Dodaj do listy

Bakterie i wirusy

BAKTERIE

Komórki bakteryjne mają wielkość 0,2 - 80 mikrometrów. Zawierają one tzw. genofor, który jest kolistą nicią DNA, centrum energetyczne w postaci mezosomu, liczne rybosomy, substancje zapasowe, czasem też tzw. tylakoidy, zawierające bakteryjną odmianę chlorofilu. Komórki te otacza błona plazmatyczna, lipidowo-białkowa ściana komórkowa oraz otoczka śluzowa. Komórka bakteryjna często jest zaopatrzona w tzw. fimbrie, będące receptorami umiejscowionymi na ścianie komórkowej, a także w ułatwiające ruch rzęski.

Bakterie mogą przybierać różne kształty: cylindryczne, kuliste, spiralne.

Mogą występować pojedynczo (ziarenkowce) lub w tzw. koloniach (dwoinki, paciorkowce, gronkowce Gronkowce bakterie o kształcie kulistym (ziarniaki) tworzące na preparatach nieregularne skupienia przypominające grona. Najbardziej znany gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus) wywołuje u człowieka zapalenie... Czytaj dalej Słownik biologiczny lub pakietowce).

Różne postacie bakterii:

  • ziarenkowce,
  • dwoinki,
  • laseczki,
  • pałeczki,
  • krętki,
  • przecinkowce,
  • gronkowce,
  • paciorkowce,
  • pakietowce,
  • nici.

CZYNNOŚCI ŻYCIOWE

Odżywianie

Biorąc pod uwagę sposób odżywiania wyróżnia się 2 grupy bakterii:

1. autotrofy Autotrofy organizmy odżywiające się samożywnie. Należą do nich niektóre bakterie Bakterie organizmy jednokomórkowe niekiedy tworzące układy zbudowane z kilku luźno ze sobą związanych komórek. Zaliczane są do królestwa Monera. Wielkość bakterii wynosi od 0,2 do kilkudziesięciu µm.... Czytaj dalej Słownik biologiczny (chemosynteza, fotosynteza), sinice i rośliny. Ze względu na rodzaj energii wykorzystywanej do tego procesu wyróżniamy... Czytaj dalej Słownik biologiczny - organizmy, które posiadają zdolność samodzielnego wytwarzania potrzebnych do życia związków organicznych na bazie pobieranych związków nieorganicznych; zaliczamy do nich: bakterie fotosyntetyzujące, wytwarzające zw. organiczne przez przeprowadzanie fotosyntezy, do której angażują energię słoneczną; w ten sposób odżywiają się te bakterie, które posiadają tylakoidy z bakteriochlorofilem (np. bakterie zielone i purpurowe); z kolei bakterie chemosyntetyzujące wytwarzają zw. organiczne, korzystając z energii uzyskanej z procesu utlenienia nieorganicznych substancji zredukowanych; zależnie od rodzaju utlenianego substratu wyróżnia się bakterie żelazowe, wodorowe, nitryfikacyjne i siarkowe;

2. heterotrofy Heterotrofy organizmy odżywiające się cudzożywnie. Nie potrafią wyprodukować materii organicznej z nieorganicznej i muszą ją pobierać ze środowiska. Do heterotrofów należy większość bakterii, grzyby, zwierzęta... Czytaj dalej Słownik biologiczny - organizmy, które pobierają zw. organiczne wytworzone przez inne organizmy (roślinne lub zwierzęce) aby wykorzystać je do wytwarzania własnych organelli; do tej grupy zalicza się:

  • saprofity, wykorzystujące pokarm pochodzący z martwych tkanek innych organizmów;
  • pasożyty, wykorzystujące pokarm pochodzący z żywych tkanek innych organizmów, tzw. gospodarzy.

Bakterie mogą też żyć z innymi organizmami w symbiozie, w której w zamian za wyświadczane organizmowi różnorodne przysługi otrzymują pokarm. W takie związki wchodzą m.in. bakterie brodawkowe z korzeniami roślin motylkowych.

Aby przetrwać niekorzystne warunki środowiskowe (np. susza, zbyt niska lub wysoka temperatura) bakterie mogą wytwarzać tzw. endospory Endospory zarodniki powstające wewnątrzkomórkowo, np. u grzybów zarodniki workowe lub u roślin zarodnikowych zarodniki powstające w zarodniach po mejozie. Endospory to także określenie przetrwalników wytwarzanych... Czytaj dalej Słownik biologiczny (przetrwalniki). Zostaje wtedy obniżone uwodnienie komórki oraz zredukowana zostaje aktywność życiowa.

Oddychanie to proces, w czasie którego dochodzi do wyzwalania energii potrzebnej do przebiegu wszystkich procesów metabolicznych. Proces ten przebiegać może tlenowo (u aerobów), wtedy komórka ma mezosom, a wytwarzanie energii następuje w 3 etapach lub beztlenowo (u anaerobów), wtedy energia wytwarzana jest w procesie fermentacji, kiedy to energia tworzona jest w ilościach mniejszych, proces jest jednoetapowy, zaś końcowym produktem jest kwas masłowy, kwas mlekowy lub alkohol - etanol.

Rozmnażanie bakterii w warunkach korzystnych następuje co 30 min. Komórki dzielą się na sposób amitotyczny (nie zachodzą etapy charakterystyczne dla mitozy). U bakterii stwierdzono też zjawisko koniugacji, które polega na tym, że 2 komórki o różnej płci (przypuszczalnie różnice te mają związek z obecnością na zewnątrz kom. wyrostków, tzw. fimbrii) łączą się i wymieniają materiałem genetycznym. W procesie tym nie powstaje potomstwo.

Ponieważ bakterie są bardzo małych rozmiarów są lekkie i mogą przenosić się zawieszone w powietrzu wraz z jego ruchami. Są spotykane w atmosferze do wysokości 20 km nad powierzchnią Ziemi. Niektóre bakterie posiadają specyficzne organella pomagające mi w wykonywaniu ruchów (rzęski, wici). Poruszanie ułatwia też produkowany przez niektóre z nich śluz, a także ruchy ich giętkiej i wydłużonej komórki.

ROLA BAKTERII

Spełniają one istotną rolę zarówno w przyrodzie, jak i w życiu człowieka. Do ich najważniejszych zadań należy:

  • uczestnictwo w procesach tworzenia gleby;
  • prowadzenie rozkładu martwych organizmów, przez co oczyszczają Ziemię;
  • wprowadzanie pierwiastków ponownie do obiegu po związaniu w tkankach roślinnych i zwierzęcych lub też takie pierwiastki, których inne organizmy potrzebują, a nie są w stanie ich samodzielnie wiązać; np. obieg azotu, w którym uczestniczą bakterie:
    • wiążące atmosferyczny azot (bakterie Clostridium, Azotobacter, Rhizobium),
    • przeprowadzające azot zawarty w amoniaku i solach amonowych do azotynów (bakterie Nitrosospira, Nitrosomonas),
    • prowadzące utlenianie azotynów do azotanów (bakterie Nitrobacter),
  • stanowią pokarm dla różnych organizmów,
  • biorą udział w oczyszczaniu ścieków i wód,
  • stanowią florę przewodu pokarmowego zwierząt, ułatwiają im trawienie (związek symbiotyczny),
  • są wykorzystywane w gospodarce do wytwarzania kiszonek, produkcji alkoholu i octu,
  • są wykorzystywane w produkcji antybiotyków,
  • są wykorzystywane w przetwórstwie mleczarskim do produkcji kefirów i jogurtów,
  • wywoływanie licznych chorób (działanie z punktu widzenia człowieka negatywne).

Wywoływane choroby:

  • roślin - parch bakteryjny, czarna nóżka, mokra zgnilizna, bakteryjny rak drzew,
  • u zwierząt - zgnilec pszczół, wąglik, nosacizna, gruźlica,
  • człowieka - salmonelloza, dżuma, trąd, tężec, angina, gruźlica, kiła, rzeżączka, zatrucie jadem kiełbasianym.

Najskuteczniejszy sposób obrony w czasie infekcji bakteryjnej to antybiotyki Antybiotyki substancje chemiczne, które hamują rozwój mikroorganizmów lub je niszczą. Antybiotyki otrzymuje się z niektórych grzybów i bakterii. Stosuje się je do zwalczania chorób zakaźnych. Przykłady antybiotyków:... Czytaj dalej Słownik biologiczny (są to substancje chemiczne wytwarzane przez grzyby Grzyby grupa organizmów w randze królestwa obejmująca około 80 000 gatunków. Grzyby są cudzożywne, występują wśród nich pasożyty, saprofity i symbionty. Komórki grzybów posiadają chitynową ścianę komórkową,... Czytaj dalej Słownik biologiczny i bakterie; powodują one u innych bakterii zahamowanie wzrostu). Antybiotyki są zdolne do blokowania rybosomów, organelli produkujących białka danej komórki, co uniemożliwia jej tworzenie komórek potomnych, a w rezultacie prowadzi do zahamowania rozwoju infekcji.

WIRUSY

Wirusy to twory będące na pograniczu nieożywionej i ożywionej materii. Ich pochodzenie nie jest jasne. Nauka wypracowała kilka hipotez na ten temat:

  • są to prymitywne formy życia, poprzedzające powstanie form komórkowych;
  • stanowią grupę pasożytów o znacznej specjalizacji;
  • są fragmentami oderwanego od komórek kwasu nukleinowego, które nabyły zdolności do namnażania się i przetrwania, ale nie są w stanie całkowicie usamodzielnić się i są zależne od komórek.

Wielkość wirusów wynosi najczęściej 5 - 275 nm. Jednym z najmniejszych jest wirus choroby Heinego-Medina, zaś do największych zaliczamy np. wirus ospy, który można zobaczyć w mikroskopie świetlnym. Zostały one odkryte w roku 1892, zaś wyizolowane dopiero w roku 1935. Ich budowa różni się zasadniczo od budowy komórkowej i jest od niej znacznie bardziej prymitywna. Cząstka wirusa zbudowana jest z dwóch zasadniczych części: białkowej otoczki, zwanej kapsydem, która zajmuje ok. 95% całego wirusa oraz zamkniętego w tej otoczce kwasu nukleinowego, który stanowi jedynie ok. 5% całego wirusa. Kapsyd Kapsyd płaszcz białkowy stanowiący osłonkę dla wirusowego kwasu nukleinowego. Kapsyd zbudowany jest z kapsomerów - podjednostek białkowych specyficznych dla określonego wirusa. wirusy, wirion.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
zbudowany jest z kapsomerów. Białko kapsydu ma za zadanie chronić ukryty w nim kwas nukleinowy i jest ono przeważnie odporne na niekorzystne działanie środowiska zewnętrznego. Wirusy mogą przybierać różne kształty. Wyróżnia się cztery Cztery Liczba cztery symbolizuje wszechświat materialny, cztery pory roku, cztery strony świata, cztery kwadry księżyca, cztery wiatry, cztery wieki ludzkości, cztery rzeki Hadesu, cztery konie Apokalipsy,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich formy wirusów:

  • bryłową,
  • spiralną
  • spiralno-bryłową,
  • bakteriofagową.

Ze względu na specyfikę budowy wszystkie wirusy muszą być pasożytami. Poza komórką gospodarza nie wykazują one żadnych oznak życia. Charakterystyczne jest także, że potrafią one tworzyć agregaty o formie kryształów, co jest zjawiskiem nie zachodzącym u organizmów żywych. Kryształy te są czasem tak duże, że widać je pod mikroskopem optycznym, podczas gdy pojedynczego wirusa obserwować można jedynie pod mikroskopem elektronowym.

Ze względu na typ atakowanego organizmu wyróżniamy następujące wirusy:

  • wirusy atakujące rośliny (jako materiał genetyczny zawierają RNA),
  • wirusy atakujące zwierzęta (jako materiał genetyczny zawierają DNA lub RNA),
  • wirusy atakujące bakterie, nazywane inaczej bakteriofagami(jako materiał genetyczny zawierają DNA).

Ponieważ wirusy nie posiadają enzymów, nie są też zdolne do odtwarzania swojej informacji genetycznej bez udziału żywej komórki. Wnikają w tym celu do komórki żywiciela i naruszają jej metabolizm, aby doprowadzić do syntezy swojego własnego białka i kwasu nukleinowego w miejsce normalnych związków syntetyzowanych przez tę komórkę. Jest to tzw. namnażanie się wirusa. Ma ono następujący przebieg:

  • adsorpcja (przyłączenie) wirusa do komórki gospodarza przez specyficzne receptory;
  • wnikanie całego wirusa do światła komórki;
  • replikacja, której początkiem jest rozpuszczenie kapsydu przez enzymy Enzymy białkowe biokatalizatory, zwiększające szybkość reakcji biochemicznych na drodze specyficznej aktywacji substratów. Enzymy obniżają energię aktywacji reakcji chemicznych i w efekcie zwiększają... Czytaj dalej Słownik biologiczny komórki gospodarza i uwolnienie kwasu nukleinowego wirusa; następnie wirus przechodzi w okres utajenia, w czasie którego nie jest możliwe mikroskopowe stwierdzenie jego przebywania w komórce, którą zainfekował; kwas nukleinowy wirusa po uwolnieniu z otoczki jest w stanie zaangażować dla swoich potrzeb całość procesów odpowiedzialnych w komórce za przetwarzanie materiału genetycznego, w tym enzymy, rybosomy i energię; komórka wytwarza fragmenty kwasu nukleinowego i otoczki wirusa;
  • składanie, w czasie którego poszczególne poprawnie wykształcone części wirusa łączą się tworząc jego wierne kopie; etap ten następuje w momencie nagromadzenia wystarczającej ilości zreplikowanych białkowych podjednostek kapsydu oraz materiału genetycznego;
  • uwolnienie, które kończy infekcję; najczęściej jest to moment, w którym następuje liza, tzn. zniszczenie, komórki gospodarza; dochodzi do uwolnienia dojrzałych wirusów, które są zdolne do zakażenia kolejnej komórki.