Dodaj do listy

Podstawowe informacje o rzekach

Pod pojęciem erozji rozumie się pewien proces geologiczny, nazywany czasem żłobienie, który prowadzi do przemian w ukształtowaniu powierzchni terenu polegających na powstawaniu zagłębień. Istnieje wiele czynników zewnętrznych, które wywołują erozję. Są nimi miedzy innymi wody płynące, lodowiec, wiatr. Najbardziej popularnym rodzajem erozji jest erozja Erozja żłobienie, wytwarzanie wklęsłych form terenu na powierzchni ziemi przez czynniki zewnętrzne, takie jak woda płynąca, lodowiec, wiatr.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
rzeczna. Prowadzi ona do powstawania coraz to większych zagłębień w powierzchni terenu, które następnie przybierają postać dolin rzecznych.

Rzeźbotwórcza siła rzek jest ogromna, zaś jej intensywność jest zależna od odcinka rzeki, o czym mowa będzie w dalszej części. Woda rzeczna płynąc zawiera w sobie większe lub mniejsze ilości zawieszonego materiału, który może przenoszony być przez wody rzeczne na trzy sposoby analogicznie do transportu materiału okruchowego przez wiatr. Mówi się zatem o transporcie wskutek trakcji, saltacji oraz suspensji. Trakcja oznacza przemieszczanie materiału po dnie rzeki Rzeki Największe rzeki świata: Wielkość rzeki można rozpatrywać w 3 kategoriach: długości, wielkości dorzecza oraz wielkości przepływu.
Po analizie danych z poniższej tabeli można uznać, że...
Czytaj dalej Słownik geograficzny
wskutek jego wleczenia lub toczenia. Saltacja jest rodzajem ruchu skokowego; materiał raz po raz opada na dno i wznosi się, a sekwencje te przypominają skoki. Z kolei suspensja Suspensja chwyt polegający na zawieszeniu wypowiedzi w ważnym momencie, by zwiększyć ciekawość czytelnika, napięcie z jakim śledzi on rozwój akcji. W praktyce oznacza zakłócenie toku zdania lub wypowiedzi przez... Czytaj dalej Słownik terminów literackich polega na przemieszaniu bardzo drobnego materiału bez jego kontaktu z dnem rzecznym, w stanie zawieszonym. Wskutek transportu materiał skalny ulega obtoczeniu, ostre kształty przekształcają się w bardziej łagodne (otoczaki). Często tak przemodelowany materiał znajduje następnie swoje zastosowanie w budownictwie.

Jak już zostało nadmienione wcześniej intensywność procesu erozji jest różna w poszczególnych odcinkach rzeki. Ma to przełożenie na ilość niesionego oraz akumulowanego materiału przez wody rzeczne. Ogólnie powiedzieć zatem można, że każdy odcinek rzeki wykonuje pewną pracę, lecz nie jest ona jednakowa na całej długości cieku.

Przyjęło się dzielić bieg rzeki na trzy odcinki: górny, środkowy oraz dolny, które różnią się właśnie wielkością erozji, ilością niesionego materiału oraz intensywności akumulacji. Poniżej scharakteryzowane zostaną te trzy odcinki.

Górny bieg rzeki charakteryzuje się najintensywniej zachodzącymi procesami erozji wgłębnej, czyli takiej, która zachodzi w podłożu i prowadzi do ustawicznego obniżania dna. Proces ten jest odpowiedzialny za powstawanie dolin rzecznych o charakterystycznym kształcie przypominającym literę V (tzw. doliny V- kształtne). Pozostałe dwa procesy, tj. transport Transport element działu gospodarki narodowej zwanego komunikacją. Przemieszczanie ładunku i osób. W wielu rejonach świata do dziś zwierzęta są podstawowym środkiem transportu. Dotyczy to zwłaszcza słabo... Czytaj dalej Słownik geograficzny i akumulacja mają drugorzędne znaczenie, przy czym ten ostatni praktycznie nie zachodzi. Erozja wgłębna nie może zachodzić bezustannie i osiągać coraz niższych poziomów; jej dolną granicę wyznacza tzw. baza erozyjna. Jest to najniższy poziom, do którego może wcinać się rzeka Rzeka Rzeka symbolizuje barierę, przeszkodę, wtargnięcie, niebezpieczeństwo, powódź, strach, potwora, stratę, łaskę bożą, zejście do piekieł, wyrocznię, obronę, pomoc, Słońce, twórczość,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich równoznaczny z poziomem ujścia rzeki. Jest to granica teoretyczna, ponieważ gdyby rzeka faktycznie osiągnęła poziom bazy erozyjnej jej spadek byłby zerowy, w związku z czym nie możliwe byłoby jej płynięcie. Zawsze musi zostać zachowany choćby minimalny spadek, dlatego rzeczywista baza erozyjna wznosi się nieco wyżej niż teoretyczna. Za ogólną bazę erozyjną przyjmuje się poziom zbiornika morskiego, natomiast za lokalną- poziom ujścia danej rzeki. Bywa też, że poziom ten wyznacza jakaś przeszkoda na rzece, np. zapora lub próg skalny.

Środowisko przyrodnicze nie jest stałe, ulega nieustannym zmianom. także poziom bazy erozyjnej zmienia się co jakiś czas np. w wyniku zmiany poziomu wody w zbiorniku, do którego uchodzi dana rzeka, wskutek ruchów tektonicznych. O zmianach takich, które miały miejsce w przeszłości świadczą terasy rzeczne. Cechą charakterystyczną górnego odcinka jest to, że jego spadek jest znaczny, a w korycie znajduje się mało wody.

Środkowy bieg rzeki różni się od górnego przede wszystkim tym, że procesy transportu zaczynają dominować nad erozją. Spadek rzeki jest mniejszy aniżeli w odcinku górnym, a z powodu przyjmowania kolejnych dopływów ilość wody w korycie zwiększa się. Erozja występuje, jednak silniej zaznacza się erozja boczna. Prowadzi to do poszerzania koryta. W wielu rzekach charakterystycznymi elementami środkowego biegu są zakola, czyli meandry. Mówiąc bardziej opisowo są to łukowate wygięcia biegu rzecznego pomiędzy jej dwoma zakrętami. Powstają na skutek erozji bocznej, która podcina jeden brzeg rzeki, a na przeciwległym składowany jest wyerodowany materiał. Takie składowisko nosi nazwę ławicy piaszczystej. Czasami, kiedy rzeka bardzo silnie meandruje dochodzi do skrócenia biegu rzecznego poprzez jego wyprostowanie. Wyprostowanie to jest możliwe poprzez przerwanie podstawy meandru. Dochodzi zatem do powstania nowego koryta, znacznie skróconego w stosunku do pierwotnego. Jeziora zakolowe, które powstają poprzez skrócenie biegu rzeki noszą miano starorzeczy. Są one bardzo krótkotrwałe bowiem łatwo zarastają. Wśród procesów rzeźbotwórczych dominuje transport.

Dolny bieg rzeki cechuje się minimalnym spadkiem. Rzeka niesie w tym odcinku bardzo wiele wody, która powoli zbliża się ku ujściu. Znaczenie erozji jest niewielkie, jedynie erozja boczna odgrywa pewną rolę. Spośród procesów rzeźbotwórczych największe znaczenie ma natomiast akumulacja, choć ważny jest również transport. Wspomniana akumulacja zaznacza się przede wszystkim w części ujściowej, na granicy pomiędzy rzeką a zbiornikiem przyjmującym jej wody. Najbardziej ogólna klasyfikacja ujść rzecznych dzieli je na deltowate oraz lejkowate.

Ujścia deltowate tworzą się w warunkach płytkiego dna morskiego, przynajmniej w części przybrzeżnej. Oprócz tego pływy w zbiorniku morskim nie mogą być silne, bo to uniemożliwiało by usypywanie stożka napływowego. Delta Delta forma akumulacji rzeki. Nagromadzenie osadów (nanosów rzecznych) przy ujściu rzeki do morza lub do jeziora w postaci charakterystycznego stożka. Na obszarze delty rzeka dzieli się zazwyczaj na wiele... Czytaj dalej Słownik geograficzny zbudowana jest w całości z materiału przynoszonego przez rzekę. W Polsce najlepszym przykładem jest stożek napływowy nanoszony przez Wisłę, jest on jednak bardzo niewielki w porównaniu z największymi deltami świata. Największa delta jest dziełem Amazonki. Jej powierzchnia wynosi około 100 tys. km2, zaś drugą pod względem wielkości usypał Ganges Ganges rzeka płynąca przez Indie i Bangladesz o długości 2700 km. Jej obszar źródłowy znajduje się w Himalajach, uchodzi natomiast wraz z Brahmaputrą do Zatoki Bengalskiej. Jest świętą rzeką braministów.
...
Czytaj dalej Słownik geograficzny
wraz z Brahmaputrą- 86 500 km2. Pośród rzek afrykańskich największa deltą bezsprzecznie charakteryzuje się Nil- 22 tys. km2. Stożki rzek europejskich są zdecydowanie mniejsze; największy z nich utworzył Dunaj Dunaj I. Jurgielewiczowa Ten obcy, bohater zwierzęcy; bezdomny pies, wierny przyjaciel dzieci.
Charakterystyka: Dunaj jest bezpańskim psem. Jest przestraszony i nieufny, podchodzi tylko do Uli. Dzieci...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
(3500 km2). W przypadku gdy rzeka uchodzi do zbiornika o znacznej głębokości, a w zbiorniku tym dosyć intensywnie zaznaczają się pływy, wtedy ujście to przybiera kształt lejka, zwanego również estuarium. Ujście takie jest pozbawione osadów, które usuwane są raz po raz przez silne pływy morskie. Jest ono znacznie poszerzone oraz pogłębione, za co również odpowiadają pływy.

Rzeki mogą mieć charakter stały, okresowy lub epizodyczny. W umiarkowanej strefie klimatycznej najpowszechniej występującą rzeki stałe, które przez cały rok niosą w swoich korytach wodę, choć stan wód może ulegać wahaniom. Rzeki okresowe związane są ściśle z występowaniem pory deszczowej strefie zwrotnikowej bądź podzwrotnikowej. Wody w rzece pojawiają się dopiero po wystąpieniu opadów. Rzeki epizodyczne są natomiast elementami krajobrazu w strefie wyjątkowo suchej.

Strefa klimatyczna determinuje sposób zasilania rzeki. W związku z tym wyróżnia się różne ustroje rzeczne:

    • ustrój lodowcowy (zasilanie z topniejącego lodu lodowcowego)
    • ustrój śnieżny (głównym źródłem wody rzecznej są opady śniegu)
    • ustrój deszczowy (głównym źródłem wody rzecznej są opady deszczu)
    • ustrój śnieżno- deszczowy (znaczenie odgrywa zarówno śnieg jak i deszcz)

Bardzo ważnym elementem dla każdego cieku wodnego jest sposób zasilania, dzięki któremu woda pojawia się w korycie. Wyróżnia się zasilanie powierzchniowe oraz podziemne. Każda rzeka posiada swoje dorzecze, to jest ściśle określony obszar, z którego wody są do niej odprowadzane. Dorzecza różnych rzek oddzielone są od siebie liniami, które określane są jako działy wodne. Obszar źródłowy rzeki może być bardzo różny. Rzeki kuli ziemskiej biorą przeważnie swój początek ze: źródeł, źródeł krasowych (wywierzysk), lodowców, bagien.

Aby możliwe było istnienie rzeki stałej, niosącej przez okres całego roku wodę w swym korycie na określonym obszarze spełniony musi zostać warunek dotyczący rocznej sumy opadów. Uważa się, że w klimacie umiarkowanym nie może być ona mniejsza niż 200mm, chociaż przeważnie i ta ilość jest niewystarczająca do prawidłowego funkcjonowania systemu rzecznego. Dla strefy klimatów zwrotnikowych minimalna ilość opadów wynosi 400mm, a w równikowej jeszcze więcej- 700mm. Zróżnicowanie wymaganych minimalnych sum opadów wynika z niejednakowej intensywności parowania w poszczególnych strefach klimatycznych kuli ziemskiej.

Poszczególne rzeki różnią się między sobą pod bardzo wieloma względami, miedzy innymi pod względem długości oraz powierzchni dorzecza. W związku z powyższym rzeki kuli ziemskiej dzieli się na:

- małe- ich długość nie przekracza 200km, natomiast powierzchnia dorzecza mieści się w przedziale 1-10tys. km kw.

- średnie- o długości od 200km do 500km i powierzchni nie przekraczającej 100tys. km kw., ale większej bądź równej od 10tys. km kw.

- duże- długość tych rzek jest większa niż średnich, jednak nie większa niż 2500km kw. Dorzecze Dorzecze obszar, na którym wody powierzchniowe spływają do określonej rzeki i jej dopływów. Granice między dorzeczami wyznacza dział wodny.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
nie przekracza 1mln km kw.

- wielkie- ich długość jest większa niż 2500km kw., a dorzecze większe niż 1mln km kw.

Inna klasyfikacja dzieli rzeki ze względu na charakter ich koryt oraz morfologię terenu, przez który przepływają. Według tej klasyfikacji wyróżnia się rzeki:

- górskie (Poprad, Dunajec)

- równinne (Narew, Warta)

- jeziorne (Pisa, Łyna)

- bagienne (Biebrza)

- krasowe