Dodaj do listy

Układ mięśniowy człowieka.

Układ mięśniowy stanowi czynną część aparatu ruchu. Zbudowany jest on z tkanki mięśniowej, która ma zdolność do kurczenia się i rozkurczania. Skurcz mięśni następuje w wyniku zadziałania bodźców płynących z układu nerwowego. Masa mięśniowa dorosłego człowieka stanowi około 40% masy jego ciała. Liczba mięśni jest trudna do określenia, ale wynosi od 300 - 500.

Podział mięśni ze względu na kształt:

  • Długie - występują głównie w obrębie kończyn
  • Szerokie - wyścielają ściany jamy klatki piersiowej, jamy brzusznej
  • Krótkie - występują wokół kręgosłupa
  • Mieszane - np. okrężne występują wokół ust, oczu, odbytu

Podział mięśni ze względu na rodzaj przyczepu:

  • Dwugłowe
  • Trójgłowe
  • Czworogłowe

Podział mięśni ze względu na zakres wykonywanych ruchów:

  • Zginacze - prostowniki
  • Przywodziciele - odwodziciela

Podział mięśni ze względu na położenie:

  • Mięśnie głowy - mięśnie mimiczne, mięśnie żwaczowe, mięśnie języka, mięśnie gałki ocznej
  • Mięśnie szyi
  • Mięśnie grzbietu
  • Mięśnie klatki piersiowej
  • Mięśnie brzucha
  • Mięśnie kończyny górnej:
      • Mięśnie obręczy kończyny górnej
      • Mięśnie ramienia - mięsień dwugłowy, mięsień trójgłowy
      • Mięśnie przedramienia
      • Mięśnie ręki
  • Mięśnie kończyny dolnej:
      • Mięśnie obręczy kończyny dolnej
      • Mięśnie uda
      • Mięśnie podudzia
      • Mięśnie stopy

Punkty przyczepu:

  • Początkowy - znajduje się bliżej środka ciała
  • Końcowy - bardziej ruchomy

Podział ze względu na wzajemne ułożenie włókien mięśniowych i włókien ścięgna:

  • Wrzecionowate - kierunek przebiegu włókien mięśnia i ścięgna układa się wzdłuż jednej linii
  • Półpierzaste - włókna odchodzą od ścięgna jednostronnie pod pewnym kątem
  • Pierzaste - włókna mięśniowe odchodzą od ścięgna obustronnie pod pewnym katem
  • Dwubrzuścowe - w ich przebieg włączone jest ścięgno pośrednie
  • Podzielone przez smugi ścięgniste

Budowa zewnętrzna mięśnia:

  • Brzusiec - zbudowany z włókien mięśniowych
  • Ścięgno - włóknisty twór występujący na jednym lub na obu końcach mięśnia

Budowa mięśnia szkieletowego:

Mięśnie szkieletowe zbudowane są z pojedynczych włókien mięśniowych, których długość waha się od kilku do kilkunastu milimetrów do ponad 30 centymetrów. Poszczególne włókna otoczone są cienką warstwą tkanki łącznej zwanej śródmięsną. Włókna tworzą pęczki, które okryte są osłonką łącznotkankową zwaną omięsną. Kilka pęczków zebranych razem znajduje się we wspólnej osłonce zwanej namięsną. Osłonki łącznotkankowe mięśni zrastają się ze ścięgnem tworząc połączenie mięśni z kośćmi. Każde włókno mięśnia poprzecznie prążkowanego zbudowane jest z:

  • Jąder
  • Cytoplazmy zwanej sarkoplazmą
  • Włókien kurczliwych - miofibryli i błony sarkolemy.

Sarkolema jest błoną półprzepuszczalną, w której znajdują się jądra komórkowe i włókna kurczliwe. W zależności od stosunku ilości sarkoplazmy do ilości włókien mogą występować dwa rodzaje włókien:

  • Białe - ubogie w sarkoplazmę
  • Czerwone - obfite w sarkoplazmę, występują we włóknach, które są ciągle czynne np. miesień gałki ocznej, mięsień języka, miesień przepony.

Pobudzenie mięśni następuje za pośrednictwem nerwów ruchowych, które przekazują impulsy nerwowe z ośrodkowego układu nerwowego. Komórka mięśniowa wraz z włóknami oraz zaopatrywanymi przez nie włóknami mięśniowymi tworzy jednostkę ruchową zwaną jednostką motoryczną. Ilość zaopatrywanych włókien mięśniowych przez jednostkę motoryczną zależy od funkcji mięśnia. Mięśnie, które pełnią funkcje długotrwałe, ale mało precyzyjne posiadają małą ilość neuronów ruchowych są to np. mięśnie grzbietu. Mięśnie pełniące czynności precyzyjne i kurczące się szybko mają więcej neuronów ruchowych są to np. mięśnie palców, oka. Zakończenie nerwów ruchowych nazywa się płytką ruchową i to właśnie przez nią przekazywane są impulsy do płytki ruchowej. W płytce wytwarzany jest mediator chemiczny - acetylocholina, która pobudza włókna mięśniowe do skurczu. Aby wykazać zmiany w pracy mięśnia używa się specjalnego urządzenia zwanego miogramem. Dzięki niemu można wyróżnić dwa rodzaje skurczów:

  • Izotoniczny - mięsień napina się, ale nie skraca,
  • Izometryczny - dochodzi do zmiany napięcia i uniemożliwienia skrócenia długości mięśnia.

Skurcz mięśnia występuje nie w momencie jego podrażnienia, ale nieco później. Czas, który upływa od momentu zadziałania bodźca aż do wystąpienia skurczu nazywa się okresem utajonym skurczu i wynosi około 0,001s.

Gdy mięsień jest zmęczony wydłuża się okres utajonego skurczu. Po krótkim odpoczynku w czasie, którego zostają usunięte produkty przemiany występują normalne skurcze. Pojedynczy impuls nerwowy wywołuje skurcz mięśnia, natomiast, jeśli zadziałają dwa bodźce w odstępach 0,05s to drugi bodziec wywoła skurcz o podobny do pierwszego. Drugi skurcz nałoży się na pierwszy w wyniku, czego dojdzie do ich zsumowania się.

Gdy zastosuje się bodziec o dużej częstotliwości, ale w krótkich odstępach czasu to skurcze nałożą się na siebie i nastąpi skurcz tężcowy.

W czasie skurczu mięśni dochodzi do zużycia tlenu i wydzielania dwutlenku węgla, co wskazuje na zachodzące procesy utleniania. Procesy biochemiczne zachodzące w czasie skurczu mięśnia prowadzą do przemiany związków wysokoenergetycznych - fosfokreatyny, ATP i glikogenu. Porównując ilość związków chemicznych znajdujących się w mięśniu w stanie spoczynku a w mięśniu po wykonanym skurczu to zmniejsza się ilość fosfokreatyny, ATP oraz glikogenu a zwiększa się natomiast ilość fosforu nieorganicznego, kreatyny, ADP, AMP oraz kwasu mlekowego. W pierwszej fazie skurczu, która przebiega bez udziału tlenu, glikogen Glikogen wielocukier zapasowy. Jest magazynowany w komórkach grzybów oraz przez zwierzęta w wątrobie i w mięśniach. Jest rozgałęzionym polimerem glukozy, o łańcuchach między rozgałęzieniami krótszych niż... Czytaj dalej Słownik biologiczny zaś zostaje rozłożony do kwasu mlekowego. W szeregu reakcji zachodzi ciągła przemiana kwasu fosforowego a uwolniona w czasie tego procesu energia zostaje wykorzystana do syntezy fosforanów organicznych. W drugiej fazie zwanej tlenową następuje utlenianie wytworzonego kwasu mlekowego do dwutlenku węgla i wody oraz budowanie glikogenu. Ta reakcja jest reakcją typu endoreicznego i wymaga odpowiedniej ilości energii, która zostaje wytworzona w procesie utleniania kwasu mlekowego do dwutlenku węgla i wody a następnie zostaje zmagazynowana w ATP. Przy dużym wysiłku w stanie niedotlenienia dochodzi do zmęczenia mięśni. Polega on na niemożliwości wykonania skurczu elementów kurczliwych i zmian procesów metabolicznych. Powoduje to nagromadzenie się w mięśniach produktów metabolizmu: kwasu fosforowego, kwasu mlekowego, które zmniejszają kurczliwość włókien. Aby utlenić kwas mlekowy i odnowić zapas kwasu fosfokreatynowego konieczne jest doprowadzenie tlenu. Niedobór tlenu w czasie wysiłku określany jest jako dług tlenowy. Dług ten jest wyrównany dopiero po wysiłku, gdy dochodzi do większej wentylacji płuc i zwiększonego zapotrzebowania na tlen.