Dodaj do listy

Hormony i ich funkcje

Hormony są to substancje wytwarzane w organizmie, które zapewniają prawidłowy przebieg wszystkich procesów biochemicznych w komórce. Funkcją hormonów jest także zapewnienie koordynacji układów całego organizmu. Hormony Hormony substancje biologicznie czynne, niosące specyficzną informację wytwarzane zarówno przez rośliny, jak i zwierzęta. Regulują przebieg procesów metabolicznych, wzrost, rozwój i rozmnażanie się organizmów.... Czytaj dalej Słownik biologiczny są tylko substancjami regulacyjnymi, nie stanowią materiału budulcowego, ani energetycznego. Prawidłowe funkcjonowanie układu hormonalnego zapewnia utrzymanie stałych warunków środowiska wewnętrznego organizmu, czyli homeostazę. Wszelkie nieprawidłowości w funkcjonowaniu hormonów powodują zaburzenia działania niektórych narządów lub układów. Stężenie hormonów w organizmie jest bardzo małe, ale zapewniające prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Spadek lub wzrost tego stężenia może wywoływać różne schorzenia.

Synteza hormonów odbywa się w specjalnych gruczołach , określanych jako gruczoły dokrewne. Wydzielane z nich hormony dostarczane są do krwi i transportowane wraz z nią do komórek lub tkanek docelowych. Hormon może wywoływać określoną reakcję w komórce, pod warunkiem że zostanie ona przyłączony do odpowiedniego receptora znajdującego się na błonie tej komórki.

Nadrzędnym narządem wewnątrzwydzielniczym jest podwzgórze, które zawiaduje pracą wszystkich gruczołów dokrewnych i reguluje wydzielanie wszystkich hormonów.

W podwzgórzu występuje współpraca układu nerwowego z hormonalnym. Podwzgórze wysyła sygnały do przysadki mózgowej, która wydziela hormony aktywujące lub hamujące działanie podrzędnych gruczołów dokrewnych.

Głównym gruczołami wewnątrzwydzielniczymi są : przysadka, tarczyca, przytarczyce, trzustka, nadnercza, żeńskie i męskie narządy płciowe.

Nieprawidłowe funkcjonowanie gruczołów endokrynnych powoduje nadmiar albo niedobór określonych hormonów, co może być przyczyną różnych schorzeń.

Gruczoły wewnątrzwydzielnicze reagują na zmienne stężenie produkowanych przez siebie hormonów, albo zwiększeniem albo zmniejszeniem jego syntezy.

W ten sposób działa miedzy innymi trzustka, która odbierając sygnał z organizmu, jakim jest podwyższony poziom glukozy we krwi, reaguje na niego wydzielając hormon insulinę. Insulina Insulina hormon obniżający poziom glukozy we krwi. Wytwarzany przez komórki ß wysepek Langerhansa trzustki. Insulina jest polipeptydem wydzielanym w chwili podniesienia poziomu glukozy (po posiłku). Powoduje... Czytaj dalej Słownik biologiczny jest hormonem , który obniża poziom glukozy we krwi poprzez aktywację tkanek magazynujących i przetwarzających ten cukier.

Podobnie działają przytarczyce reagujące na spadek stężenia wapnia w osoczu , wydzielaniem parthormonu. Hormon ten przywraca prawidłowy poziom wapnia we krwi.

Gruczoły dokrewne.

Hormony syntetyzowane są w wyspecjalizowanych tkankach lub narządach , określanych jako narządy endokrynne lub wewnątrzwydzielnicze. Oprócz wydzielania hormonów gruczoły te uczestniczą w regulacji ich wydzielania do krwi.

Nazwa tych gruczołów związana jest z tym ,że hormony wydzielane są do wnętrza organizmu, czyli do krwi. Hormony krążą wraz z krwią po całym organizmie i dostarczane są do komórek docelowych, na które działają.

Znane są także gruczoły , których wydzieliny dostają się poza obręb organizmu. Substancjami widzialnymi na zewnątrz tkanek są m.in. ślina produkowana w śliniankach i śluzowata wydzielina produkowana w gruczołach warstwy śluzowej oskrzeli.

Gruczoły wydzielania wewnętrznego i syntetyzowane przez nie hormony.

Przysadka mózgowa.

Gruczoł ten wydziela następujące hormony :

  • hormon wzrostu - odpowiedzialny za prawidłowy wzrost organizmu,
  • prolaktynę- hormon wywołujący laktację ( widzialnie mleka przez kobiety ),
  • oksytocynę- odpowiedzialną za skurcz mięśni macicy podczas porodu,
  • wazopresynę- hormon regulujący gospodarkę wodną organizmu,
  • hormony uwalniające- regulujące pracę podrzędnych gruczołów dokrewnych takich jak : tarczyca, nadnercza, jądra i jajniki.

Tarczyca.

Gruczoł ten produkuje hormony : trójjodotyroninę ( T3 ) i tyroksynę ( T4 ), regulujące procesy metaboliczne zachodzące w całym organizmie , oraz kalcytoninę- hormon obniżający stężenie wapnia w osoczu w przypadku podwyższonego jego poziomu.

Przytarczyce.

Syntetyzują parathormon, który działa antagonistycznie do kalcytoniny, czyli podwyższa poziom wapnia w osoczu.

Nadnercza.

W rdzeniu nadnerczy syntetyzowana jest: noradrenalina i adrenalina- hormony odpowiedzialne za reakcję organizmu na stres. W korze nadnerczy produkowany jest kortyzol- " hormon stresu" oraz aldosteron Aldosteron hormon o budowie sterydowej produkowany przez korę nadnerczy. Należy do mineralokortykoidów, które regulują gospodarkę jonową organizmu. Aldosteron np. zwiększa resorpcję Na+ z moczu pierwotnego... Czytaj dalej Słownik biologiczny - odpowiedzialny za regulację gospodarki mineralnej organizmu.

Trzustka.

W gruczole tym produkowana jest insulina, która obniża poziom glukozy we krwi oraz glukagon Glukagon hormon zwierzęcy wytwarzany przez komórki a wysepek Langerhansa trzustki. Powoduje wzrost poziomu glukozy we krwi kosztem glikogenu zmagazynowanego w wątrobie (glikogenoliza). Ponadto wzmaga lipolizę... Czytaj dalej Słownik biologiczny zwiększający stężenie tego cukru.

Jajniki.

Hormony wydzielane przez jajniki to : progesteron i estrogeny, które regulują cykl owulacyjny kobiet, warunkują jej płodność oraz zapewniają prawidłowy przebieg ciąży.

Jądra.

Syntetyzowany w jądrach testosteron odpowiedzialny jest za prawidłowy rozwój narządów płciowych u mężczyzn oraz drugorzędnych cech płciowych.

Przysadka mózgowa.

Gruczoł ten osadzone jest w części czaszki, określanym jako " siodełko tureckie". Mimo swych niewielkich rozmiarów i wagi ( około 0.8 gramów) jest ona bardzo ważnym organem, regulującym pracą wielu narządów. W przysadce można wyróżnić część gruczołową i nerwową. Część gruczołowa stanowi 70% ciężaru przysadki.

Hormony wydzielane przez przysadkę działają bezpośrednio na określone narządy lub regulują pracę innych gruczołów wewnątrzwydzielniczych.

Widzialnie hormonów przez przysadkę jest regulowane ich stężeniem w organizmie także poprzez centralny układ nerwowy. Wydzielanie niektórych hormonów przysadkowych pobudzane jest hormonami produkowanymi w podwzgórzu.

W przysadce mózgowej syntetyzowanych jest 7 hormonów : hormon tyreotropowy, hormon lutenizujący, hormon folikulotropowy, hormon melanotropowy, hormon wzrostu, hormon kortykotropowy oraz prolaktyna.

Hormon wzrostu.

Hormon wzrostu nazywany jest inaczej somatotropiną. Głównym działaniem tego hormonu jest pobudzanie wzrostu u dzieci. Hormon wzrostu wpływa na metabolizm węglowodanów, białek i tłuszczy. Zwiększa syntezę białek oraz przyswajanie aminokwasów.

Nadmierna produkcja hormonu wzrostu u dzieci Dzieci Z. Nałkowska Medaliony - Dorośli i dzieci w Oświęcimiu, bohaterowie autentyczni; dzieci przybywające do Oświęcimia nie miały wielkich szans przetrwania. Mniejsze i słabsze natychmiast kierowano... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum powoduje gigantyzm, czyli osiąganie bardzo wysokiego wzrostu ciała ( u kobiet powyżej 190 cm , u mężczyzn ponad 200cm ).

U osób dorosłych nadprodukcja somatotropiny powoduje akromegalię, czyli nadmierny rozrost niektórych części ciała ,np. stóp, rąk, żuchwy.

Niedobór somatotropiny prowadzi do zaburzenia wzrostu, czyli karłowatości.

Hormon tyreotropowy.

Hormon ten zwany także tyreotropiną ( TSH ) oddziałuje na komórki tarczycy, powodując ich powiększenie oraz pobudzenie do syntezy hormonów tarczycowych ( T3 i T4 ).

Sygnałem do wydzielania hormonu tyreotropowego przez przysadkę jest niski poziom hormonów tarczycowych we krwi. Jeśli stężenie hormonów tarczycowych w organizmie jest dość wysokie to następuje zatrzymanie syntezy tyreotropiny przez przysadkę. Nadmiar hormonów T3 i T4 działa hamująco na funkcje wydzielnicze przysadki. Natomiast niedobór tych hormonów wzmaga aktywność tego gruczołu .Taki sposób regulacji określany jest jako sprzężenie zwrotne ujemne.

Zaburzenia prawidłowego wydzielania tyreotropiny prowadzą do nadczynności lub niedoczynności tarczycy.

Jeśli tyreotropina jest wydzielana w przysadce w nadmiernych ilościach do chodzi do nadczynności tarczycy, czyli nadmiernego wydzielania hormonów tarczycowych. Z kolei wysoki poziom T3 i T4 we krwi hamuje zwrotnie funkcje wydzielnicze przysadki, w związku z tym u osób z zaawansowaną nadczynnością tarczycy obserwuje się niskie stężenie TSH w osoczu. W przypadku niedoczynności jest odwrotnie. Niski poziom T3 i T4 aktywuje przysadkę do zwiększonej syntezy TSH, w związku z tym poziom tyreotropiny w krwi jest mocno zawyżony.

Hormon kortykotropowy ( ACTH ).

ACTH pobudza komórki kory nadnerczy do produkcji hormonów : kortyzolu i aldosteronu. Nadmierne wydzielanie ACTH przez przysadkę powoduje nadczynność kory nadnerczy. Natomiast niedobór ACTH jest przyczyną niedoczynności kory nadnerczy.

Gonadotropiny.

W przysadce syntetyzowane są trzy typy hormonów, które odpowiedzialne są za prawidłowe funkcjonowanie narządów rozrodczych. Hormonami tymi są LH , FSH oraz prolaktyna.

Folitropina ( FSH ).

Hormon ten odpowiedzialny jest u kobiet za regulację produkcji estrogenów w jajnikach oraz dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych. U mężczyzn hormon ten reguluje proces spermatogenezy oraz rozrost cewek nasiennych.

Hormon lutenizujący ( LH ).

Hormon ten aktywuje owulację ( jajeczkowanie Jajeczkowanie owulacja - uwalnianie z jajnika do jajowodu gamety żeńskiej, następuje po pęknięciu pęcherzyka Graafa. Owulacja u człowieka jest procesem cyklicznym, regulowanym przez hormony przysadki i jajników.... Czytaj dalej Słownik biologiczny ) u kobiet, u mężczyzn odpowiedzialny jest za syntezę testosteronu przez komórki wydzielnicze jąder.

Poziom gonadotropin w organizmach mężczyzn jest stały , natomiast u kobiet jest zmienny i warunkuje prawidłowy przebieg cyklu owulacyjnego.

Zwiększony poziom gonadotropin we krwi obserwuje się w przypadku zaburzenia funkcji gruczołów płciowych. W przypadku niedoczynności przysadki, związanej ze zmniejszoną sekrecją gonadotropin, obserwuje się nieprawidłowy rozwój gruczołów płciowych.

Prolaktyna.

Prolaktyna jest hormonem odpowiedzialnym za rozpoczęcie i trwanie procesu laktacji, czyli wydzielania mleka z gruczołów mlecznych kobiet. Wysoki poziom prolaktyny obserwuje się w krwi kobiet ciężarnych i karmiących.

Hormon melanotropowy.

Hormon ten oddziałuje na komórki barwnikowe ( melanocyty ) występujące w skórze, powodując skupianie się w nich cząsteczek barwnika- melaniny. Efektem działania melanotropiny jest ciemnienie skóry.

Zaburzenia funkcji przysadki.

Niedoczynność przysadki jest związana ze zmniejszeniem funkcji wydzielniczych tego gruczołu. Schorzenie to może mieć charakter wrodzony lub może być wywołane powikłaniami okołoporodowymi.

Nadczynność przysadki wywołana jest najczęściej rozrostem guzów powstałych w tym gruczole.

W związku z niedoczynnością przysadki pojawiają się niedoczynności gruczołów, których działanie jest uzależnione od hormonów przez nią wydzielanych.

Przypadki niedoczynności gruczołów wywołanej niedoczynnością przysadki podaje się pacjentowi hormony, których wydzielanie nie jest regulowane przez przysadkę.

Na przykład osoby cierpiące na niedoczynność tarczycy spowodowaną niedoborem TSH przyjmują preparaty hormonów tarczycowych ( przed wszystkim T4 ). Niedoczynność przysadkowa nadnerczy leczona jest hormonami nadnerczowymi.

W przypadku poważnych uszkodzeń przysadki podawanie jednego hormonu jest niewystarczające, dlatego stosuje się terapię z użyciem kilku hormonów.

Tarczyca.

Tarczyca jest dużym gruczołem dokrewnym , umieszczonym w przedniej okolicy szyi. Zbudowana jest z dwóch płatów niejednakowej wielkości połączonych cieśnią, czyli pasmem tkanki wewnątrzwydzielniczej. Tarczyca zbudowana jest z płatów, które budują skupiska komórek. W centrum tego skupiska występują pęcherzyki z koloidem, które są miejscem syntezy hormonów tarczycowych. Do hormonów tych należą : trójjodotyronina ( T3 ) oraz tyroksyna ( T4 ). Pęcherzyk otaczają mniejsze komórki, tzw. komórki C.

Hormony wydzielane przez tarczycę , czyli tyroksyna i trójjodotyronina regulują wszystkie procesy metaboliczne w organizmie. Do produkcji tych hormonów niezbędna jest obecność jodu , ponieważ pierwiastek ten stanowi 50 % masy obydwu hormonów.

Działanie hormonów na organizm jest bardzo rozległe. Przede wszystkim hormony te regulują procesy rozkładu i syntezy różnych substancji, odpowiedzialne są za prawidłowy transport wody i substancji mineralnych. Regulują one funkcje wielu komórek a tym samym wpływają na pracę układu mięśniowego, nerwowego i pokarmowego. Można powiedzieć , że hormony tarczycowe odpowiedzialne są za sprawność wszystkich układu organizmu.

Oprócz przysadkowej regulacji funkcji wydzielniczych tarczycy istnieje także regulacja podwzgórzowa. W przypadku niedoboru hormonów tarczycowych w organizmie, z podwzgórza wydzielane są hormony uwalniające tyreotropinę, czyli TSH- RH , pobudzające przysadkę mózgową do syntezy TSH. Z kolei TSH pobudza komórki tarczycy do produkcji tyroksyny i trójjodotyroniny.

Komórki pęcherzykowe otoczone są mniejszymi komórkami , tzw. komórkami C. Komórki C są miejscem syntezy jeszcze jednego hormonu - kalcytoniny. Kalcytonina Kalcytonina hormon zwierzęcy o charakterze peptydowym produkowany przez tarczycę (u ssaków) lub gruczoły przytarczyczne (u innych kręgowców). Reguluje gospodarkę wapniową organizmu. Powoduje obniżanie poziomu... Czytaj dalej Słownik biologiczny jest hormonem , który uczestniczy w regulacji odpowiedniego stężenia jonów wapniowych i fosforanowych we krwi. Wydzielanie kalcytoniny tarczycy nie jest pod kontrolą przysadki mózgowej. Bodźcem do syntezy tego hormonu przez komórki C jest zwiększone stężenie jonów wapnia w osoczu. Działanie kalcytoniny polega na obniżeniu stężenia wapnia do wartości prawidłowych. Kalcytonina oddziałuje na komórki kościogubne, czyli osteoklasty.

Funkcją osteoklastów jest resorpcja tkanki kostnej czyli rozkładanie macierzy kostnej, wynikiem czego jest uwalnianie z niej jonów wapnia. Kalcytonina hamuje aktywność osteoklastów, z związku z czym wapń nie jest uwalniany do krwi. Tm samym poziom wapnia we krwi nie wzrasta. Kalcytonina wpływa także na funkcje nerek i jelit. W nerkach powoduje ona zwiększenie wydalania fosforu i wapnia , natomiast w jelicie cienkim obniża zwrotną resorpcję jonów wapnia. Kalcytonina syntetyzowana jest także w grasicy, przytarczycach oraz w komórkach skupionych w pobliżu dużych naczyń krwionośnych. Kalcytonina działa antagonistycznie w stosunku do parathormonu. Wraz z tym hormonem oraz witaminą D regulują gospodarkę wapniowo - fosforanową ustroju.

Schorzenia tarczycy.

Niedoczynność tarczycy.

Przyczyną niedoczynności tarczycy jest z reguły niedobór jodu w ustroju, powikłania pooperacyjne lub pozapalne. Istnieje także wrodzona niedoczynność tarczycy.

Objawami niedoczynności tarczycy jest otyłość spowodowana zwolnieniem przemiany materii, opuchnięcie twarzy, wypadnie włosów oraz obrzęk śluzowaty. U chorego obserwuje się zwolnioną akcję serca, obniżone ciśnienie krwi, osłabienie ,senność a także ciągłe wrażenie zimna. Skóra jest sucha i szorstka.

U dzieci niedoczynność tarczycy prowadzi do kretynizmu, zaburzenia w rozwoju układu nerwowego.

Nadczynność tarczycy.

Schorzenie to może być spowodowane zapaleniem gruczołu tarczycowego

( we wczesnej fazie ), wolami nadczynnymi, czyli przerostem tkanki gruczołowej lub guzkami tarczycy.

Objawy nadczynności są przeciwieństwem objawów niedoczynności tarczycy. U chorego na nadczynność obserwuje się wysoki tempo metabolizmu, z związku z tym spadek masy ciała, wzrost temperatury ciała, stan przegrzania ciała. Nadczynność powoduje niestabilność emocjonalną, stany depresyjne, nerwowość, drżenie rąk, podwyższone ciśnienie tętnicze. Częstym skutkiem nadczynności tarczycy jest choroba Choroba występuje wtedy, gdy bodźce zewnętrzne są zbyt silne lub działają zbyt długo, przy równoczesnym zmniejszaniu się zdolności przystosowania organizmu.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
Basedowa, której typowym objawem jest wytrzeszcz oczu.

W krwi osoby chorej na nadczynność obserwuje się bardzo wysokie stężenie hormonów T4 i T3 , które hamuje zwrotnie działalność wydzielniczą przysadki. Z powodu niskiej aktywności przysadki poziom TSH we krwi jest bardzo niski.

W leczeniu niedoczynności stosuje się podawanie preparatów hormonów tarczycowych. Niedoczynności tarczycy można zapobiegać poprzez spożywanie produktów spożywczych bogatych w jod ( np. sól jodowana ). Profilaktyka ta jest szczególnie ważna u ludzi żyjących w obszarach Polski, które charakteryzują się niedoborem jodu w powietrzu. Do obszarów tych należą przede wszystkim Dolny Śląsk oraz Podkarpacie.

W leczeniu nadczynności tarczycy stosuje się leki , które hamują wydzielniczą aktywność gruczołu ( tyreostatyki ), promieniotwórczy jod lub usuwa się chirurgicznie część gruczołu.

Stany niedoczynności i nadczynności tarczycy nie powinny być bagatelizowane , ponieważ w zaawansowanym stadium mogą prowadzić do stanu zagrażającemu życiu, czyli do przełomu tarczycowego. W ramach badań diagnostycznych przeprowadza się badanie ultrasonograficzne ( USG ), zdjęcia rentgenowskie, scyntygrafię tarczycy oraz biopsję , pozwalającą na określenie zjadliwości guzków gruczołu.

Przytarczyce.

Przytarczyce są niewielkimi gruczołami wydzielania wewnętrznego (mierzą zaledwie kilka milimetrów ). Ilość przytarczyc w organizmie jest różna, z reguły jest ich cztery, ale występują także w ilości 2,3 , 5 a nawet 6 gruczołów. Przytarczyce najczęściej zlokalizowane są za tarczycą, choć czasem umiejscowione są w śródpiersiu lub wewnątrz tarczycy.

Komórki przytarczyc wydzielają parathormon , który odpowiedzialny jest za utrzymanie homeostazy wapniowo- fosforanowej w organizmie. Parathormon działa przeciwnie do kalcytoniny, tzn. podwyższa stężenie jonów wapnia w osoczu. Wydzielanie parathormonu nie podlega kontroli przysadkowej, lecz uzależnione jest od zawartości wapnia we krwi. Spadek stężenia jonów wapnia we krwi jest impulsem dla komórek przytarczyc do wydzielania parathormonu, natomiast wzrost stężenia tych jonów hamuje wydzielniczą aktywność komórek przytarczyc.

Parathormon aktywuje osteoklasty do rozpuszczania tkanki kostnej , wynikiem czego jest uwalnianie wapnia do krwi. Hormon ten wywołuje zwiększenie resorpcji zwrotnej wapnia w nerkach i zarazem zmniejszenie resorpcji jonów fosforu. Efektem tego jest wzrost stężenia jonów wapnia w osoczu, natomiast spadek ilości fosforu. Pobudzanie przez parthormon syntezy witaminy D w nerkach przyczynia się także , pośrednio do wzrostu stężenia wapnia w osoczu. Parathormon współpracuje wraz z kalcytoniną w utrzymaniu prawidłowej gospodarki wapniowej ustroju. Stężenie obu hormonów we krwi musi być utrzymywane na stałym poziomie. Utrzymujący się przez długi czas niedobór lub nadmiar któregoś z nich prowadzi do poważnych schorzeń.

Aktywna pochodna witaminy D jest zaliczana do hormonów . W związku z ty, że uczestniczy ona, wraz z kalcytoniną i parthormonem w homeostazie wapniowej, nazywana jest hormonem kalcytropowym. Witamina D dostarczana jest do organizmu wraz z pokarmem. Dobrymi jej źródłami są : jaj, ryby, produkty mleczne oraz wątroba. Witamina ta pobierana jest z tych produktów w przewodzie pokarmowym. Drugim źródłem witaminy D jest skóra, w której wytwarzana jest ta witamina pod wpływem promieniowania słonecznego.

Witamina D, wytworzona w komórkach skóry lub pobrana wraz z pokarmem ulega pewnym modyfikacjom w nerkach i wątrobie. Modyfikacje te mają na celu nadać jej właściwości hormonalne. Aktywna witamina D oddziałuje na określone białko jelitowe, które odpowiedzialne jest za resorpcję wapnia. Białko to powoduje także zwiększenie zwrotnego wchłaniania jonów fosforowych. Witamina D odpowiedzialna jest tym samym za odpowiednią mineralizację kości.

Za powstawanie aktywnej formy witaminy D odpowiedzialny jest parathormon. Jak widać, zależność trzech hormonów kalcytropowych jest dość ścisła. Hormony te zapewniają prawidłowe stężenie jonów fosforu, wapnia a nawet magnezu we krwi. Poprzez oddziaływanie na kości ,nerki i jelita, hormony te zapewniają homeostazę wapniową organizmu.

Zaburzenia wywołane nieprawidłowym stężeniem hormonów kalcytropowych we krwi.

Niedoczynność przytarczyc- wywołana może być uszkodzeniem lub przypadkowym usunięciem tego gruczołu w czasie zabiegów chirurgicznych. Brak wydzielania parathormonu powoduje znaczny spadek stężenia wapnia w osoczu, czego wynikiem jest tężyczka- schorzenie objawiające się nadmierną kurczliwością mięśni. Niedoczynność przytarczyc leczona jest preparatami aktywnej witaminy D oraz solami wapnia.

Nadczynność przytarczyc - wywołana jest powstaniem guza w gruczole przytarczycznym.

U osób z nadczynnością przytarczyc obserwuje się wysokie stężenie wapnia w osoczu , co jest bardzo groźne dla pracy mózgu a także powoduje niszczenie tkanki kostnej. Leczenie nadczynności polega na chirurgicznym usunięciu guza.

Niedobór witaminy D.

Zbyt mała ilość witaminy D u dzieci jest przyczyną krzywicy. Natomiast u dorosłych niedobór tej witaminy powoduje osteomalację , czyli rozmiękanie kości na skutek obniżenia ich mineralizacji. Leczenie polega na przyjmowaniu witaminy D lub "kuracji słonecznej", czyli poddawaniu się działaniu promieniowania słonecznego. Codzienne zażywanie kąpieli słonecznych przez około 20 minut dziennie w okresie wiosenno-letnim wystarczy aby w skórze wytworzył się zapas witaminy na jeden rok.

Niedobór witaminy D może być spowodowany ciągłym stosowaniem kremów z filtrami zabezpieczającymi przed promieniowaniem UV.

Nadmiar witaminy D może być powodowany nadmiernym przyjmowaniem preparatów witaminowych. Dochodzi często do tego w czasie leczenia niedobory witaminy D dawkami uderzeniowymi.

Trzustka.

Gruczoł ten jest położony za żołądkiem, poprzecznie do długiej osi ciała.

Masa gruczołu wynosi od 60 - 120 gramów. Zbudowany jest on z główki, trzonu oraz ogona. Cały gruczoł podzielony jest na małe płaty zwane zrazikami.

Trzustka jest zarówno gruczołem wewnątrzwydzielniczym jak i zewnątrzwydzielniczym. Zewnątrzwydzielniczą funkcją trzustki jest produkcja soku trawiennego, który dostarczany jest do układu pokarmowego, a dokładnie - do dwunastnicy. Sok trawienny jest mieszaniną różnych substancji ( przede wszystkim enzymów), które ułatwiają rozdrabnianie i rozkład złożonych substancji na proste. Trzustka może produkować dziennie nawet 1200-1500 ml soku trawiennego. Komórki zewnątrzwydzielnicze stanowią zdecydowaną większość wszystkich komórek gruczołu.

Komórki o charakterze wewnątrzwydzielniczym , czyli endokrynnym, skupione są w obszarach zwanymi wyspami Langerhansa. Wyspy Langerhansa są skupiskiem trzech rodzajów komórek. Należą do nich komórki typu A, B oraz D. Masa tych wszystkich komórek to zaledwie 2% całkowitej masy trzustki.

Każdy rodzaj komórek odpowiedzialny jest za syntezę jednego hormonu. Komórki A wydzielają glukagon, komórki B - insulinę ,a komórki D- somatostatynę.

Wszystkie hormony trzustkowe uczestniczą w regulacji przemian metabolicznych różnych związków. Między tymi hormonami występują pewne zależności, tzn. glukagon i insulina działają antagonistycznie w stosunku do siebie , natomiast somatostatyna hamuje działanie tych hormonów.

Glukagon.

Wydzielany jest przez komórki A w odpowiedzi na sygnał z organizmu, jakim jest spadek stężenia glukozy w osoczu. Organem docelowym glukagonu jest przede wszystkim wątroba oraz tkanka tłuszczowa. W wątrobie, glukagon powoduje rozpad glikogenu do glukozy a także syntezę glukozy z innych substratów ( glukoneogeneza ). Wynikiem tych przemian jest wzrost stężenia glukozy we krwi. Glukagon działa także na tłuszcze, powodując ich rozpad , czyli lipolizę jak również na kataboliczne przemiany białek.

Insulina.

Insulina produkowana jest przez komórki B, które stanowią największy procent wszystkich komórek wysp Langerhansa ( około 80% ). Insulina jest hormonem zbudowanym z łańcucha polipeptydowego. Jej działanie jest wszechstronne, skupione przede wszystkim na regulacji magazynowania i użytkowania składników pokarmowych. Insulina ma szczególny wpływ na gospodarkę cukrową. Szczególnie niebezpieczny jest niedobór tego hormonu, który prowadzi do schorzenia zwanego cukrzycą. Osoby cierpiące na cukrzycę muszą codziennie wstrzykiwać sobie insulinę aby utrzymać prawidłowe stężenie cukru we krwi.

Insulina oddziałuje na mięśnie i wątrobę , wywołując w nich procesy syntezy glikogenu z glukozy. Glikogen Glikogen wielocukier zapasowy. Jest magazynowany w komórkach grzybów oraz przez zwierzęta w wątrobie i w mięśniach. Jest rozgałęzionym polimerem glukozy, o łańcuchach między rozgałęzieniami krótszych niż... Czytaj dalej Słownik biologiczny stanowi materiał zapasowy, który zużywany jest w momencie dużego zapotrzebowania na glukozę. Insulina wzmaga także transport glukozy z krwi do komórek

( głównie do komórek wątroby ). Końcowym efektem działania tego hormonu jest obniżenie poziomu cukru we krwi.

Wydzielanie insuliny z trzustki jest regulowane zmiennym stężeniem glukozy we krwi. Syntezę tego hormonu aktywuje podwyższony poziom cukru w osoczu. Taki nagły wzrost stężenia cukru w organizmie obserwuje się po posiłku. Insulina powoduje ,że stężenie glukozy we krwi osiąga wartość fizjologiczną. W tych warunkach trzustka nie dostaje już sygnałów do wydzielania insuliny, ponieważ zawartość cukru unormowała się. Synteza insuliny regulowana jest na zasadzie sprzężenia zwrotnego ujemnego.

Insulina wzmaga procesy anaboliczne tłuszczy. Aktywuje ona proces estryfikacji kwasów tłuszczowych, którego efektem są trójglicerydy. Insulina hamuje rozkład tłuszczy, a tym samym przyczynia się do ich odkładania w organizmie. Hormon ten wykazuje podobny wpływ na przemiany białek. Wstrzymuje on procesy rozkładu białek a pobudza procesy ich syntezy. Wzmaga transport do komórek podjednostek budujących białka ( czyli aminokwasów ).

Niedobór insuliny wywołany jest zaburzeniem czynności endokrynnych komórek B wysp Langerhansa. Skutkiem tych zaburzeń jest hiperglikemia, czyli cukrzyca.

U osób chorych obserwuje się podwyższony poziom cukru we krwi. Cukrzycy wydalają duże ilości moczu zawierającego cukier, w związku z tym wykazują ciągle uczucie pragnienia. Zaawansowana cukrzyca Cukrzyca choroba powstająca najczęściej w wyniku zaburzeń metabolicznych (przemiany węglowodanowej), spowodowanych całkowitym lub relatywnym brakiem insuliny, bądź brakiem wrażliwości komórek na ten... Czytaj dalej Słownik biologiczny może prowadzić do kwasicy i śpiączki a nawet do śmierci.

Cukrzycę leczy się przez podawanie preparatów insuliny. Cukrzycy muszą przestrzegać odpowiedniej diety a także kontrolować stale poziom cukru we krwi.

Nadnercza.

Są to niewielkie gruczoły osadzone w górnej części nerek. W nadnerczu można wyróżnić warstwę korową oraz rdzeniową.

W korze nadnerczy produkowane są kortykoidy, należące do hormonów sterydowych. Za regulację ich wydzielania odpowiada przysadka mózgowa, syntetyzując hormon adrenokortykotropowy ( ACTH ). ACTH pobudza nadnercza do produkcji odpowiednich hormonów. Hormony kory nadnerczy można podzielić na dwie grupy : glikokortykoidy i mineralokortykoidy. Do glikokortykoidów należą m.in. kortyzol i kortykosteron, których funkcją jest regulacja procesów metabolicznych białek i cukrów. Natomiast aldosteron, należący do mineralokortykoidów uczestniczy w utrzymaniu homeostazy wodno- mineralnej ustroju.

W rdzeniu nadnerczy syntetyzowane są "hormony stresu", czyli adrenalina i noradrenalina. Hormony te wydzielane są w warunkach zwiększonej aktywności fizycznej i umysłowej, przygotowują organizm do szybkiej reakcji na różnego rodzaju bodźce.

Efektem działania adrenaliny jest zwężenie naczyń krwionośnych ,rozszerzenie źrenic, podwyższenie ciśnienia krwi oraz zwiększenie tempa pracy serca. Adrenalina Adrenalina hormon stresu, walki, inaczej epinefryna. Hormon produkowany przez rdzeń nadnerczy. Pod względem budowy chemicznej jest pochodną aminokwasu (tyrozyny) i nie wnika do komórki docelowej, lecz łączy... Czytaj dalej Słownik biologiczny powoduje także zwiększenie pobudliwości umysłowej i ruchowej.

Niedoczynność kory nadnerczy wywołuje niedobór kortykoidów, czego efektem jest osłabienie, spadek masy ciała, biegunki, spadek ciśnienia krwi. Zespół chorobowy wywołany niedoborem kortykoidów określany jest jako choroba Addisona.

Nadczynność kory nadnerczy powoduje zaburzenie gospodarki wodno- mineralnej na skutek nadmiernego wydzielania kortykoidów. Objawami tego schorzenia jest charakterystyczne opuchnięcie twarzy , nadwaga związana oraz otłuszczenie niektórych okolic ciała związane ze zmniejszeniem tempa metabolizmu. Schorzenie związane z nadmierną syntezą glikokortykoidów nazywane jest chorobą Cushinga. Dodatkowymi skutkami tej choroby jest nadciśnienie tętnicze, osteoporoza a nawet cukrzyca.

Jajniki.

Główną funkcją jajników jest produkcja komórek rozrodczych żeńskich, czyli komórek jajowych. Poza tym w jajnikach produkowane są hormony, które mają duże znaczenie w prawidłowym funkcjonowaniu układu rozrodczego jak również w wykształcaniu się drugorzędowych cech płciowych u kobiet.

Komórki jajowe dojrzewające w jajniku otoczone są warstwą komórek ziarnistych, w których następuje synteza hormonów estrogenowych. Estrogeny Estrogeny żeńskie hormony płciowe należące do grupy sterydów. Miejscami syntezy estrogenów są jajniki, łożysko i jądra. Estrogeny jajnikowe są odpowiedzialne za rozwój tzw. żeńskich drugorzędnych... Czytaj dalej Słownik biologiczny wydzielane w komórkach ziarnistych to : estradiol, estron i estriol. Hormony te regulują funkcje wydzielnicze śluzówki macicy w okresie przedowulacyjnym, warunkują popęd seksualny kobiet. Odpowiedzialne są za typową, kobiecą budowę ciała ( szerokie biodra, wąska talia ).

Pęcherzyk jajnikowy , po uwolnieniu komórki jajowej ( owulacji) przekształca się w ciałko żółte , które produkujeprogesteron. Progesteron odpowiedzialny jest za wszelkie zmiany warstwy śluzowej macicy w okresie poowulacyjnym. Hormon ten odpowiedzialny jest za właściwą implantację zarodka w macicy oraz prawidłowy przebieg okresu ciąży.

Jądra.

Narządy te , oprócz produkcji plemników posiadają także właściwości endokrynne. Produkcja komórek rozrodczych męskich odbywa się w kanalikach nasiennych, które otaczają komórki Leidiga , czyli komórki śródmiąższowe. Komórki Leidiga są miejscem syntezy hormonów sterydowych, z których najważniejszym jest testosteron. Testosteron warunkuje prawidłowe funkcjonowanie męskiego układu rozrodczego a także wykształcenie się typowych cech męskich ( niski głos, owłosienie na klatce piersiowej i w okolicach narządów płciowych , zarost na twarzy, męska sylwetka ciała ). Testosteron odpowiedzialny jest także za popęd seksualny.