Dodaj do listy

Charakterystyka skał wapiennych oraz skał gipsowych

Skałą określa się ważny składnik skorupy ziemskiej, charakteryzujący się danym składem mineralnym, strukturą, teksturą oraz pochodzeniem geologicznym.

Wśród dwóch najważniejszych skał występujących w Polsce są skały wapienne oraz skały gipsowe.

  1. Skały gipsowe:

Skały gipsowe są pochodzenia osadowego, chemicznego. Najważniejszym minerałem budującym skały gipsowe jest gips lub anhydryt, który łatwo przechodzi w gips. W skałach gipsowych zawsze obecna jest domieszka części ilastych.

  1. Charakterystyka anhydrytu:

Anhydryt to minerał zbudowany z bezwodnego siarczanu (VI) wapnia (CaSO4).

Można go spotkać w różnych kolorach: białym, szarym, niebieskim lub bezbarwnym. Zawsze pozostaje przezroczysty z charakterystycznym szklistym lub perłowym połyskiem.

Kryształy anhydrytu należą do tzw. rombowego układu krystalograficznego.

Jego twardość w dziesięciostopniowej skali Mohsa to 3 - 3,5, charakteryzuje się dość dobrą, a nawet bardzo dobra łupliwością. Gęstość tego minerału określa się ok. 2,9 - 3,0 g/cm3.

Anhydryt pod wpływem wody może przechodzić w postać uwodniona siarczanu (VI) wapnia.

Anhydryt naturalnie tworzy się jako chemiczny osad morski. Często występuje także w złożach solnych. W Polsce można go spotkać w okolicach Kłodawy oraz Inowrocławia, gdzie licznie występują złoża solne oraz koło Lubania i Lwówka Śląskiego.

Anhydryt znajduje zastosowanie przy wyrobie cementu, nawozów sztucznych oraz kwasu siarkowego (VI). Jest także cennym substratem dla przemysłu chemicznego i papierniczego.

  1. Charakterystyka gipsu krystalicznego:

Gips krystaliczny to minerał zbudowany z dwuwodnego siarczanu (VI) wapnia (CaSO4∙2H2O).

Można go spotkać w różnych kolorach(czerwonym, szarym, białym) ale najczęściej jest bezbarwny. Odznacza się charakterystycznym jedwabnym, perłowym lub szklistym połyskiem.

Kryształy gipsu należą do tzw. jednoskośnego układu krystalograficznego.

Jego twardość w dziesięciostopniowej skali Mohsa to 2,należy więc do miękkich i kruchych minerałów. Charakteryzuje się niemal idealna łupliwością. Gęstość tego minerału określa się ok. 2,3 g/cm3.

Gips krystaliczny naturalnie tworzył się w okresie trzeciorzędu się jako chemiczny osad morski lub pustynny. Obecnie na terenach Polski można go spotkać w Niecce Niedziałskiej, oraz w okolicach Podkarpacia, Kujaw i Śląska.

Gips krystaliczny znajduje zastosowanie w budownictwie przy produkcji cementu , tynkowania oraz w przemyśle chemicznym, odlewniczym i nawozów sztucznych.

  • Gips palony

Gips palony to sztucznie otrzymywany półwodny siarczan (VI) wapnia (2CaSO4∙H2O). Powstaje w wyniku ogrzewania gipsu krystalicznego w temperaturze ok. 120 - 130ºC

2 (CaSO4∙2 H2O)  (CaSO4)2∙H2O + 3 H2O

Otrzymany w ten sposób gips palony znajduje zastosowanie m.in. w medycynie do unieruchomiania złamanych kończyn. Dodaje się do niego wodę, którą z łatwością wchłania stając się zaprawą gipsową. Zaprawa ta sztywnieje oraz twardniej, gdy wyparuje z niej nadmiar wody.

(CaSO4)2∙H2O + 3 H2O → 2 (CaSO4∙2 H2O)

Zaprawę gipsową nazywa się także zaprawą hydrauliczną, gdyż znajduje zastosowanie w budownictwie.

  • W skład skał gipsowych mogą także wchodzić inne hydraty siarczanu (VI) wapnie. Przykładem może byś pięciowodny siarczan (VI) wapnia ( CaSO4∙5H2O). Tworzą one przepiękne, barwne minerały, które podczas ogrzewania tracą strukturę krystaliczną (cząsteczki wody hydratacyjnej oddzielają się) stając się proszkami.
  1. Skały wapienne

Skały wapienne (inaczej: wapienie) to skały osadowe, których głównym minerałem jest kalcyt. Niekiedy zawierają domieszki innych minerałów takich, jak: kwarc, dolomit, piryt, części ilaste.

Kalcyt pod względem budowy chemicznej jest węglanem wapnia (CaCO3 ). Stanowi główny składnik wapieni, ale także margli i marmurów.

Kryształy kalcytu należą do tzw. trygonalnego układu krystalograficznego.

Jego twardość w dziesięciostopniowej skali Mohsa to 3. Gęstość tego minerału określa się ok. 2,7 g/cm3.

Skały wapienne można podzielić z względu na wielkość ziarna, które ją budują. Wyróżnia się dwie podstawowe grupy:

- wapienie mikrytowe - są zbudowane z drobnych ziaren o wielkości kilku tysięcznych milimetra

- wapienie sparytowe - są zbudowane z dużych ziaren (kryształów) o wielkości kilku milimetrów.

  1. Charakterystyka marmuru

Marmur jest skałą metamorficzną powstała w wyniku przeobrażenia innych skał, zawierających węglan wapnia, a dokładniej ziaren kalcytu.

Można go spotkać w najróżniejszych kolorach od białej przez różową, zieloną, aż do czarnej. Tą różnorodność kolorów marmur zawdzięcza zawartym w nim domieszkom innych substancji. Marmur jest bardzo dobrym materiałem rzeźbiarskim, ponieważ jest trwały, ale jednocześnie daje się szlifować, polerować i piłować. Ulega zniszczeniu jedynie pod wpływem kwasów, gdyż zawarty w nim węglan wapnia ulega rozkładowi:

CaCO3 + 2 H+ → Ca2+ + H2CO3

W Polsce marmur pozyskuje się głównie z okolic Dębnika i kielecczyzny lub importuje się. Najbardziej znane to, te pochodzące z Paros (marmur paryski) oraz Carrary (marmur kararyjski).

  1. Charakterystyka kredy

Kreda jest porowatym wapieniem o pochodzeniu organicznym. Powstała z rozłożonych szczątków roślin oraz zwierząt w erze mezozoicznej. Kreda Kreda okres geologiczny ery mezozoicznej trwający od około 135 mln do 65 mln lat temu. W okresie tym pojawiły się i rozwinęły okrytonasienne, nastąpiła również dominacja, a pod koniec wymarcie dinozaurów... Czytaj dalej Słownik biologiczny jest wyjątkowo miękką skałą.

Duże złoża kredy znajdują się w Polsce w górach: budują Jurę Krakowsko - Częstochowska, Tatry, Sudety oraz Góry świętokrzyskie.

Zastosowanie:

Skały wapienne odgrywają ogromna rolę w przemyśle oraz życiu codziennym człowieka. Są stosowane jako topniki przy oczyszczaniu rud metali, w przemyśle chemicznym przy produkcji sody oraz nawozów sztucznych. Jest ważnym substratem w budownictwie z węglanu wapnia uzyskuje się wapno palone (tlenek wapnia), a następnie wapno gaszone (wodorotlenek wapnia), który używa się do wraz z piaskiem do wyrobu zaprawy murarskiej. Sam kamień wapienny jest wykorzystywany jako materiał budowlany.