Dodaj do listy

Charakterystyka prekambru

Prekambr był jednym z okresów, występujących w dziejach Ziemi. Objął on dwa eony- archaik Archaik tabela stratygraficzna
Czytaj dalej Słownik geograficzny
oraz proterozoik. Chronologicznie poprzedzał on okres kambryjski. Rozpoczął się wtedy, gdy powstawała pierwsza skorupa ziemska, natomiast zakończył przed 545 milionami laty. Jego czasokres zajmuje więc 85% spośród całej historii naszego globu.

POWSTAWANIE SKORUPY ZIEMSKIEJ

Początkowo, gdy rozpoczynał się prekambr, ziemię pokrywała pierwotna skorupa ziemska. Charakteryzowała się ona niedużą grubością- było to tylko kilka centymetrów. Składała się ona wyłącznie ze skał zasadowych oraz skał ultrazasadowych. Ze względu na to, że była cienka, była także bardzo niestabilna, ponieważ poddawana była ciągłemu procesowi przetapiania, a jej powierzchnię pokrywały plamy lawy, która się tu wytwarzała. Następnie niszczona była pierwotna skorupa, czyli składające się na jej budowę skały ustępowały osadowym skałom okruchowym, co doprowadziło do powstania hydrosfery.

Skały okruchowe przetapiane były i przeobrażane, co prowadziło do utworzenia się pierwszych segmentów sialicznych (czyli mikrokontynentów). Powstały w tym okresie najstarsze, znajdujące się obecnie na Ziemi skały, których wiek wynosi około 4 miliardów lat.

W dalszym okresie- od 3,5 do 2,7 miliarda lat temu, skorupa sialityczna stale powiększała się, następnie ulegała podziałowi na segmenty kontynentalne oraz oceaniczne. Do tych pierwszych przyrastały młodsze fragmenty do istniejących już jąder kontynentów.

Ruchy płyt litosferycznych powodowały przemieszczanie się bloków kontynentalnych, które z końcem okresu prekambru uległy połączeniu na pewien niedługi okres czasu, tworząc superkontynent Pangeę.

POWSTANIE ŚWIATA ORGANICZNEGO

Tworzące się w zbiornikach wodnych życie powstało dzięki ewolucji materii, tworzącej pierwotną skorupę ziemską, a także hydrosferę oraz atmosferę. Towarzyszące temu ogromne różnorodne źródła energii, jak na przykład pochodzącego z wnętrza Ziemi ciepła, a także wyładowań atmosferycznych czy też promieniowania kosmicznego przyspieszały ten proces. Ostatnimi czasy spekuluje się nawet, że podstawowe, prymitywne formy życia mogły istnieć w stałych cząsteczkach materii, takich jak asteroidy czy meteoryty.

Najdawniejsze ślady form życia zachowane do dzisiejszych czasów w postaci skamieniałości są najczęściej pojedynczymi komórkami, które utożsamiane są z sinicami i bakteriami. W czasie prekambru przyjmowały one różnorodne formy. Część z nich posiadała zdolność tworzenia wapiennych struktur, przybierających postać słupów oraz mat, posiadających warstewki przyrostów. Takie struktury nazywane były stromatolitami i licznie występowały w okresie prekambru.

W okresie przypadającym na około 1,5 miliarda lat temu wytworzyły się pierwsze organizmy, posiadające komórki złożone z jądra oraz organelli. Przyjmowały kształt kulisty, a na ich powierzchni często wytwarzały się wyrostki, nazywane były akritarchami.

Z kolei około 700 milionów lat temu, w zbiornikach wodnych powstały pierwsze rodzaje organizmów tkankowych, nazywanych fauną z Ediacara.

Przybierający dość gwałtowną postać rozwój organicznego życia z końcem eonu proterozoicznego, związany mógł być najprawdopodobniej ze wzrastającą ilością tlenu, zalegającego w atmosferze. W środku ery archaicznej tlenu było około 0,1%, natomiast już w okresie przypadającym 700 milionów lat temu było go już około 1%.Uwolnienie tlenu do atmosfery możliwe było dzięki działalności glonów, dokonujących fotosyntezy.

SKAŁY PREKAMBRYJSKIE NA TERENIE POLSKI

W Polsce skały, powstałe w okresie prekambru rozpoznane zostały na trzech obszarach: Sudetów, Polski północno- wschodniej oraz Polski południowej.

  • Sudety

Skały prekambryjskie zalegają wiele obszarów, a najstarsze zajmują Góry Sowie- skały kry gnejsowej. Mają one postać silnie sfałdowanych granitognejsów, paragnejsów oraz migmatytów.

Za pochodzące z okresu prekambru uważa się także skały, występujące w masywie Lądka oraz Śnieżnika, a także Gór Orlickich oraz Bystrzyckich, czy wreszcie Gór Izerskich.

Stanowią one różne generacje gnejsów, które różnić się mogą od siebie wielkością kryształków- starsze z nich to Gierałtowskie, gdzie kryształki przybierają różną wielkość oraz śnieżnickie, młodsze oraz zbudowane z grubszych kryształków.

Dodatkowo występują także: marmury, amfibolity oraz kwarcyty. Na terenie Gór Orlickich oraz Bystrzyckich mają postać gnejsów bystrzyckich a także łupków krystalicznych, natomiast na obszarze Gór Izerskich- gnejsów izerskich, łupków krystalicznych, granitognejsów czy też granitów rumburskich.

Wreszcie w Sudetach najmłodsze skały prekambryjskie to szarogłazy łużyckie, które prawdopodobnie powstały pod koniec neopreterozoiku.

  • Polska Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. Jednostka... Czytaj dalej Słownik geograficzny południowa

Najwięcej skał prekambryjskich jest na terenie przedpola Karpat. Nie zajmują one jednak powierzchni Ziemi, przykryte są bowiem przez dość grupy płaszcz skał z dalszych okresów.

Najstarszymi są jednak skały, które rozpoznane zostały przy okazji wierceń podłoża Górnośląskiego Zagłębia Węglowego.

Istniejące tam skały krystaliczne przybierają kształt trójkąta, złożonego ze skał magmowych oraz metamorficznych.

  • Polska północno- wschodnia

Najstarsze znajdujące się na terenie Polski skały, stanowiące podstawę platformy wschodnioeuropejskiej, znajdują się w pobliżu centralnych masywów a także kompleksów o charakterze fałdowym oraz intruzyjnym.

KOPALINY

Skały prekambryjskie zawierają w sobie bardzo dużą ilość złóż rud różnych metali. Przykładowo na terenie Polski w kompleksie mazurskim w obszarze platformy wschodnioeuropejskiej istnieją złoża rud żelaza pochodzenia magmowego. Do najbardziej rozpoznanych należy złoże Krzemianka, które zalega niżej niż 800 metrów pod powierzchnią Ziemi.

Wytworzone w okresie prekambru skały są także powszechnie wykorzystywane w postaci surowców skalnych. Ich eksploatacja na terenie Polski ma miejsce szczególnie na Dolnym Śląsku, a warte wspomnienia są marmury występujące w masywie Lądka oraz Śnieżnika (Marianna Biała).