Dodaj do listy

Mrówki – owady społeczne

Mrówki należą do rzędu błonkówek (Hymenopera). Oprócz nich do rzędu tego należą znane nam pszczoły i osy. Jeśli wymienimy jeszcze termity, tworzące rząd Isoptera, to otrzymamy już wszystkich przedstawicieli owadów społecznych. W ich budowie morfologicznej można zauważyć charakterystyczne przewężenie między tułowiem a odwłokiem. Owady Owady najliczniejsza w świecie zwierząt gromada. Owady są lądowymi, tchawkodysznymi stawonogami. Mimo dużej rozmaitości kształtów i rozmiarów u wszystkich owadów plan budowy jest taki sam. Okryte chitynowym... Czytaj dalej Słownik biologiczny te tworzą charakterystyczne struktury społeczne wraz z podziałem pracy oraz skomplikowanym systemem porozumiewania się. Takie sprawnie funkcjonujące społeczności owadzie wykształciły się już sto milionów lat temu. Ich system komunikacyjny jest podstawą występowania więzi społecznych. Opiera się on na różnego rodzaju sygnałach - wzrokowych (np. taniec), zapachowych (feromony), dotykowych (dotyk czułków), dźwiękowych. Przekazywane informacje mogą być poleceniami wykonania jakiejś czynności, ostrzeżeniem przed niebezpieczeństwem, lokalizacją pokarmu lub pełnić mogą wiele innych funkcji.

Mrówki żyją prawie na wszystkich kontynentach. Do tej pory opisano ich ponad 7 tysięcy gatunków, z czego najwięcej występuje na terenach tropikalnych. W strefie umiarkowanej jednak również nietrudno je spotkać, o czym sami przecież wiemy najlepiej. Gatunku mrówek znacznie się różnią pomiędzy sobą - wielkością, pokarmem czy sposobem budowania gniazda.

Mrowiska

Gniazda kolonii mrówek, czyli mrowiska bywają zakładane w różnych miejscach. Często spotka się je pod ziemią lub między płytami chodnikowymi, a nawet w budynkach, jednak najbardziej charakterystyczne i najbardziej okazałe są leśne mrowiska, będące dziełem mrówki rudnicy, a dokładniej tysięcy osobników tego gatunku. Kolonia Kolonia w botanice zespół komórek należących do jednego gatunku, luźno ze sobą połączonych tworzących funkcjonalną całość. Brak jest między nimi blaszek środkowych i plazmodesm, np. u glonów:... Czytaj dalej Słownik biologiczny bowiem może liczyć nawet do miliona owadów, a największe gniazda osiągają 1,5 metra wysokości i 3 metry średnicy! Takie wytwory często zostają objęte przez leśników ochroną. Materiałem budulcowym na mrowisko w lecie są drobne gałązki oraz igliwie. W jego wnętrzu znajduje się system komór o różnym przeznaczeniu - jedne służą np. jako magazyny pokarmu, inne jako inkubatory dla rozwijających się larw.

Podział pracy w społeczeństwie

Najważniejszym elementem społeczeństwa mrówek jest podział członków kolonii na kasty, z których każda pełni ściśle określoną rolę. Tak więc mamy w mrowisku żołnierzy, stojących na straży bezpieczeństwa kolonii zarówno w gnieździe, jak i poza nim; robotnice, zajmujące się zbieraniem pokarmu oraz karmieniem larw i pracami porządkowymi oraz królową - jedyną samicę w gnieździe produkującą jaja.

Żołnierze posiadają szczególnie silnie rozrośnięte narządy gębowe, stanowiące groźną broń. U wielu gatunków na odwłokach występują też żądła, za pomocą których ciało wroga może być porażone kwasem mrówkowym. Niektóre gatunki mrówek przez całe życie prowadzą ze sobą regularne wojny. Rodzina Rodzina jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji organizmów, wyższa od rodzaju, a niższa od rzędu, np. rodzina: liliowate, rodzina: trawy, rodzina: jaskrowate, rodzina: człowiekowate.
...
Czytaj dalej Słownik biologiczny
Dolichoderidae na przykład znana jest z tego, że potrafi budować fortece i prowadzić prawdziwe oblężenia wrogiego gatunku. Inne, np. z rodziny Dorylidae, są postrachem podczas przemarszu przez las. Niszczą wówczas wszystko, co napotkają na swej drodze. Są tez gatunki nie będące tak agresywne - gładyszki przykładowo chronią się do gniazd rudnic.

Robotnice to najliczniejsza kasta mrówek w mrowisku. Są to samice niezdolne do rozmnażania, toteż cały swój wysiłek życiowy wkładają w pracę dla społeczności. Do ich zadań należy budowa gniazda, poszukiwanie, znoszenie i gromadzenie pokarmu, opieka nad larwami oraz nad królową i utrzymywanie mrowiska w czystości. Jeśli chodzi o zdobywanie i przechowywanie pożywienia, to mrówki wykazują bardzo zróżnicowane zachowania. Rodzaj Rodzaj jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji roślin i zwierząt, wyższa od gatunku, a niższa od rodziny, np. rodzaj szczur obejmuje gatunki: szczur śniady, szczur wędrowny; rodzaj... Czytaj dalej Słownik biologiczny Messor specjalizuje się w gromadzeniu nasion. W tym celu mrówki budują specjalne spichlerze, wykładają ich ściany ich spód ziarnami krzemionki, aby nie dostawała się wilgoć, i skrupulatnie gromadzą zapasy. Przedstawiciele rodzaju Atta z kolei prowadzą hodowle grzybów. Hodowle te mieszczą się w specjalnych komorach, wyścielonych nawozem, który stanowią przeżute kawałki liści. Samica, która ma stać się założycielką nowej kolonii, otrzymuje niejako "w posagu" strzępkę cennego grzyba z macierzystego mrowiska. Jeszcze inna rodzina mrówek potrafi magazynować wodę oraz inne substancje pokarmowe w wolach. Takie osobniki są żywymi magazynami, z których kolonia korzysta w okresie głodu lub suszy.

Są jednak gatunki mrówek, które wcale nie są tak pracowite, jak mówi przysłowie. Lephotorax emersonii to gatunek, który specjalizuje się w podbieraniu zapasów sąsiadom. Swoje mrowiska zakładają w pobliżu gniazda należącego do innego gatunku i budują korytarze między ich komorami. Bez problemów wynoszą zapasy większych mrówek z ich własnego mrowiska. Ofiary grabieży nie są w stanie przecisnąć się przez wąskie korytarze, aby odzyskać swą własność. Niektóre gatunki z rodziny Formicidae stosują niewolnictwo. Wykradają larwy z mrowisk innych gatunków i we własnym gnieździe wychowują je na niewolników, zmuszając do pracy.

Królowa mrówek jest jedyną samicą w kolonii, która wydaje na świat potomstwo. Osiąga bardzo duże rozmiary, nie przemieszcza się, a jej jedynym zajęciem jest produkcja Produkcja zorganizowana działalność ludzi polegająca na wytwarzaniu dóbr materialnych oraz świadcząceniu usług, służąca zaspokojeniu potrzeb.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
jaj. Z hodowanych przez robotnice larw co jakiś czas wylęga się nowa królowa - taka samiczka odbywa lot godowy, podczas którego zostaje zapłodniona. Po zapłodnieniu wynajduje odpowiednie miejsce i osiada w nim, zapoczątkowując nową kolonię.

Współżycie mrówek z roślinami i innymi owadami

Mrówki wchodzą w zależności rozmaitego rodzaju z roślinami. Mogą to być zarówno związki symbiotyczne (korzystne), jak i niekorzystne.

Przykładem negatywnego oddziaływania mrówek na roślinę jest pasożytnictwo gatunku Allomerus demerarae. Mrówki niszczą kwiaty tej rośliny, co uniemożliwia jej rozmnażanie się. Cała energia życiowa zostaje więc zużyta na wzrost Wzrost zwiększanie rozmiarów i masy ciała. Wzrost jest cechą wszystkich żywych organizmów i następstwem pobierania substancji odżywczych z otoczenia. U jednokomórkowców wzrost wiąże się ze zwiększaniem rozmiarów... Czytaj dalej Słownik biologiczny - to z kolei jest dla mrówek niezmiernie korzystne, ponieważ im większa roślina tym więcej miejsca ma kolonia, żyjąca na niej - może ona się rozrastać.

Większość związków pomiędzy mrówkami i roślinami jest jednak korzystna dla obu stron, lub przynajmniej nieszkodliwa dla roślin. Takie rośliny, wchodzące w zależności z mrówkami określa się mianem myrmekofilnych.

Mrówki zamieszkujące rośliny zwykle dbają o swą przestrzeń życiową. Usuwają więc fragmenty uszkodzone, uschnięte lub zainfekowane oraz niszą jaja pasożytów, składane na roślinie, Chroni to roślinę przed objedzeniem liści przez larwy, które wyklułyby się z tych jaj. Zdarza się też, że mrówki atakują dorosłe pasożyty pojawiające się na "ich" roślinie. Jednak nie są to jednostronne korzyści. Mrówki bowiem korzystają z kropli słodkiej wydzieliny rośliny, gromadzącej się na brzegach liści. Jest to dla nich cenne źródło pokarmu. Przykładem takiej rośliny jest akacja, która w obecności mrówek wytwarza na brzegach liści tzw. ciałka marchewkowate, służące za pokarm Pokarm związki chemiczne, zarówno organiczne, jak i nieorganiczne, niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, pobrane ze środowiska zewnętrznego. autotrofizm, heterotrofizm.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
dla mrówczych larw.

Specyficzny rodzaj gniazd mrówek powstaje w niektórych drzewach, które posiadają liście z kieszonkami. Stanowią one naturalne komory Komory Federalna Islamska Republika Komorów. Stanowi wyspiarskie państwo na Oceanie Indyjskim pomiędzy wybrzeżem Tanzanii (Afryka) a Madagaskarem. Powierzchnia 1860 km2. Liczba ludności 727 tys. (2001 r.).... Czytaj dalej Słownik geograficzny mrowiska, a dodatkową zaleta jest obecność kolców, które są ochroną przed wrogami z zewnątrz. Same mrówki są na tyle małe, że swobodnie przemieszają się pomiędzy tymi kolcami. Jedna z takich komór zazwyczaj jest przeznaczana na śmietnik - gromadzone w niej substancje ulegają rozkładowi, co stanowi źródło substancji odżywczych dla rośliny. Inny rodzaj wykorzystywania liści do zamieszkania jest szycie. Młode robotnice produkują wydzielinę przędną w gruczołach odwłoka, a starsze posługują się nimi jak igłami, zszywając ze sobą liście rośliny.

Mrówki ułatwiają również życie takiej roślinie, jak mięsożerny dzbanecznik. Wyjadają one większe owady, schwytane w pułapkę, co dla nich jest pokarmem, a dla roślinie daje korzyść w postaci udrożnienia "systemu trawiennego" Kwiaty służą też mrówkom za schronienie.

Mrówki wchodzą też w zależności z innymi owadami, co również przynosi im korzyści. Znanym przykładem jest hodowla Hodowla dział gospodarki rolnej, zajmujący się otrzymywaniem bardziej przydatnych gospodarczo, nowych odmian roślin uprawnych i zwierząt, na zasadzie specjalistycznych zabiegów takich jak np. selekcja materiału... Czytaj dalej Słownik geograficzny mszyc. Mszyce są w ten sposób chronione przed naturalnymi wrogami, a w zamian "karmią" mrówki słodką, lepką wydzieliną z odwłoka. Taką kuszącą wydzielinę produkują również niektóre gąsienice motyli, np. modraszka. W zamian za korzystanie z tego pokarmu, mrówki roztaczają opiekę nad nimi, np. przenosząc je w bezpieczne miejsce oraz pomagając uwolnić się z kokonu. Gąsienice te w razie potrzeby potrafią wydawać dźwięki (niesłyszalne dla nas), które dla mrówek są wezwaniem do pomocy.

Źródła:

1. "Świat Wiedzy"

2. "Historia Naturalna"

3. "National Geographic" nr5(8)

4. "National Geographic", kanał telewizyjny