Dodaj do listy

Wzrok – budowa oka, mechanizm widzenia, wady wzroku oraz higiena układu wzrokowego

  1. Oko jest to narząd wzroku, dzięki któremu odbierane są bodźce wzrokowe. Gałka oczna umieszczona jest w czaszce w zagłębieniu zwanym oczodołem. Oczodół wyścielony jest grubą podściółką tłuszczową , która zabezpiecza gałkę oczną przed wstrząsami mechanicznymi. Od przodu gałka chroniona jest przez powieki, które odruchowo zamykają się przy podrażnieniu powierzchni oka. Przód oka i wewnętrzna powierzchnia powiek wysłane są delikatną błona śluzową, która nosi miano spojówki. Łzy są stale wytwarzane przez gruczoły łzowe, które mieszczą się w zewnętrznym kąciku oka, skąd przepływają do kącika wewnętrznego. Łzy zabezpieczają gałkę oczną przed wysychaniem oraz infekcjami bakteryjnymi.
  1. Budowa oka
  • TWARDÓWKA - nazywana białkówką, tworzy zewnętrzną warstwę gałki ocznej. Jest to mocna, łącznotkankowa osłona, która ochrania wnętrze oka i utrzymuje kulisty kształt gałki ocznej. W przedniej części przechodzi ona w rogówkę
  • ROGÓWKA - jest ona przezroczystą soczewką, która przepuszcza promienie świetlne. Jest to soczewka o stałej ogniskowej (nie zmienia położenia ani kształtu)
  • TĘCZÓWKA - jest to pierścień otaczający źrenicę, utworzony z dwóch układów włókien mięśniowych. Położona jest pod twardówką. Skurcze mięśni regulują wielkość źrenicy. Tęczówka może mieć barwę: niebieską, zieloną, brązową, szarą, co zależy od rodzaju barwnika i jego ilości. Przestrzeń między rogówką a tęczówką wypełniona jest przezroczystym płynem, który nosi nazwę cieczy wodnistej. Spełnia on funkcje zwilżającą i obronną przed zarazkami
  • ŹRENICA - jest to otwór w tęczówce, przez który promienie świetlne dostają się do wnętrza gałki ocznej
  • SOCZEWKA - jest to przezroczysty i elastyczny dysk położony za tęczówką. Soczewka przytwierdzona jest przy pomocy sieci włókien zwanych więzadłami obwódkowymi. Do soczewki przymocowany jest mięsień rzęskowy (ciałko rzęskowe), który kurcząc się i rozkurczając powoduje zmianę kształtu soczewki oraz akomodację (zdolność widzenia z różnych odległości z dobrą ostrością). Soczewka dzieli wnętrze gałki ocznej na dwie części:
    • przednią komorę oka - znajduje się ona między rogówką a soczewką. Komora przednia wypełniona jest cieczą wodnistą
    • tylną komorę oka - występuje między soczewką a siatkówką. Wypełniona jest lepką, galaretowatą substancją , która nazywa się ciałem szklistym
  • NACZYNIÓWKA - leży pod twardówką. Przebiegają w niej liczne naczynia krwionośne, których funkcją jest odżywianie siatkówki.
  • SIATKÓWKA - jest to błona leżąca w tylnej części gałki ocznej. Zbudowana jest ze światłoczułych komórek, które stanowią receptory wzroku, przystosowane do odbierania bodźców świetlnych i przekształcania ich w impulsy nerwowe. Siatkówka zbudowana jest z:
    • komórek barwnikowych, które ułożone są obwodowo
    • komórek wzrokowych - czopków i pręcików. Komórki te łączą się z neuronami tworzącymi nerw wzrokowy
    • komórek nerwowych
  • CZOPKI - są to tzw. komórki wzrokowe. W siatkówce człowieka znajduje się ok. 6 milionów czopków. Różnicują one barwy i zapewniają ostrzejsze widzenie. Czopki Czopki komórki receptorowe siatkówki oka wrażliwe na światło barwne oraz światło białe o dużym natężeniu. Zawierają barwnik wzrokowy - jodopsynę. Jest ich około 7 milionów (np. w oku człowieka),... Czytaj dalej Słownik biologiczny skupione są na niewielkim obszarze, który zwany jest dołkiem środkowym. Dołek środkowy mieści się w plamce żółtej
  • PRĘCIKI - jest ich ok. 125 milionów. Są one bardziej wrażliwe na światło, ale nie odróżniają kolorów poza niebieskim i zielonym. W bardzo jasnym świetle pręciki nie wykazują aktywności. Większość pręcików jest skupiona wokół plamki żółtej, zaś reszta rozrzucona jest na całej powierzchni siatkówki. Wewnątrz plamki żółtej znajduje miejsce pozbawione receptorów, zwane plamką ślepą. Światło padające na siatkówkę nie wywołuje w tym miejscu żadnego efektu, co oznacza, że w plamce ślepej nie powstaje obraz. Jest to obszar, z którego nerw wzrokowy wychodzi z gałki ocznej. Obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie kategorii... Czytaj dalej Słownik terminów literackich powstający na siatkówce jest pomniejszony, odwrócony
  1. Mechanizm widzenia

Każdy pręcik zawiera barwnik wrażliwy na światło, zwany rodopsyną. Rodopsyna Rodopsyna czerwień wzrokowa.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
zbudowana jest z opsyny i części barwnikowej - retinenu (aldehyd witaminy Witaminy związki organiczne o różnej budowie chemicznej. Organizm nie potrafi ich sam wytworzyć i są przyjmowane z pokarmem w postaci aktywnej albo jako prowitaminy. Witaminy nie ulegają trawieniu, a jedynie... Czytaj dalej Słownik biologiczny A). Pochłonięta energia świetlna powoduje przekształcenie rodopsyny. W wyniku izomeryzacji, rodopsyna, która zawiera formę cis-retinen zostaje zamieniona w lumirodopsynę, która jest nietrwałym związkiem zawierającym formę trans-retinen. Następnie lumirodopsyna przekształca się w metarodopsynę, która rozpada się na wolny retinen i opsynę.

Odbiór bodźców wzrokowych zachodzi, gdy padające promienie świetlne napotkają rodopsynę, powodując jej izomeryzację z formy cis na trans. Dalsze pobudzenie pręcików możliwe jest dopiero po procesie resyntezy, w której trans-retinen ulega przekształceniu w formę cis. Ta forma łączy się z opsyną, tworząc rodopsynę, która warunkuje proces widzenia.

  1. Mechanizm widzenia barw

W siatkówce występują trzy rodzaje czopków wrażliwych na trzy podstawowe barwy: czerwień, zieleń i fiolet. Poszczególne typy czopków zawierają odpowiednie związki fotochemiczne, które w wyniku zadziałania bodźców świetlnych o odpowiedniej długości fali (a co za tym idzie barwy), ulegają rozkładowi i wywołują one odpowiednie wrażenia wzrokowe. Odebrane bodźce przekształcane są w impulsy nerwowe, które poprzez nerw wzrokowy trafiają do ośrodków w korze mózgowej, gdzie następuje interpretacja i powstanie odpowiednich wrażeń barwnych.

  1. Wady wzroku

Przyczyną wad wzroku jest nieprawidłowy kształt gałki ocznej lub niezdolność akomodacji soczewki. Do najczęstszych wad wzroku należą:

  • krótkowzroczność - jest wynikiem wydłużenia gałki ocznej, w wyniku czego promienie świetlne skupiają się przed siatkówką tworząc nieostry obraz. Przy krótkowzroczności stosuje się soczewki rozpraszające (wklęsłe), oznaczone znakiem "-"
  • dalekowzroczność - spowodowana jest skróceniem gałki ocznej, w wyniku czego promienie skupiają się za siatkówką. Dalekowzroczność koryguje się stosując soczewki skupiające (wypukłe), oznaczone znakiem "+"
  • astygmatyzm - powstaje przy nierównej krzywiźnie rogówki lub soczewki, w wyniku czego oko nie może prawidłowo ogniskować promieni świetlnych i powstaje zniekształcony obraz. Astygmatyzmowi towarzyszy zazwyczaj krótko- lub dalekowzroczność. Astygamtyzm koryguje się za pomocą soczewek cylindrycznych

HIGIENA UKŁADU WZROKOWEGO

  1. Higiena twarzy i oczu polega przede wszystkim na ich przemywaniu czystą wodą, co zapobiega często występującym infekcjom spojówki wywoływanymi bakteriami lub wirusami.
  1. Funkcję ochronną pełnią łzy, które nie tylko zwilżają spojówkę i rogówkę, ale także zawierają lizozym Lizozym enzym rozkładający polisacharydowy składnik ściany komórkowej niektórych bakterii. Jego obecność stwierdzono w wydzielinie śluzowej nosa, w łzach, ślinie, białku jaja kurzego, a także u zwierząt... Czytaj dalej Słownik biologiczny mający właściwości bakteriobójcze.
  1. W niektórych zawodach oczy narażone są szczególnie na urazy mechaniczne, co wymaga używania odpowiednich okularów ochronnych i przestrzegania przepisów BHP.
  1. Właściwe warunki pracy wzrokowej polegają na:
  • odpowiednim oświetleniu
  • prawidłowej pozycji ciała podczas czytania i pisania
  • korekcji istniejącej wady wzroku
  • zachowaniu odległości minimum 30 cm od obserwowanego przedmiotu
  1. Dzieci w wieku szkolnym są szczególnie narażone na przemęczenie wzroku. Należy zadbać o właściwe warunki pracy i okresowe badania okulistyczne, gdyż ewentualna wada wzroku może negatywnie rzutować na wyniki w nauce.