Dodaj do listy

Hormony i gruczoły dokrewne

Gruczoły dokrewne.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić czym są gruczoły. Gruczoły są różnymi organami w ciele człowieka, których funkcją jest wydzielenie specyficznych substancji niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Gruczoł mogą stanowić pojedyncze komórki albo ich skupiska lub całe narządy.

Gruczoły dokrewne nazywane są również gruczołami endokrynowymi lub gruczołami

( narządami ) wydzielania wewnętrznego. Gruczoły wydzielania wewnętrznego nazwane są w ten sposób, ponieważ substancje przez nie wydzielane dostają się do wnętrza organizmu za pośrednictwem krwi, płynu tkankowego lub limfy. Miejscem docelowym substancji wydzielanych przez gruczoły dokrewne są narządy lub tkanki. W przeciwieństwie do gruczołów dokrewnych gruczoły wydzielania zewnętrznego produkują substancje, które wydostają się na zewnątrz ciała np. gruczoł śluzowy produkujący ślinę i gruczoły w śluzówce oskrzeli produkujące wydzielinę oskrzelową.

Gruczoły dokrewne produkują hormony i zarazem kontrolują ich wydzielanie do organizmu. Do głównych gruczołów endokrynnych człowieka zalicza się : przysadkę mózgową, tarczycę, przytarczyce, nadnercza, trzustkę, jądra, jajniki oraz łożysko ( u kobiet ciężarnych ).

Hormony.

Hormony są związkami organicznymi , które syntetyzowane są przez gruczoły dokrewne. Funkcją hormonów jest regulacja procesów fizjologicznych zachodzących w tkankach i komórkach żywego organizmu. Hormony działają w organizmie w bardzo małych ilościach

( rzędu kilku pikogramów ). Hormony oraz gruczoły endokrynne tworzą razem układ hormonalny , czyli endokrynny. Hormony mogą ze sobą współdziałać i wywoływać podobne reakcje, np. glukagon i adrenalina Adrenalina hormon stresu, walki, inaczej epinefryna. Hormon produkowany przez rdzeń nadnerczy. Pod względem budowy chemicznej jest pochodną aminokwasu (tyrozyny) i nie wnika do komórki docelowej, lecz łączy... Czytaj dalej Słownik biologiczny podnoszące poziom cukru we krwi lub działać przeciwstawnie w stosunku do siebie, czyli antagonistycznie, np. insulina i glukagon, gdzie pierwszy z hormonów obniża stężenie glukozy w osoczu, natomiast drugi hormon podwyższa jej stężenie. Oprócz gruczołów wielokomórkowych do układu hormonalnego człowieka zalicza się również pojedyncze komórki rozproszone w niektórych tkankach i strukturach ( np. komórki wydzielnicze jelit ) oraz komórki należące do tkanki nerwowej ( wydzielają one neurohormony ). Układ hormonalny podobnie jak układ nerwowy jest bardzo skorelowany, tzn. działanie poszczególnych gruczołów i hormonów jest ściśle uzależnione od siebie. Takie wzajemne zależności prowadzą do utrzymania pewnej równowagi w organizmie

( homeostazy ). Między układem hormonalnym a nerwowym istnieje także wiele zależności, oznacza to że działają one wspólnie.

Zasada działania hormonów nie jest do końca poznana , znane są natomiast skutki ich działania na poszczególne tkanki oraz na cały organizm. Hormony wydzielane przez gruczoły transportowane są po całym organizmie za pośrednictwem krwi. Niektóre hormony mogą działać na wiele narządów i komórek , ale są też także takie hormony , które oddziałują tylko na jeden określony narząd. Impulsem do produkcji hormonu w danym gruczole może być inny hormon, substancje neurosekrecyjne, czyli neuroprzekaźniki oraz zmiana warunków chemicznych w organizmie.

Nieprawidłowości w działaniu poszczególnych elementów układu hormonalnego powodują zaburzenie współdziałania tych elementów, co ostatecznie prowadzi do zaburzenia prawidłowego przebiegu procesów w organizmie.

Podział hormonów.

Ze względu na sposób działania hormony można podzielić na :

  • Efektorowe- hormony działające docelowo na narządy
  • Tropowe- hormony regulujące syntezę oraz wydzielanie innych hormonów
  • Uwalniające- hormony regulujące produkcje oraz wydzielanie hormonów tropowych ( należą do nich hormony przysadki ).

Ze względu na budowę chemiczna dzielimy hormony na :

  • Pochodne aminokwasów- tyroksyna, adrenalina
  • Hormony białkowe, do których należy m.in. insulina
  • Hormony peptydowe- wazopresyna i oksytocyna
  • Hormony sterydowe- pochodne cholesterolu ( hormony nadnerczy i płciowe ).

Podział hormonów ze względu na miejsce syntezy:

  • Hormony tkankowe- produkowane w tkankach
  • Hormony gruczołowe- produkowane w gruczołach wewnątrzwydzielniczych

Podział hormonów ze względu na sposób wydzielania:

  • Hormony wydzielane stale do organizmu ( np.. insulina )
  • Hormony wydzielane okresowo ( np. hormony płciowe)

Podział hormonów ze względu na zasięg działania:

  • Hormony o działaniu ogólnym ( hormon wzrostu i hormony przytarczyc)
  • Hormony o działaniu miejscowym ( oksytocyna i gonadotropiny).

Funkcje hormonów i układu hormonalnego.

Hormony odpowiedzialne są z prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu, kontrolują przebieg ważnych procesów biochemicznych. Dzięki sprawnemu działaniu układu endokrynnego utrzymywana jest homeostaza organizmu. Hormony nadnerczy i tylnej części przysadki odpowiedzialne są za utrzymanie prawidłowego ciśnienia osmotycznego i gospodarki wodnej organizmu. Hormony regulują prawidłowy wzrost i rozwój organizmu. Wpływają na procesy trawienia, różnicowanie się poszczególnych narządów, zachowania seksualne i procesy rozrodcze. Hormony obecne są w prawie w każdym procesie zachodzącym w organizmie oraz zawiadują działaniem większości narządów.

Techniki badań w endokrynologii.

Obecną wiedzę na temat różnych hormonów zawdzięczamy skomplikowanym technikom, które umożliwiły zlokalizowanie miejsca ich produkcji oraz sposobu działania.

Badania dotyczące wykrycia miejsca syntezy hormonu przeprowadzane są najpierw na zwierzętach, ponieważ badania te wymagają licznych zabiegów chirurgicznych. W pierwszej kolejności usuwa się z organizmu organ, który prawdopodobnie ma właściwości wewnątrzwydzielnicze. Następnie obserwuje jakie zmiany wywołał zabieg usunięcia gruczołu. Kolejnym etapem jest reimplantacja badanego organu i obserwacja, czy objawy które pojawiły się po wycięciu gruczołu zanikają. Jeśli zmiany te zanikają przyjmuje się, że dany organ jest gruczołem dokrewnym i przystępuje się do wyizolowania z niego hormonu.

Pierwszym etapem jest przygotowanie wyciągu, który działa jak badany hormon. Jako źródło hormonów wykorzystano niejednokrotnie mocz, natomiast krew zawiera zbyt małą ilość hormonów aby mogła być używana w celu ich wyizolowania

Kolejnym etapem jest "wydobycie" z wyciągu substancji , która była odpowiedzialna za zamiany w organizmie. Otrzymana, czyszczona substancja jest poszukiwanym hormonem.

Podobne metody badań stosuje się w badaniu układu dokrewnego człowieka. W przypadku badań wyjątkowo drastycznych i inwazyjnych badania przeprowadza się na zwierzętach

( głównie na szczurach laboratoryjnych oraz psach ) a ich wyniki odnosi się do układu hormonalnego człowieka. Taka procedura badań może być wykonywana ponieważ wiele hormonów charakterystycznych dla człowieka odkryto również u innych zwierząt kręgowych. Dlatego możliwe jest porównywanie niektórych hormonów lub gruczołów endokrynnych człowieka i pewnych zwierząt. Dzięki istnieniu identycznych hormonów w ciele człowieka i u innych kręgowców , można wykorzystywać hormony zwierzęce w terapii określonych ludzkich tkanek lub gruczołów wewnątrzwydzielniczych. Obecnie stosuje się w leczeniu cukrzycy preparaty insulinowe pochodzenia zwierzęcego. Wykorzystanie zwierzęcych hormonów w leczeniu ma szczególne znaczenie , jeśli potrzebne hormony mają złożoną budowę i bardzo trudno otrzymać je syntetycznie.

Czasem zwierzęta innych gatunków wytwarzają identyczne hormony ale są one wykorzystywane w ich ciele w różny sposób i do różnych celów.

Hormony owadów.

Wytwarzanie hormonów nie jest ograniczone jedynie do organizmów zwierząt kręgowych. W organizmach owadów także syntetyzowane są hormony , która mają wiele funkcji, m.in. odpowiadają za wzrost i przepoczwarzanie się młodych osobników, aktywują rozwój jaj , wywołują zmiany zabarwienia ciała.

Przykład działania hormonu na procesy przepoczwarzania motyla należącego do rodzaju Cecropia.

Przeprowadzono eksperyment, w czasie którego usunięto operacyjnie część mózgowia wyrośniętej gąsienicy tego motyla. Okazało się , że gąsienica nie tworzy kokonu i nie przechodzi metamorfozy ( przepoczwarzenia ). Aby wykluczyć brak metamorfozy jak wynik szoku pooperacyjnego, wyciętą tkankę mózgową wprowadzano do innej okolicy ciała. Po tym zabiegu gąsienica odzyskała zdolność do przepoczwarzania. Wycięty fragment mózgowia była zbudowany z około 25 komórek, które odpowiedzialne są za produkcję hormonu uczestniczącego w metamorfozie owada. Działanie tego hormonu nie polega na bezpośrednim wywoływaniu przepoczwarzania, lecz pobudzaniu gruczołów przedtułowiowych, czyli protorakalnych do syntezy właściwego hormonu- ekdyzonu. Ekdyzon jest właściwym hormonem, który wywołuje procesy linienia i tworzenia się poczwarki. Ekdyzon , wraz z hormonem wydzielanym w mózgu odpowiedzialne są za wszystkie wylinki owada ( nie tylko końcową ). Znany jest już mechanizm wywołujący przepoczwarzanie, lecz należy dowiedzieć się co jest impulsem do metamorfozy larwy.

Aby to zbadać, młodej gąsienicy wycięto niewielkie gruczoły , tzw. ciała przyległe umieszczone za mózgiem. Tak zoperowana gąsienica wytwarza kokon i ulega przepoczwarzeniu. Okazuje się , że ciała przyległe (corpora allata) produkują hormon, który podtrzymuje wzrost larwy i wstrzymuje procesy przepoczwarzania. Hormon ten został nazwany hormonem młodocianym, czyli juwenilnym. Jeśli stężenie tego hormonu w hemolimfie spada, to ekdyson aktywuje przemianę larwy w postać poczwarki. Natomiast brak tego hormonu wywołuje metamorfozę poczwarki w dorosła postać owada.

U owadów żyjących w klimacie umiarkowanym istotne znaczenie w przepoczwarzaniu ma zmienność długości dnia i nocy. Owady rozpoczynają metamorfozę w okresie jesiennym, kiedy dzień skraca się stosunku do długości nocy. Całą zimę przeżywają one w stadium poczwarki, ponieważ wstrzymana jest sekrecja ekdysonu oraz hormonu mózgowego. Ostateczne przepoczwarzenie owadów dokonuje się na wiosnę , kiedy na nowo produkowane są hormony wywołujące metamorfozę. Doświadczalnie udowodniono, że poddanie zimującej poczwarki działaniu podwyższonej temperatury oraz długotrwałego naświetlania powoduje wznowienie produkcji hormonu mózgowego.

Znana jest już obecnie struktura chemiczna hormonu juwenilnego. Budowa tego związku jest mało skomplikowana, w związku z tym planuje się sztuczną produkcję tego hormonu, ponieważ mógłby być zastosowany jako środek owadobójczy. Potraktowanie tym hormonem owada w określonym stadium życia może wywołać pewne nieprawidłowości w funkcjonowaniu jego organizmu a także śmierć. Spryskanie gąsienic albo liści , które są ich pokarmem- roztworem hormonu juwenilnego powoduje, że owad nie ulega przepoczwarzeniu. Spryskaniem hormonem juwenilnym powoduje, że nie dochodzi do metamorfozy w postać gąsienicy olbrzymiej. Prawdopodobnie podawany w ten sposób hormon powoduje nierównomierne jego rozłożenie w organizmie owada. Prowadzi to do nieprawidłowych reakcji w tkankach oraz do śmierci gąsienicy. Również jaja owadów wykazują duża wrażliwość na ten hormon, tzn. pod jego wpływem dochodzi do zaburzeń rozwoju zarodka. Gdyby produkcja tego hormonu byłaby stosunkowo tania, mógłby on być stosowany jako skuteczny środek przeciwko owadom. Ze względu na fakt, że hormon ten jest syntetyzowany w organizmie owadów, mało prawdopodobne jest aby uodporniły się one na tą substancję. Poza tym w przeciwieństwie do substancji owadobójczych takich jak DDT czy arsenian ołowiowy, hormonalne środki owadobójcze nie są toksyczne. Niebezpieczeństwem stosowania środków zawierających hormon juwenilny może być zniszczenie populacji pożytecznych owadów, np. pszczoły miodnej. Każdy gatunek Gatunek zespół organizmów o podobnej budowie, wspólnym pochodzeniu, mogących się swobodnie krzyżować, dając płodne potomstwo. W procesie specjacji powstają nowe gatunki. Gatunek jest podstawową jednostką... Czytaj dalej Słownik biologiczny owadów produkuje charakterystyczny dla siebie hormon ( o specyficznej budowie chemicznej),w związku z tym w przyszłości można będzie produkować syntetyczne preparaty hormonu juwenilnego o wybiórczym działaniu. Taki wybiórcze działanie hormonu pozwoli na zwalczenie szkodników ale oszczędzi gatunki wartościowe.

Gruczoły wewnątrzwydzielnicze człowieka.

Szyszynka.

Jest to niewielki gruczoł znajdujący się w mózgu, umieszczony nad móżdżkiem. W szyszynce syntetyzowany jest hormon zwany melatoniną. Melatonina ma różne działanie. W skórze żab wpływa na melenofory w ten sposób, że następuje jej rozjaśnienie. Działa ona antagonistycznie do melanotropiny ( MSH ), która produkowana jest w przednim płacie przysadki i powoduje ciemnienie skóry.

Melatonina reguluje fazy snu i czuwania zwierząt. Wydzielana jest w nocy, w związku z tym reguluje sen i odpoczynek organizmu. U zwierząt, o rozrodzie sezonowym reguluje także pracę gonad. Szyszynka reaguje na skracający się dzień i wydłużającą noc produkując duże ilości melatoniny, która blokuje aktywność gonad zwierząt. Ich aktywność seksualna jest przywrócona w momencie gdy poziom melatoniny spada, czyli przy wydłużającym się dniu w okresie wiosennym.

Przysadka mózgowa.

Przysadka jest częścią mózgu i leży u jego podstawy. U przeważającej części kręgowców zbudowana jest z trzech płatów : przedniego ( gruczołowego) , pośredniego ( część szczątkowa zanikająca wraz z wiekiem ) i tylnego ( nerwowego).

Przysadka jest gruczołem ,który łączy układ hormonalny z nerwowym. Reguluje też pracę innych gruczołów wewnątrzwydzielniczych.

Przedni płat przysadki.

Płat ten ma gruczołową budowę, a jego pracą zawiadują impulsy docierające drogą dokrewną z podwzgórza. W tej części przysadki syntetyzowane są następujące hormony:

1). Somatotropina ( STH, GH ) - hormon wzrostu.

Hormon ten odpowiedzialny jest za prawidłowy wzrost i rozwój całego ciała. Somatotropina ma istotne znaczenie u małych dzieci Dzieci Z. Nałkowska Medaliony - Dorośli i dzieci w Oświęcimiu, bohaterowie autentyczni; dzieci przybywające do Oświęcimia nie miały wielkich szans przetrwania. Mniejsze i słabsze natychmiast kierowano... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum i w czasie dojrzewania. Hormon ten jest produkowany w niewielkich ilościach w ciągu całego życia i pełni ważną rolę w warunkach stresu i wzmożonego wysiłku fizycznego. W tych specyficznych warunkach hormon powoduje zwiększenie syntezy białek, a więc należy on do hormonów , które wpływają na ekspresją materiału genetycznego. Aktywność somatotropiny jest hamowana poprzez aktynomycynę D. Dodatkową funkcją somatotropiny jest pobudzanie laktacji, czyli wydzielania mleka w gruczołach mlecznych kobiet.

2). Prolaktyna ( LTH ) - hormon laktotropowy.

Hormon ten należy do hormonów aminokwasowych ( buduje go 198 reszt aminokwasów). Jego główną funkcją jest pobudzanie gruczołów mlecznych do sekrecji mleka. Pod tym względem prolaktyna wykazuje podobieństwo do hormonu wzrostu. Hormon laktotropowy wydzielany jest u kobiet bezpośrednio po porodzie. U innych zwierząt hormon ten wpływa na inne czynności organizmu. Na przykład u ptaków odpowiedzialny jest za wykształcenie się instynktu macierzyńskiego, czego efektem jest wysiadywanie przez nie jaj. Oprócz tych zachowań wpływa także na rozwój pierza oraz niektórych organów wewnętrznych, niekiedy aktywuje także litogenezę. Prolaktyna wywołuje u gryzoni produkcję hormonów w ciałku żółtym. U niektórych kręgowców niższych hormon ten reguluje ciśnienie osmotyczne w organizmie, wpływa na pigmentację skóry a także zachowania związane z rozrodem

( migracje ). Prolaktynę stosuje się w leczeniu zaburzeń laktacji.

3). Hormon tyreotropowy ( TSH ).

Hormon ten ma za zadanie pobudzać tarczycę do wydzielania hormonu - tyroksyny. Impulsem do wydzielania TSH jest niski poziom tyroksyny we krwi, natomiast wysokie stężenie tego hormonu powoduje wstrzymanie sekrecji TSH w przysadce. Okazuje się , że w tym przypadku przysadka jest pod kontrolą hormonu krążącego w organizmie. Regulacja ta jest bardzo ważna, szczególnie w utrzymaniu homeostazy całego organizmu.

4). Hormon adrenokortykotropowy ( ACTH ).

ACTH należy do hormonów polipeptydowych , zbudowany jest z 39 aminokwasów. Główną funkcją tego hormonu jest pobudzanie aktywności wydzielniczej kory nadnerczy. Hormony przez nią wydzielane odpowiadają za szereg funkcji fizjologicznych w organizmie, m.in. za zmiany ciśnienia krwi, metabolizmu węglowodanów i białek oraz wiele innych. Za pobudzenie przysadki do wydzielania ACTH odpowiadają silne emocje, strach, gniew

( warunki stresowe ).

5). Folikulostumulina ( FSH ).

Narządem docelowym FSH są narządy rozrodcze. W jajnikach hormon ten odpowiedzialny jest z prawidłowy wzrost i procesy dojrzewania pęcherzyka Graafa. Wraz z hormonem LH folikulostymulina wywołuje wydzielanie hormonów estrogenowych przez pęcherzyki Graafa a także wpływa na dojrzewanie komórki jajowej.

W jądrach folikulostumulina odpowiada za prawidłowy rozwój kanalików nasiennych oraz reguluje procesy tworzenia plemników, czyli spermatogenezy.

6). Hormon luteinizujący ( LH ).

Hormon ten odpowiedzialny jest za dokończenie podziałów mejotycznych w rozwijającej się komórce jajowej, dzięki czemu może ona zostać uwolniona z pęcherzyka Graafa do światła jajowodu. LH wywołuje owulację ( uwolnienie z pęcherzyka ) komórki jajowej oraz przekształcenie się pozostałych komórek pęcherzyka w strukturę zwaną ciałkiem żółtym. LH wywołuje również wydzielanie przez ciałko żółte hormonu- progesteronu.

U mężczyzn hormon luteinizujący powoduje aktywację komórek endokrynowych jąder do sekrecji testosteronu.

7). Hormon melanotropowy ( MSH ), czyli melanotropina.

Melanotropina jest hormonem polipeptydowym, o sekwencji aminokwasów podobnej do takiej jaka występuje w ACTH.

Znane są dwa rodzaje melanotropiny:

-forma B - zbudowana z 18 aminokwasów ( u człowieka natomiast z 22)

-forma L - zbudowana z 13 aminokwasów ( u wszystkich gatunków).

Melanotropina oddziałuje przede wszystkim na komórki barwnikowe w korze. Komórki te zwane melanoforami zawierają barwnik- melaninę, który odpowiedzialny jest za odpowiednią pigmentację skóry. Działanie melatoniny na skórę człowieka jest niewielkie, jedynie skutki działania tego hormonu można obserwować u kobiet ciężarnych , u których wzrost MSH wywołuje lekkie ciemnienie skóry. Najbardziej widoczny efekt działania MSH obserwuje się u ryb, płazów oraz gadów. Mechanizm zmiany natężenia barwy skóry polega na tym, że melanotropina powoduje rozproszenie ziaren melaniny w całej komórce melanoforowej, w związku z tym skóra ulega przyciemnieniu. W przypadku braku MHS ziarna melaniny gromadzą się w centralnej części melanoforów powodując jej rozjaśnienie oraz całej skóry.

Zdolność zmiany zabarwienia skóry wykorzystują zwierzęta w celu maskowania się , co ma ich ochronić przed potencjalnym drapieżnikiem.

Tylny płat przysadki.

W płacie tylnym przysadki nie odbywa się synteza żadnych hormonów. Hormony znajdujące się w tej części przysadki są produkowane w podwzgórzu. Funkcją tego płata przysadki jest jedynie magazynowanie tych hormonów.

Do hormonów magazynowanych w części tylnej przysadki należą : oksytocyna i wazopresyna.

Oksytocyna należy do hormonów polipeptydowych. Jej głównym działaniem jest skurcz mięśni gładkich w macicy. Oksytocyna wydzielana jest w dużej ilości w czasie porodu , ponieważ skurcze macicy, jakie ona wywołuje są bardzo pomocne w czasie tego procesu. Oksytocyna wydzielana jest także w czasie stosunku płciowego, powodując skurcze mięśniówki macicy odczuwane w czasie orgazmu. Skurcze te mając na celu ułatwienie dotarcia plemników do komórki jajowej umieszczonej w jajowodzie. Oksytocyna współdziała wraz z prolaktyną w procesie wydzielania mleka u kobiet karmiących. Odpowiedzialna jest ona za skurcze mięśni otaczających pęcherzyki mlekowe powodując tym samym wyrzut mleka do przewodów wyprowadzających.

Wazopresyna jest polipeptydem , który spełnia w organizmie dwie ważne funkcje.

Pierwszą z nich jest regulacja gospodarki wodnej organizmu. Wazopresyna wydzielana jest pod wpływem impulsu z podwzgórza, który pojawia się w odpowiedzi na spadek stężenia wody we krwi. Wazopresyna działa na kanaliki nerkowe powodując w nich zwiększenie resorpcji zwrotnej wody.

Drugą funkcją wazopresyny jest zwiększanie ciśnienia tętniczego krwi. Jeśli stężenie wody w krwi spada to spada także ciśnienie krwi, dlatego wazopresyna powoduje skurcz mięśniówki naczyń krwionośnych. Skurcz ten powoduje zmniejszenie się światła naczynia a tym samym zwiększenie w nim ciśnienia krwi.

Schorzenia i zaburzenia wywołane nieprawidłowym funkcjonowaniem przysadki.

Niedoczynność przysadki.

Niedoczynność tego gruczołu jest wywołana jego uszkodzeniem, wynikiem czego jest upośledzenie wydzielanie przez niego hormonów. Niedobory hormonów przysadkowych powodują zaburzenia gruczołów na które oddziałują, tzn. gonady tarczycę oraz nadnercza.

Niedoczynność przysadki objawia się między innymi zmianami zanikowymi organów rodnych, zaburzeniem popędu płciowego, impotencją, zaburzeniem cyklu miesiączkowego, spadkiem ciśnienia krwi, sennością i osłabieniem.

Akromegalia.

Jest zaburzeniem związanym z nadmierną syntezą hormonu wzrostu przez przedni płat przysadki. W wyniku syntezy dużej ilości somatotropiny dochodzi do przerostu niektórych kości i tkanek miękkich powodując powiększenie rozmiarów dłoni, stóp, żuchwy, uszu, nosa, łuków brwiowych i narządów płciowych zewnętrznych. Temu nietypowemu wzrostu towarzyszą często bóle kości i stawów, bóle głowy, osłabienie organizmu, czasem zburzenie aktywności płciowej, nadciśnienie tętnicze i cukrzyca. Schorzenie to można wyleczyć jedynie metodą neurochirurgiczną.

Gigantyzm.

Spowodowany jest również zwiększonym wydzielaniem somatotropiny, lecz objawia się olbrzymim wzrostem osoby cierpiącej na to schorzenie. Gigantyzm Gigantyzm choroba objawiająca się nadmiernie wysokim wzrostem, spowodowana jest zbyt dużą produkcją hormonu wzrostu (somatotropiny) przez przysadkę mózgową w okresie wzrostu. AKROMEGALIA.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
dotyczy najczęściej dzieci i osób młodych, u których procesy wzrostowe kości nie zostały jeszcze zakończone. U chorych na gigantyzm obserwuje się nadmierne wydłużenie kości długich, co jest przyczyna ogromnej sylwetki. Gigantyzm tym różni się od akromegalii, że w pierwszym przypadku dochodzi do przerostu całego organizmu, natomiast w tym drugim przypadku przerost dotyczy tylko niektórych części ciała.

Zespół Cushinga.

Jest to choroba, która spowodowana jest nadczynnością nadnerczy, a dokładnie ich korowej części. Powodem tej nadczynności jest z reguły gruczolak przysadki lub choroba Choroba występuje wtedy, gdy bodźce zewnętrzne są zbyt silne lub działają zbyt długo, przy równoczesnym zmniejszaniu się zdolności przystosowania organizmu.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
nowotworowa kory nadnerczy.

Typowym objawem choroby Cushinga jest tzw. "księżycowata twarz", czyli jej poczerwienienie i zaokrąglenie. Oprócz tego obserwuje się otłuszczenie okolic karku i tułowia, zanik niektórych mięsni, widoczne rozstępy skóry, łatwe tworzenie się siniaków. Chorobie tej towarzyszy również nadciśnienie tętnicze, osteoporoza, cukrzyca, niewielkie krwawienie miesiączkowe, obniżenie potencji, osłabienie układu odpornościowego, spowolnienie wzrostu u małych dzieci.

Chorobę tę można leczyć neurochirurgicznie, natomiast choroby nowotworowe kory nadnerczy zwalcza się chirurgicznie, poprzez wycięcie uszkodzonej tkanki.

Moczówka prosta.

Jest schorzeniem związanym z zaburzeniem sekrecji hormonu antydiuretycznego

( wazopresyny ) w układzie przysadkowo- podwzgórzowym. Niedobór wazopresyny powoduje zmniejszenie resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, w związku z czym osoba cierpiąca na moczówkę wydala duże ilości bardzo rozwodnionego moczu. Osoba taka cierpi na ciągłe uczucie pragnienia, a organizm jej ulega odwodnieniu. Moczówkę leczy się przy użyciu preparatów wazopresyny.

Tarczyca.

Jest gruczołem o dość dużych rozmiarach, zlokalizowanym w okolicy krtani. Tarczycę stanowią dwa symetryczne płaty: lewy i prawy, które łącznie ważą około 15-30 gramów. Płaty połączone są wąskim odcinkiem tkanki gruczołowej zwanym cieśnią. Cały gruczoł otoczony jest tkanką łączną , czyli torebką o dużym ukrwieniu. Przez gruczoł ten przepływają ogromne ilości krwi ( w ciągu jednej minuty przez gram tkanki może przepłynąć nawet 5 litrów krwi). Tarczyca ma budowę zrazikową, to znaczy , że jest zbudowana z wielu podjednostek, czyli płacików. Każdy z nich zbudowany jest z kilkudziesięciu pęcherzyków, ściśle do siebie przylegających. Pęcherzyki są miejscem, gdzie następuje synteza hormonów. Hormony te magazynowane są w koloidzie wypełniającym wnętrze każdego pęcherzyka. Pęcherzyki tarczycowe otaczają komórki o innej budowie, które mają inne funkcje niż pozostała tkanka tarczycy.

Hormonami produkowanymi w tarczyce są : trójjodotyronina ( T3 ) oraz tyroksyna ( T4 ). Główną funkcją tych hormonów jest regulacja przemiany materii w całym organizmie.

Do produkcji obydwu hormonów niezmiernie ważna jest obecność jodu. Zawartość jodu w trójjodotyroninie wynosi około 57 % całej masy hormonu a w tyroksynie nawet 65% ogólnej masy. Jak widać jod jest istotnym składnikiem tych hormonów, dlatego bardzo ważne jest wykształcenie odpowiednich mechanizmów, które ułatwiałyby wychwyt tego pierwiastka z organizmu. Jod dostarczany jest do organizmu wraz z pożywieniem a także z wdychanym powietrzem i krąży w nim wraz z krwią. Pobierany jest z krwi przez określone komórki tarczycowe. Aktywność biologiczna trójjodotyroksyny jest wyższa niż tyroksyny ( nawet 4-krotnie ).

Hormony wydzielane w tarczycy wpływają w różny sposób na wzrost organizmu, poprzez regulację procesów metabolicznych. U młodych organizmów hormony te pobudzają rozwój układu kostnego oraz ośrodkowego układu nerwowego, wpływają na wzrost tkanek oraz syntezę pewnych enzymów komórkowych. Hormony regulują metabolizm organizmu poprzez zmianę tempa procesów anabolicznych i katabolicznych, tzn. syntezy i rozkładu różnych związków organicznych. Odpowiadają za prawidłowy transport pierwiastków i wody w organizmie. Regulują przemiany białek, cholesterolu, związków fosforu i wapnia. Hormony te, poprzez oddziaływanie na wiele komórek organizmu, odpowiadają za prawidłowe działanie układu pokarmowego, układu nerwowego, mięśni oraz pracy serca.

Hormony te zawiadują czynnościami prawie całego organizmu.

Tarczyca funkcjonuje pod sprawną kontrolą podwzgórzowo- przysadkowej. Jeśli w organizmie brakuje hormonów tarczycowych to z podwzgórza wysyłane są impulsy ( w postaci odpowiednich hormonów) do przysadki, która z kolei wydziela duże ilości TSH

( tyreotropiny), która działa pobudzająco na komórki wydzielnicze tarczycy. Pod wpływem TSH w tarczycy syntetyzowane są hormony T3 i T4. Natomiast w przypadku nadmiaru hormonów tarczycowych we krwi, hormony te stają się inhibitorami przysadki, powodując wstrzymanie wydzielania przez nią TSH. Ten sposób regulacji działania przysadki przez hormony nazywane jest sprzężeniem zwrotnym ujemnym. Zjawisko to jest wykorzystywane w leczeniu niedoczynności i nadczynności tarczycy.

Hormony : trójjodotyronina i tyroksyna nie są jedynymi jakie produkowane są w tarczycy. W komórkach otaczających komórki pęcherzykowe, czyli w komórkach C syntetyzowana jest kalcytonina.

Kalcytonina jest hormonem , który odpowiedzialny jest za utrzymanie prawidłowego poziomu wapnia oraz fosforu w osoczu krwi. W regulacji tej kalcytonina współdziała z parathormonem. Parathormon zwiększa stężenie wapnia we krwi , natomiast kalcytonina obniża jego poziom.

Produkcja kalcytoniny w komórkach C jest pobudzana przez podwyższone stężenie jonów wapnia we krwi. Natomiast gdy poziom wapnia we krwi jest niski produkcja kalcytoniny jest wstrzymana. Kalcytonina działa hamująco na działalność komórek kościogubnych

( osteoklastów ), powodując zatrzymanie wapnia w kościach i nie uwalnianie go do krwi. Wpływa także na funkcje nerek, zmniejszając zwrotną resorpcję jonów fosforu i wapnia także na funkcje jelita cienkiego, obniżając wchłanianie w nim jonów wapnia. Zwiększone wydalanie wapnia powoduje, że jego zawartość we krwi zmniejsza się. Kalcytonina wraz z parathormonem zapewnia homeostazę wapniowo- fosforanową. Mimo iż kalcytonina, podobnie jak hormony T3 i T4 jest wydzielana w tarczycy, to jej produkcja nie jest sterowana przez przysadkę nerwową. U człowieka, tarczyca nie jest jedynym miejscem produkcji kalcytoniny. Hormon ten wytwarzany jest również w grasicy, przytarczycach oraz w skupiskach komórek umieszczonych wzdłuż większych naczyń krwionośnych.

Zaburzenia spowodowane nieprawidłowym funkcjonowaniem tarczycy.

Nadczynność tarczycy.

Schorzenie to, zwane również nadtarczycznością związane jest z nadmierną produkcją hormonów przez komórki tarczycy. Osoby z nadczynnością tarczycy cierpią na stany podgorączkowe, ciągłe pocenie się, kołatanie serca, drżenie rąk oraz na nerwowość, rozdrażnienie i stany depresyjne. Pacjenta takiego nękają biegunki, dochodzi do znacznego spadku masy ciała. Skóra chorego jest cienka, wygładzona i wilgotna, oczy błyszczą się . Obserwowane jest także podwyższone ciśnienie krwi oraz przyśpieszona akcja Akcja papier wartościowy będący dowodem udziału jego właściciela w spółce akcyjnej. Posiadanie akcji upoważnia właściciela do głosowania na zebraniach akcjonariuszy oraz do uzyskiwania dywidendy,... Czytaj dalej Słownik geograficzny serca

( czasami nawet sto uderzeń na minutę ). W krwi osoby cierpiącej na nadczynność tarczycy poziom cholesterolu jest obniżony, natomiast obserwowany jest wysoki poziom hormonów T4 i T3. Wysokie stężenie hormonów tarczycowych we krwi blokuje ( na zasadzie sprzężenia ujemnego zwrotnego) wydzielanie TSH przez przysadkę.

Nadczynność tarczycy może mieć dwie postaci:

1- choroba Gravesa- Basedowa, czyli rozlane wole toksyczne.

Jest to choroba autoimmunizacyjna, tzn. że czynności tarczycy są zmienione pod wpływem działania przeciwciał wytwarzanych w organizmie.

Widocznymi objawami u osób chorych jest wytrzeszcz oczu, wywołany reakcjami autoimmunologicznymi w oczodołach. Typową zmianą somatyczną są także rozlane wole. Nadmierna produkcja hormonów tarczycowych powoduje zmiany w metabolizmie człowieka, wynikiem których jest ogromny apetyt osób chorych z jednoczesnym spadkiem masy ciała. Osoby chore cierpią na osłabienie mięśni, pocenie się, uderzenia ciepła, pobudliwość , nerwowość i biegunki . Leczenie tej choroby polega na podawaniu leków, które zmniejszają syntezę hormonów tarczycowych lub usunięcie chirurgicznie części gruczołu tarczycowego. Stosuje się także podawanie jodu promieniotwórczego, który zmniejsza aktywność wydzielniczą tarczycy. U osób o wyjątkowo dużym wytrzeszczu oczu stosuje się leczenie farmakologiczne a czasem zabiegi chirurgiczne , które mają na celu zmniejszenie tego zaburzenia.

2- choroba Plummera, czyli guzkowe wole nadczynne.

Zaburzenie to wywołane jest zmianami w samym gruczole wydzielniczym, czyli w tarczycy i nie jest związane z działalnością przysadki. Typowymi objawami tej choroby są : guzkowate powiększenie tarczycy oraz nieprawidłowości w układzie krążenia. W leczeniu tej choroby stosuje się leki przeciwtarczycowe, jod promieniotwórczy oraz zabiegi chirurgiczne.

Niedoczynność tarczycy.

Przyczyną tej choroby jest głównie niedobór jodu w całym organizmie. Jednak niedoczynność tarczycy może być wywołana także stanem zapalnym lub komplikacjami pooperacyjnymi. Objawy tego schorzenia uzależnione są od wieku chorego.

Najpoważniejsze skutki niedoczynności tarczycy obserwuje się u dzieci. Schorzenie to powoduje poważne uszkodzenia w centralnym układzie nerwowym, prowadząc do kretynizmu. Dzieci chore na niedoczynność cierpią także na niedorozwój fizyczny.

U ludzi dorosłych niedoczynność tarczycy powoduje zwolnienie tempa metabolizmu, czego skutkiem jest otyłość. U chorych , w tkance podskórnej gromadzi się duża ilość śluzu, co określa się mianem obrzęku śluzowatego. Skóra cierpiących na niedoczynność tarczycy jest sucha i szorstka, twarz chorego jest opuchnięta. Innymi objawami są : zaparcia, ciągłe uczucie zimna, drgawki, senność, zwolniona akcja serca.

Czasem obserwuje się tzw. wole niedoczynne, czyli powiększony gruczoł tarczycowy. Powiększenie gruczołu związane jest ze wzmożoną aktywnością przysadki, która wydziela duże ilość TSH w odpowiedzi na niski poziom hormonów tarczycowych we krwi. Podwyższony poziom TSH w tarczycy powoduje przerost jej tkanki. W krwi chorego stwierdza się wysokie stężenie cholesterolu oraz TSH, natomiast poziom trójjodotyroniny i tyroksyny jest bardzo niski. Leczenie tego schorzenia tarczycy polega na podawaniu doustnym preparatów hormonów tarczycowych. Chorobie tej można zapobiegać poprzez włączenie do codziennej diety preparatów zawierających jod. Jednym z rozwiązań niedoboru jodu jest jodowanie soli kuchennej. W Polsce problem niedoboru jodu jest związany z tym, że istnieją pewne obszary , w których woda i gleba Gleba najbardziej zewnętrzna, zwietrzała część litosfery składająca się z luźnych cząstek organicznych i mineralnych, powietrza oraz wilgoci. Pod wpływem żyjących w niej i na niej organizmów w... Czytaj dalej Słownik biologiczny zawierają wyjątkowo mało tego pierwiastka. Obszarami najbardziej ubogimi w jod są: Podkarpacie, Sudety oraz Dolny Śląsk.

Zapalenie tarczycy.

Jest to poważna choroba , która wywołana jest szkodliwymi drobnoustrojami

( paciorkowcami i gronkowcami ) a także niektórymi wirusami.

Istnieje jeszcze jedna postać zapalenia- choroba Hashimoto, która jest chorobą autoimmunizacyjną. W tym przypadku układ odpornościowy traktuje hormony tarczycowe jako antygeny i wytwarza przeciwko nim specyficzne przeciwciała.

Nowotwory tarczycy.

Należą do nich różnego rodzaju guzy, gruczolaki a także raki tego gruczołu. Niekiedy tarczyca zaatakowana nowotworem nie przerywa swej działalności wydzielniczej. Znanych jest kilka rodzajów raka tarczycy, które różnią się między sobą tempem wzrostu oraz stopniem zróżnicowania, należą do nich m.in. rak brodawczakowaty, rak pęcherzykowy. Leczenie uzależnione jest od rodzaju choroby oraz stadium jej zaawansowania. Najczęściej stosuje się chemioterapię, radioterapię, terapię hormonalną oraz zabiegi chirurgiczne.

Przytarczyce.

Są to kilkumilimetrowe gruczoły zlokalizowane za tarczycą lub w jej wnętrzu. W gruczole tym syntetyzowany jest parathormon, czyli hormon biorący udział w utrzymaniu homeostazy wapniowo- fosforanowe. Wydzielanie parathormonu przez przytarczyce nie jest kontrolowane przez przysadkę, lecz poprzez poziom jonów wapnia we krwi. Parathormon zwiększa stężenie wapnia we krwi poprzez zwiększenie aktywności osteoklastów, które uwalniają ten pierwiastek zgromadzony w tkance kostnej. Zwiększona ilość wapnia we krwi jest wynikiem zwrotnego wchłaniania tego pierwiastka w jelitach i nerkach. Parathormon wzmaga produkcję witaminy D w nerkach. Wraz z podwyższeniem poziomu wapnia we krwi spada stężenie innego pierwiastka, czyli fosforu.

Grasica.

Grasica zbudowana jest z tkanki, która przypomina tkankę występującą w gruczołach limfatycznych. Tworzą ją dwa płaty, które zlokalizowane są w okolicy mostka. Grasica ma wpływ na odpowiednie funkcjonowanie układu odpornościowego, ponieważ stanowi centralny narząd limfatyczny. W gruczole tym dojrzewają limfocyty T spełniające ważną rolę w mechanizmach obronnych organizmu, decydują o rodzaju, stopniu nasilenia oraz czasie trwania odpowiedzi immunologicznej. Limfocyty T w grasicy nabierają zdolności rozpoznawania obcych komórek w organizmie. Proces dojrzewania limfocytów T pobudzany jest przez specyficzne hormony syntetyzowane w grasicy- interleukiny. Interleukiny biorą udział w regulacji działania układu neurohormonalnego ( przysadki mózgowej, podwzgórza i innych gruczołów obwodowych). Hormony te wspomagają działanie hormonu wzrostu, hormonu tyreotropowego oraz estrogenów. Antagonistycznie natomiast działają w stosunku do hormonów płciowych oraz hormonów kory nadnerczy. Grasica jest organem, który rozwija się intensywnie w okresie młodocianym człowieka . Po osiągnięciu dojrzałości płciowej zaczyn zanikać. Grasica odpowiedzialna jest za współpracę trzech układów: endokrynnego, nerwowego oraz odpornościowego, z tego względu ma duży wpływ na rozród, wzrost oraz metabolizm organizmu.

Żołądek oraz dwunastnica.

W warstwie śluzówki żołądka i dwunastnicy znajdują się specjalne komórki, które syntetyzują hormony niezbędne do prawidłowego przebiegu procesów trawiennych.

W żołądku produkowana jest gastryna- hormon, który aktywuje komórki egzokrynowe żołądka do wydzielania kwasu solnego. W śluzówce dwunastnicy produkowane są : pankreozymina i sekretyna, które pobudzają trzustkę do wydzielania soku trawiennego. Wytwarzana także w dwunastnicy cholecystokinina ( CCK ) wywołuje skurcz pęcherzyka żółciowego, powodując wyrzut żółci z jego wnętrza.

Nadnercza.

Są to niewielki rozmiarów ciałka umieszczone na górnym biegunie każdej nerki. U człowieka nadnercza zbudowane są z dwóch warstw, które różnią się budową oraz funkcją. Są to : warstwa korowa ( zewnętrzna ) oraz warstwa rdzeniowa ( wewnętrzna ). U pozostałych kręgowców obie warstwy nie są tak wyraźne , ponieważ są wymieszane.

Kora nadnerczy.

W korze nadnerczy syntetyzowane są hormony steroidowe, czyli kortykoidy. Ich wydzielanie w nadnerczach regulowane jest poprzez hormon adrenokortykotropowy ( ACTH ) produkowany w przysadce. Hormony produkowane w korze dzielą się na dwie grupy :

- mineralokortykoidy (aldosteron, 11-deoksykortykosteron ). Funkcją tych hormonów jest zapewnienie prawidłowej gospodarki wodno -mineralnej organizmu.

- glikokortykoidy ( kortykosteron, kortyzol ). Hormony te pełnią ważna funkcję w metabolizmie tłuszczy, białek i cukrów.

Niedobór kortykoidów w organizmie powoduje różne zaburzenia metaboliczne , osłabienie skurczu mięsni, nieprawidłowości w układzie krążenia i oddychania. Preparaty hormonów steroidowych nadnercza stosuje się w zwalczaniu stanów zapalnych, uczuleń, zaburzeń metabolizmu.

Rdzeń nadnerczy.

W rdzeniu produkowane są dwa ważne hormony : adrenalina i noradrenalina.

Adrenalina należy do katecholamin i uczestniczy w przewodzeniu impulsów w układzie nerwowym. Produkowana jest także na zakończeniach włókien pozazwojowych układu nerwowego współczulnego. Adrenalina jest neuroprzekaźnikiem, tzn. przenosi impulsy z układu nerwowego współczulnego do różnych tkanek. W wątrobie i mięśniach wzmaga wytwarzanie glukozy, czego efektem jest zwiększenie stężenia tego cukru we krwi. Powoduje ona skurcz naczyń krwionośnych, a tym samym podwyższenie ciśnienia krwi oraz rozszerzenie źrenic. Adrenalina jest produkowana w dużych ilościach w stanach stresowych przygotowując organizm do wysiłku fizycznego.

Noradrenalina.

Produkowana jest z aminokwasu- tyrozyny w rdzeniu nadnerczy i pozazwojowych nerwach układu współczulnego. Podobnie jak adrenalina jest neuroprzekaźnikiem, przenosi bodźce z układu nerwowego do tkanek organizmu. Efektem jej działania jest podwyższenie ciśnienia krwi oraz zwiększenie poziomu cukru we krwi.

Schorzenia wywołane nieprawidłowym funkcjonowaniem nadnerczy.

Choroba Addisona.

Związana jest z niedoczynnością części korowej nadnerczy. Nieprawidłowe funkcjonowanie kory nadnerczy powoduje niedobór kortykoidów ,czego efektem jest zaburzenie homeostazy wodnej i jonowej, zaburzania metabolizmu glukozy oraz brak odporności na stres. Objawem niedoboru kortykoidów jest ogólne osłabienie, mdłości, biegunki, spadek masy ciała, przebarwienie śluzówki i skóry, obniżenie ciśnienia krwi.

Zespół Cushinga.

Schorzenie to wywołane jest nadczynnością korowej części nadnerczy i wydzielaniem nadmiarowej ilości kortykoidów. Nadczynność kory nadnerczy może być wywołana gruczolakiem przysadki lub chorobą nowotworową nadnerczy. Zespół Cushinga objawia się zaczerwienieniem i opuchnięciem twarzy, osłabieniem mięśni i metabolizmu. W związku ze spadkiem tempa metabolizmu dochodzi do otłuszczenia pewnych okolic ciała, nadwagi, rozstępów, nadciśnienia tętniczego, cukrzycy i osteoporozy. U osób chorych obserwuje się zaburzenia potencji oraz funkcjonowania układu rozrodczego, łatwe tworzenie się siniaków , spadek odporności organizmu. U dzieci nadczynność kory nadnerczy może być przyczyną zahamowania wzrostu.

Nadciśnienie tętnicze.

O nadciśnieniu tętniczym mówi się jeśli ciśnienie tętnicze krwi jest wyższe od wartości 150/90 mmHg .Przyczyną nadciśnienia mogą być zaburzenia pracy przysadki, nerek, nadnerczy , tętnic lub innych narządów , ale najczęstszą przyczyną jest tzw. samoistne schorzenie, czyli choroba nadciśnieniowa. Na rozwój tej choroby mają wpływ bodźce nerwowe. Żyjąc w warunkach ciągłego napięcia psychicznego i stresu wydzielane są w dużej ilości "hormony stresu", czyli noradrenalina i adrenalina, które podnoszą ciśnienie krwi. Dodatkowymi objawami tej choroby jest ból głowy, szumienie w uszach, zaburzenia widzenia.

Gruczolak nadnerczy chromochłonny powoduje również wydzielanie dużych ilości noradrenaliny.

Trwałe nadciśnienie tętnicze jest przyczyną choroby miażdżycowej tętnic, przerostu serca oraz do osłabienia pracy mięśnia sercowego. Schorzenia te mogą prowadzić do zawału serca lub udaru mózgu.

Trzustka.

Jest podłużnym gruczołem umieszczonym w nadbrzuszu, za żołądkiem. W jej budowie można wyróżnić głowę, trzon i ogon, cały gruczoł zbudowany jest z licznych zrazików. Trzustka jest gruczołem zarówno wewnątrz jak i zewnątrzwydzielniczym. Zewnątrzwydzielnicza funkcja trzustki polega na produkcji soków trawiennych, które dostarczane są do dwunastnicy. Trzustka wydziela dziennie ponad litr soku trawiennego, który zawiera enzymy Enzymy białkowe biokatalizatory, zwiększające szybkość reakcji biochemicznych na drodze specyficznej aktywacji substratów. Enzymy obniżają energię aktywacji reakcji chemicznych i w efekcie zwiększają... Czytaj dalej Słownik biologiczny rozkładające tłuszcze, cukry i białka. Komórki wydzielania zewnętrznego stanowią przeważającą część trzustki.

Funkcja wewnątrzwydzielnicza trzustki polega na syntezie odpowiednich hormonów i wydzielanie ich do krwiobiegu. Komórki o charakterze wewnątrzwydzielniczym skupione są w grupkach, określanych mianem wysp Langerhansa. W wysepkach Langerhansa wyróżniamy 3 rodzaje komórek: komórki A, komórki B i komórki D. W komórkach typu A zachodzi synteza glukagon, w komórkach typu B - insuliny a w komórkach typu D- synteza somatostatyny.

Insulina i glukagon są parą hormonów o działaniu antagonistycznym, które odpowiadają za utrzymanie prawidłowego stężenia cukru we krwi.

Glukagon poprzez swoje działanie na różne organy powoduje wzrost ilości glukozy w osoczu. Oprócz przemian cukrów reguluje on także metabolizm białek i cukrów. Glukagon działa na glikogen zgromadzony w wątrobie powodując jego rozkład, w wyniku czego powstaje glukoza. Aktywuje ona także procesy glukoneogeneza, w związku z czym stężenie glukozy w krwi rośnie. Glukagon powoduje także lipolizę tłuszczy w wątrobie i tkance tłuszczowej, aktywuje również procesy rozkładu białek. Dzięki temu hormonowi oraz insulinie zachowana jest homeostaza węglowodanowa w organizmie.

Somatostatyna to hormon, który ma hamujący wpływ na aktywność insuliny i glukagonu.

Kolejny hormon trzustkowy- insulina jest wyjątkowo ważna z medycznego punktu widzenia, ponieważ jej niedobór w organizmie powoduje poważne schorzenie, jakim jest cukrzyca. Niedobór pozostałych hormonów trzustkowy zdarza się jedynie w wyniku patologii gruczołu.

Insulina jest hormonem polipeptydowym produkowanym w komórkach B wysp Langerhansa. Podobnie jak glukagon odpowiedzialna jest za regulację metabolizmu węglowodanów, białek oraz tłuszczy. Insulina ma istotne znaczenie w obniżaniu stężenia glukozy we krwi. Dlatego ludzie cierpiący na upośledzenie produkcji insuliny w trzustce, czyli na cukrzycę , muszą codziennie wstrzykiwać sobie do organizmu preparaty tego hormonu. Dzięki insulinie wzmożony jest transport cukru do komórek. Insulina aktywuje procesy rozkładu glukozy, jak również jej przemiany w glikogen

( magazynowany w wątrobie ).

Impulsem do syntezy insuliny przez komórki B jest podwyższenie się stężenia glukozy we krwi. Zwiększenie się ilości cukru we krwi nazywane jest glikemią. Krótkotrwałą glikemią obserwuje się w organizmie po spożyciu posiłku. Synteza insuliny zostaje wstrzymana w momencie, kiedy poziom cukru we krwi osiągnie wartość stałą. Blokada Blokada system środków ekonomicznych, politycznych i in. zmierzających do izolacji jakiegoś państwa w celu wymuszenia ustępstw lub kapitu­ lacji, kolej. zespół urządzeń, sterowany elektrycznie w sposób... Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych insuliny przy niskim stężeniu glukozy jest zabezpieczeniem przed znacznym spadkiem cukru we krwi, co jest szczególnie niebezpieczne dla komórek nerwowych , które ulegają uszkodzeniu w warunkach niedoboru węglowodanów. Insulina pobudza procesy syntezy tłuszczy z kwasów tłuszczowych oraz ich gromadzenie w postaci tkanki tłuszczowej. Hormon ten aktywuje też procesy anaboliczne białek, jednocześnie zapobiega ich rozpadowi.

Insulina zwiększa aktywność mięśni poprzez zwiększenie wykorzystania cukru jako związku energetycznego. Przyczynia się do przekształcania cukru w tłuszcz oraz gromadzenie jego w tkankach jako substancji zapasowej. Insulina wpływa także na czynność wątroby, aktywując w niej proces tworzenia glikogenu z glukozy oraz syntezy białek i tłuszczy.

Cukrzyca.

Jest to choroba związana z upośledzeniem czynności endokrynnych komórek B wysp Langerhansa. Niedobór hormonu wydzielanego przez t komórki prowadzi do bardzo poważnych zaburzeń związanych z podwyższeniem ilości cukru osoczu. Objawami cukrzycy jest częste oddawanie moczu zawierającego cukier ( nawet 10 litrów moczu na dobę ), uczucie pragnienia a przy zawansowanej glikemii chory cierpi na kwasicę , może zapaść nawet na śpiączkę. U cukrzyków osłabiony jest układ immunologiczny, w związku z tym częstym powikłaniem cukrzycy jest gruźlica. Czasem zdarzają się uszkodzenia naczyń krwionośnych, co może być przyczyną różnych schorzeń nerek i siatkówki.

Leczenie cukrzycy wymaga niezwykłej samodyscypliny, ponieważ chory musi ciągle kontrolować poziom cukru we krwi oraz przyjmować preparaty insulinowe o odpowiednim stężeniu.

Jajniki.

Janiki są elementem układu rozrodczego żeńskiego. W organizmie każdej kobiety obecne są dwa jajniki, których głównym zadaniem jest produkcja komórek rozrodczych żeńskich. Jajniki są owalnego kształtu, o wielkości 2-5cm, umieszczone po dwóch stronach jamy miedniczej. W jajniku występuje ogromna ilość niedojrzałych komórek jajowych

( pęcherzyki Graafa ) a raz w miesiącu z jednego z nich rozwija się dojrzała komórka jajowa.

Każda komórka jajowa otoczona jest warstwą komórek ziarnistych, które produkują steroidowe żeńskie hormony płciowe, czyli estrogeny. Do estrogenów zalicza się : estron, estriol ,estradiol . U klaczy odkryto jeszcze dwa rodzaje estrogenów, tj. ekwileninę i ekwilininę. Estrogeny Estrogeny żeńskie hormony płciowe należące do grupy sterydów. Miejscami syntezy estrogenów są jajniki, łożysko i jądra. Estrogeny jajnikowe są odpowiedzialne za rozwój tzw. żeńskich drugorzędnych... Czytaj dalej Słownik biologiczny znane są także w świecie roślinnym.

Estrogeny jako hormony warunkują prawidłowy rozwój narządów płciowych , wykształcenie się drugorzędowych cech płciowych a także odpowiedzialne są za popęd płciowy.

Ciałko żółte.

Ciałko to powstaje z przekształcenia się pęcherzyka Graafa poowulacyjnego, czyli pozbawionego komórki jajowej. Komórki ciałka żółtego produkują progesteron- hormon niezbędny do prawidłowego przebiegu całej ciąży. Progesteron wywołuje zmiany w śluzówce macicy, dzięki którym możliwa jest implantacja w niej zarodka. Wysoki poziom progesteronu w czasie trwania ciąży zapobiega dojrzewaniu kolejnego pęcherzyka Graafa , tym samym uniemożliwia kolejną owulację. Progesteron jest syntetyzowany również przez łożysko kobiet ciężarnych. Hormon ten podaje się profilaktycznie w celu zabezpieczenia przed poronieniem, w czasie tzw. zatrucia ciążowego oraz leczeniu zaburzeń miesiączkowania.

Choroby jajników.

Zapalenie jajników najczęściej związane jest z zapaleniem jajowodów, które wywołane jest infekcją bakterii chorobotwórczych.

Guzy jajników.

Mogą być niezłośliwe lub złośliwe i nie zawsze wstrzymują aktywność hormonalną jajników. Objawami zaawansowanej guzkowatości jajników są bóle w podbrzuszu, wzdęcia , nieregularne krwawienia miesięczne. Powikłaniem może być poskręcanie się guzków, co powoduje wstrząs i ogromny ból. Guzy można zlikwidować jedynie operacyjnie.

Jądra.

Jądra są męskimi narządami płciowymi produkującymi komórki rozrodcze, czyli plemniki. Oprócz wytwarzania plemników , jądra wykazują także funkcje endokrynne, syntetyzując hormony. Jądra większości ssaków zbudowane są w ten sam sposób, tzn. miąższ jądra stanowią mocno poskręcane kanaliki nasienne oraz otaczające je komórki śródmiąższowe, czyli komórki Leidiga. W kanalikach nasiennych znajdują się komórki nasienne, z których na drodze podziałów wykształcają się plemniki. Między tymi komórkami, w kanaliku nasiennym znajdują się jeszcze komórki Sertoliego, których funkcją jest odżywiane komórek nasiennych.

Komórki śródmiąższowe, czyli komórki Leidiga stanowią część wewnątrzwydzielniczą jąder. Syntetyzują one sterydowy, męski hormon płciowy - testosteron. Testosteron odpowiedzialny jest za wytworzenie się drugorzędowych cech płciowych męskich, męskiej sylwetki i męskiego typu owłosienia. Warunkuje on także popęd płciowy u mężczyzn oraz zachowania seksualne. Testosteron jest produkowany także w organizmach kobiet, lecz w bardzo niewielkich ilościach.