Dodaj do listy

Charakterystyka i rodzaje gleb

Gleby stanowią zewnętrzną część powłoki ziemskiej, będącą przekształconą, ożywioną oraz rozdrobnioną. Są to substancje o charakterze mineralno- organicznym, mające możliwość przekazywania składników odżywczych dla roślin, co określa się mianem żyzności.

Gleby powstają w wyniku procesu glebotwórczego, polegającego na stopniowej przemianie zwietrzelin skał albo skał luźnych. Jego przebieg zależy od następujących czynników:

  • Podłoża, czyli skał macierzystych, z których powstaje gleba;
  • Klimatu;
  • Towarzyszących składników organicznych;
  • Flory oraz fauny czyli świata roślinnego i zwierzęcego;

Proces glebotwórczy prowadzi do powstania określonego profilu glebowego, świadczącego o określonym typie gleby, mającego charakterystyczne zabarwienie. Profil glebowy składa się z następujących warstw:

  • A1- humus, czyli próchnica, zbierająca się w procesie akumulacji
  • A2- zwany poziomem wymywania (eluwialnym, bielicowania)
  • B- zwany poziomem wmywania (iluwialnym, brunatnienia)- zachodzi tu proces pokrywania cząsteczek gleby otoczką o barwie rdzawobrunatnej
  • C- poziom skał macierzystych- będących częścią zwietrzeliny albo też skałą, która nie przechodzi procesów glebotwórczych
  • D- poziom skał podścielających.

Czynniki glebotwórcze, oddziałując w sposób długotrwały, powodują powstawanie gleb, których profil jest wyraźnie wykształcony. Z kolei gleby inicjalne- młode i niedostatecznie wykształcone (zwane też szkieletowymi) nie mają wyróżnionych poziomów, a ich związek ze skałą macierzystą jest słaby.

Ze względu na występowanie gleb w określonych strefach klimatycznych wyróżnić można:

  • Gleby tundry- nieurodzajne, większą część roku pokryte zmarzliną, można spotkać je w klimacie subpolarnym okołobiegunowym;
  • Gleby bielicowe- niewielkie urozmaicenie, wysoki poziom wymycia, występują w chłodnym klimacie w miejscach występowania lasów iglastych; istnieje możliwość ich eksploatacji w celach rolniczych, ale w takim wypadku musi zostać podniesiona ich jakość; nadają się na przykład pod uprawę żyta, jęczmienia, owsa czy ziemniaków;
  • Gleby brunatne- w miarę żyzne, powstają w miejscach, powrastanych przez lasy liściaste oraz mieszane; dobrze uprawia się na nich różne rodzaje zbóż, a także roślin okopowych, w tym celu wymagane jest jednak odpowiednie nawożenie;
  • Czarnoziemy- występują w sferze klimatycznej umiarkowanej w klimacie ciepłym w związku z roślinnością stepową; występujący w nich wysoki poziom próchnicy stanowi o ich żyzności; najlepiej nadają się pod uprawę pszenicy, bawełny oraz buraków cukrowych.
  • Szaroziemy pustynne- w miejscach o klimacie pustynnym oraz półpustynnym, nie za bardzo urodzajne, a ich profil glebowy jest płytki;
  • Czerwonoziemy- zawierają duże ilości żelaza, żółtoziemy oraz laterty- nieurodzajne, uprawia się na nich bardzo trudno; można spotkać się z nimi w wilgotnym klimacie równikowym.

Ponadto spotkać się można z glebami astrefowymi, niezwiązanymi z żadną ze stref klimatycznych:

  • Rędziny- powstają na wapieniach podlegających wietrzeniu, a poziom próchnicy zalega w nich na skale macierzystej, pozostałe poziomy w zasadzie nie istnieją; dość urodzajne, najlepiej uprawia się na nich rośliny okopowe;
  • Mady (gleby aluwialne)- powstają w dolinach rzecznych oraz w okolicach ujść rzek, a złożone są z drobnych cząstek materiału, nanoszonego przez rzekę; zawierają dużo próchnicy, dlatego można uprawiać na nich różne rodzaje roślin, natomiast należy je często meliorować; najwięcej gleb tego typu występuje w Mezopotamii, Egipcie, na Nizinie Chińskiej czy też w Indiach.
  • Czarne ziemie- powstają w procesie bagiennym, bardzo żyzne, natomiast uprawa na nich jest dosyć trudna;
  • Gleba Gleba najbardziej zewnętrzna, zwietrzała część litosfery składająca się z luźnych cząstek organicznych i mineralnych, powietrza oraz wilgoci. Pod wpływem żyjących w niej i na niej organizmów w... Czytaj dalej Słownik biologiczny bagienna- powstaje w okolicach bagien, a nawet po wysuszeniu nie jest zbyt urodzajna;
  • Gleby górskie- nieurodzajne, występują na obszarach górskich;

Gleby a klimat Klimat przebieg pogody na pewnym obszarze, ustalony na podstawie wieloletnich obserwacji.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
i roślinność.

Gleby

Roślinność

Klimat

Gleby tundry

Tundra- mchy i porosty

Okołobiegunowy- subpolarny

Gleby bielicowe

Tajga na Syberii- lasy iglaste (świerki, sosny, modrzew, limba)

Umiarkowany chłodny

Gleby brunatne

Lasy liściaste zrzucające liście na zimę (dęby, topole, buki)

Umiarkowany ciepły, morski

Czarnoziemy

Stepy- zbiorowisko niskich traw w Ameryce Północnej;

Preria- Ameryka Południowa- pampa

Umiarkowany ciepły, kontynentalny

Szaroziemy pustynne

Roślinność pustyń oraz półpustyń- suchorośle, kaktusy

Zwrotnikowy suchy

Sawanna- zbiór wysokich traw- Brazylia Brazylia Federacyjna Republika Brazylii. Państwo położone w środkowej i wschodniej części Ameryki Południowej nad Oceanem Atlantyckim. Powierzchnia 8 547 400 km2 (największe państwo na kontynencie). Liczba... Czytaj dalej Słownik geograficzny (campo), Wenezuela Wenezuela Republika Wenezueli. Państwo położone w północnej części Ameryki Południowej nad Morzem Karaibskim i Oceanem Atlantyckim. Powierzchnia 912 100 km2. Liczba ludności 24 623 tys. (2001 r.). Stolica... Czytaj dalej Słownik geograficzny (Llanos)

Podzwrotnikowy suchy

Żółtoziemy, czerwonoziemy

Dżungla wielopiętrowa, epifity

równikowy

Makia- roślinność stworzona przez człowieka

Śródziemnomorski, podzwrotnikowy