków chronionych. Najwięcej gatunków chronionych jest wśród przedstawicieli owadów -44 gatunki, następnie mięczaki - 4 gatunki i 1 gatunek pierścienic. Obecnie na terenie parku zanotowano występowanie 303 gatunków kręgowców, w tym 238 chronionych. Zdecydowanym liderem w tej grupie są ptaki, a następnie ssaki. Pozostałe gatunki należą do gromady płazów, gadów i ryb. Do gatunków rzadkich, narażonych na wyginięcie zaliczono wszystkie gatunki umieszczone w "Polskiej czerwonej księdze zwierząt" i na 'Czerwonej liście ginących i zagrożonych w Polsce". Wśród zwierząt występujących na terenie Wigierskiego Parku Narodowego stwierdzono 8 gatunków reliktowych, przedstawicieli skorupików, owadów i małży. Należą do nich: Biegach Menetriesa, Skalnik arktyczny,, gmachówka koniczek.

Kultura materialna i turystyka

Znaleziska archeologiczne, najstarsze na tym terenie świadczą że człowiek zamieszkiwał te rejony już w późnym paleolicie. Świadczą o tym głównie zabytki krzemienne, które są pozostałością kultur, których przedstawiciele przywędrowali tu reniferami. Budownictwo ludowe w okolicach jeziora Wigry należy do typowych form dla całej Suwalszczyzny i Ziemi Augustowskiej. Podstawowym materiałem budowlanym na tym terenie było drewno. Stawiano z niego budynki gospodarcze, domy i ogrodzenia. Poza drewnem stosowano także glinę i kamienie. Do jednych z najciekawszych zabytków historyczno-kulturowych zaliczany jest zespół klasztorny będący pozostałością po Zakonie Kamedułów Wigierskich, działał on w latach 1667-1800. Teraz znajduje się tam Dom Pracy Twórczej Ministerstwa Kultury i Sztuki. Od roku 1920 we wsi Płociczno utworzona została stacja limnologiczna, działała ona do 1939 roku. Podstawowym walorem turystycznym parku sądowy powierzchniowe, a w szczególności unikatowy obiekt określany jako jeziora wigierskie. Ogromne znaczenie dla turystyki odgrywają również lasy.

Klimat

W klimacie w tej części kraju zaznacza się oddziaływanie niezbyt odległego Morza Bałtyckiego. Wyraźne są także wpływy kontynentalne. W porównaniu do pozostałej części Polski region ten wyróżniają surowsze warunki klimatyczne. Termiczna zima rozpoczyna się tutaj już pod koniec listopada i trwa aż cztery Cztery Liczba cztery symbolizuje wszechświat materialny, cztery pory roku, cztery strony świata, cztery kwadry księżyca, cztery wiatry, cztery wieki ludzkości, cztery rzeki Hadesu, cztery konie Apokalipsy,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich miesiące. Przedwiośnie jest w rejonie parku krótkie. Kontynentalizm klimatu tego obszaru zaznacza się szybkim wzrostem średniej dobowej temperatury wiosną. Termiczne lato kończy się w ostatniej dekadzie sierpnia. Jesień trwa tylko dwa miesiące, wówczas średnia temperatura powietrza maleje do około 6,0 0C.Jesienią spadek temperatury jest szybszy.. Średnia temperatura miesięczna powietrza waha się w granicy od -6,7 do -2,7 0C. Surowość warunków klimatycznych przejawia się także w dość licznym występowaniu tu dni mroźnych kiedy to temperatura maksymalna powietrza spada poniżej zera stopnia Celsjusza. Tych dni jest średnio około 70, kiedy na przykład w środkowej Polsce - około 40. Pierwsze jesienne przymrozki obserwuje się już pod koniec września, wiosną natomiast mogą jeszcze występować do połowy maja. Długość okresu bezprzymrozkowego jest na terenie Parku krótsza o prawie 30 dni, niż w Polsce środkowej. Średnia temperatura miesięczna powietrza wiosną wynosi około 5,0 0C - w kwietniu, natomiast około 16,0 0C - w czerwcu. Dzięki wpływom kontynentu lato rozpoczyna się jednak niewiele później, niż w centrum Polski. Zaczyna się już około 15 czerwca i trwa aż do końca sierpnia. Miesięczna temperatura powietrza wynosi wówczas 16-18 0C. W wieloleciu 1971- 1996 średnia temperatura roczna powietrza atmosferycznego wyniosła 5,3 0C.

Wcześniej zaczynające się chłodniejsze pory roku oraz późne ich zakończenie wywiera wpływ na długość trwania okresu wegetacyjnego (czyli takiego kiedy średnia dobowa temperatura powietrza wynosi co najmniej 5,0 0C). Rozpoczyna się on tutaj przeciętnie w połowie kwietnia, kończy natomiast w początkach trzeciej dekady października, zatem trwa około 190 dni. Stanowi to o ponad miesiąc krócej, w porównaniu do innych obszarów Polski np. Niziny Śląskiej. Wielkość opadów atmosferycznych kształtowana jest przez poziome przemieszczanie się mas powietrza (głównie polarnego morskiego, z kierunku zachodniego) oraz ukształtowanie terenu okolic Wigierskiego Parku Narodowego. Opady atmosferyczne są przynoszone na ten obszar głównie przez masy powietrza polarnego. Średnie roczne sumy opadów na terenie Wigierskiego Parku Narodowego są mniejsze niż 600 mm. W najbogatszych w opady miesiącach (czyli lipiec i sierpień) średnie suma opadów przekracza 70- 80mm, w najuboższych zaś (styczeń - marzec) poniżej 30 mm. Rejon parku jest zaliczany do obszarów częstego występowania burz. Średnia liczba dni z burzą przekracza tu 20. Wydłużony okres niskiej temperatury powietrza powoduje, że znaczna część opadów atmosferycznych spada tu w postaci śniegu. Dłuższy jest także czas zalegania pokrywy śnieżnej. Utrzymuje się ona bowiem w tym rejonie około 100 dni. Osłonięcie tego terenu od północy i północnego zachodu przez wyższe Wzgórza Szeskie powoduje, że powstaje tu tzw. cień opadowy, zmniejszający wielkość opadów atmosferycznych. W przeciętnym roku opady z okresu letniego stanowią 63% sumy opadów rocznych, a w poszczególnych latach ich udział waha się od 46 do 81%. W ciągu roku średnio występują 163 dni z opadem powyżej 0,1 mm. Największa ich liczba przypada na zimę, a w ciepłej porze roku jest ich mniej, co oznacz, że opady są wtedy obfitsze i mają często charakter burzowy. Opady nawalne - powyżej 10,0 mm, występują 14 dni w roku, przeważnie latem od czerwca do września. Rejon Parku zaliczany jest do obszarów o znacznej częstości występowania burz. Obserwuje się tu w ciągu roku ponad 20 dni z burzą, w większości przypadków w okresie trzech miesięcy letnich.

Wraz z deszczem do gleby dostają się wody opadowe, często silnie zakwaszone oraz wzbogacone w mineralne składniki. W przeciągu ostatnich kilkunastu lat odczyn (czyli tak zwane pH) opadów atmosferycznych na obszarze Parku był w granicach od 2,62 do 6,97, z tego najniższe wartości odczynu zanotowano w półroczach zimowych. Powodem znacznie niższych wartości pH podczas zimy były najprawdopodobniej podwyższone ilości siarczanów w powietrzu oraz innych związków powodujących zakwaszenie, uwalniających się podczas procesów spalania paliw służących celom grzewczym.

Duża część występujących tutaj opadów atmosferycznych pojawia się w postaci stałej czyli śniegu. Pierwsze pokrywy śnieżne można zaobserwować na obszarze Parku w przedostatniej dekadzie listopada, natomiast jej zanik przypada średnio na pierwsze dni kwietnia. A zatem utrzymuje się ona tu przez około 130 dni, czyli o ponad jeden miesiąc dłużej, w porównaniu do centrum Polski. Pokrywa śnieżna jest bardzo ważnym czynnikiem klimatotwórczym, gdyż odgrywa znaczną rolę w bilansie radiacyjnym oraz w stosunkach wilgotnościowych gleby i przylegającej do niej warstwy powietrza atmosferycznego. Dzięki bardzo nikłej zdolności do przewodzenia ciepła pokrywa śnieżna chroni przed przemarznięciem warstwy gleby, na której ona zalega, podczas roztopów jest źródłem dużych ilości wody. Roślinność, przede wszystkim zwarte kompleksy leśne, tworzą ważny czynnik, który modyfikuje warunki klimatyczne - m.in. łagodzi dobową i roczną amplitudę temperatury powietrza. Zwarta i zbita warstwa koron drzewa w trakcie dnia zatrzymuje dopływ promieniowania słonecznego docierającego do powierzchni ziemi, a podczas nocy spowalnia wypromieniowanie tego ciepła. Podczas dnia w lesie są niższe temperatury w porównaniu do terenów otwartych, natomiast w nocy jest odwrócona sytuacja czyli cieplej jest w lesie, niż na terenach otwartych.

Roślinność znacznie utrudnia przy tym wymianę powietrza. Powoduje zmniejszenie prędkości wiatru, przy powierzchni gruntu ruch powietrza niemalże zanika, wpływa to na wzrost wilgoci w powietrzu w głębi lasów. Czynniki te oraz warunki promieniowania sprawiają, iż parowanie rzeczywiste z terenów i zbiorników wodnych w środku lasu jest znacznie niższe, w porównaniu do terenów otwartych. Ogólne straty wody w kompleksach leśnych są jednak zdecydowanie większe biorąc pod uwagę dodatkowo ewapotranspirację, czyli parowanie wody z powierzchni roślin. Ponad to korony drzew mają zdolność do zatrzymywania znacznej części opadów atmosferycznych, w szczególności tych o nie dużym natężeniu (mżawka). W miejscach, na których jest przewaga drzew liściastych dociera znacznie więcej wody z opadów atmosferycznych do przypowierzchniowej warstwy gruntu, zaś na terenach, gdzie przeważają drzewa iglaste - dociera mniej wody opadowej. Obliczono, iż, ilość wody z opadów atmosferycznych, która dotrze do samego dna lasu stanowi od kilku do kilkunastu procent całej ilości, jaka spadła na przyległe obszary otwarte.

Woda z opadów atmosferycznych, której udało się przedostać do gleby poprzez gęstą warstwę jaką są korony drzew (jest to tak zwany opad podkoronowy oraz spływ wody po pniu drzewa) ulega znacznemu przekształceniu pod względem fizyko-chemicznym. Wzrasta kwasowość takiej wody oraz wartość kondensacji czyli przewodnictwa elektrycznego - który jest miarą łącznej zawartości składników jonowych. Kilkakrotnie wzrastają stężenia różnych substancji, które są wymywane z powierzchni kory drzew i liści.

Wartości kulturowe na terenie WPN

Wigierski Park Narodowy jest to obszar bardzo interesujący biorąc pod uwagę dobrze zachowane walory środowiska przyrodniczego. Wspomnieć także należy o występujących tutaj obiektach i układach przestrzennych składających się na tak zwany krajobraz kulturowy. Warto podkreślić, iż omawiany tu obszar jest jedynie fragmentem znacznie większej przestrzeni mającej określoną tożsamość oraz specyfikę kulturową.

Najstarsze znaleziska archeologiczne na terenie Wigierskiego Parku Narodowego datowane są na okres późnego paleolitu (czyli inaczej jest to schyłek starszej epoki kamienia) mają zatem olbrzymią historię. Są to zabytki z krzemienia, które są pozostałością po osadnictwie dawnych kultur zwanych też "liściakowymi", ich ludność przybyła na te obszary wraz z przemieszczającymi się w tamtym czasie w kierunku północy stadami reniferów. Nazwa tego kręgu kulturowego wywodzi się od liściaka - był to krzemienny grot strzały, głównej formy narzędzia. Obywatele kultur "liściakowych", ze względu na gospodarcze uzależnieni swojego bytowania od stad tych zwierząt (reniferów), które wędrowały za nieustająco przesuwającym się pasem tundry, była zmuszona prowadzić tryb życia koczowniczy . Jedno czy też kilku szałasowe obozowiska ludność ta zakładała na wysokich i piaszczystych brzegach jezior czy też rzek. Prócz polowania na renifery, pożywienie ich stanowiły zdobycze pochodzące z rybołówstwa i zbieractwa dziko rosnącej roślinności. Narzędzia wykonywali oni z kamienia i krzemienia ale także z materiałów organicznych czyli: kości, drewna i rogów.

W pobliżu jeziora Wigry odkryto osadnictwo dwóch różnych kultur późnopaleolitycznych pochodzących z kręgu "liściakowego": perstuńskiej i świderskiej. Na ślady obozowisk tych kultur natrafiono w Krzywym, Burdyniszkach, Maćkowej Rudzie oraz Piertaniach.

Koniec epoki lodowej, czyli około 8 300 p.n.e, a wraz z nim postępujące ocieplania się klimatu, które powodowało przesunięcie się obszaru tundry na północ położyło ostateczny kres pobytowi plemion późnopaleolitycznych na Suwalszczyźnie. Ze stadami reniferów powędrowały one na obszary dzisiejszych państw Litwy, Estonii i Łotwy. Jedynie nieliczne grupy zostały na miejscu, i zaadaptowały się do ulegających zmianie warunków środowiska przyrodniczego. Nazywane są one kulturą postświderską. Zmiana zbiorowisk roślinnych (las iglasty, następnie las mieszany) oraz składu gatunkowego szaty roślinnej z tundrowej na leśną przyczyniły się do daleko idących reperkusji w dziejach tamtejszych grup ludzkich. Zaadoptowanie się do nowych warunków uwidoczniło się w miniaturyzacji narzędzi krzemiennych oraz poprzez zmiany w proporcjach pomiędzy poszczególnymi elementami gospodarki. Większego znaczenia nabierać zaczęło zbieractwo i rybołówstwo. Dość intensywna eksploatacja środowiska przyrodniczego w pasie pojezierzy umożliwiła zmianę trybu życia na częściowo osiadły oraz spowodowała znaczący wzrost demograficzny Demograficzny dotyczący demografii, rozwoju populacji ludzkich; wyż d. - okres, w którym urodziło się procentowo więcej dzieci niż w innych latach; niż d. - okres, w którym urodziło się procentowo mniej dzieci... Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych widoczny również na obszarze Wigierskiego Parku Narodowego. Kiedy rozpoczęła się epoka Epoka okres stanowiący jeden z etapów dziejowych, w chronologii początek ery. W języku greckim słowo to oznacza punkt rozpoczynający rachunek lat. Obecnie termin ten ma kilka znaczeń. W historii oznacza... Czytaj dalej Słownik historyczny mezolitu - środkowa epoka kamienia, przypadająca na okres połowę 8 tysiąclecia p.n.e. na obszar wokół jeziora Wigry docierały z północnego-wschodu plemiona mezolityczne, które zalicza się do kundajskiego kręgu kulturowego. Obozowiska kultury kundajskiej odkryte zostały w Burdyniszkach i Sobolewie, kultury Kudłajewka w Burydniszkach. Obozowiska datowane ogólnie na mezolit zarejestrowano w Cimochowiźnie, Czerwonym Folwarku, Maćkowej Rudzie, Magdalenowie, Rosochatym Rogu, Starym Folwarku i Wigrach.

Mezolityczny model osadnictwa ki gospodarki przetrwał na tym obszarze bardzo długo. Pozostała część polskich ziem już w połowie 5 tysiąclecia p.n.e. została skolonizowana przez plemiona kultur wstęgowych, prowadzących tryb życia osiadły, uprawiały one rolę, udomowiły kilka zwierząt, wytwarzały naczyniową ceramikę, używały gładzonych narzędzi krzemiennych oraz prostego warsztatu do tkania czyli funkcjonowały na nieco wyższym-neolitycznym stopniu rozwoju. Zasiedlające Suwalszczyznę plemiona kultur obszarów leśnej Europy północno-wschodniej nazywane także paraneolitycznymi zaczęły stosować neolityczne zdobycze od początku 4 tysiąclecia p.n.e. (były to wyrób ceramiki oraz gładzenie narzędzi z krzemienia) ale dopiero w połowie 3 tysiąclecia p.n.e. stały się one społeczeństwami w pełni neolitycznymi przejmując hodowlę i uprawę roli.

W okolicy jeziora Wigry odkryte zostały również ślady osadnictwa neolitycznych kultur klasycznych: kultury amfor kulistych i kultury ceramiki sznurowej.

W epoce brązu (ok. 1800-550 p.n.e.) obszar ten zamieszkiwany był przez ludność o tradycjach kultur paraneolitycznych oraz ceramiki sznurowej. Niewielka liczba znalezisk które są datowane na tenże okres wskazuje na bardzo słabe zaludnienie, natomiast charakter odkrytych tu znalezisk (przede wszystkim są to zabytki krzemienne) o ich zapóźnieniu cywilizacyjnym.

Poważny zwrot w historii ziem północno-wschodniej części Polski nastąpił w połowie VI wieku p.n.e. (czyli około 550 r. p.n.e. - był to początek wczesnej epoki żelaza), wtedy to dotarły tutaj z dorzecza Dniepru grupy ludności bałtyjskiej. Środkiem ich osadnictwa stały się Mazury a najbardziej typowymi cechami kultury nazywanej kulturą kurhanów zachodniobałtyjskich były: osiedla obronne które powstawały na naturalnych wzgórzach, rusztowe nawodne osiedla, a także podkurhanowy obrządek pogrzebowy, w którym palono ciało. Drugie, również duże skupisko osadnicze o innych cechach kulturowych (kultura ceramiki kreskowanej), charakterystycznym dla niego jest występowanie osiedli obronnych oraz ozdabianie naczyń kreskowaniem (sztrychowaniem), powstało w dorzeczu Wilii a także środkowego i górnego Niemna. Suwalszczyzna położona w pierwszej fazie w strefie pustki osadniczej odgraniczającej oba centra kultur, od przełomu IV i III wieku p.n.e. zaczynała być zasiedlana przez ludzi. Wówczas powstało i funkcjonowało przez wiele wieków, skupisko osadnicze w pobliżu Żubronajć (osiedla obronne oraz parę osad) o mieszanych (mazursko-nadniemeńskich) cechach kulturowych. W jeziorze Pierty odnotowano istnienie nawodnego osiedla natomiast na wyspie Ordów- najprawdopodobniej istniało wysoczyznowe osiedle obronne.

Pierwsze wieki po przełomie er to kolejny bardzo istotny okres w dziejach tych ziem. Plemiona zachodniobałtyjskie zamieszkujące Suwalszczyznę, podobnie jak większość ludów tzw. "barbaricum", znalazły się pod ekonomicznym wpływem Imperium Rzymskiego (stąd nazwa - okres rzymski). Od końca II wieku n.e. datuje się istnienie silnego centrum osadniczego na północ od Suwałk. W Osinkach powstaje duża osada, składająca się z kilkunastu zagród, której mieszkańcy zajmowali się uprawą zbóż, hodowlą zwierząt, produkcją żelaza i tkactwem, a swych zmarłych grzebali na cmentarzysku w Szwajcarii. Cmentarzysko w Szwajcarii użytkowane od końca II do początku V wieku n.e. dostarczyło wielu dowodów zamożności społeczności zamieszkującej dorzecze Dorzecze obszar, na którym wody powierzchniowe spływają do określonej rzeki i jej dopływów. Granice między dorzeczami wyznacza dział wodny.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
Czarnej Hańczy w tym czasie. Oprócz powszechnych wówczas ciałopalnych i szkieletowych grobów kurhanowych wyposażanych w broń, ozdoby i przedmioty codziennego użytku, odkryto tu tzw. "groby książęce" zawierające przedmioty luksusowe, niekiedy importowane z prowincji rzymskich.

Pod wpływem centrum Osinki-Szwajcaria znajdowały się niewątpliwie tereny wokół Wigier. Stosunkowo liczne osady i ślady osadnictwa z tego okresu znaleziono m.in. w Czerwonym, Burdyniszkach, Piertaniach i Leszczewku.

Z następnego okresu - okresu wędrówek ludów (V-VII w. n.e.) brak jest śladów osadnictwa z terenu WPN. Na Suwalszczyźnie charakteryzuje się on zakładaniem nowych cmentarzysk i ogólnym zubożeniem społeczeństw tam zamieszkujących, najbardziej widocznym w skromnym wyposażaniu grobów.

We wczesnym średniowieczu (VII-XIII wiek) tereny od dorzecza górnej Szeszupy po Biebrzę i od środkowego Niemna po Wielkie Jeziora Mazurskie zamieszkiwali Jaćwingowie - jedno z plemion zachodniobałtyjskich. W obszarze górnego dorzecza Czarnej Hańczy lokalizuje się na podstawie danych zawartych w źródłach pisanych terytorium plemienne Jaćwieży tzw. Właściwej. Na Górze Zamkowej w Szurpiłach umieszcza się centrum Kresmen (Kresimy) jednej z włości, na jakie dzieliła się pod względem administracyjnym Jaćwież. Tereny dzisiejszego WPN podlegały prawdopodobnie pod wymienione centrum administracyjne. Duża liczba osad wczesnośredniowiecznych odkrytych na omawianym obszarze, m.in. w Kleszczewie, Leszczewku, Czerwonym Folwarku, Cimochowiźnie, Burdyniszkach, Wigrach i na wyspie Kamień świadczy o intensywnym osadnictwie w tym okresie.

Niewiele wiemy na temat obrządku pogrzebowego wczesnośredniowiecznych Jaćwingów, głownie z powodu braku znalezisk grobowych. Tym cenniejsze stają się wyniki badań wykopaliskowych przeprowadzonych w końcu lat osiemdziesiątych w Burdyniszkach, podczas których odkryto ślady po cmentarzysku warstwowym, gdzie spalone szczątki zmarłych wraz z wyposażeniem rozsypywano po powierzchni ziemi.

Sprowadzenie do Polski Zakonu Krzyżackiego w 1226 roku stanowiło początek kresu niezależnego bytu plemion jaćwieskich. Z żelazną konsekwencją, przy wydatnej pomocy ościennych władców, rycerze zakonni podbijali kolejne ziemie. Pomimo znakomitej znajomości sztuki fortyfikacyjnej, podkreślanej nawet w zapiskach nieprzychylnych im kronikarzy krzyżackich, waleczności i wybitnych zdolności militarnych ostatniego plemiennego przywódcy Skomanda, w 1283 roku opór Jaćwieży został złamany. Ocalałe z pożogi wojennej niedobitki przesiedlono w głąb terenów pruskich; części z nich udało się uciec na pograniczne obszaru Mazowsza, Rusi i Litwy; pozostali skryli się w bezkresnych lasach. Jak pisze krzyżacki kronikarz Piotr z Dusburga: "I ziemia jaćwieska pozostała opustoszała".

Tradycyjne budownictwo ludowe okolic jeziora Wigry zalicza się do typowych form dla całego Pojezierza Suwalsko-Augustowskiego. Charakterystyczne dla niego jest różnorodne rozplanowanie budynków, zróżnicowanie funkcjonalne, konstrukcyjne, materiałowe oraz bogactwo detali zdobniczych. Można w nim zauważyć także wpływ budownictwa wiejskiego z obszarów sąsiednich czyli Litwy i Mazur (rozplanowanie domów, zdobnictwo, konstrukcje).

Podstawowym materiałem, jakiego używano do budowania było na tym obszarze drewno Drewno ksylem - tkanka roślinna przewodząca na duże odległości wodę z solami mineralnymi. ksylem. Potocznie drewnem określa się ksylem wtórny, czyli twardą, zwartą tkankę stanowiącą wnętrze drzew... Czytaj dalej Słownik biologiczny z drzew iglastych. Budowano z niego niemal całe zagrody wiejskie czyli domy, wszelkiego rodzaju zabudowy gospodarcze oraz ogrodzenia. Oprócz drewna używano innych miejscowych surowców: kamieni i gliny. Budowano z nich nie tylko fundamenty ale i całe konstrukcje ścian w budynkach gospodarczych. Sporadycznie z gliny wznoszono również domy w najuboższych gospodarstwach, np. w Rosochatym Rogu.

Podstawową a przy tym najstarszą konstrukcją ścian w lokalnym budownictwie drewnianym była konstrukcja wieńcowa, która powstawała z poziomo ułożonych oraz długich belek połączonych w rogach na obłap (starszy sposób) lub też na rybi ogon (późniejszy sposób). W latach późniejszych (od końca XIX wieku) zaczęto stosować także konstrukcję sumikowo-łątkową, która złożona była z pionowych słupów które łączyły poziomo poukładane belki. Stosowano ją również powszechnie przy robieniu otworów okiennych oraz drzwiowych w chałupach, a także podczas wznoszenia ścian budynków gospodarczych. Stosunkowo najmłodszą konstrukcją drewnianych ścian było tworzenie konstrukcji szkieletowych złożonych z pionowych słupów oraz ukośnych belek, z zewnątrz oszalowana była ona deskami. Najczęściej w takiej konstrukcji budowane były stodoły i szopy.

Dominującą formą jeśli chodzi o dachy w wiejskim budownictwie ludowym na tych terenach były dachy dwuspadowe o konstrukcji drewnianej krokwiowo-jętkowej, pokryte najczęściej słomą lub drewnianymi wiórami. Po zakończeniu drugiej wojny światowej tradycyjne materiały służące do pokrycia zastąpiono blachą oraz eternitem.

Najważniejszym wśród obiektów w tradycyjnych budownictwie wiejskim był budynek mieszkalny czyli tak zwana chałupa. Znajdujące się na obszarze Pojezierza Suwalskiego chałupy należą do tzw. form szerokofrontowych i w zależności od usytuowania ich drzwi wejściowych dzielą się na asymetryczne (mające wejście w pobliżu jednego z narożników ściany frontowej) oraz na symetryczne (mające wejście pośrodku ściany frontowej). Na obszarze Wigierskiego Parku Narodowego przodują wzniesione najczęściej w okresie międzywojennym chałupy asymetryczne, które posiadają kilka podstawowych wariantów rozplanowania izb.

Podstawowy plan wnętrza zawierał narożnie usytuowaną sień z drzwiami wejściowymi, dużą izbę, kuchnię lub komorę i alkierz. Wnętrze budynku podzielone było dwiema prostopadłymi ścianami. W miejscu przecięcia się ścian wewnętrznych, czyli mniej więcej na środku, umiejscowiony był komin, trzon kuchenny z tak zwaną "kapą", piec do pieczenia chleba i murki ogrzewcze, zastąpione później piecami. Dawniej wykonywano te urządzenia z cegieł polepionych gliną, w późniejszych latach - z kafli. Znajdujące się do dziś na obszarze Parku domy asymetryczne przeważnie mają bardziej rozbudowane układy wnętrz. Zostały one podzielone na dwie grupy: pierwszą z nich są domy posiadające jedno wejściem i dobudowaną sień zewnętrzną, drugą grupę stanowią domy mające dwa wejściami prowadzące przez sień zewnętrzną (od strony podwórza) i wewnętrzną (od frontu budynku).

Drugi typ domu - chałupy o symetrycznym układzie wnętrz zachowane są nielicznie i najczęściej pochodzą z okresu drugiej połowy XIX wieku. Występują jednak poza granicami Parku w bezpośrednim jego sąsiedztwie, czyli w tak zwanej otulinie.

Występujące w każdej zagrodzie wiejskiej budynki gospodarcze posiadają charakterystyczne dla siebie stosunkowo proste układy wnętrz. Stodoły są tylko szerokofrontowe to znaczy, że wjazd oraz wyjazd znajdują się w ścianie wzdłużnej. Na środku znajduje się klepisko, a po bokach sąsieki. Nie ma wątpliwości, że najciekawszą (posiadającą konstrukcję wieńcową na obłap) jest stodoła nr 3 znajdująca się w Kleszczewie, która pochodzi z początku wieku XX.

Pośród budynków inwentarskich (do których zalicza się chlewy, stajnie, obory) przeważają wspólne wszystkich zwierząt hodowlanych budynki mające kilka pomieszczeń z oddzielnymi wejściami. W niewielkiej liczbie zachowane na tym obszarze spichlerze należą do podstawowych dwóch typów: szerokofrontowych (mające swe wejście w ścianie wzdłużnej) i wąskofrontowych (mające swe wejście w ścianie szczytowej). Wnętrza takich budynków posiadają jedną komorę.

W tradycyjnym budownictwie ludowym zabiegi upiększające wykonywano przede wszystkim na budynkach mieszkalnych. W dziewiętnastowiecznych chałupach ozdabianie budynku polegało zazwyczaj na bieleniu ścian zewnętrznych wapnem, pokrywaniu ozdobnym szalunkiem drzwi wejściowych, profilowaniu końcówek belek stropowych i wycinaniu w wiatrownicach specjalnych ozdób, na przykład rogów, łbów końskich itp.

Po zakończeniu pierwszej wojny światowej zdobnictwo stało się znacznie bogatsze i objęło niemal cały budynek. Ściany zewnętrzne zaczęto szalować deskami i malować farbami olejnymi w przeróżnych barwach. Węgły obijano deskami pionowymi i zdobiono motywami roślinnymi i geometrycznymi. Szczyty dachów upiększano szalunkami z desek poukładanych w różne wzory: kwadratu, jodły, rombu, pajęczyny czy też słońca. Nad otworami okiennymi bardzo często umieszczano ażurowe dekoracje - były to tak zwane nadokienniki o bogatej gamie wzorów zoomorficznych, geometrycznych i roślinnych. W niektórych domach okna posiadały ozdobne płycinowe okiennice. Bardzo efektownie ozdabiano także drzwi wejściowe do budynku. W drzwiach szalowanych stosowano przeróżny układ szalunku (wzór rombu, jodły). W drzwiach płycinowych pola wewnętrzne, czyli płyciny, były frezowane, a całość ozdabiano profilowanymi gzymsikami oraz listwami.

Charakterystycznym elementem domów były też często bogato zdobione ażurowym detalem, ganki i werandy, które ustawiano od frontu budynku przed reprezentacyjnym wejściem.

Specyficznym rodzajem budynków na tym terenie były łaźnie we wsiach staroobrzędowców, tzw. banie. Były to niewielkie drewniane budynki stawiane nad zbiornikami wodnymi. Obecnie zachowało się ich kilka, np. w Budzie Ruskiej, Maćkowej Rudzie, Jeziorkach.

Na wstępie należy zaznaczyć, że w tradycyjnym modelu samowystarczalnej gospodarki wiejskiej bardzo powszechna była umiejętność obróbki drewna - wyrób drewnianych naczyń dłubanych, w pewnym zakresie ciesielstwo, a nawet stolarstwo; plecionkarstwa - wyrób naczyń ze słomy, wikliny. Wyrobem takich przedmiotów, przede wszystkim na własne potrzeby, zajmowało się wielu gospodarzy. Niemniej jednak w niektórych wsiach na tym terenie istniały wyspecjalizowane warsztaty trudniące się produkcją i sprzedażą, bądź świadczący inne usługi rzemieślnicze. Na przykład w Wysokim Moście w okresie międzywojennym kilku gospodarzy zajmowało się wyrobem drewnianych naczyń dłubanych ("kopańki", "kadłubki"). W Krzywym, jeszcze w latach sześćdziesiątych, wyrabiano z wikliny różnego rodzaju kosze oraz drewniane łyżki.

W okresie międzywojennym (w latach dwudziestych) dekoracyjne wykończenia elewacji domów (szalunki, nadokienniki, drzwi) wykonywali m.in. niektórzy staroobrzędowcy z Budy Ruskiej, których ceniono za wysokie umiejętności stolarskie.

Z innych rzemiosł związanych z obróbką drewna warto wymienić bednarstwo, którym jeszcze nie dawno (w latach osiemdziesiątych) zajmował się jeden z gospodarzy w Kruszniku. Bardzo powszechną umiejętnością, traktowaną raczej jako zajęcie dodatkowe niż rzemiosło, było tradycyjne tkactwo ludowe, którym zajmowały się kobiety w wielu wsiach. Tkactwo występowało dość powszechnie jeszcze po 1945 roku. Obecnie praktycznie nie istnieje. Nie istnieją też inne, znane na tym terenie lub w jego sąsiedztwie, rzemiosła: kowalstwo i garncarstwo. Wiadomo na przykład, że w okresie międzywojennym istniał w Maćkowej Rudzie warsztat kowalski. Wspomina o nim w swej książce opisującej spływ kajakiem po Czarnej Hańczy Wanda Miłaszewska .

Poza Parkiem, ale w jego najbliższym sąsiedztwie, w Studzianym Lesie istniał do około 1955 roku znany w okolicy ośrodek garncarski. Słynął m.in. z wyrobu niespotykanych gdzie indziej owalnych naczyń - "łachaniek", wyrabianych w dość archaicznej technologii bez użycia koła garncarskiego. Do najbardziej znanych garncarzy należała tu rodzina Jurgielewiczów. Tradycyjne zwyczaje i obrzędy ludowe na terenie Suwalszczyzny zanikły zupełnie lub zatraciły swój pierwotny sens i funkcję po II wojnie światowej. Proces zaniku był dość długotrwały i przebiegał z różnym nasileniem w zależności od terenu i stopnia przywiązania do tradycji. Niektóre zjawiska traciły swoją powszechność już w okresie międzywojennym, inne były spotykane jeszcze w latach 60 - tych i 70 - tych XX wieku, ale w ograniczonym zakresie. Ich miejsce zajmowały nowe wzory napływające z zewnątrz. Do głównych przyczyn powodujących zmianę zachowań należały niewątpliwie przemiany społeczno-gospodarcze zachodzące w okresie powojennym (m.in. przekształcanie się chłopskiej gospodarki samowystarczalnej w gospodarkę towarową i związany z tym nowy podział pracy, czas wolny itd.) oraz stale rosnące oddziaływanie mediów prowadzące do przejmowania miejskich wzorców i tym samym do unifikacji kulturowej.

Przeprowadzone w latach 60 - tych i 70 - tych etnograficzne badania terenowe w powiatach sejneńskim, suwalskim i augustowskim pozwoliły stwierdzić niewielkie zróżnicowanie Suwalszczyzny pod względem występowania w przeszłości tradycyjnych zwyczajów dorocznych, rodzinnych, gospodarczych in. na wsi. Pewne różnice zaznaczyły się jedynie w nazewnictwie lub stopniu ich żywotności. W tym miejscu należy wyjaśnić, iż przedstawiona niżej krótka charakterystyka Charakterystyka zestawienie cech charakterystycznych osoby lub rzeczy, analiza, interpretacja, oddanie (w dziele naukowym, artystycznym) cech zewnętrznych i wewnętrznych osoby, postaci literackiej, zjawiska itp.
...
Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych
ważniejszych zwyczajów i związanej z nimi plastyki obrzędowej dotyczy wyłącznie ludności polskiej wyznania katolickiego na obszarze Suwalszczyzny, a tym samym i Wigierskiego Parku Narodowego. Pominięta jest kwestia staroobrzędowców i ich zwyczajów, ponieważ nie przeprowadzono dotychczas dokładniejszych badań nad tymi zagadnieniami.(Ambrosiewicz M., 2001).

Literatura:

Richling A., Solon J. "Struktura i funkcjonowanie Wigierskiego Parku Narodowego".