Dodaj do listy

Trawienie i ewolucja układu pokarmowego u bezkręgowców.

Podkrólestwo: Metazoa

Typ: Parzydełkowce (Cnidaria)

Są to organizmy, które występują w postaci osiadłych polipów lub wolno pływających meduz. Dzielimy je na: Stułbiopławy, Krążkopławy i Koralowce.

Gromada: Stułbiopławy (Hydrozoa)

Jama chłonąco-trawiąca jest prosto zbudowana. Stanowi zarówno otwór gębowy, jak i odbytowy. Szereg czułków rozmieszczonych na całym ciele i wokół otworu gębowego pomaga m.in. w napędzaniu pokarmu do wnętrza jamy. Ofiary są naganiane, a później obezwładniane za pomocą parzydełek. Są to najczęściej wymoczki larw niektórych muchówek, planktoniczne skorupiaki, a niekiedy rozmiary ofiary znacznie przekraczają objętością rozmiary jamy chłonąco-trawiącej. U meduz mamy do czynienia z układem gastro-waskularnym, od którego odchodzą promieniste kanały, a który łączy się w centralnej części w jamę chłonąco-trawiącą. Otwór gębowy znajduje się na ryjkowatym wyrostku po spodniej stronie ciała.

Gromada: Krążkopławy (Scyphozoa)

Podobnie jak u stułbiopławów od centralnie położonej jamy chłonąco-trawiącej odchodzi osiem promienistych kanałów, tworzących system gastro-waskularny. Na ścianie jamy tworzy się cztery Cztery Liczba cztery symbolizuje wszechświat materialny, cztery pory roku, cztery strony świata, cztery kwadry księżyca, cztery wiatry, cztery wieki ludzkości, cztery rzeki Hadesu, cztery konie Apokalipsy,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich lub osiem wałków śródjelitowych, na których osadzone są tzw. nici żołądkowe.

Gromada: Koralowce Koralowce Anthozoa - gromada typu parzydełkowców. Przedstawiciele żyją w morzach ciepłych i tropikalnych. Występują tylko w postaci polipa, brak meduzy. Żyjące pojedynczo to duże, dochodzące do kilkudziesięciu... Czytaj dalej Słownik biologiczny (Anthozoa)

W okolicy otworu wpustowego polipa tworzy się wpuklenia entodermalne w głąb jamy ciała, które tworzy spłaszczoną rurkę przełykową, która posiada dwa rowkowate wgłębienia, którymi prąd wody biegnie do wnętrza jamy chłonąco-trawiącej. W jamie występuje 8, 6 lub wielokrotność sześciu przegród, które dzielą jamę południkowo na boczne komory. W górnej części łączą się one z przełykiem, a na ich wolnych brzegach występują wałki śródjelitowe, które przechodzą niżej w zwisające nici śródjelitowe. W wałkach i niciach spotyka się komórki wydzielające enzymy Enzymy białkowe biokatalizatory, zwiększające szybkość reakcji biochemicznych na drodze specyficznej aktywacji substratów. Enzymy obniżają energię aktywacji reakcji chemicznych i w efekcie zwiększają... Czytaj dalej Słownik biologiczny i komórki resorbujące.

Typ: Żebropławy (Ctenophora)

Otwór gębowy prowadzi u nich do spłaszczonego przełyku pochodzenia entodermalnego, który zwany jest także żołądkiem. Otwiera się on do spłaszczonego entodermalnego lejka. Spłaszczenie przełyku i lejka jest do siebie prostopadłe i wyznacza tym samym podwójną symetrię ciała. Od lejka do mezoglei biegną dwa kanały poprzeczne, a każdy z nich rozgałęzia się na cztery mniejsze, co daje osiem ślepo zakończonych kanałów systemu gastro-waskularnego biegnących wzdłuż rzędów blaszek pławnych. Ponadto w kierunku gardzieli biegną jeszcze dwa osobne kanały, nazwane naczyniami gardzielowymi. Przestrzeń pomiędzy ektodermą a entodermalnym układem gastro-waskularnym wypełniona jest grubą warstwą mezoglei. Niekiedy obecne są także naczynia dodatkowe odchodzące w stronę czułków; rozdzielają się one tworząc skomplikowaną sieć. Komórki ektodermy znajdujące się w jamie gębowej i gardzieli posiadają rzęski. W gardzieli występuje kilka typów komórek. Są to komórki główne, gruczołowe, wydzielające śluz oraz enzymy. Komórki entodermy należące do układu pokarmowo-naczyniowego posiadają zazwyczaj wić oraz zdolność do fagocytozy. Pomiędzy nimi znajdują się komórki gruczołowe. W ścianach naczyń występują otworki, które opatrzone są wiciami, a które prowadzą do warstwy mezoglei. Pokarm żebropławów stanowią żywe zwierzęta, w związku z tym, że są one drapieżnikami. Niekiedy mogą to być dość sporych rozmiarów ofiary np. mięczaki czy mniejsze skorupiaki, ale częściej są to drobne i planktoniczne zwierzęta np. larwy. W dostawaniu się pokarmu do organizmu pomagają niekiedy bardzo długie i rozgałęzione czułki. Początkowo trawienie rozpoczyna się w gardzieli, natomiast częściowo strawiony pokarm dostaje się do części entodermalnej układu, gdzie odbywa się trawienie już w poszczególnych komórkach.

.

Typ: Płazińce (Plathelmintes)

Robaki płaskie o wyraźnie dwubocznej symetrii ciała

Gromada: Wirki

Układ pokarmowy jest prosty lub rozgałęziony, w większości przypadków ślepo zakończony, z wyjątkiem dużych form lądowych. Gardziel Gardziel początkowy odcinek układu pokarmowego, w którym mogą występować narządy rozdrabniające pokarm i narządy smakowe. U strunowców gardziel jest wspólną częścią układu pokarmowego i oddechowego.
...
Czytaj dalej Słownik biologiczny
jest umieszczona w swego rodzaju pochwie, z której może być wysuwana poza otwór gębowy w postaci prostej rurki lub ryjka. Otwór gębowy znajduje się po brzusznej stronie ciała. Wysuwania gardziel zaopatrzona jest w komórki czuciowe. Gardziel posiada liczne, silne, przebiegające w kilku kierunkach pasma włókien mięśniowych. Dzięki niej wirki mogą chwytać i trawić ofiary znacznie większe od siebie. Ponadto występujące u niektórych form urządzenia chwytne, wraz z gardzielą umożliwiają przysysanie się do ofiar martwych (ryby) lub żywych, co też stanowi krok na przód do przejścia w pasożytniczy tryb życia. Wirki bezjelitowe nie posiadają jelita, a gardziel kończy się bezpośrednio w miąższu; trawienie odbywa się wewnątrz komórek. Przykładem takiego przewodu pokarmowego jest rząd wyłącznie morskich wirków Acoela, które w ogóle nie posiadają przewodu pokarmowego, a na jego miejscu niekiedy powstaje lity twór w postaci pręcika, zbudowany z komórek w formie syncytium. Trawienie odbywa się w parenchymie. U rzędu Rhabdocoela występuje już układ pokarmowy. Ma on postać prostej rurki, która następnie rozszerza się u niektórych gatunków w workowate jelito Jelito odcinek przewodu pokarmowego rozpoczynający się od odźwiernika żołądka, a kończący się odbytem. Wyróżnia się dwie części: jelito cienkie i grube. U wyższych kręgowców jelito cienkie podzielone jest... Czytaj dalej Słownik biologiczny środkowe lub trawienne. Ponadto wysłane jest ono jednowarstwowym nabłonkiem zbudowanym z dużych komórek cylindrycznych, a pomiędzy nimi obecne są mniejsze komórki gruczołowe. Wyprawek biały, należący do wirków trójjelitowych, posiada ślepo zakończony układ pokarmowy (bez odbytu). Gardziel również silnie umięśniona łączy się z trójdzielnym jelitem, którego dwa odcinki skierowane są do tyłu i także ślepo zakończone. Wszystkie odcinki są silnie rozgałęzione i wyścielone są nabłonkiem jednowarstwowym, którego komórki zdolne są do fagocytozy. Zatem w głównej mierze trawienie odbywa się wewnątrzkomórkowo. Wirki wielogałęziste (rząd Policlada) występuje rozszerzenie w świetle jelita, nazywane żołądkiem. Od niego odchodzą na boki liczne rozgałęzienia o nieregularnym przebiegu. Jelito wyściela nabłonek jednowarstwowy, którego komórki mają kształt kolbkowaty. Komórki te niekiedy wytwarzają nibynóżki, którymi przechwytują cząsteczki pokarmowe, które następnie trawione są w ich wnętrzu. Natomiast, jeśli nabłonek jelitowy zbudowany jest z komórek zaopatrzonych w rzęski, trawienie odbywa się we wnętrzu jelita.

Pokarm większości wirków stanowią żywe organizmy zwierzęce. Jedynie wirki bezjelitowe, prostojelitowe i wielogałęziste odżywiają się pokarmem roślinnym, głównie glonami. Jednym z największych drapieżników wśród wirków jest wyprawek biały, który dzięki swojej silnie umięśnionej, wysuwanej gardzieli zdolny jest atakować ofiary większe od siebie. Nie bez znaczenia jest także wydzielanie przez komórki rozmieszczone na całym ciele substancji kleistych, które powodują, że do ciała przyklejają się mniejsze organizmy, głównie planktoniczne, które następnie dostają się do gardzieli. Wśród wirków występują także organizmy pasożytnicze.

Gromada: Przywry zewnętrzne (Monogenea)

Są to drobne pasożyty zewnętrzne większych organizmów wodnych.

Układ pokarmowy rozpoczyna się otworem gębowym umieszczonym po brzusznej stronie ciała w jego tylnej części. W przedniej części znajduje się przyssawka. Wewnątrz otworu gębowego również znajdują się przyssawki, z racji pasożytniczego trybu życia. Za otworem gębowym znajduje się krótka gardziel, silnie umięśniona. Kurczenie się mięśni gardzieli powoduje powstanie w niej podciśnienia, co pozwala na wysysanie pokarmu z organizmu gospodarza. Żywią się głównie krwią, a także nabłonkiem. Niekiedy gardziel może przechodzić w krótki przełyk i następnie w jelito, które jest zakończone ślepo. Może być ono rozgałęzione widlasto, lub tworzyć pętle, lub jeszcze inne odgałęzienia, w zależności od taksonu niższej rangi.

Gromada: Przywry wewnętrzne (Trematoda)

Jest to gromada Gromada W. S. Reymont Chłopi, bohater zbiorowy
Lipczanie stanowią jednolity organizm społeczny, mimo że są zbiorowością indywidualności i że są bardzo zróżnicowani ekonomicznie. Są wśród nich...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
obejmująca organizmy pasożytnicze, które w stanie dorosłym żyją w różnych organach kręgowców, natomiast żywicielami pośrednimi są bezkręgowce.

Najbardziej znanym przedstawicielem przywr jest motylica wątrobowa. Posiada ona dwie przyssawki: brzuszną i gębową. Przyssawka gębowa umieszczona jest na szczycie stożkowo wydłużonego, przedniego odcinka ciała. Na dnie przyssawki przedniej, która jest bardzo dobrze umięśniona znajduje się otwór gębowy. Prowadzi on do krótkiej gardzieli, następnie przełyku, który przechodzi w dwudzielne, ślepo zakończone jelito, które rozgałęzia się na dwie odnogi. Obie z nich wysłane są komórkami, które prowadzą fagocytozę cząstek pokarmowych, a zatem trawienie odbywa się wewnątrzkomórkowo. Dwa odgałęzienia jelita mogą tworzyć także mniejsze odgałęzienia wtórne. Ponadto oba odgałęzienia mogą się także ze sobą łączyć tworząc w ten sposób pętle, lub całkowicie się ze sobą zrastać. Przewód pokarmowy może posiadać różnego rodzaju modyfikacje w zależności od gatunku. Niekiedy część przednia przewodu pokarmowego może być bardzo zredukowana, niekiedy brak jest także gardzieli, ale zdarza się to niezmiernie rzadko i głównie u gatunków pasożytujących we krwi.. Przedstawicielem przywr jest także rodzaj Schistosoma, w tym przypadku trawienie pokarmu odbywa się wyłącznie pozakomórkowo. Pokarmem jest krew, komórki nabłonkowe, żółć itp.

Gromada: Tasiemce (Cestoidae)

Jest to gromada obejmujące pasożyty wewnętrzne o jeszcze bardziej uproszczonej budowie niż przywry. Tasiemce charakteryzują się brakiem przewodu pokarmowego, a wchłanianie pokarmu odbywa się całą powierzchnią ciała.

Typ: Wstężnice (Nemertea/Nemertini)

U nielicznych przedstawicieli prymitywnych gatunków otwór gębowy występuje na brzusznej powierzchni ciała, a u większości zazwyczaj na jego początku. Sam układ pokarmowy jest trójdzielny. Pierwszą częścią jest odcinek przedni, pochodzenia entodermalnego zbudowany jest z jamy gębowej oraz przełyku. Drugi odcinek stanowi jelito środkowe rozszerzające się w tzw. żołądek, który jest pochodzenia entodermalnego. Ostatnim odcinkiem jest bardzo krótka prostnica, która podobnie jak pierwszy odcinek ma pochodzenie entodermalne. Przełyk prowadzący z gardzieli jest dość obszerny, a jego ściany są pofałdowane. Przechodzi on rozszerzając się w żołądek. Komórki nabłonka, który wyściela przełyk i żołądek są zaopatrzone w rzęski. Przełyk i żołądek wykazują jednak różnice w budowie histologicznej. Proporcje oraz inne przystosowania morfologiczne przewodu pokarmowego występują u różnych taksonów niższego rzędu. Żołądek może wydłużać się i przechodzić w końcową odźwiernikową część, a także może posiadać liczne ślepo zakończone uchyłki, podobnie jak w przypadku przełyku. W środkowej części przewodu pokarmowego u większości przedstawicieli wykształcone są twory przypominające kieszonki na ścianach wewnętrznych. U niektórych przedstawicieli występują one tylko w środkowej, przedniej lub tylnej części jelita. Końcowa część jelita to prostnica, otwierająca się otworem odbytowym, znajdującym się na końcu ciała.

Pokarm zdobywany jest przez wstężnice za pomocą ryjka zaopatrzonego w sztyleciki, które uśmiercają lub okaleczają ofiarę. Pożywieniem są niewielkie organizmy wodne, skorupiaki, pierścienice, czasem niewielkie ryby.

Typ: Wrotki (Rotifera)

Układ pokarmowy wrotków jest dość dobrze rozwinięty, a rozpoczyna się na przednim biegunie ciała od strony brzusznej. Pierwszym odcinkiem jest jama gębowa, która wysłana jest nabłonkiem orzęsionym. Otwór gębowy przechodzi w dużą, umięśnioną gardziel. Jest ona silnie umięśniona oraz zawiera szereg chitynowych tworów w postaci różnokształtnych listewek, które mogą być w różny sposób modyfikowane w zależności od pobieranego pokarmu. Całość tworzy skomplikowany aparat żujący, który dzięki połączeniu z mięśniami jest bardzo ruchliwy i sprawny. Może on pełnić różne funkcje, po pierwsze: może służyć do chwytania pokarmu, a także do jego rozdrabniania. Poza obróbką mechaniczną pokarmu, w gardzieli uchodzą także gruczoły ślinowe, co pozwala na zmiękczenie pokarmu i jego przejście dalej do przełyku. Przełyk jest krótki i cienki, a jego ściany pokryte są nabłonkiem orzęsionym. Za przełykiem znajduje się żołądek, który podobnie jak przełyk posiada ściany wysłane orzęsionym nabłonkiem. Ponadto do żołądka otwierają się dwa lub cztery gruczoły zwane gruczołami żołądkowymi, które prawdopodobnie syntezują enzymy trawiące pokarm w żołądku. Żołądek przechodzi następnie w jelito, które jest niezbyt długie, a które z kolei przechodzi w prostnicę, uchodzącą do kloaki (steku). Kloaka Kloaka stek - końcowy odcinek jelita, do którego uchodzą układ moczowy i płciowy. Występuje u niektórych ryb, płazów, gadów, ptaków i stekowców z gromady ssaków.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
uchodzi na zewnątrz otworem, który znajduje się na stronie grzbietowej. U wrotków osiadłych otwór wyprowadzający kloaki przesunięty jest w kierunku otworu gębowego, ponieważ całe ciało otoczone jest swego rodzaju pochwą. Wówczas układ pokarmowy nabiera charakterystycznego kształtu "U". W bardzo nielicznych przypadkach brak jest otworu odbytowego, a jelito zakończone jest ślepo. Uwsteczniony układ pokarmowy występuje u samców.

Pożywieniem wrotków często bywają inne wrotki (drapieżnictwo), drobne pierwotniaki, a także glony.

Typ: Kolcogłowy (Acanthocephala)

Są to typowe robaki pasożytnicze, a zatem nie mają właściwego układu pokarmowego. Na przednim biegunie ciała znajduje się ruchomy ryjek, który może być wciągany do środka, a który zaopatrzony jest w haczyki. Ryjek i leżąca z nim nieuzbrojona część szyjna to tzw. presoma. Presoma oraz leżący za nią odcinek tułowiowy przewodu pokryte są cienką warstwą kutikuli, która należy do wora skórno-mięśniowego. U niektórych gatunków kutikula pokryta jest również kolcami. Pod warstwą kutikuli znajduje się syncytialna hipoderma, w której znajdują się liczne kanały i zatoki. Są one wypełnione sokami pokarmowymi, a przedłużają się w specjalne wypukliny hipodermy, które zwane są letniskami. Znajdują się one w przedniej części ciała, a wraz z nabłonkiem okolicy szyjnej stanowią narządy pokarmowe kolcogłowów. W organizmie kolcogłowów stwierdzono obecność enzymów proteolitycznych.

Typ: Nicienie (Nematoda)

Budowa układu pokarmowego uzależniona jest od trybu życia, a nicienie mogą być wolno żyjące lub prowadzić pasożytniczy tryb życia. Układ ten zaczyna się na przednim biegunie ciała otworem gębowym, który otoczony jest pierwotnie sześcioma wargami. Istnieją rodzaje, w których wargi uległy dalszym modyfikacjom; mogły się one zrosnąć po dwie, w rezultacie czego, pozostało ich jedynie trzy, lub całkowicie się uwstecznić, prawie zupełnie zanikając. Na każdej z warg znajduje się brodawka czuciowa, co np. po zrośnięciu daje po dwie brodawki na każdą z trzech warg. U niektórych oskórek, który otacza otwór gębowy może przekształcać się w specjalny kołnierzyk, który zaopatrzony w specjalne wyrostki tworzy wokół otworu gębowego charakterystyczny wieniec. Za otworem gębowym znajduje się jama gębowa, która jest kształtu walcowatego, ale może być on zmienny, w zależności od rodzaju. Niekiedy wtórnie jama gębowa może zanikać. Jama gębowa niezależnie od trybu życia wysłana jest oskórkiem, a jej ściany mogą być zgrubiałe. Modyfikacją jamy gębowej, która jest przystosowaniem do pasożytniczego trybu życia jest wykształcenie pstrych ząbków w jej wnętrzu lun na brzegach. Niekiedy występuje tylko pojedynczy sztylecik, albo ząbki przekształcone są w listewki. Jama gębowa następnie przechodzi w gardziel, która wysłana jest także oskórkiem. Gardziel o cylindrycznym przekroju może w końcowym odcinku rozszerzać się lub mieć kilka rozszerzeń na całej długości, a zazwyczaj jest to dodatkowe rozszerzenie mniej więcej w środku gardzieli. Gardziel jest silnie umięśniona, a między mięśniami występują włókna podporowe, a także umieszczone są gruczoły (3). Przełyk ma trójkątne światło i także jest silnie umięśniony. Na granicy z jelitem środkowym przełyk tworzy wpuklenia do światła jelita, które zwane jest wpukleniem środkowym (cardium). Samo jelito u niektórych gatunków może tworzyć rozszerzenie zwane żołądkiem. Jelito środkowe pozbawione jest mięśniówki, ale posiada mikrokosmki. Ma ono pochodzenie entodermalne i prosty przebieg. U niektórych przedstawicieli jelito może zanikać, ale związane jest to z wybitnie pasożytniczym trybem życia. Zanikać może głównie ostatni odcinek jelita, czyli prostnica i otwór odbytowy, a w takich przypadkach jelito środkowe jest także słabo wykształcone. Jelito u takich organizmów może wówczas pełnić funkcje zbiornika z zapasami pokarmowymi. Niekiedy, jak u larw Mermithidae jelito pełniąc taką funkcje może nawet utracić połączenie z przednią częścią przewodu pokarmowego. Zapasy pokarmowe gromadzone są w poszczególnych komórkach jelita, a są one w postaci tłuszczów, kwasów tłuszczowych, glikogenu, a także białek, które zebrane są w postaci ziarenek. Także w tych komórkach odkładają się szkodliwe produkty poreakcyjne, a gromadzą się one najczęściej w postaci nieorganicznych kryształków. Jelito tylne zbudowane jest z prostnicy, która jest krótkim odcinkiem i przechodzi w otwór odbytowy. Jej wewnętrzną powierzchnie pokrywa oskórek. Ponadto pomiędzy jelitem środkowym a tylnym uchodzą gruczoły, zwane gruczołami odbytowymi, a które mają kształt zbliżony do gruszki. Występują one w postaci kilku komórek (do, sześciu), ale niestety nie wiadomo, jaką pełnią funkcję. W prostnicy samców umieszczone są także szczecinki kopulacyjne, które schowane są w specjalnie wykształconej kieszonce, znajdującej się na jej ścianie grzbietowej. Prostnica przechodzi w otwór odbytowy, łącząc się w ostatnim odcinku z przewodem wytryskowym.

Nicienie odżywiają się w zależności od trybu życia, jaki prowadzą. Organizmy wolno żyjące żywią się bakteriami, glonami, a prawdopodobnie także szczątkami organicznymi. Część gatunków jest drapieżnikami i żywią się innymi, mniejszymi gatunkami nicieni, także wrotkami. Pasożyty roślinne zaopatrzone w sztylecik, za jego pomocą dostają się do tkanek roślinnych przewodzących substancje odżywcze. Organizmy pasożytujące na zwierzętach żywią się ich tkankami, głownie nabłonkiem, także obumarłym, złuszczonym. Niekiedy jednak konieczna do życia pasożytów jest krew żywiciela, ma to miejsce w rodzaju Ancylostoma. Niekiedy jednak wystarczającym pokarmem jest zawartość jelita, jak w przypadku owsika.

Typ: Nitkowce (Gordiacea/Nematomorpha)

Przewód pokarmowy jest nierozgałęzioną rurą, która rozpoczyna się otworem gębowym w przedniej części ciała, a kończy otworem odbytowym. Podzielony jest na trzy odcinki: jelito przednie (gardziel, przełyk), środkowe i tylne. Otwór odbytowy jest jednocześnie ujściem przewodów wyprowadzających męskich gonad i zakończeniem dróg płciowych żeńskich, ponieważ otwierają się one do ostatniego odcinka przewodu pokarmowego, jakim jest kloaka. U niektórych form dorosłych przewód pokarmowy całkowicie zanika. Larwy nitkowców posiadają ryjki, które uzbrojone są w kolce, które służą im do poruszania się, a ich przewód pokarmowy zakończony jest odbytem. Larwy są często pasożytami bezkręgowców i odżywiają się ich tkankami. Formy dorosłe są wolno żyjące.

Typ: Pierścienice (Annelida)

Układa pokarmowy pierścienic rozpoczyna się otworem gębowym, który położony jest w płacie gębowym (peristomium) odcinka głowowego. Biegnie on wzdłuż całego ciała, jako mniej więcej prosta rura, a kończy się otworem odbytowym przy końcu ciał w tzw. pygidium. Układ pokarmowy jest trójdzielny, a składa się z jelita przedniego (zbudowane jest z umięśnionej gardzieli i przełyku), jelita środkowego, pochodzenia entodermalnego i entodermalnego jelita tylnego, które kończy się otworem odbytowym. Jelito pierścienic jest nieco inaczej zbudowane od innych robaków, posiada własne mięśnie okrężne i podłużne, w związku z czym, możliwe są ruchy perystaltyczne. U niektórych form można zaobserwować występujące metamerycznie workowate schyłki jelita środkowego. Ich zadaniem jest zwiększanie powierzchni przewodu pokarmowego. Pierścienice prowadzące drapieżnicy tryb życia często posiadają do tego specjalne przystosowania, jak np. ryjki, które mogą być wysuwane i są także zaopatrzone w ząbki chitynowe, okaleczające lub zabijające ofiarę.

Gromada: Wieloszczety

W związku z tym, że jest to bardzo różnorodna gromada, także i układ pokarmowy posiada różne modyfikacje. Zazwyczaj jest on jednak prostą rurą, biegnącą wewnątrz wydłużonego ciała, która podzielona jest na trzy części: jelito przednie, środkowe i tylne, z których pierwszy i ostatni odcinek jest pochodzenia entodermalnego, a jelito środkowe pochodzenia entodermalnego.

Układ pokarmowy rozpoczyna się otworem gębowym, który znajduje się po stronie brzusznej. Przechodzi on w jamę gębową umięśnioną gardziel. Ma ona wydłużony kształt, a ściany wyściela oskórek. Gardziel jest wysuwana i dzięki silnym mięśniom może być wysuwana i wciągana do środka, tworząc charakterystyczny ryjek. Pomaga w tym także znajdujący się nieco dalej w tyle worek gardzielowy. Zdarza się także, że silne mięśnie okrężne i podłużne występują tylko w przedniej części gardzieli, a część tylna umięśniona jest bardzo słabo, a wówczas jest ona swego rodzaju miejscem, gdzie chowa się wyciągana część przednia. U drapieżników modyfikacje występują w postaci zgrubień skórka, którym wysłana jest gardziel, a na nim tworzą się różnego rodzaju ząbki (zwane szczękami) i brodawki, które pomagają w chwytaniu ofiary, miażdżeniu i rozdzieraniu jej. Tutaj uchodzą wówczas także gruczoły ślinowe. W przypadku osiadłego trybu życia przystosowania takie nie są potrzebne, a gardziel jest wewnątrz gładka i najczęściej nie tworzy ryjka. Gardziel kolejno przechodzi w przełyk, który ma postać prostej rury prowadzącej do jelita środkowego. Niekiedy jest to rozszerzenie jelita, które tworzy tzw. żołądek. W związku z metameryczną budową ciała dostosował się do tego tez układ pokarmowy poprzez zwężenie przewodu w miejscach łączenia się segmentów. U niektórych rodzajów w związku z przewężeniami tworzą się na granicy każdego z nich boczne uwypuklenia jelita, co zwiększa jego powierzchnię, a w miejscach tych odbywa się proces trawienia. Jelito środkowe następnie przechodzi w proste jelito tylne, a to otwiera się otworem odbytowym na zewnątrz.

Ze względu na sposób odżywiania można je podzielić na organizmy odżywiające się pokarmem roślinnym i te odżywiające się pokarmem zwierzęcym. Najczęściej formy osiadłe żywią się pokarmem roślinnym, a wolno żyjące, zwierzęcym. Większość gatunków odżywia się saprofitycznie, a pokarm szczątki organiczne zawarte w piasku i detrytusie. Występują także formy drapieżne, jak wspomniano wcześniej (np. rodzaj Nereis), które wykształciły szereg przystosowań do takiego trybu życia, łącznie z gruczołami jadowymi, oraz formy, które żywią się na zasadzie komensalizmu wraz z gąbkami, mięczakami czy skorupiakami. Występują także formy pasożytnicze np. Ichthyotomus, pasożytujący na węgorzach.

Gromada: Skąposzczety (Oligochaeta)

Jej najbardziej znanym przedstawicielem jest dżdżownica ziemna.

Układ pokarmowy rozpoczyna się otworem gębowym, który znajduje się na drugim segmencie ciała (peristomium), który przykryty jest id góry płatem pierwszym (prostomium). Otwór gębowy przechodzi w jamę gębową, która zazwyczaj jest wewnątrz gładka, ale mogą też powstawać w niej różne wytwory skórka. Kolejno występuje gardziel, która jest silnie umięśniona, krótka i rozszerza się w końcowym odcinku. W gardzieli znajduje się ujście gruczołów ślinowych, zwanych inaczej chromofilnymi. Gardziel przechodzi następnie w długi przełyk, który ma postać rury, do której uchodzą gruczoły wapienne, zwane inaczej gruczołami Morena. Gruczoły te wydzielają substancję, która jak wcześniej sądzono służy do zobojętniania kwasów humusowych, w które obfituje pożywienie dżdżownicy, ale obecnie naukowcy skłaniają się do roli regulatora składu jonowego środowiska wewnętrznego, a zobojętnianie środowiska następuje w dalszych częściach jelita. Prawdopodobnie gruczoły te pomagają także w przemieszczaniu się mleczka pokarmowego do krwioobiegu. Przełyk następnie przechodzi w rozszerzenie, tworzące wole w czternastym segmencie. Za nim znajduje się silnie umięśniony żołądek, w którym następuje rozdrobnienie pokarmu, często przy pomocy drobnych kamyczków, które są zjadane razem glebą. Jelito położone za żołądkiem wykazuje silną metameryzację, w związku z rozszerzeniami pomiędzy przegrodami segmentalnymi. W jelicie środkowym, na całej jego długości, od strony grzbietowej występuje rynienkowate wgłębienie w głąb swojego światła, które zwane jest tyflosolis. Całą wewnętrzną jego powierzchnie pokrywają komórki, które mają charakter ekskretorów; są to komórki chloragogenowe. Ponadto tyflosolis powiększa powierzchnię chłonną jelita. Trawienie jest zewnątrzkomórkowe, więc w nabłonku jelita obecne są liczne komórki o charakterze gruczołowym, wydzielające enzymy trawienne. Ostatnim odcinkiem przewodu pokarmowego jest jelito proste, które uchodzi otworem odbytowym na końcu po grzbietowej stronie ciała. Dżdżownice żywią się głównie zawartymi w glebie szczątkami organicznymi (np. gnijące liście) oraz bakteriami i innymi mikroorganizmami. Aby dostarczyć organizmowi odpowiednią ilość pożywienia przez przewód pokarmowy przechodzi ogromna ilość gleby, biorąc pod uwagę rozmiary samego organizmu. Skąposzczety żyjące w środowisku wodnym żywią się szczątkami opadającymi na dno; mogą to być drobne, jednokomórkowe organizmy (glony), a także skorupiaki i martwe, rozkładające się ryby.

Gromada: Pijawki (Hirudina)

Układ pokarmowy wykształcony jest w zależności od sposobu odżywiania i pobieranego pokarmu. Może posiadać różne przystosowania, ale zaczyna się otworem gębowym, który znajduje się wewnątrz umięśnionej przyssawki przedniej. Prowadzi on do gardzieli o przekroju trójkątnym, która uzbrojona może być w trzy szczęki, które mają pochodzenie oskórkowe. Niektóre gatunki pijawek posiadają otwór gębowy uzbrojony w ryjek, który wysuwa się z odpowiedniej jamy i służy do dokładnego przymocowania się do ofiary i wyssania substancji pokarmowych. Innym przystosowaniem jest wykształcenie specjalnych ząbków przez pijawki szczękowe. Są one przydatne do przecinania skóry żywiciela. Są one umieszczone tak, by z trzech stron: od góry i dwie z boku nacinać skórę, robiąc w niej otwór. Są one także nieco zgrubiałe, a pokrywają je liczne, małe ząbki. Szczęki te pokryte są oskórkiem, a skomplikowane ruchy manipulacyjne możliwe są dzięki silnym mięśniom, które są do nich przymocowane, a które były pierwotnie częścią mięśniówki gardzieli. Mięśnie związane ze szczękami przebiegają w różnych kierunkach, dlatego możliwe są różnego rodzaju ruchy, służące do przepiłowania skóry. U pijawki lekarskiej gardziel znajdująca się za jamą gębową jest również silnie umięśniona, ale krótka, za to jej ściany w czasie, kiedy nie pobiera ona pokarmu są silnie pofałdowane. W czasie, kiedy pobiera ona krew fałdy te rozprostowują się dzięki mięśniom o przebiegu promienistym, które znajdują się pod oskórkiem. U rodzaju Haemopis, do którego należy m.in. pijawka lekarska szczęki są silnie uwstecznione, a odgrywają rolę swego rodzaju narządu do odrywania fragmentów ciała ofiary. Połykanie jest możliwe dzięki skurczom mięśni podłużnych gardzieli. U niektórych pijawek nie występują żadne dodatkowe przystosowania, czy narządy w gardzieli. U rodzaju Hirudo przełyk przechodzi w wole, które jest dość obszerne, a ono przechodzi z kolei w rozszerzający się żołądek, a ten następnie w jelito środkowe. Wole rozgałęzia się, posiada parzyste uchyłki, które mogą się dodatkowo rozgałęziać, w zależności od gatunku. Wszystkie przejścia jednej części przewodu w drugą (przełyk - wole i wole żołądek) zamykane są zwieraczami. Żołądek u Glossiphonia posiada dodatkowo boczne uchyłki, zwiększające jego powierzchnię. Jelito środkowe przechodzi kolejno w jelito tylne, a to następnie otwiera się otworem odbytowym na zewnątrz. Otwór ten umieszczony jest po grzbietowej stronie ciała, nad tylną przyssawką. U Pharyngobdellida, które są drapieżnikami i w związku z tym nie odkładają zapasów jedzenia wole nie jest tak silnie wykształcone, a jego boczne wyrostki wtórnie zanikają, mimo, że są obecne w rozwoju embrionalnym. U pijawki końskiej żołądek posiada ślepe wyrostki, ale tylko we wczesnym stadium rozwoju; ulegają one zanikowi w czasie dojrzewania, ale występują niewielkie uwypuklenia.

Pobieranie pokarmu u pijawek uzależnione jest od taksonu. U Hirudinae odbywa się to na zasadzie wysysania płynnego pokarmu, a następnie jego połykania. U Rhynchobdellida, czyli pijawek ryjkowych, gardziel przekształciła się w charakterystyczny ryjek, który jest dobrze umięśniony i pomaga w przymocowaniu się do ofiary. Żywią się one krwią, którą pobierają głównie od ryb. Miejscem najodpowiedniejszym do przytwierdzenia się do ofiary są zwykle miejsca uszkodzeń powłok ciała, miejsca delikatne w okolicach płetw itp.). Krew, która dostaje się do otworu gębowego, gdzie najczęściej (lub bezpośrednio w szczekach) znajduje się ujście jednokomórkowych gruczołów gardzieli (zwanych gruczołami wargowymi) miesza się z hirudyną, substancją, która zapobiega jej krzepnięciu. Dzięki ruchom mięśniówki gardzieli wymieszana krew przedostaje się dalej do wola i wypełnia kolejno wszystkie boczne uchyłki, począwszy od tych najdalej położonych (w stosunku do otworu gębowego). Pijawki szczękowe, wykształcając specyficzne przystosowanie do przebijania skóry gospodarza, najpierw mocno przyczepiają się do jego powierzchni, by wysunąć swoje szczęki i powolnymi ruchami piłować naskórek aż do momentu dostania się do pierwszych naczyń krwionośnych. W związku z pracą szczęk rana pozostająca po nacięciu powłok skórnych ma kształt litery Y. Kiedy szczęki dotrą do naczyń krwionośnych są chowane, a pijawka rozpoczyna ssanie krwi, która następnie miesza się z hirudyną, w związku z czym krew nie krzepnie. Po pobraniu dużej ilości krwi pijawka zwalnia swoją przyssawkę i bez wykonywania zbędnych ruchów może rozpocząć posiłek.

Poza hirudyną pijawki z rzędu Hirudo, poza hirudyną wydzielają także substancję o działaniu podobnym do histaminy. Wydzielana jest ona w trakcie przebijania się przez powłoki skórne, dostaje się następnie do powstającej rany i powoduje, że najbardziej powierzchniowe naczynia krwionośne ulegają rozszerzeniu, co ułatwia wysysanie krwi i rozrzedza ją. Oprócz tego pijawki wydzielają także substancje znieczulające, które sprawiają, że ofiara nie czuje zadawanych ran i samego wysysania krwi. Nieprzyjemne swędzenie zaczyna się dopiero, kiedy pijawka zdąży się odczepić, a w następnej fazie pojawia się opuchlizna zranionego miejsca, która jednak znika po kilku godzinach.

W związku z tym, że pijawki należą do zwierząt pasożytujących czasowo, czyli są pasożytami fakultatywnymi, sporadycznie napadają ofiary i żywią się ich krwią. Sposobności do spotkania ofiary nie są tak częste, a zatem, kiedy mają tylko taką możliwość wysysają tak dużo krwi jak tylko mogą, a później ją magazynują. W związku z dużą ilością magazynowanej krwi mogą one nieco zmieniać kształt, a ich waga może wzrosnąć nawet dziesięciokrotnie. Dorosłe pijawki pobierają krew zwykle do dwóch godzin i są one w stanie zgromadzić w tym czasie wystarczające na długi czas. Zgromadzona w wolu i schyłkach jelita krew nie psuje się dzięki hirudynie, a trawienie pokarmu trwa bardzo długo, dlatego też nic dziwnego, że pijawki mogą wytrzymać kilkunastomiesięczne przerwy w posiłkach (do roku). Krew po pobraniu zostaje zaraz zagęszczona, by zajmowała jak najmniej miejsca. Woda usuwana jest poprzez nefrydia lub też przez całą powierzchnię ciała. Zbędna woda usuwana jest zwykle w większości w ciągu najbliższych dziesięciu dni po spożyciu posiłku, wówczas pijawka może stracić na wadze nawet do 40%. Pijawki, będące drapieżnikami, posiadające specjalne przystosowania odrywają fragmenty ciała ofiary, lub połykają mniejsze organizmy w całości. Przełykanie umożliwiają silne mięśnie gardzieli, a ruchy przypominają nieco ruchy perystaltyczne jelit u wyższych kręgowców.

Podsumowując, zatem: pożywienie większości pijawek w zależności od gatunków stanowi krew różnych kręgowców i bezkręgowców. Spotykane są też gatunki drapieżne, a należą one do Paryngobdellida i Gnathobdellida, a połykają larwy owadów, drobne ślimaki i robaki.

Typ: Pratchawce (Protracheata)

Układ pokarmowy ma postać prostej, długiej rury. Rozpoczyna się po stronie brzusznej otworem gębowym. Druga para odnóży przekształcona jest w sierpowate szczęki, które stanowią uzbrojenie jamy gębowej. Otwór jamy gębowej otoczony jest charakterystycznymi brodawkami, które wytwarzają się w miejsce trzeciej pary odnóży. W brodawkach gębowych znajdują się ujścia śluzowych gruczołów obronnych. Szczęki są wymieniane w czasie linienia. Są one dodatkowo silnie umięśnione, co umożliwia im przecinanie ciała ofiary z dużą łatwością i precyzją. Dodatkowym miejscem przyczepu mięśni, które obsługują szczęki jest chitynowy, cienki pręcik, który rozpoczyna się u nasady szczęk i ciągnie w głąb przewodu pokarmowego. Za jamą gębową znajduje się silnie umięśniona gardziel i przełyk, które wysłane są chityną. Ściany gardzieli mogą się kurczyć i zasysać w ten sposób pokarm. Przełyk natomiast nie jest już tak dobrze umięśniony jak gardziel, ale uchodzą do niego gruczoły ślinowe. Przełyk następnie przechodzi w jelito środkowe, które nie jest wysłane oskórkiem. Jest najdłuższą częścią przewodu pokarmowego, pochodzenia entodermalnego. Ma ono prosty, wałkowaty kształt, nie posiada żadnych uchyłków, czy odgałęzień. Jest to miejsce, gdzie w głównej mierze następuje trawienie i wchłanianie strawionego pokarmu. Jelito środkowe przechodzi następnie w krótkie jelito tylne, które podobnie jak jelito przednie wysłane jest chitynowym oskórkiem. Jelito tylne otwiera się na zewnątrz ciała otworem odbytowym, znajdującym się na końcu ciała.

Pratchawce dzięki swoim silnym brodawkom wargowym mogą przyssać się do swojej zdobyczy, która następnie jest rozdrabniana przez silnie umięśnione szczęki. Kiedy pokarm zostanie już częściowo nadtrawiony przez wydzielinę gruczołów, które uchodzą w okolicach brodawek znacznie łatwiej go wyssać i połknąć. Gruczoły wydzielają m.in. amylazy, peptydazy. Następnie po przejściu przez gardziel i przełyk, ruchami silnych mięśni podłużnych pokarm przemieszczany jest do jelita środkowego. Jelito środkowe wysłane jest dwoma rodzajami komórek, z których jedna z nich wydziela swego rodzaju błonkę, która następnie otacza trawiony pokarm, ale jest bardzo dobrze przepuszczalna w obu kierunkach. Drugi typ komórek, to komórki resorpcyjne, które zajmują się wchłanianiem strawionych cząstek pokarmowych. Taki przeciętny cykl trawienny trwa ok. 18 godzin. Po tym czasie Niestrawione resztki pokarmowe i cieniutka błonka zostają ruchami mięśni przesunięte do jelita tylnego, a stamtąd do otworu odbytowego, gdzie wydalane są na zewnątrz. Zdarza się niekiedy, że w przypadku wystarczającej ilości pokarmu lub jego nadmiaru, w komórkach resorpcyjnych jelita mogą być gromadzone substancje odżywcze tj. glikogen, białka, czy tłuszcze w postaci kropli.

Typ: Niesporczaki (Tardigrata)

Układ pokarmowy zaczyna się otworem gębowym, który znajduje się na przednim końcu ciała. Prowadzi on kolejno do obszernej jamy gębowej, która uzbrojona jest w dwa sztyleciki. Są one zwapniałe i znajdują się w stanie spoczynku w specjalnych zagłębieniach w jamie gębowej, skąd wysuwane są podczas pobierania pokarmu. Jama gębowa przechodzi następnie w gardziel, która podzielona jest na dwie części; przednia część jest rurkowata i słabo umięśniona, natomiast dalsza, tylna część jest silnie umięśniona, rozszerzona i służy do zasysania pokarmu. Kolejnym odcinkiem jest przełyk, który wysłany jest oskórkiem i prowadzi do jelita środkowego, pochodzenia entodermalnego. Jest ono nieco rozszerzone i zbudowane jest ze stałej liczby wysokich komórek. Jelito środkowe przechodzi następnie w jelito końcowe, które jest pochodzenia entodermalnego i wysłane jest oskórkiem. Uchodzi ono na zewnątrz otworem odbytowym, który umieszczony jest po brzusznej stronie ciała. Odżywiają się ona szczątkami organicznymi, glonami, innymi roślinami, mogą też odżywiać się drobnymi organizmami zwierzęcymi jak pierwotniaki czy wrotki.

Typ: Wrzęchwy (Pentastomida)

Układ pokarmowy związany jest z przystosowaniem do pasożytniczego trybu życia. Wrzęchwy są pasożytami dróg oddechowych lądowych kręgowców, głownie ssaków, ale rzadko występują u ludzi. Przewód pokarmowy rozpoczyna się otworem gębowym, który prowadzi przez jamę gębową (posiada szkielet w postaci chitynowego pierścienia) do silnie umięśnionej gardzieli i później do przełyku. Jest to jelito przednie, które wysłane jest oskórkiem. Służy ono w związku z trybem życia do zasysania płynów żywiciela; może to być wydzielina z układu oddechowego lub krew z płuc). Przełyk prowadzi do entodermalnego jelita środkowego. Za jelitem środkowym znajduje się jelito tylne, wysłane oskórkiem i otwiera się ono otworem odbytowym na końcu ciała.

Typ: Stawonogi (Arthropoda)

Podtyp: Trylobitowce (Trylobitomorpha)

Są to organizmy wymarłe, żyły na dnie mórz i odżywiały się prawdopodobnie szczątkami organizmów opadłymi na dno oraz przeczesywały muł, wydobywając z niego drobne organizmy, niektóre mogły żywić się glonami.

Podtyp: Skorupiaki (Crustacea)

Gromada: Skrzelonogi (Branchiopoda )

Przedstawicielem tej gromady jest rozwielitka (Daphnia pulex). Jej układ pokarmowy rozpoczyna się otworem gębowym, które położony jest po dość dużą wargą górną i jest on uzbrojony w jedną parę szczęk, ponieważ druga znajduje się w stanie szczątkowym. Otwór gębowy prowadzi następnie do rurkowatego i krótkiego przełyku, który prowadzi do wydłużonego, entodermalnego jelita środkowego. Jelito środkowe zagina się w swym końcowym biegu w stronę brzuszną i przechodzi w jelito tylne, a następnie w otwór odbytowy. Ponadto w przedniej części jelita środkowego ma ujście gruczoł wątrobowy.

Gromada: Pancerzowce (Malacostraca)

Do rzędu dziesięcionogów w gromadzie pancerzowców należy pospolity rak rzeczny (Platamobius fluviatilis). Trójdzielny układ pokarmowy rozpoczyna się krótkim, ektodermalnym jelitem przednim, którego początkiem jest otwór gębowy. Występujący za nim przełyk łączy się następnie z żołądkiem, który jest rozszerzonym odcinkiem przewodu i wysłany jest chitynowym oskórkiem. Jest to żołądek filtrujący z licznymi chitynowymi listewkami, bruzdami zaopatrzonymi w rzęski itp. Za żołądkiem żującym znajduje się nieco rozszerzone jelito środkowe, które zwane jest także żołądkiem trawiącym. W tym miejscu mają swe ujście przewody dwupłatowego gruczołu trzustkowo-wątrobowego. Jelito tylne jest długie i zakończone jest odbytem, który znajduje się po brzusznej stronie ostatniego segmentu.

Podtyp: Szczękoczułkokształtne (Cheliceliformes)

Gromada: Szczękoczułkowce (Chelicerata)

Podgromada: Pajęczaki (Arachnida)

Układ pokarmowy można podzielić na trzy odcinki. Pierwszym z nich jest entodermalne jelito przednie, do którego otwierają się gruczoły ślinowe pochodzenia skórnego. Jelito przednie ponadto podzielone jest na dwie części; pierwsza z nich zwana jest gardzielą i jest silnie umięśniona, co pomaga w wysysaniu pokarmu, natomiast druga część to prosty, rurowaty przełyk, który może niekiedy tworzyć jeszcze jedną pompę ssącą Następnym odcinkiem jest jelito środkowe, do którego otwierają się przewody gruczołu trzustkowo-wątrobowego o dość dużych rozmiarach. Komórki budujące gruczoł wątrobowy są zróżnicowane na dwa typy; pierwsze z nich są komórkami wydzielniczymi, produkującymi enzymy trawienne, a drugie to komórki absorbujące, w których odbywa się końcowy etap trawienia i z nich pokarm przedostaje się do płynów ciała, a jeśli jest go wystarczająco dużo, zostaje zgromadzony w tych komórkach w postaci substancji zapasowych. Dlatego w przypadku braku dostępu do pożywienia pajęczaki dość dobrze radzą sobie przez długi czas odżywiając się zgromadzonym pokarmem. Ponadto jelito środkowe zwykle tworzy uchyłki i różnego rodzaju wypukliny, dla zwiększenia swojej powierzchni. Jelito tylne jest krótkie, pochodzenia entodermalnego i często tworzy banieczkowate rozszerzenie, do którego uchodzą cewki Cewki tracheidy - zespoły martwych, klinowato na siebie zachodzących komórek, które uczestniczą w transporcie wody u roślin. Cewki mają silnie zdrewniałe ściany komórkowe, z licznymi jamkami lejkowatymi lub... Czytaj dalej Słownik biologiczny Malpighiego. Pajęczaki żywią się pokarmem, który zostaje już częściowo strawiony poza ich organizmem, a zatem jest on płynny i wysysany z ofiary, nakłuwając lub rozrywając powłoki jej ciała.

Rząd: Skorpiony (Scorpionida)

Układ pokarmowy rozpoczyna się otworem gębowym, który umiejscowiony jest po górną wargą. Jelito przednie składa się z dwóch części: gardzieli, którą wyściela kutikula, jest ona dobrze umięśniona i jest rodzajem aparatu służącego do wysysania pokarmu, a druga część jelita przedniego to przełyk o niewielkiej średnicy, słabo umięśniony. Przełyk łączy się następnie z jelitem środkowym, które jest nieco rozszerzone i może się rozgałęziać w niewielkim stopniu na boki, a biegnie przez całą długość ciała, równolegle do jego ścian. Następnie przechodzi ono w krótkie jelito tylne, a ono kończy się otworem odbytowym. Do jelita środkowego dochodzi w sumie sześć par przewodów wyprowadzających uwypukleń o charakterze gruczołowym, które mają kształt płatowaty i otaczają także inne narządy w jamie ciała.

U skorpionów druga para szczękonóży zrasta się w potężne szczypce, nieco przypominające szczypce raka, a które służą do chwytania ofiary, którą może być np. jakiś owad. Pokarm rozdrabniany jest także przy pomocy nogogłaszczek, na których znajdują się płytki żujące. Ofiara uśmiercana jest za pomocą jadu, który znajduje się w gruczole ostatniego członu zaodwłoka. Jad wprowadzany jest wprost do rany, która zadana zostaje silnym i ostrym kolcem jadowym, który jest zakończeniem zaodwłoka. Po dostaniu się pokarmu do organizmu trawienie odbywa się w jelicie środkowym, a w zasadzie w jego bocznych uchyłkach, do których wydzielane są enzymy trawiące, wydzielane przez komórki sekrecyjne. Częściowo strawiony, płynny pokarm zostaje wchłonięty przez komórki absorbujące.

Rząd: Pająki (Araneida)

Układ pokarmowy zwyczajowo rozpoczyna się otworem gębowym, który jest nieco wgłębiony ku stronie brzusznej, tworząc niejako przedsionek gębowy. Zasadniczymi elementami układu pokarmowego są: jelito przednie, środkowe i tylne. Na jelito przednie składa się jama gębowa, gardziel i przełyk. Gardziel jest silnie umięśniona, tworzy aparat ssący i jest jednocześnie ostatnim odcinkiem jelita przedniego. W jelicie przednim mają swe ujście gruczoły ślinowe. Jelito przednie jest niejako podzielone podłużnie na dwa piętra, z których jedno służy do zasysania pokarmu, natomiast drugie do wydzielania na zewnątrz soków trawiennych, które z kolei rozkładają ciało ofiary. Jelito środkowe jest dość długie, a swoją powierzchnie chłonną powiększa jeszcze poprzez boczne wyrostki. Takich wypuklin jelita jest 9, z czego jedna skierowana jest ku odcinkowi głowowemu, a cztery pozostałe pary w stronę odnóży. Ponadto do jelita środkowego uchodzą przewody wyprowadzające gruczołu trzustkowo-wątrobowego. Jego komórki mają zdolność do wydzielania enzymów, a inne mają właściwości chłonne i zdolne są do trawienia wewnątrzkomórkowego. Jelito środkowe przechodzi w krótkie jelito tylne, które ponadto w okolicy otworu odbytowego tworzy rozszerzenie, które zwane jest także pęcherzykiem rektalnym. Trawienie pająków w dużej mierze odbywa się poza organizmem, gdzie ofiara zostaje obezwładniona i poddana działaniu soków trawiennych.

Podtyp: Jednogałęziowe (Unirania)

Gromada: Owady (Insecta)

Przewód pokarmowy owadów dzieli się także na trzy odcinki, a jest to jelito przednie, środkowe i tylne. Na jelito przednie składa się otwór gębowy, jama gębowa i gardziel, która prowadzi do długiego przełyku, który następnie rozszerza się w obszerne wole. U niektórych owadów za wolem może być wykształcony silnie umięśniony żołądek żujący, którego ściany wysłane są zgrubiałym oskórkiem. Za nim znajduje się wydłużony żołądek trawiący, który należy już do jelita środkowego (pochodzenie entodermalne). Jest on zaopatrzony u niektórych przedstawicieli w boczne uchyłki, które zwiększają powierzchnię trawiącą. Wydłużone wyrostki jelita obecne są zwłaszcza u tych owadów, u których mamy do czynienia z bogatą florą bakteryjną i obecnością grzybów jednokomórkowych grzybów, które są symbiontami wewnątrzkomórkowymi. To właśnie w tych cienkich wyrostkach mają one swoje siedlisko. Ponadto jelito przednie i środkowe oddzielone jest od siebie zastawką wypustową. Jelito środkowe przechodzi kolejno w jelito tylne, a to z kolei zakończone jest otworem odbytowym umieszczonym przy końcu ciała. Jelito tylne ma zdolność absorbowania nadmiaru wody z miazgi pokarmowej, która się do niego dostaje, formując w ten sposób kał. Większość odcinków przewodu pokarmowego u owadów znajduje się w odwłoku. Oprócz wymienionych fragmentów przewodu, uchodzą także do niego liczne gruczoły o różnych funkcjach, np. gruczoły ślinowe, które wydzielają enzymy trawienne, czy gruczoły odwłokowe, które wytwarzają wydzielinę ochronną i obronną. Ale należy także wspomnieć, że nie wszystkie owady muszą mieć gruczoły ślinowe; zazwyczaj zanikają one u owadów wodnych. W zależności od środowiska życia i rodzaju pobieranego pokarmu w sokach trawiennych owadów obecne są różnego rodzaju enzymy, m.in. amylazy, lipaz, proteazy, inwertazy, z taką różnicą, że u owadów drapieżnych, żywiących się głównie innymi bezkręgowcami w sokach trawiennych przeważają proteazy i lipaz. Niektóre larwy chrząszczy (np. drążące korytarze w drewnie kózki) posiadają także celulazę, która rozkłada celulozę. U innych owadów, które również żywią się drewnem za rozkład celulozy odpowiadają symbiotyczne mikroorganizmy. Oprócz enzymów trawiennych w wydzielinie gruczołów ślinowych np. owadów żywiących się krwią występują także substancje zapobiegające jej krzepnięciu. U niektórych owadów trawienie może odbywać się poza organizmem, ale jest to tylko wstępny etap, po którym następuje wprowadzenie częściowo nadtrawionego pokarmu do organizmu. Ponadto na granicy jelita środkowego i tylnego uchodzą cewki Malpighiego, które są narządem wydalniczym. Ich ilość może być różna i wahać się od kilku do nawet stu. Uchodzą one do jelita jednym kanałem, łącząc się jeszcze przed ujściem lub kilkoma kanałami.