Dodaj do listy

Dwucukry (disacharydy) i wielocukry (polisacharydy)

Glukoza, celuloza, sacharoza oraz skrobia należą do grupy związków chemicznych zwanych cukrami (sacharydami). Cukry zwane są czasem węglowodanami, ponieważ składają się one z węgla, tlenu i wodoru, przy czym stosunek wodoru do tlenu wynosi 2:1 i jest taki sam jak w wodzie.

Sacharydy są bardzo szeroko rozpowszechnione w przyrodzie. Rośliny zielone mają zdolność do syntezy węglowodanów z wody i dwutlenku węgla w procesie fotosyntezy, natomiast zwierzęta, które są heterotrofami, pobierają niezbędne cukry wraz z pożywieniem.

Sacharydy można podzielić na: proste (monosacharydy), które nie ulegają hydrolizie oraz cukry złożone, do których zalicza się dwucukry (disacharydy)wielocukry (polisacharydy). Cukry złożone ulegają hydrolizie. Cukry proste oprócz grup wodorotlenowych mogą zawierać grupę aldehydową (aldozy) lub grupę ketonową (ketozy).

Ze względu na liczbę atomów węgla w cząsteczce sacharydy niehydrolizujące można podzielić na: triozy, posiadające trzy atomy węgla np. aldehyd glicerynowy, tetrozy, zawierające cztery Cztery Liczba cztery symbolizuje wszechświat materialny, cztery pory roku, cztery strony świata, cztery kwadry księżyca, cztery wiatry, cztery wieki ludzkości, cztery rzeki Hadesu, cztery konie Apokalipsy,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich atomy węgla, pentozy Pentozy cukry proste zawierające w cząsteczce 5 atomów węgla. Do p. należą m.in. ryboza, arabinoza, rybuloza. P. i ich pochodne są składnikami nukleotydów kwasów nukleinowych (ryboza i deoksyryboza)... Czytaj dalej Słownik biologiczny o pięciu atomach węgla np. ryboza Ryboza cukier prosty zawierający 5 atomów węgla (pentoza), zaliczany do aldoz. Jest składnikiem RNA, nukleotydów i koenzymów: ATP - adenozynotrójfosforan (adenozynotrisfosforan), NAD - dwunukleotyd (dinukleotyd)... Czytaj dalej Słownik biologiczny i dezoksyryboza i heksozy, których cząsteczki zawierają sześć atomów np. glukoza.

  • dwucukry (disacharydy)

Do disacharydów zaliczamy takie cukry, których cząsteczki na skutek hydrolizy ulegają rozpadowi i powstają dwie cząsteczki monosacharydów. Zaliczamy do nich między innymi sacharozę, laktozę i maltozę.

Sacharoza zwana inaczej cukrem trzcinowym lub cukrem buraczanym ma wzór sumaryczny C12H22O11. Występuje ona w korzeniu buraka cukrowego oraz w łodydze trzciny cukrowej. Zbudowana jest z glukozy oraz fruktozy. Sacharoza jest bezbarwną, słodką w smaku substancją krystaliczną dobrze rozpuszczalną w wodzie. Ma słodszy smak od glukozy. Jest nietoksyczna, a jej gęstość wynosi 1590 kg/m³. Sacharoza łatwo hydrolizuje w obecności enzymu (inwertazy) lub kwasu, dając równe ilości fruktozy i glukozy. Proces taki zachodzi podczas trawienia w żołądku i można go przedstawić za pomocą równania:

C12H22O11 + H2O ® C6H12O6(glukoza) + C6H12O6(fruktoza)

Ogrzewana sacharoza topi się, a następnie ulega karmelizacji. Dalsze ogrzewanie prowadzi do zwęglenia. Jeśli stopimy sacharozę, a następnie oziębimy ją powstanie szklista masa, zwana lukrem, który wykorzystywany jest w cukiernictwie przy produkcji ciast. Sacharoza nie posiada właściwości redukujących (negatywny efekt próby Tollensa i Trommera). Jest ona najpospolitszym środkiem słodzącym, otrzymywanym na skalę przemysłową z trzciny i buraków cukrowych. Jest związkiem wyjściowym w syntezie butanolu, etanolu, kwasu cytrynowego i gliceryny. Stosowana jest w przemyśle farmaceutycznym (produkcja tabletek, jako przeciwutleniacz), pirotechnice i przemyśle tworzyw sztucznych (sztywne pianki poliuretanowe), do produkcji mydeł i atramentu. Karmel stanowi m.in. brązowy barwnik, np. w coli.

Maltoza (cukier słodowy) składa się z dwóch cząsteczek glukozy, połączonych wiązaniami α-1,4 glikozydowym. Wzór maltozy ma postać C12H22O11. Maltoza Maltoza cukier słodowy - dwucukier zbudowany z dwóch cząsteczek glukozy połączonych wiązaniem a-glikozydowym. Wykazuje właściwości redukujące. W przyrodzie występuje w nektarze, pyłku i kiełkach nasion.... Czytaj dalej Słownik biologiczny powstaje z glikogenu albo ze skrobi, na skutek działania enzymu (amylazy lub diastazy). Może być także przejściowym produktem kwaśnej hydrolizy. Maltoza tworzy białe kryształy rozpuszczalne w wodzie. Jest ona około trzy razy mniej słodka od sacharozy i ulega fermentacji. Cukier ten jest trawiony w jelicie przez enzym (maltazę). Maltoza ma właściwości redukujące. Znalazła zastosowanie jako środek słodzący, stabilizator wielosiarczków oraz wykorzystywana jest do pożywek bakteryjnych.

Laktoza to kolejny disacharyd o wzorze sumarycznym C12H22O11. Zwany jest także cukrem mlecznym, ponieważ występuje w mleku wszystkich ssaków. Mleko Mleko Mleko symbolizuje boski pokarm, pokarm ducha, eliksir życia, nieśmiertelność, odrodzenie, oczyszczenie, prawdę, dobro, szacunek, mądrość, miłość, płodność, dobrobyt.
Starożytność...
Czytaj dalej Słownik symboli literackich
krów zawiera 4,5% laktozy, natomiast mleko ludzkie ok.6,7%. Jest to biała substancja krystaliczna, rozpuszczalna w wodzie o słabym słodkim smaku. Nie fermentuje pod działaniem zwykłych drożdży natomiast ulega fermentacji na skutek działania bakterii mlekowych, dając kwas mlekowy. Otrzymuje się go z serwatki. Temperatura topnienia laktozy to 225ºC. nie jest ona tak higroskopijna jak inne cukry. Nie może być spożywana przez osoby, których organizm nie przyswaja powstałego z laktozy cukru - galaktozy. Laktoza Laktoza cukier mleczny - dwucukier zbudowany z b-galaktozy i b-glukozy łączonych wiązaniem glikozydowym. L. wytwarzana jest w gruczołach mlekowych ssaków (np. mleko ludzkie zawiera ok. 7% l., mleko krowie -... Czytaj dalej Słownik biologiczny stosowana jest w pirotechnice (jako paliwo), w przemyśle spożywczym (jest składnikiem żywności dla niemowląt oraz mleka), a także jako wypełniacz w przemyśle farmaceutycznym.

  • wielocukry (polisacharydy)

Przez połączenie się wielu cząsteczek cukrów prostych powstają polisacharydy Polisacharydy wielocukrowce - polimery zbudowane z dużej ilości monosacharydów (cukrów prostych). Ze względu na funkcje, jakie pełnią w organizmach wyróżnia się polisacharydy strukturalne i zapasowe. Do strukturalnych... Czytaj dalej Słownik biologiczny (wielocukry). Cukry te są bardzo szeroko rozpowszechnione w organizmach żywych i pełnią tam bardzo różnorodne funkcje. Są one m.in. substancjami zapasowymi, stanowią składnik ścian komórkowych i uczestniczą w rozpoznawaniu bakterii przez limfocyty. Wszystkie wielocukry ulegają hydrolizie. Najważniejszymi przedstawicielami polisacharydów są: skrobia, celuloza Celuloza wielocukier o charakterze homoglikanu (zbudowany z jednakowych monosacharydów). Monomerami celulozy są cząsteczki glukozy połączone wiązaniami b. Łańcuchy celulozy są długie (zwykle kilka tysięcy... Czytaj dalej Słownik biologiczny i glikogen.

Skrobia (krochmal) ma wzór chemiczny (C6H10O5)n (n - może przyjmować wartości od kilkuset do kilkudziesięciu tysięcy). Pod działaniem enzymów lub kwasu skrobia ulega hydrolizie, gdzie końcowym produktem jest glukoza.

(C6H10O5)n ® n/x (C6H10O5)x ® n/2 C12H22O11 ® n C6H12O6

skrobia dekstryny Dekstryny należą do oligosacharydów; powstają jako produkt działania amylaz na skrobię i glikogen (np. w jamie ustnej człowieka skrobia pod wpływem amylazy ślinowej jest rozkładana do dekstryn i maltozy). Oligosacharydy... Czytaj dalej Słownik biologiczny maltoza glukoza

Dekstryny są produktami niecałkowitej hydrolizy skrobi. Ich nazwa jest związana z faktem, że skręcają one w prawo płaszczyznę światła spolaryzowanego. Dekstryny o dużych masach cząsteczkowych (amylodekstryny) w obecności jodu barwią się na niebiesko. Dekstryny tworzą się także podczas wypieku pieczywa. Są one lepiej rozpuszczalne w wodzie niż skrobia. Znalazły zastosowanie w przemyśle chemicznym, farmaceutycznym, włókienniczym, papierniczym i spożywczym.

Skrobia jest białym proszkiem bez smaku i bez zapachu. Nie ma budowy krystalicznej i jednorodnej. Zbudowana jest z co najmniej dwóch rodzajów wielocukrów. Skrobia nie rozpuszcza się w zimnej wodzie i pospolitych rozpuszczalnikach. Cząsteczka skrobi ma rozgałęzioną strukturę. Cukier ten jest bardzo rozpowszechniony w przyrodzie. Spotykany jest w komórkach pni, łodyg i liści, a także kłączach, bulwach i nasionach. Dużą ilość skrobi zawierają na przykład bulwy ziemniaków i ziarna zbóż. Kształt i rozmiar ziaren skrobi zależy od rodzaju rośliny z jakiej pochodzą, a ich średnica wynosi 2-120 µm. Najbardziej zewnętrzna warstwa ziarna to otoczka, której właściwości są odmienne od wewnętrznej części ziarna. W gorącej wodzie otoczka ziarna pęcznieje, a następnie pęka, a zawartość ziarna tworzy roztwór koloidalny.

Skrobię można wykryć używając jodu (i odwrotnie - jod za pomocą skrobi). W obecności jodu (zwykle używa się jodyny lub roztworu jodu w KI) cukier ten ulega zabarwieniu na niebiesko. Skrobia rozkłada się na skutek ogrzewania, wydzielając wodę oraz lotne substancje o przykrym zapachu. Polisacharyd ten nie ma właściwości redukujących. Skrobia jest podstawowym składnikiem pożywienia u człowieka. Produkowana jest przede wszystkim z bulw ziemniaków przez wyszlamowanie wodą zmiażdżonej masy ziemniaczanej, dekantację i wysuszenie. Skrobia znalazła zastosowanie w przemyśle kosmetycznym, farmaceutycznym, włókienniczym, tekstylnym, papierniczym i przy produkcji klejów. Z mączki ryżowej produkowane są zasypki i pudry. W gospodarstwach domowych skrobię stosuje się do otrzymywania krochmalu. Natomiast skrobia ziemniaczana znalazła zastosowanie w wykańczaniu wyrobów przemysłu włókienniczego. Skrobia służy także do produkcji dekstryn, syropów i alkoholu etylowego.

Celuloza o wzorze chemicznym (C6H10O5)n zwana jest inaczej błonnikiem. Wchodzi ona w skład ścian komórkowych roślin i nadaje tkankom roślinnym elastyczność i wytrzymałość mechaniczną. Jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych związków organicznych. Największą ilość celulozy (ok.95%) zawierają włókna bawełny. Dużą ilość tego związku zawiera także drewno Drewno ksylem - tkanka roślinna przewodząca na duże odległości wodę z solami mineralnymi. ksylem. Potocznie drewnem określa się ksylem wtórny, czyli twardą, zwartą tkankę stanowiącą wnętrze drzew... Czytaj dalej Słownik biologiczny (nawet do 60%). Celuloza jest to bezbarwna substancja, która nie rozpuszcza się w wodzie, eterze, benzynie, dwusiarczku węgla i benzynie. ulega ona rozpuszczeniu w odczynniku Schweitzera (amoniakalny roztwór wodorotlenku miedzi), z którego można ją wytrącić za pomocą kwasu. Celuloza jest mało aktywna chemicznie i trudno ulega rozkładowi. Produktem hydrolizy celulozy, która zachodzi pod wpływem ogrzewania i kwasów, jest glikoza. Na skutek działania mieszaniny kwasu azotowego i siarkowego, celuloza tworzy azotan celulozy. Produkty znane są pod nazwami piroksyliny i bawełny strzelniczej, które powszechnie wykorzystywano w XIX wieku. Estryfikacja celulozy może powodować powstanie octanu celulozy (trioctanu). Octan celulozy jest rozpuszczalny w wodzie. Po wytrąceniu wodorotlenkiem sodu może on być polimerem włóknotwórczym tzw. sztucznym jedwabiem. Dawniej octan celulozy wykorzystywano do produkcji płyt gramofonowych. Znalazł on także zastosowanie w produkowaniu błon fotograficznych.

Celuloza nie jest przyswajalna przez większość zwierząt i człowieka i nie posiadają one enzymów zdolnych do rozkładu tego polisacharydu. niektóre zwierzęta roślinożerne wykorzystują do tego celu pierwotniaki Pierwotniaki jednokomórkowe organizmy eukariotyczne zaliczane tradycyjnie do królestwa zwierząt, a współcześnie do królestwa Protista. Najczęściej dzielimy je na 4 typy: wiciowce, zarodziowce, sporowce, orzęski.... Czytaj dalej Słownik biologiczny lub symbiotyczne bakterie Bakterie organizmy jednokomórkowe niekiedy tworzące układy zbudowane z kilku luźno ze sobą związanych komórek. Zaliczane są do królestwa Monera. Wielkość bakterii wynosi od 0,2 do kilkudziesięciu µm.... Czytaj dalej Słownik biologiczny (np. parzystokopytne lub termity) inne zwierzęta celulozę wydalają (np. koniowate).

Celuloza otrzymywana jest na skalę przemysłową z drewna i wykorzystywana jest w przemyśle włókienniczym do wyrobu tkanin i nici (włókna lniane, bawełniane, konopne), w przemyśle papierniczym, w produkcji materiałów wybuchowych, lakierów, nitrocelulozy, tworzyw sztucznych (celuloidu) i sztucznego jedwabiu.

Glikogen (zwany skrobią zwierzęcą) jest polisacharydem zbudowanym z cząsteczek glukozy, które są powiązane w silnie rozgałęzione łańcuchy. Cukier ten występuje w wątrobie (stanowi ok.10% jej masy) oraz mięśniach (ok.1% masy). Spalanie glikogenu stanowi podstawowe źródło energii w bardzo wielu procesach fizjologicznych (np. skurcze mięśni). Glikogen Glikogen wielocukier zapasowy. Jest magazynowany w komórkach grzybów oraz przez zwierzęta w wątrobie i w mięśniach. Jest rozgałęzionym polimerem glukozy, o łańcuchach między rozgałęzieniami krótszych niż... Czytaj dalej Słownik biologiczny powstaje na skutek glikogenezy lub glukoneogenezy. Przeciętny zapas glikogenu w organizmie człowieka wynosi ok.300g. Glikogen jest stałą substancją bez zapachu i smaku, która pęcznieje w zimnej wodzie. Glikogen występuje również w niektórych rodzajach kukurydzy, bakteriach i grzybach.