Dodaj do listy

Płazy – zwierzęta dwóch środowisk

Kręgowce o wodno-lądowej strategii życia, czyli płazy, pojawiły się w dewonie.

Płazy to zwierzęta czworonożne, skóra ich pokryta jest wilgotnym naskórkiem, tylko jeden krąg - krzyżowy łączy ich pas miednicowy z kręgosłupem, w trakcie rozwoju występuje żyjąca w wodzie skrzelodyszna larwa.

Płazy jako pierwsze opanowały ląd - w okresie ich pojawienia się było już pod dostatkiem owadów, czyli ich podstawowego źródła pożywienia.

Płazy nie odegrały istotnej roli w historii ewolucji Ziemi, dominowały krótko, z nich rozwinęły się gady. Obecnie płazy stanowią margines świata kręgowców. Obejmują niespełna 2,5 tys. gatunków.

W obrębie gromady płazów wyróżniamy:

  1. Meandrowe
  • Żyły od dewonu do triasu;
  • Przodkowie dzisiejszych oraz pierwotnych gadów;
  • Interesująca jest znaleziona w pierwszej połowie XX wieku forma przejściowa między rybami a płazami. Jest ona zaliczana do meandrowych, czyli wymarłych płazów, zachowała jednak pewne cechy rybie. Są to łuski, płetwa promieniowa z promieniami kostnymi, w czaszce kości pokrywy skrzelowej.
  1. Ogoniaste
    • Obejmują np. traszki, salamandry, aksolotla, odmieńca jaskiniowego;
    • Występują głównie na półkuli północnej, niektóre (salamandry bezpłucne) w puszczach tropikalnych Ameryki;
    • Obecne są, zarówno gatunki lądowe, jak i słodkowodne.

Bezogonowe

  • Kumaki, rzekotki, żaby, ropuchy;
  • Są to gatunki lądowe i słodkowodne, jeden gatunek Gatunek zespół organizmów o podobnej budowie, wspólnym pochodzeniu, mogących się swobodnie krzyżować, dając płodne potomstwo. W procesie specjacji powstają nowe gatunki. Gatunek jest podstawową jednostką... Czytaj dalej Słownik biologiczny jest morski;
  • Występują właściwie na całej kuli ziemskiej.

Beznogie

  • Marszczcelec, łusecznik;
  • Niewiele gatunków;
  • Występują w glebie puszcz tropikalnych;
  • W Polsce brak.

Pokrój ciała płazów związany jest z przynależnością do danego rzędu. Płazy bezogoniaste, w związku ze skocznością, mają lekką czaszkę, skrócony kręgosłup, długie kończyny tylne. Płazy ogoniaste, najbardziej w swej budowie przypominają meandrowe. Płazy beznogie ze względu na środowisko życia przypominają dżdżownice. Współcześnie żyjące płazy są stosunkowo niewielkie (kilkadziesiąt centymetrów), podczas gdy wymarłe były znacznie większe i cięższe.

Pokrycie ciała

  • Cienki niezrogowaciały naskórek stale zwilżany śluzem
  • Śluz jest wydzielany przez wielokomórkowe gruczoły
  • Niektóre płazy, zwłaszcza ropuchy i salamandry wydzielają także jad, zwykle substancje jadowe wydzielane są przez nabrzmienie skóry nad oczami.
  • Skóra spełnia u płazów ważna rolę oddechową, niestety taka gospodarka wodna powoduje, ze płazy są stale narażone na ucieczkę wody z organizmu, dlatego najlepiej się czują w wilgotnym środowisku; żerują głównie w nocy i po deszczu, czyli wtedy, gdy wzrasta wilgotność powietrza.
  • W skórze występują czasem płytki kostne, a u płazów ogoniastych linia naboczna - są to pozostałości rybie.
  • Płazy mają także w skórze komórki barwnikowe

Szkielet

  • Nowymi cechami, w porównaniu z rybami są: ucho środkowe; jest ono połączone z gardzielą trąbką słuchową, a od zewnątrz oddzielone błoną bębenkową oraz kostka słuchowa - strzemiączko (jest to przekształcony łuk gnykowy u ryb). Strzemiączko przenosi drgania błony bębenkowej na błędnik.
  • Kręgosłup może być bardzo krótki nawet do 10 kręgów;
  • Czaszka Czaszka część szkieletu osiowego - szkielet głowy kręgowców składający się z dwóch części o różnym pochodzeniu i różnej funkcji: grzbietowo położonej mózgoczaszki, obejmującej i chroniącej... Czytaj dalej Słownik biologiczny jest ażurowa, część kości zanikła;
  • Zęby niezróżnicowane (homodontyzm);
  • Dwa kłykcie potyliczne, dzięki czemu czaszka może być ruchomo zestawiona z kręgosłupem.

Odżywianie

Płazy są drapieżnikami, chwytają tylko i wyłącznie żywą zdobycz. Żywią się mięczakami, larwami motyli, pierścienicami, owadami i pajęczakami.

Oddychanie

  • Ze względu na to, że płazy współcześnie żyjące są małe, skóra spełnia wystarczającą rolę, jako narząd wymiany gazowej. Istnieje około 150 gatunków salamander, u których skóra jest jedynym narządem wymiany gazowej.
  • Niektóre płazy oddychają skrzelami, dzieje się tak w przypadku płazów ogoniastych, które nie przechodzą przeobrażenia i pozostają "dużą larwą" do końca życia. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku aksolotla meksykańskiego oraz odmieńca jaskiniowego.
  • Pozostałe płazy oddychają płucami. Pompą tłocząca powietrze jest jama gębowa, zaworami pompy są nozdrza i krtań. Po otwarciu zaworów następuje wtłoczenie powietrza do sprężystych płuc. U płazów bezogoniastych zaznacza się tendencja do rozwoju powierzchni płuc, powstają boczne komory Komory Federalna Islamska Republika Komorów. Stanowi wyspiarskie państwo na Oceanie Indyjskim pomiędzy wybrzeżem Tanzanii (Afryka) a Madagaskarem. Powierzchnia 1860 km2. Liczba ludności 727 tys. (2001 r.).... Czytaj dalej Słownik geograficzny oddechowe. Poprzez obniżanie dna jamy gębowej płazy wentylują płuca. Przewietrzenie jamy gębowej zachodzi tylko przy zamkniętym otworze gębowym, ale przy otwartych nozdrzach. Po kilkakrotnym podniesieniu i opuszczeniu dna jamy gębowej powietrze zostaje wtłoczone do jamy gębowej, wtedy żaba zamyka nozdrza a otwiera krtań.

Układ krwionośny

  • W związku z posiadaniem płuc płazy mają dwa obiegi krwi - duży i mały (płucny), często mówi się też o trzecim obiegu tzw. obiegu skórnym. W takiej sytuacji, płazom właściwie nie przeszkadza częściowe mieszanie się krwi odtlenionej z natlenioną. Obieg skórny niweluje ten "defekt ewolucyjny". Wykształcenie obiegu płucnego u płazów jest cechą o charakterze aromorfozy.
  • Płazy są zwierzętami zmiennocieplnymi.

Wydalanie i osmoregulacja

  • W związku z tym, że większość płazów oddycha płucami, nie posiadają one komórek solnych charakterystycznych dla skrzeli. Dlatego poza jednym gatunkiem płaza nie ma płazów morskich.
  • Płazy wytwarzają, jako uchyłek steku, pęcherz moczowy, którego nabłonek może resorbować wodę "na zapas".
  • Dorosłe osobniki wydzielają mocznik.

Rozmnażanie i rozwój płazów

  • Płazy bezogoniaste: Znane wszystkim w porze wczesnowiosennej "śpiewy" żab, kumaków rzekotek, to nic innego jak wabik samców, przyciągający samice, charakterystyczny dla pory godów. Samica składa wówczas skrzek, a samiec oblewa go swoją spermą - zapłodnienie u płazów jest, zatem zewnętrzne. Pod wpływem ciepła ze skrzeku wykluwają się kijanki ze skrzelami zewnętrznymi. Początkowo kijanki są nieruchliwe, przyczepione do roślin, po dobie lub dwóch rozpoczynają żer. Wraz ze wzrostem kijanek zanikają im skrzela zewnętrzne a pojawiają się wewnętrzne. Po jakimś czasie wyrastają im łapki tylnie, przednie, zanika ogon; rozpoczyna się stan przeobrażenia (metamorfoza). Przeobrażenie wiąże się z ważnymi zmianami i przebudowami i trwa nawet kilka miesięcy.
  • Płazy ogoniaste: wykazują silnie rozbudowane rytuały taneczne - samiec zachęca tańcem samicę. Samica w trakcie tych rytuałów wciąga do steku pakiet spermy (spermatofor) pozostawiony przez samca i dopiero po pewnym czasie składa pojedynczo zapłodnione jaja. Kijanki płazów ogoniastych są zbudowane trochę inaczej i inaczej niż u płazów bezogonowych przebiega u nich metamorfoza.
  • Niektóre salamandry są jajożyworodne - rodzą spore kijanki.

W Polsce żyje 16 gatunków płazów; są to żaby, kumaki, salamandra, traszki, ropuchy, rzekotka, huczek i traszki. Z wyjątkiem żab zielonych wszystkie gatunki są pod ochroną. Zagrożenie wymarciem wynika, po pierwsze z faktu, że traszki i salamandra padają łupem handlarzy-kolekcjonerów, po drugie wiele gatunków, zwłaszcza żab, ginie pod kołami samochodów, po trzecie z roku na rok maleje liczba stanowisk i wilgotnych miejsc godowych płazów.

Znaczenie praktyczne płazów jest małe:

  • Żabie udka - przysmak francuzów
  • Obiekt badawczy wykorzystywany w laboratoriach