Dodaj do listy

Pochodzenie człowieka

Mimo, że między współczesnymi ludźmi można zauważyć wiele różnic, wynikających z przynależności do odmiennych ras, kultur i narodowości to należy pamiętać, że wszyscy wywodzimy się od jednego przodka i należymy do tego samego podgatunku - Homo sapiens sapiens.

Teoria ewolucji zakłada, że wszystkie istoty żyjące obecnie na Ziemi oraz te, które kiedyś zamieszkiwały jej powierzchnię pochodzą od jednego, wspólnego przodka, żyjącego przed niemal czterema miliardami lat. Dzieje gatunku, do którego się zaliczamy - Homo sapiens - można zacząć liczyć nawet od tego momentu, ale właściwy początek naszej historii rozpoczął się w momencie kiedy powstał pierwszy przedstawiciel gatunku hominidów (człowiekowatych), czyli pierwsza dwunożna, wyprostowana, prowadząca naziemny tryb życia istota.

Pierwsze prace na temat ewolucji wyszły spod pióra Lamarca już na początku dziewiętnastego wieku. Jego sugestie jakoby w świecie organizmów żywych mogła następować ewolucja, w wyniku której jedne formy mogą przekształcać się w inne, napotkała na ostrą krytyką, ówcześnie żyjących przedstawicieli świata nauki. Dopiero obserwacje przeprowadzone podczas licznych, odbytych przez Darwina podroży, dały zwolennikom teorii ewolucji silne argumenty potwierdzające jej słuszność. Już od drugiej połowy dziewiętnastego wieku żywe zainteresowanie zaczęła wzbudzać kwestia pochodzenia człowieka oraz istnienia pokrewieństw między naszym gatunkiem, a innymi przedstawicielami naczelnych.

Można wysuwać różne propozycje dotyczące warunków, w jakich mogło dojść do powstania pierwszych hominidów. Używając metod badawczych właściwych dla systematyki, statystyki, szereg nowoczesnych instrumentów metodologicznych oraz modeli logicznych można prześledzić zmiany zachodzące w behawiorze człowieka. Dzięki temu możliwe jest wygenerowanie bardzo prawdopodobnego obrazu przedstawiającego życie hominidów. Ważne jest aby w prowadzonych w tym zakresie badaniach łączyć wszelkie dane dostarczane przez ekologów, etologów, psychologów, etnologów, paleobotaników i wreszcie antropologów.

Opierając się na danych uzyskanych w badaniach przeprowadzonych przez anatomów oraz embriologów porównawczych zaobserwowano, że największe podobieństwo występuje między człowiekiem, a małpami zaliczanymi do człekokształtnych czyli: szympansami, orangutanami, gorylami oraz gibbonami. Wysunięto teorię mówiącą o tym, że wspomniane małpy i ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum mogli mieć wspólnego przodka.

Współcześnie żyjących ludzi oraz jego wszystkich wymarłych przodków umieszcza się w obrębie rodziny hominidów (nazwa pochodzi od słowa Homo - człowiek), natomiast wszystkie wielkie małpy z Afryki i Azji umieszczono w odrębnej rodzinie tzw. pongidów (od słowa Pongo - orangutan).

Homonidy z definicji są dwunożnymi ssakami, zaliczanymi do naczelnych, poruszającymi się w pozycji pionowej, na dwóch kończynach dolnych. Jak łatwo wywnioskować wszyscy ludzie należą do hominidów, ale nie każdy z hominidów stał się człowiekiem.

Człowiek ma wiele bardzo podobnych do małp człekokształtnych elementów budowy anatomicznej oraz właściwości fizjologicznych. Należy tu wspomnieć o schemacie budowy czaszki i kończyn, podobnym składzie krwi, możliwości zachorowania na podobne choroby. Wszystkie te cech potwierdzają teorię o pochodzeniu od wspólnego przodka. Dywergencja Dywergencja ewolucja Ewolucja ogół zmian, jakie zachodziły w historii organizmów na Ziemi od momentu pojawienia się życia do chwili obecnej. Obejmuje zmiany właściwości organizmów, powstawanie nowych grup taksonomicznych oraz... Czytaj dalej Słownik biologiczny rozbieżna. Forma specjacji polegająca na rozszczepieniu gatunku na dwa lub więcej, z których każdy przystosowuje się drogą doboru naturalnego do odmiennych warunków życia. Do dywergencji dochodzi... Czytaj dalej Słownik biologiczny linii rozwojowych miała miejsce około 16 - 14 mln lat temu.

Proces hominizacji, zgodnie posiadanych obecnie dowodów, zachodził na bardzo małej przestrzeni. Kiedy tylko hominidy "zdały sobie sprawę" z możliwości jakie daje im posiadanie tak cennego narzędzia jakim jest mózg, zaczęły się szybko rozprzestrzeniać.

Szacuje się, że najstarsi przedstawiciele naszego gatunku pojawili się 20 do 25 milionów lat temu na terenie południowej i wschodniej Afryki. Zapewne przyczyną ich rozwoju w tym właśnie rejonie był ciepły klimacie. W następstwie ogromnej katastrofy ekologicznej jaką okazało się być powstanie Rift Valley, pociągające za sobą zatrzymanie krążenia wilgotnego powietrza na kontynencie afrykańskim, osuszenie oraz ochłodzenie się klimatu. Takie zmiany klimatyczne zaowocowały zmniejszaniem powierzchni lasów oraz ekspansją sawann. Zapewne ta właśnie sytuacja przyczyniła się do tego, że nasi praprzodkowie zeszli z drzew i zaczęli stawiać pierwsze kroki na "drodze do człowieczeństwa".

PODSTAWOWE ETAPY HOMINIZACJI:

  1. Dwunożność oraz wyprostowana postura ciała.

Nie ma wątpliwości co do tego, że na naszej planecie oprócz nas żyją jeszcze inne zwierzęta dwunożne. Wymienić tu można choćby ptaki Ptaki gromada stałocieplnych kręgowców. Ptaki posiadają zdolność do aktywnego lotu, co pociągnęło za sobą szereg przystosowań w ich budowie i fizjologii. Mają opływowy kształt ciała, kończyny... Czytaj dalej Słownik biologiczny czy kangury. Jednak tylko ludzie posiedli zdolność poruszania się na dwóch nogach, zachowując przy tym pozycję wyprostowaną. Dzięki temu mamy swobodne ręce i możemy ich używać do celów nie mających związku z przemieszczaniem się. Jeżeli nawet dwunożność nie stanowiła specjalnym przystosowania do warunków jakie panowały na sawannach, to z pewnością gwarantowała naszym praprzodkom jakieś inne korzyści. Ot choćby zapewniała minimalną ekspozycję ciała na działanie słońca, pozwalała zauważyć niebezpieczeństwo dzięki możliwości obserwowania tego co działo się powyżej wysokich traw. Swobodne kończyny górne można było wykorzystać zgoła odmiennych celów np. rozdzielania pokarmów, a to z kolei zaowocowało wykształceniem grupy społecznej. Ludzie, inaczej niż małpy, są w stanie wykonywać palcami ruchy pozwalające na sprawne przechodzenie od otwartej dłoni (tzw. rozbieżność) do zamkniętej dłoni (tzw. zbieżność). Ponadto ludzki kciuk może złączyć się z resztą palców oraz brać udział w operowaniu różnymi przedmiotami (tzw. chwytliwość).

Widać więc, że kiedy stoimy nasze ręce mogą być używane jako precyzyjne narzędzia. Mogą być wykorzystywane do posługiwania się różnymi przedmiotami, przenoszenia czegoś lub dotykania współtowarzyszy. Jednym z ważniejszych etapów w procesie hominizacji był niewątpliwie transport Transport element działu gospodarki narodowej zwanego komunikacją. Przemieszczanie ładunku i osób. W wielu rejonach świata do dziś zwierzęta są podstawowym środkiem transportu. Dotyczy to zwłaszcza słabo... Czytaj dalej Słownik geograficzny żywności, a uwolnienie kończyn górnych zapewniło wydajniejszą jego dystrybucję, lepsze odżywiane oraz pozwalało na wygospodarowanie większej ilości wolnego czasu. Wolne ręce z pewnością były również przyczyną wykształcenia zachowań protokulturowych oraz szybszego rozwoju mózgu.

  1. Produkowanie narzędzi.

Nim zwykły kamień został przerobiony na narzędzie używano go do zupełnie innych celów. Zazwyczaj rzucano nim lub próbowano rozbijać inne przedmioty. Pierwsze prawdziwe narzędzia zaczęły się pojawiać kiedy hominidy wzbogaciły swoją dotychczas roślinną dietę w mięso. Australopiteki stosowały narzędzia zbliżone pod względem wyglądu i konstrukcji do tych, jakie stosowały żyjące obok nich zwierzęta. Metody ich wykorzystywania były jednak nieco bardziej wyrafinowane. Dopiero Homo erectus wytwarzał narzędzia, posiadające zróżnicowane kształty oraz znajdował dla nich różnorakie zastosowania. Najstarsze narzędzia odkryto w rejonie Olduvai, w Tanzanii. Należały one do Homo habilis.

W procesie ewolucji gatunku ludzkiego zmiany zachodzące w kształcie kości oraz produkowanych narzędzi następowały stopniowo i dokonywały się równolegle. Powstawanie kolejnych gatunków szło w parze z opracowywaniem nowych technik produkcyjnych. Rozdzielenie procesów ewolucji wytwórczości i przeobrażeń biologicznych nastąpiło dopiero wtedy gdy pojawił się kromaniończyk czyli człowiek współczesny. Od tej chwili narzędzia przestały pełnić funkcję przedłużania rąk. Wiedza na temat ich konstrukcji była przekazywana pomiędzy niespokrewnionymi ze sobą osobnikami. Od tego momentu proces przeobrażania się narzędzi dokonywał się niezależnie.

  1. Życie społeczne oraz zjawisko monogamia.

Zjawisko właściwe dla gatunku ludzkiego stanowią nie tylko związki i uczucia łączące przedstawicieli odmiennych płci, ale również bardzo silne oraz długotrwałe więzi istniejące między rodzicami i ich dziećmi. Trwają one przez całe życie. Uczucia rodzicielskie nie są rozwinięte jedynie u matki, jak ma to miejsce w pozostałych ssaków, ale również u ojca, a to jest zjawisko właściwe tylko ludziom. Zapewne u podstaw tego zjawiska leży ogromna nieporadność ludzkich noworodków oraz bardzo długi czas dojrzewania potomstwa. Można pokusić się o stwierdzenie, że naszemu społeczeństwu właściwe są bezbronność oraz niedołęstwo, z którym pojawiamy się na świecie.

Nieporadność ludzi towarzysząca nam w chwili narodzin jest tłumaczona tym, że w ciągu ostatnich czterech milionów lat nasz mózg trzykrotnie zwiększył swój rozmiar, natomiast kanał rodny kobiet powiększył się tylko nieznacznie. Z związku z tym nie jest możliwe w trakcie życia płodowego nastąpiło zwiększenie czaszki do takich rozmiarów, które pozwalałyby na pełny rozwój mózgu w czasie trwania ciąży. Można zatem wnioskować, że pierwsze miesiące naszego życia to ciągle jakiś etap rozwoju płodowego, który z przymusu przebiega poza ciałem matki.

Bezbronność noworodków stała się przyczyną długotrwałej zależności dziecka od matki oraz konieczności zaangażowania się ojca albo całej grupy w proces wychowania dziecka. Prawdopodobnie w ten właśnie sposób doszło do narodzin monogamii oraz współpracą większych grup społecznych połączonych albo więzami krwi, albo wspólnotą interesów.

Zapewne właśnie wtedy rodziców dziecka połączyły mocne więzy uczuciowe, a dodatkowym czynnikiem umacniającym ich związek stały się swoiste dla naszego gatunku doznania seksualne.

  1. Początki rozwoju cywilizacji, rozwój mowy, kultury oraz sztuki.

Cechami właściwymi dla współczesnych ludzi są: samoświadomość, poświęcanie czasu nauce oraz sztuce, nieustanne dążenie do tworzenia kolejnych wynalazków, ułatwiających życie zarówno jemu samemu, jak i całej społeczności, w której egzystuje.

W procesie hominizacji rozwój ludzkiego mózgu ma związek z takimi zdarzeniami jak: znalezienie miejsc, w których można pozyskać mięso, (wskazuje to istnienie wspólnoty w podejmowanych zmaganiach np. polowaniu czy zbieractwie) oraz praca wytwórcza sprowadzająca się do wykonywania narzędzi z kamieni. Każdy rodzaj Rodzaj jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji roślin i zwierząt, wyższa od gatunku, a niższa od rodziny, np. rodzaj szczur obejmuje gatunki: szczur śniady, szczur wędrowny; rodzaj... Czytaj dalej Słownik biologiczny wykonywanej pracy przyspieszał rozwój mózgu.

Ludzki mózg należy do narządów, których rozwój kończy się w chwili porodu. Wręcz przeciwnie, to bodźce odbierane z otoczenia oraz wykonywane zajęcia wpływają na usprawnienie zachodzących w nim procesów. W przeciwieństwie od prymitywnych mózgów pongidów, u których zdecydowanie najwięcej miejsca zajmują ośrodki warunkujące odbieranie zmysłów i wykonywanie ruchów, w mózgach hominidów maksimum miejsca zajmują te regiony w których zachodzą procesy zapamiętywania, myślenia oraz mowy.

W procesie ewolucji hominidów najważniejszą rolę odegrały dwa rożne sposoby porozumiewania się. Po pierwsze gestykulacja, po drugie wydawanie dźwięków. Jedną z przyczyn, które wpłynęły ma rozwój mowy, czy też na pojawienie się umiejętności wydawania przez hominidy dźwięków były polowania. Konieczne bowiem stało się opracowanie systemu naganiania zwierząt, zwoływania oraz ostrzegania osobników należących do danej grupy.

Nie pozostawało więc nic innego jak tylko opanować trudną sztukę artykułowania własnych myśli. Tylko w ten sposób można było skutecznie przeprowadzać polowania, sprawiedliwie rozdzielać żywność oraz powiadamiać o istniejącym niebezpieczeństwie. Zdecydowanie łatwiejsze stało się również przekazywanie wiedzy na temat najnowszych " zdobyczy techniki".

Rozwój mowy przyczynił się do rozwoju zjawiska określanego przez współczesnych jako tzw. poziomy transfer kulturowym. Polega to właśnie na przekazywaniu posiadanych informacji pomiędzy wszystkimi, niekoniecznie połączonymi więzami krwi, osobnikami. Zjawisko to jest zdecydowanie szybsze aniżeli przekaz informacji genetycznych. Pozwala więc na gromadzenie pojedynczych doświadczeń oraz ich efektywne szerzenie się w danej populacji.

Jak zanotował Amerykanin Jared Diamond, czas kiedy na terenie Europy swoje stopy postawił kromaniończyk, nazywany również człowiekiem współczesnym to okres kiedy dokonał się tzw. Wielki Skok Naprzód. Miał to miejsce około czterdziestu tysięcy lat temu. Właśnie wtedy ludzie zaczęli zwracać uwagę nie tylko na funkcjonalność własnych wytworów, ale również, a może przede wszystkim na ich estetykę. Rozwijająca się w ludziach wrażliwość znajdowała odzwierciedlenie w doskonale i dokładnie wykonanych narzędziach. Ściany jaskiń, które zasiedlał kromaniończyk były ozdabiane wyrafinowane rysunkami, takimi jak choćby te odnalezione we wnętrzach jaskiń w Lascaux czy w Altamirze.

Zapewne następstwem owego Wielkiego Skoku stała się również przyśpieszone rozprzestrzenianie się przedstawicieli naszego gatunku na pozostałe, dotychczas niezamieszkałe tereny Ziemi. Jednocześnie ekspansji Homo sapiens towarzyszy wymieranie dużych ssaków. Zjawisko to było szczególnie nasilone na terenie Australii oraz obu Ameryki. Homo sapiens, wkraczając na terytoria zasiedlane dotąd przez inne gatunki hominidów, szybko zyskiwał przewagę i zaczynał dominować na danym terenie.

Najbliżsi nam przodkowie, czyli australopiteki, pojawiły się prawdopodobnie ok. 6 mln lat temu. Ślady ich bytności odnaleziono po raz pierwszy w 1920 r na terenie Południowej Afryki. Wszystkie osobniki, które zamieszkiwały te tereny nazywano małpami południa. Wykazywały one szereg cech przejściowych dowodzących ich pokrewieństwa z wielkimi małpami. Były już dwunożne, ale wszelkie zmiany były jeszcze przed nimi. Szacowany wiek najstarszych śladów, mogących potwierdzić ich dwunożność to 5,5 mln lat. Odciski stóp liczące 3,68 mln lat odkryto również w okolicy Olouvai, leżącej na terytorium Tanzanii. Niemniej jednak wiek najlepiej zachowanego kopalnego okazu australopiteka, czyli powszechnie znanej Lucy, szacuje się na zaledwie 3,1 mln lat. Lucy należy do gatunku Australopithecus afarensis, a jej szkielet Szkielet zespół mocnych, twardych elementów, które nadają kształt ciału, jest rusztowaniem i miejscem przyczepu mięśni, ochrania niektóre części ciała. U bezkręgowców występuje szkielet zewnętrzny... Czytaj dalej Słownik biologiczny znaleziono w dolinie Omo na terenie Etiopii. Lucy miała prawdopodobnie 25 lat i można się domyślać, że zginęła na skutek gwałtownej powodzi. Pojemność jej czaszki wynosiła 400 cm3, miała małą szczękę, wysokość jej ciała nie przekraczała 120 cm, natomiast wagę oszacowano na 27 kg. Dowodem na dwunożność i wyprostowaną postawę jest kształt jej miednicy. Można przypuszczać, że nabyła umiejętność wspinania się na drzewa, czym zapewniała sobie ochronę przed atakami drapieżników. Australopithecus afarensis należał do gatunków wszystkożernych. Podstawę jego diety nadal stanowiły rośliny, natomiast czasami urozmaicał ją przypadkiem upolowane owady Owady najliczniejsza w świecie zwierząt gromada. Owady są lądowymi, tchawkodysznymi stawonogami. Mimo dużej rozmaitości kształtów i rozmiarów u wszystkich owadów plan budowy jest taki sam. Okryte chitynowym... Czytaj dalej Słownik biologiczny czy jaszczurkami.

Analizując budowę orzeknięto, że cechowała go znaczna wytrzymałość na działanie niskich temperatur, długotrwałe poszukiwanie pokarmu oraz noszenie potomstwa.

Tak więc Australopithecus afarensis stanowi ogniwo, z którego rozwinęli się inni przedstawiciele tego samego rodzaju oraz rodzaju Homo.

Dowody kopalne świadczą o tym, że poza A. afarensis, na tym samym terenie żyły jeszcze trzy inne gatunki hominidów. Pierwszy z nich to Australopithecus africanus mierzący około 115 do 125 cm wzrostu, ważący 28 do 35 kg. Jego czaszka Czaszka część szkieletu osiowego - szkielet głowy kręgowców składający się z dwóch części o różnym pochodzeniu i różnej funkcji: grzbietowo położonej mózgoczaszki, obejmującej i chroniącej... Czytaj dalej Słownik biologiczny miała mocno wykształconą szczękę oraz wyraźnie zaznaczone wały nadoczodołowe, pojemność oszacowano na 450 do 460 cm3. siekacze oraz kły były małe, natomiast zęby trzonowe i przedtrzonowe miał dobrze wykształcone.

Australopithecus africanus odżywiał się roślinami oraz drobnymi gryzoniami. Hominidy te zaczęły tworzyć zorganizowane grupy. Mężczyźni zajmowali się odpędzaniem groźnych drapieżników. Kobiety parały się opieką nad dziećmi, zbieractwem oraz polowały na niewielkie zwierzęta.

Kolejnym przedstawicielem był Australopithecus robustus. Miał on masywną budowę ciała. Jego wysokość wahała się w przedziale 135 do 160 cm, natomiast waga 45 do 60 kg. W czaszce dobrze widoczne były kości policzkowe. Podstawę jego diety stanowiły rośliny - jagody, nasiona traw, owoce lub wykopane bulwy. Aby zdobyć pożywienie nie musiał używać narzędzi. W tej grupie prawdopodobnie nie stosowano rozdziału obowiązków z uwzględnieniem płci. Każdy osobnik miał takie sam możliwości zdobycia jedzenia.

Oba gatunki A. africanus oraz A. robustus po około milionie lat od momentu ich pojawienia się wyginęły. Dokonało się to prawdopodobnie po wspomnianej zmianie klimatu i osuszanie dużych obszarów Afryki.

Bliskie pokrewieństwo z człowiekiem współczesnym przypisuje się gatunkowi Homo habilis (człowiek zręczny). Wiek odkrytych w 1960 w pobliżu Olduvai szczątków, należących do omawianego gatunku, szacuje się na 1,8 mln lat. Jego nazwa została mu nadana, aby zaznaczyć, że był on pierwszym hominidem produkującym narzędzia (wykonane z kamienia w określonym celu) i budującym schronienia. Wysokość H. habilis wynosiła 125 do 135 cm, waga - 30 do 42 kg. Pojemność czaszki dochodziła do 650 cm3, i były na niej silnie wykształcone łuki nadoczodołowe.

Przedstawiciele tego gatunku polowali w grupach, dzielili pokarm Pokarm związki chemiczne, zarówno organiczne, jak i nieorganiczne, niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, pobrane ze środowiska zewnętrznego. autotrofizm, heterotrofizm.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
i transportowali go do miejsc, w których zwykle był przechowywany. Dzięki temu członkowie grupy zyskiwali więcej czasu, w którym można nawiązywać i podtrzymywać kontakty z członkami danej społeczności, opracowywać plany nowych urządzeń i myśleć nad tym jak skuteczniej polować. Zdobycie większej ilości mięsa, oznaczało dostęp do większej ilości protein oraz fosforu, który dodatkowo wpływał na usprawnianie działania komórek nerwowych.

Homo habilis potrafił manipulować kciukiem i dzięki temu mógł wytwarzać jeszcze precyzyjniejsze narzędzia.

Z Homo habilis rozwinął się prawdopodobnie Homo erectus, czyli człowiek wyprostowany lub inaczej pitekantrop. Był wyższy niż jego przodek (160 cm) i miał większą czaszkę - 850 cm3, której cechami charakterystycznymi były niskie czoło, brak bródki, silnie wykształcone szczęki, zaopatrzone w duże zęby i tradycyjnie już wyraźnie zaznaczone wały nadoczodołowe.

Podstawą sukcesu ewolucyjnego tego gatunku stanowiły siła i rozwinięty mózg. Pierwsi przedstawiciele tego gatunku pojawili się około 1,6 mln lat temu. Kolejne 300 tysięcy lat poświęcił na walkę ze swoim przodkiem i rywalem jednocześnie. Wkrótce potem wyginęły ostatnie australopiteki i człowiek wyprostowany był jedynym hominidem na naszej planecie.

Jak widać rozwój mózgu daje znaczącą przewagę w walce o przetrwanie. Umożliwia wprowadzanie nowych narzędzi takich jak np. dwustronny pięściak. Pitekantropy odbyły szereg wędrówek w kierunku Euroazji. Wynikało to w sposób naturalny z prowadzenia przez niego koczowniczego trybu życia. Wiadomo również, że to właśnie u H. erectus po raz pierwszy zaczęły się rozwijać w mózgu ośrodki mowy. Cenną umiejętnością tego gatunku było posługiwanie się ogniem. Dzięki temu mógł on migrować z sawanny i szukać innych, niekoniecznie ciepłych, terenów do zasiedlenia.

Człowiek wyprostowany wymarł około 250 tysięcy lat temu, a jego szczątki z tego okresu odnaleziono na terytorium Chin. W mapy Europy ostatni przedstawiciele zniknęli już przed 450 tysiącami lat, ustępując pola prymitywnym formom Homo sapiens.

Homo sapiens neandertalis czyli powszechnie znany neandertalczyk Neandertalczyk Homo sapiens neandertalensis - wymarły podgatunek Homo sapiens, żyjący prawdopodobnie od ok. 150 do 35 tys. lat temu. Obecnie najczęściej przyjmuje się, że zasięg występowania n. ograniczał się do... Czytaj dalej Słownik biologiczny liczy sobie 80 tysięcy lat. Nazwa tego podgatunku została mu nadana na pamiątkę miejscowości Neandertal niedaleko Düsseldorfu w Niemczech, gdzie odnaleziono pierwszy szkielet. Istnieją rozbieżności w wyznaczeniu daty pojawienia się neandertalczyków. Część badaczy twierdzi, że mogło to nastąpić przed 100, natomiast inni że przed 35 tysiącami lat. Ich zdaniem neandertalczyk nie był duży (150 cm), ale miał stosunkowo dobrze rozwinięty mózg. Jego głównym zajęciem były przede wszystkim łowy. Prowadził popluwania na mamuty, bizony oraz dzikie konie. Wykonywane przez niego narzędzia posiadały precyzyjne ostrza. Jako pierwszy ze skór zwierząt, które padły jego ofiarą robił odzież, a jako nici stosował ścięgna. Mieszkał w jaskiniach.

Neandertalczyk był także pionierem w okazywaniu uczuć. Można o tym wnioskować analizując obrzędy towarzyszące pogrzebom. Widać w nich szacunek okazywany ciału zmarłego oraz żal pojawiający się po śmierci człowieka. Takie wnioski wysnuli odkrywcy grobów neandertalczyków, znajdujących się na terenie Francji w La Chapelle oraz Aux Saints.

Kres istnieniu H. neandertalis położyła epoka Epoka okres stanowiący jeden z etapów dziejowych, w chronologii początek ery. W języku greckim słowo to oznacza punkt rozpoczynający rachunek lat. Obecnie termin ten ma kilka znaczeń. W historii oznacza... Czytaj dalej Słownik historyczny lodowcowa.

Około 40 tysięcy lat temu na teren Europie przywędrował z Bliskiego Wschodu wspominany już kromaniończyk czyli człowiek rozumny. Czas jego panowania na Ziemi to tzw. paleolit. Epoka ta skończyła się wraz z nadejściem neolitu, dla którego charakterystyczny jest rozwój kultury rolniczej.

Paleolit był okresem udoskonalania techniki produkowania narzędzi. Dotychczas stosowano głównie tzw. technikę perkusyjną, polegającą na rytmicznym uderzaniu jednym kamieniem w drugi. W paleolicie wprowadzono nową metodę zwaną naciskową, bazującą na obrabianiu kamienia poprzez uderzanie nim o zaostrzony fragment rogu albo kości oraz metodę wiórową, w której uzyskiwano odłupki o wydłużonym kształcie, pozwalające na skonstruowanie o wiele bardziej dokładnych narzędzi. Ponadto H. sapiens opanował sztukę produkcji precyzyjnej broni np. włóczni, strzał z zaostrzonymi grotami czy harpunów. Używał jej podczas polowań na duże ssaki. Kromaniończyk potrafił wykonać także igły czy szydła. W społecznościach rozdzielano pracę.

Ludzie zdobywali kolejne tereny. Na teren Ameryki Północnej dotarli 11 000 lat temu, a już w 2 000 lat później zawędrowali na krańce Ameryki Południowej. Migracje Migracje przemieszczanie się osobników z jednej populacji do drugiej. Następuje wtedy przepływ genów między tymi populacjami, co może doprowadzić do zmiany częstości genów i wywołać zmianę ewolucyjną (czynnik... Czytaj dalej Słownik biologiczny następowały w okresie interglacjalnych rozdzielającym kolejne zlodowacenia.

Człowiek z czasów paleolitu odczuwał konieczność stworzenia czegoś na kształt religii lub magii. Przejawem tego pragnienia stały się rysunki wykonane na ścianach jaskiń, takie jak np. te znalezione w Hiszpanii (Altamira) czy Francji (Lascaux). Są one obrazem polowań i połowów morskich. Do wykonania rysunków używano naturalnych barwników np. ochry. Stosowano ją także do malowania ciał zmarłych.

Obecnie jedynym hominidem na naszej planecie jest Homo sapiens sapiens. Przedstawiciele tego gatunku powinni zatem troszczyć się o siebie, pamiętając o tym, że ich wyginięcie będzie równoznaczne z końcem interesującego procesu ewolucji gatunku, toczącego się od 4 mln lat.