Dodaj do listy

Chwasty pól uprawnych – charakterystyka

Jaskier bulwkowy Ranunculus bulbosus L. Ranunculaceae

Opis:

Wieloletnia roślina o charakterystycznej, cebulkowato zgrubiałej łodydze. Liście, jak również łodyga są owłosione: u góry przylegająco, na dole odstająco. Wiązkowy system korzeniowy. Wysokość rośliny sięga ok. 20 - 40 cm.

Trójdzielne liście o ząbkowanych, trójwrębnych łatkach. Liście odziomkowe osadzone na ogonkach. Szypułki podłużnego kształtu. Kwiaty żółte, duże; kielich Kielich zewnętrzna część zróżnicowanego okwiatu u okrytozalążkowych. Występuje w postaci drobnych, zielonych listków - kielich wolnodziałkowy, np. u bodziszka, skalnicy, pięciornika. Gdy działki kielicha... Czytaj dalej Słownik biologiczny przylega do korony. Kwitnienie Kwitnienie okres w życiu rośliny związany z rozmnażaniem płciowym, w którym wykształcają się kwiaty. Rozpoczyna się otwarciem pączka kwiatowego, a kończy zwiędnięciem kwiatu.
Cały proces uzależniony...
Czytaj dalej Słownik biologiczny
od V do VII. Owocostan szczeciniasty, owocem jest niełupka koloru brunatnego.

Jest to roślina trująca.

Występowanie:

Jaskier bulwkowy jest stosunkowo liczną rośliną, spotykaną szczególnie na suchych łąkach i na wzgórzach niżu, natomiast w górach tylko w niższych położeniach.

Zwalczanie:

Wycinanie i usuwanie z pola, kontrolowanie materiału siewnego oraz nawozów organicznych

Jaskier rozłogowy (J. rozesłany) Ranunculus repens L. Ranunculaceae

Opis:

Wieloletnia roślina o podnoszącej się, owłosionej łodydze, z nadziemnymi rozłogami barwy fioletowawej, które ścielą się po ziemi, a w węzłach zakorzeniają się i wyrastają z nich nowe pędy. Wiązkowy system korzeniowy. Wysokość rośliny sięga ok. 15 - 50 cm.

Trójdzielne liście o ząbkowanych, trójwrębnych łatkach. Liście odziomkowe osadzone na ogonkach. Szypułki podłużnego kształtu. Kwiaty żółtozłociste, kielich przylega do korony. Kwitnienie od V do VIII. Owocem jest niełupka koloru brunatnego. Rozmnażanie za pomocą nasion oraz rozłogów. Ma właściwości trujące.

Występowanie:

Jaskier rozłogowy spotykany jest głównie na podmokłych łąkach, zaroślach i moczarach. Jest rośliną bardzo rozpowszechnioną w całym kraju. Występuje jako chwast Chwast gatunek Gatunek zespół organizmów o podobnej budowie, wspólnym pochodzeniu, mogących się swobodnie krzyżować, dając płodne potomstwo. W procesie specjacji powstają nowe gatunki. Gatunek jest podstawową jednostką... Czytaj dalej Słownik biologiczny rośliny, który rośnie w uprawach rolniczych, konkurując z roślinami hodowanymi o miejsce, substancje pokarmowe, światło. Przykłady chwastów: kąkol, rdest, perz, ostrożeń.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
na terenach wilgotnych, często na glebach ilastych, nierzadko całkowicie zasłaniając glebę swoimi rozłogami, które bardzo się rozgałęziają.

Zwalczanie:

Roślinę tę można wyeliminować z siedliska przez właściwe użytkowanie - kośne, spasanie, wycinanie i usuwanie z pola, uregulowanie stosunków wodnych, kontrolowanie materiału siewnego oraz nawozów organicznych.

Mak polny Papaver rhoeas L. Papaveraceae

Opis:

Jest rośliną roczną, jarą bądź ozimą. Łodyżka zwykle pojedyncza, sinozielona, o długości nawet do 90 cm. Cała roślina jest owłosiona i zawiera biały sok mleczny.

Liście koloru szarozielonego, odziomkowe i dolne łodygowe na ogonkach, pierzastodzielne, ostro ząbkowane. Górne liście - siedzące. Pąki kwiatowe początkowo zwisające, podnoszą się wraz z otwieraniem się kwiatu. Szypułki kwiatowe owłosione, kielich dwudziałkowy. Kwiaty intensywnie czerwone, płatki korony duże, okrągławe, najczęściej u nasady czarno zaplamione. Kwitnienie od V do VIII, drugi raz jesienią. Owocem jest naga, lekko wydłużona torebka wielonasienna, zwana potocznie makówką. Nasiona ciemne, nerkowatego kształtu, bardzo odporne na warunki zewnętrzne - mogą długo leżeć w ziemi. Nasienie Nasienie sperma, nasiono.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
rozsiewane jest przez wiatr.

Jest rośliną leczniczą.

Występowanie:

Mak polny to pospolity chwast występujący na polach, rumowiskach, przydrożach zarówno na niżu jak i w niższych położeniach górskich, zwykle na glebach ciężkich. Często rośnie w zbożach, gdzie zakwita masowo, zwłaszcza w wilgotne lata.

Zwalczanie:

Przede wszystkim kontrolowanie materiału siewnego oraz nawozów organicznych, bronowanie zasiewów i podorywek; wprowadzenia odpowiedniego płodozmianu, w zasiewach zbóż stosuje się również środki hormonalne.

Bniec biały Silene latifolia Poir ssp. Alba (Mill.) Greuter & Burdet (syn. Melandrium album) Caryophyllaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, dwu- lub wieloletnia, o kwiatach rozdzielnopłciowych, dwupienna (kwiaty męskie i żeńskie występują na różnych osobnikach). Dorasta do wysokości 1 metra. Rozgałęziona łodyga jest miękko owłosiona, u w górnej części z włoskami gruczołowatymi,

Liście lancetowate ułożone naprzeciwlegle, również pokryte miękkimi włoskami. Kwiaty białe. U osobników męskich kielich kwiatu rurkowaty, u żeńskich zaś jajowato rozdęty. Kwitnienie od V do IX. Owocem jest owalna, jednokomorowa torebka. Nasiona szare, nerkowatego kształtu z koncentrycznymi, guzkowatymi wyrostkami. Rozmnażanie generatywne przez nasiona oraz wegetatywne przez pączki przybyszowe szyjek korzeni.

Występowanie:

Bniec biały rośnie na zróżnicowanych siedliskach: na łąkach, w rowach, zaroślach i na polach uprawnych. Spotkać go można praktycznie w całym kraju. Całkowity rozwój mogą osiągnąć pośród innych roślin wieloletnich oraz w miejscach nieuprawianych.

Zwalczanie:

Należy regularnie uprawiać ziemię, wycinać i usuwać z pola rośliny oraz kontrolować materiał siewny i nawozy Nawozy substancje mineralne lub organiczne wprowadzane do gleby w procesie nawożenia. Nawozy wzbogacają glebę w składniki odżywcze i przez to podwyższają jej wydajność. Nawozy organiczne - naturalne... Czytaj dalej Słownik geograficzny organiczne.

Kąkol polny Agrostemma githago L. Caryophyllaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, głównie ozima, o prostej, wzniesionej łodydze dorastającej do 100 cm wysokości.

Liście równowąskie ułożone naprzeciwlegle. Kwiaty 5-cio płatkowe, purpurowoliliowe do różowych. Działki kielicha dłuższe od płatków korony, ułożone na krzyż w stosunku do płatków. Kwitnienie od VI do VII. Owocem jest torebka. Nasiona ciemnobrunatne lub czarne, trujące, dojrzewają wraz ze zbożem.

Roślina trujące i lecznicza.

Występowanie:

Kąkol polny jest chwastem zbożowym, dawniej pospolitym w całym kraju, obecnie coraz rzadszy, ginący w wyniku chemicznego zwalczania chwastów.

Zwalczanie:

Najważniejsza jest kontrola materiału siewnego, gdyż nasiona kąkolu mają właściwości trujące, a mąka zawierająca 2-5% nasion kąkolu jest już niebezpieczna dla zdrowia i życia. Skuteczne jest również stosowanie chemicznych środków chwastobójczych.

Gwiazdnica pospolita Stellaria media (L.) Vill. Caryophyllaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara albo ozima. Łodygi rozesłane o długości 15 - 30 cm, obłe z jednym szeregiem włosków, u nasady z brunatnoczerwonym nalotem, tworzą gęste łany.

Liście jajowatego kształtu, zaostrzone, ułożone naprzeciwlegle; u góry osadzone na łodyżce, nagie, niżej - na ogonkach. Białe kwiaty na szypułkach ułożone widlasto lub wierzchołkowo, zebrane w dwuramienne wierzchotki. Płatki korony albo głęboko rozcięte, krótsze lub takiej długości jak działki kielicha, albo też wcale ich nie ma. Kwitnienie od V do IX. Owocem jest jajowata torebka, najczęściej dłuższa od kielicha. Nasiona szare, spłaszczone, brodawkowate

Występowanie:

Gwiazdnica pospolita porasta miejsca ruderalne, pola, ogrody, winnice. Spotykana jest na wszystkich rodzajach gleb. Najbujniej rośnie w wilgotnym i chłodnym klimacie, na glebach próchniczych.

Zwalczanie:

W tym przypadku ważne są wczesne podorywki, tuż po żniwach, niszczenie nowych wschodów broną, podcinanie i usuwanie roślin z pola, opryskiwanie zasiewów środkami chwastobójczymi i hormonalnymi.

Rogownica lepka (R. skupiona) Cerastium glomeratum Thuill. (syn. C. viscosum L.) Caryophyllaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, głównie ozima. Łodyga przeważnie rozgałęziona, żółto - zielona, na dole odstająco, u góry gruczołowato owłosiona, dorastająca do 10 - 35 cm wysokości.

Liście podłużne lub jajowate, zaokrąglone na szczycie, z ostrym ząbkiem, orzęsione i przylegle owłosione. Białe, 5-ciokrotne kwiaty, zebrane w skupiony kwiatostan Kwiatostan skupienie rozgałęzień pędów, na których powstają kwiaty. K. w typowej formie wykształcił się u roślin okrytozalążkowych. Wyróżnia się dwa zasadnicze typy k.: groniaste i wierzchotkowate.... Czytaj dalej Słownik biologiczny na wierzchołku łodygi. Szypułki kwiatowe nie są dłuższe od kielicha, także po przekwitnięciu. Podsadki zielone do szczytu, owłosione. Działki kielicha zwykle dłuższe od płatków korony, owłosione, wąsko obrzeżone na końcach. Płatki korony rozcięte z orzęsionym dołem paznokciem. Kwitnienie od V do VIII. Owocem jest torebka niemalże dwa razy dłuższa niż kielich, lekko wygięta. Nasiona drobno brodawkowane.

Występowanie:

Rogownica lepka nieczęsto występuje w naszym kraju. Znaleźć ją można głównie na zachodzie Polski. Porasta wilgotne piaski, pola, miejsca ruderalne.

Zwalczanie:

Należy regularnie uprawiać ziemię, wycinać i usuwać z pola rośliny. Nie jest zbyt rozpowszechniona, dlatego też nie sprawia dużo kłopotów.

Rogownica polna Cerastium arvense L. Caryophyllaceae

Opis:

Roślina wieloletnia, o gruczołowato owłosionej, obłej łodydze dorastającej do wysokości 30 cm. Z cienkiego, rozgałęzionego kłącza wyrastają pokładające się pędy płonne, a także wznoszące się pędy kwiatowe.

Liście lancetowate, krótko owłosione, osadzone na łodyżce parami, ułożone naprzeciwlegle. Wszystkie liście są siedzące. Sąsiednie pary liści ułożone na krzyż. Rozgałęzienia wyrastają w kątach dolnych liści. Kwiaty białe, promieniste, zebrane w luźne kwiatostany wierzchotki. Korona Korona część podwójnego okwiatu okrytonasiennych. Płatki korony są osadzone okółkowo na dnie kwiatowym, otoczone działkami kielicha. U roślin owadopylnych korona jest duża i barwna, a u wiatropylnych mała... Czytaj dalej Słownik biologiczny kwiatowa dwu- a nawet trzykrotnie dłuższa od kielicha. Kielich złożony jest z 5-ciu biało obrzeżonych, wolnych działek. Kwiat Kwiat skrócony pęd, przekształcony w organ, którego poszczególne części związane są bezpośrednio lub pośrednio z rozmnażaniem płciowym. Występuje u wszystkich roślin nasiennych. K. rozwija się... Czytaj dalej Słownik biologiczny jest przedprątny - pręciki wysypują pyłek jeszcze przed dojrzeniem znamion. Kwitnienie od IV do V. Owocem jest torebka znacznie przerastająca kielich.

Występowanie:

Rogownica polna występuje na polach, łąkach, miedzach, murawach, przydrożach. Pospolita w całym kraju z wyjątkiem Tatr.

Zwalczanie:

Należy regularnie uprawiać ziemię, wycinać i usuwać z pola rośliny oraz kontrolować materiał siewny i nawozy organiczne.

Czerwiec roczny Scleranthus annuus L. Caryophyllaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara lub ozima o widlasto rozgałęzionej, dwurzędowo owłosionej łodydze, dorastająca do 20 cm wysokości. Często tworzy zwarte płaty.

Liście wąskie, zaostrzone, ułożone naprzeciwlegle, orzęsione u nasady. Działki kielicha wąsko, biało obrzeżone; końce wyprostowane. Kwiaty drobne, bezpłatkowe, zebrane w pęczki na końcach łodyżek. Kwitnienie od V do X. Owocem jest jajowata torebka żółtawej barwy; widoczne są odstające działki kielicha.

Występowanie:

Czerwiec roczny jest pospolitym chwastem na lekko zakwaszonych, bezwapiennych glebach, w miejscach piaszczystych, głównie na niżu.

Zwalczanie:

Aby wyeliminować tę roślinę z siedliska należy odkwasić glebę dodając wapna, stosować wczesne podorywki, tuż po żniwach; niszczyć nowe wschody broną - również wiosną, podcinać i usuwać rośliny z pola, stosować substancje hormonalne.

Sporek polny Spergula arvensis L. Caryophyllaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, zwykle jara. Łodyga u nasady rozgałęziona, dorasta do 10 - 60 cm wysokości.

Liście nitkowate, lepkie, mięsiste, zebrane w okółki, ciemnozielone podobnie jak łodyga, od spodu z wyraźną bruzdą z większymi przylistkami, gruczołowato owłosione. Szypułki długie, cienkie, skierowane do dołu. Białe, drobne kwiaty zebrane w luźne kwiatostany wierzchotki na końcach pędów. Płatki korony całobrzegie, dłuższe od działek kielicha. Kwitnienie od VII do IX. Owocem jest jednokomorowa, jajowata torebka. Nasiona bardzo wąsko oskrzydlone, prawie kuliste, gładkie lub z brodawkami, matowo czarne.

Występowanie:

Sporek polny lubi piaszczyste pola, przydroża, ścierniska i ugory. Jako chwast często występuje w zbożu, lnie, czy wśród roślin okopowych. Pospolity w całym kraju.

Zwalczanie:

Do wyeliminowania tej rośliny z siedliska przyczyniają się wczesne podorywki, tuż po żniwach; niszczenie nowych wschodów broną - również na wiosnę (nie bronuje się jedynie żyta, nawet, jeśli jest silnie zachwaszczone), podcinanie i usuwanie rośliny z pola, stosowanie substancji hormonalnych, kontrola czystości materiału siewnego oraz nawozów organicznych.

Rdestówka (Rdest) powojowata Fallopia convolvulus (L.) A. Loeve (syn. Polygonum convolvulus)Polygonaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara, o wijącej się, szorstkiej i kanciastej łodydze, dochodzącej do 1 m długości. Łodyga jest krótko owłosiona i rozgałęzia się dołem.

Liście strzałkowato-sercowatego kształtu na ogonkach. Kwiatostany występują w kątach liści. Kwiaty białe, zredukowane, trzykrotne. Kwitnienie od V do VII. Szypułki są krótsze niż owoce, zaś owocem jest trójgraniasty matowo - czarny orzeszek. Nasiona zachowują żywotność do 17 lat.

Występowanie:

Rdestówka powojowata porasta zarośla, pola, miejsca ruderalne. Występuje głównie na glebach lekkich i średnio ciężkich. Pospolita w całym kraju.

Zwalczanie:

Pomagają wczesne podorywki, tuż po żniwach, podcinanie i usuwanie rośliny z pola, stosowanie substancji hormonalnych, kontrola czystości materiału siewnego oraz nawozów organicznych.

Szczaw polny Rumex acetosella L. Polygonaceae

Opis:

Szczaw polny jest rośliną wieloletnią, dwupienną (kwiaty męskie i żeńskie występują na różnych osobnikach). Rozgałęziona, wyprostowana łodyga o wysokości 30 - 100 cm.

Liście odziomkowe długoogonkowe, strzałkowatego kształtu, duże, tępe; górne liście - prawie osadzone na łodydze lub na krótkich ogonkach, drobne, lancetowate, zaostrzone. Rozdzielnopłciowe kwiaty zebrane w luźny, groniasty kwiatostan bez liści.. Kwitnienie od V do VII. Owocem jest trójgraniasty, połyskujący orzeszek

Występowanie:

Szczaw polny występuje przede wszystkim na łąkach, w rowach, na polanach, zwykle na glebach kwaśnych i jałowych. Jest bardzo rozpowszechniony

Zwalczanie:

Do wyeliminowania tej rośliny z siedliska przyczynia się odkwaszanie gleby (przez wapnowanie), wczesne podorywanie - tuż po żniwach, stosowanie płodozmianu z udziałem roślin okopowych, kontrola czystości materiału siewnego, a zwłaszcza koniczyny.

Fiołek polny Viola arvensis Murr. Violaceae

Opis:

Roślina jednoroczna lub dwuletnia, jara lub ozima o wysokości 20 - 30 cm. Łodyga zwykle podnosząca się, rozgałęziona. Liście z karbowanym brzegiem i z pierzastodzielnymi przylistkami. Szczytowa część przylistka znacznie mniejsza niż blaszka liściowa. Kwiaty o średnicy 1,5 cm, górne płatki biało-żółte albo fioletowe, boczne znacznie mniejsze, dolny płatek - jaskrawożółte. Korona nieco krótsza od kielicha. Ostroga gruba, krótka, z fioletowym nalotem. Kwitnienie od V do X. Owocem jest trójklapowa torebka. Jajowate nasiona z początku są jasnożółte, a po dojrzeniu brunatnieją, lecz ciągle są błyszczące.

Jest rośliną leczniczą.

Występowanie:

Fiołek polny jest gatunkiem niemalże kosmopolitycznym - występuje od niżu po piętro subalpejskie. Jest jednym z najczęstszych chwastów, zwłaszcza wśród okopowych, choć spotkać go można również w zbożu, przy drogach, na ugorach. Masowo występuje na ścierniskach. Obecny w całym kraju. Nie ma zbytnich wymagań glebowych ani siedliskowych.

Zwalczanie:

Polega ono głównie na stosowaniu wczesnej podorywki na ścierniskach - tuż po żniwach, następnie niszczeniu nowych wschodów przez bronowanie, stosowanie płodozmianu z udziałem roślin okopowych, natomiast w ogrodach i warzywnikach - na okresowym pieleniu.

Fiołek trójbarwny Viola tricolor L. Violaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, lub dwuletnia, jara lub ozima, o pojedynczej lub rozgałęzionej łodydze, wzniesionej albo podnoszącej się, delikatnie owłosionej, dorastającej do ok. 30 cm wysokości.

Liście ogonkowe z karbowanym brzegiem i z pierzastodzielnymi przylistkami o dużej łatce szczytowej. Dolne liście o kształcie sercowatym, górne - lancetowate lub eliptyczne. Kwiaty o średnicy ok. 2 cm, górne płatki fioletowe, boczne i dolny płatek - białawo-żółte. Ubarwienie może się różnić, gdyż występują 4 różne podgatunki tego fiołka. Korona znacznie dłuższa od kielicha. Ostroga z fioletowym nalotem. Kwitnienie od VI do IX. Owocem jest trójklapowa torebka. Jajowate nasiona z początku są jasnożółte, a po dojrzeniu brunatnieją, lecz ciągle są błyszczące.

Roślina lecznicza.

Występowanie:

Fiołek trójbarwny jest dość częstą rośliną, spotykaną na polach, murawach, łąkach, przy drogach i na skrajach lasu. Lepiej rośnie na stanowiskach suchych, o piaszczystych, często ubogich glebach. Istnieje dużo stanowisk fiołka trójbarwnego w wielu regionach kraju.

Zwalczanie:

Skuteczna jest przede wszystkim wczesna podorywka na ścierniskach - tuż po żniwach, następnie niszczenie nowych wschodów przez bronowanie, stosowanie płodozmianu z udziałem roślin okopowych, natomiast w ogrodach i warzywnikach - okresowe pielenie.

Lnicznik siewny Camelina sativa (L.) Crantz. Brassicaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara. Łodyga niżej pokryta rzadkimi, gwiazdkowatymi włoskami, wyżej naga, dorastająca do 30 - 80 cm.

Liście lancetowate strzałkowatego kształtu, osadzone na łodyżce, całobrzegie. Kwiaty drobne, żółte. Kwitnienie od V do VIII. Owocem jest odwrotnie jajowata łuszczynka, zaokrąglona na szczycie; dość wcześnie twardnieje.

Roślina lecznicza. Uprawiana też dla oleju.

Występowanie:

Lnicznik siewny nie jest zbytnio rozpowszechniony. Spotykany przy drogach polnych, jako chwast występuje w zbożach jarych, w lnie i wśród roślin okopowych.

Zwalczanie:

Przede wszystkim należy kontrolować czystość materiału siewnego i używać tylko pewnego materiału, natomiast uprawy lnu przeznaczone na nasienie należy dokładnie wypielić, gdyż w żaden inny sposób nie otrzyma się całkowicie czystych nasion.

Wiosnówka pospolita Erophila verna (L.) Chevall. Brassicaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara lub ozima o wielu bezlistnych łodygach, na dole delikatnie gwiazdkowato owłosionych, wyprostowanych lub podnoszących się, dorastających do 10 cm wysokości.

Lancetowato-łopatkowate liście zabrane u dołu z rozetkę, ząbkowane lub całobrzegie, owłosione. Białe, drobne kwiaty. Płatki korony dwudzielne, prawie 2 razy dłuższe niż działki kielicha. Kwitnienie od IV do V. Owocem jest lancetowata lub krótkoeliptyczna łuszczynka. Nasiona spłaszczone, owalnego kształtu.

Występowanie:

Wiosnówka pospolita spotykana jest na polach, przy drogach, miedzach, na ugorach i odłogach. Często rośnie w koniczynach i zbożach ozimych.

Zwalczanie:

Wiosnówka ta jest drobniutką i krótkotrwałą roślinką, w związku z czym jest praktycznie nieszkodliwa w zasiewach. Należy ją jedynie wyrywać i usuwać wraz z innymi chwastami.

Tasznik pospolity Capsella bursa-pastoris Brassicaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara lub ozima. Łodyga pojedyncza lub rozgałęziona, podobnie jak liście naga albo gwiazdkowato owłosiona, dorastająca do 60 cm wysokości.

Liście dolne zebrane w rozetkę, zatokowo ząbkowane lub pierzastodzielne, zwężone w ogonek, liście łodygowe całobrzegie, siedzące. Białe kwiaty zebrane w luźnych gronach zakończonych baldachogronem. Kwitnienie od V do XI. Owocem są trójkątnie sercowate łuszczynki. Nasiona żółtawe, owalnego kształtu.

Roślina lecznicza.

Występowanie:

Tasznik pospolity występuje na polach, w ogrodach, na pastwiskach, ugorach, poboczach dróg, nasypach, śmietniskach. Jest chwastem segetalnym (zboża jare, ozime, rośliny okopowe) oraz ruderalnym. Rośnie praktycznie na wszystkich glebach, a najlepiej na próchnicznych, żyznych, nawożonych obornikiem.

Zwalczanie:

Należy bezwzględnie kontrolować czystość materiału siewnego i używać tylko pewnego materiału, jak również dbać, by obornik nie był zanieczyszczony nasionami tasznika, gdyż jest on trudnym do wytępienia chwastem. Oczywiście wskazane są też inne zabiegi mające na celu niszczenie nowych wschodów, wyrywanie i pielenie.

Tobołki polne Thlaspi arvense L. Brassicaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara lub ozima, dorastająca do 15 - 45 cm wysokości, pachnie czosnkiem. Łodyga kanciasta, naga, zwykle rozgałęzia się u góry.

Liście górne osadzone na łodydze, strzałkowate, zatokowo ząbkowane, natomiast liście dolne - na ogonkach, odwrotnie jajowate. Białe, drobne kwiaty zebrane w groniasty kwiatostan. Kwitnienie od IV do VIII. Owocem są szeroko obłonione łuszczynki. Szypułki podobnej długości co łuszczynki. Nasiona owalne, pomarszczone, z rudawym nalotem. Mogą leżeć w ziemi nawet kilka lat, aby w końcu wykiełkować.

Występowanie:

Tobołki polne są jednym z najpospolitszych, masowo występujących wiosną chwastów polnych. Występuje także na stanowiskach ruderalnych, ugorach, w ogrodach i przy drogach.

Zwalczanie:

Należy bezwzględnie kontrolować czystość materiału siewnego i używać tylko pewnego materiału, jak również dbać o czystość nawozów organicznych, gdyż tobołki polne są bardzo powszechnym i trudnym do usunięcia chwastem. Dobrze jest również osłabiać siłę kiełkowania nasion w plewach i odpadach, a nowe wschody niszczyć środkami chemicznymi, mechanicznymi oraz hormonalnymi. Rzędy warzyw i okopowych systematycznie odchwaszczać i pielić.

Rzodkiewnik pospolity Arabidopsis Thaliana (L.) Heynh. Brassicaceae

Opis:

Roślina jednoroczna lub dwuletnia, jara lub ozima o wyprostowanej, pojedynczej lub rozgałęzionej łodydze dorastającej do 10 - 30 cm wysokości. Ponadto łodyga jest szorstka, u dołu odstająco owłosiona, u góry naga, cienka, skąpo ulistniona.

Liście dolne zebrane w rozetkę, łopatkowate, tępo zakończone, odlegle ząbkowane bądź całobrzegie, zwężone w ogonek, pokryte włoskami. Liście osadzona na łodydze nieliczne, lancetowate, całobrzegie, u nasady zwężone, prawie nagie. Kwiaty białe, drobne. Działki kielich krótsze od płatków korony, wydłużone, na szczycie z wąskim, jaśniejszym obrzeżeniem, sterczące w górę. Płatki klinowate, wąskie, u szczytu zaokrąglone. Kwitnienie od IV do V a także jesienią. Owocem są łuszczyny, najczęściej dłuższe niż odstające od nich szypułki. Nasiona jajowate lub wydłużone w odcieniach żółci.

Występowanie:

Rzodkiewnik pospolity jest gatunkiem pospolitym na stanowiskach ruderalnych w cieplejszych rejonach na niżu, rzadziej w górach. Preferuje gleby próchniczne, gliniasto - piaszczyste oraz wilgotne gleby piaszczyste. Występuje również na miedzach, odłogach, ugorach, ścierniskach, przy drogach, na wzgórzach, murach oraz zrębach.

Zwalczanie:

Rzodkiewnik jest rośliną delikatną i drobną, nie wyrządza dużych szkód w uprawach. Eliminują go wczesne podorywki na ścierniskach - tuż po żniwach, zaś nowe wschody niszczone są przez bronowanie, natomiast w ogrodach i warzywnikach - przez okresowe pielenie.

Rzodkiew świrzepa Raphanus raphanistrum L. Brassicaceae

Opis:

Roślina jednoroczna jara, u dołu szorstko owłosiona, o rozgałęzionej łodydze dorastającej do 20 - 60 cm wysokości.

Liście ogonkowe, dolne nierówno ząbkowane. Kielich jest stulony. Kwiaty bladożółte, rzadziej białe, przeważnie z fiołkowym unerwieniem. Kwitnienie od V do VI. Owocem są przewężone łuszczyny z długą szyjką. Nasiona charakteryzują się dużą odpornością na czynniki zewnętrzne; zachowują żywotność do 16 lat.

Występowanie:

Rzodkiew świrzepa zwana również łopuchą - występuje na stanowiskach ruderalnych, na polach, ugorach i w uprawach. Preferuje gleby lekko kwaśne, gliniaste i piaszczyste. Znane są liczne podgatunki tej rzodkwi.

Zwalczanie:

Należy przede wszystkim kontrolować czystość materiału siewnego i nawozów organicznych. Skuteczna jest także wczesna podorywka na ścierniskach - tuż po żniwach, następnie niszczenie nowych wschodów przez bronowanie zasiewów, odchwaszczanie środkami hormonalnymi oraz chemicznymi, w uprawie okopowych stosowanie płodozmianu z udziałem zbóż ozimych.

Rzeżucha łąkowa Cardamine pratensis L. Brassicaceae

Opis:

Roślina wieloletnia o wyprostowanej, zwykle nierozgałęzionej, pustej w środku łodydze, dorastającej do 50 cm wysokości. Posiada krótkie kłącze i liczne korzenie.

Liście złożone, nieparzystopierzaste, przy czym część szczytowa jest większa od pozostałych. Dolne liście, długoogonkowe zebrane w rozetkę (w takiej postaci zimuje). Górne liście zawierają odcinki wydłużone, całobrzegie, lancetowate. Kwiaty promieniste, czterokrotne, zebrane w luźne grona na szczycie łodygi. Płatki korony koloru lila, odwrotnie jajowate. Działki kielicha zielone, ułożone na krzyż w stosunku do płatków. Wieczorem kwiaty przyjmują pozycję "snu" - pochylają się na dół. Kwitnienie od III do IV. Owocem są długie, równowąskie łuszczyny. Rozmnaża się generatywnie - z nasion, a także wegetatywnie - przez korzeniące się pączki przybyszowe, wytwarzane przez przylegające do ziemi liście.

W stanie surowym trująca.

Występowanie:

Rzeżucha łąkowa jest gatunkiem pospolitym na mokrych bądź wilgotnych łąkach i pastwiskach, na torfowiskach niskich. Preferuje gleby luźne. Istnieją liczne formy morfologiczne tego gatunku.

Zwalczanie:

Niszczona jest przez wczesne koszenie, nawożenie, spasanie, a także uregulowanie stosunków wodnych.

Pięciornik gęsi Potentilla anserina L. Rosaceae

Opis:

Roślina wieloletnia o ścielących się po ziemi rozłogach dochodzących do 1 m długości. Rozłogi te, wyrastające z kątów liści, zakorzeniają się w węzłach, dając początek nowym roślinom.

Liście nieparzystopierzaste, ząbkowane, jedwabiście owłosione od spodu (na srebrzysty kolor), zebrane w rozetki. Kwiaty pojedyncze, żółte, pięciopłatkowe, wyrastające w węzłach rozłogów na długiej szypułce - do 10 cm. Działki kielicha 2 razy krótsze od płatków korony. Kwitnienie od V do VIII. Owocem jest niełupka - orzeszek. Nasiona Często tworzy rozległe skupiska.

Roślina lecznicza

Występowanie:

Pięciornik gęsi jest gatunkiem pospolitym na terenie całego kraju. Występuje w miejscach wilgotnych: na łąkach, pastwiskach i przydrożach, preferuje siedliska zasobne w azot. Często zachwaszcza łany lucerny i koniczyny.

Zwalczanie:

Eliminowaniu tego chwastu służy przede wszystkim osuszanie wilgotnych i podmokłych terenów, zaorywanie zachwaszczonych łąk, czy pastwisk, odpowiednia uprawa: ugorowanie, a następnie wprowadzenie pielęgnowanego płodozmianu z udziałem roślin okopowych, a także kontrola czystości kompostów i obornika, natomiast w ogrodach i warzywnikach - okresowe pielenie.

Wyka drobnokwiatowa Vicia hirsuta (L.) S.F. Gray Fabaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara lub ozima, o płożącej lub podnoszącej się, kanciastej łodydze osiągającej do 1m długości, przeważnie owłosiona.

Liście złożone, parzystopierzaste, siedzące, listki równowąskie. Kwiaty drobne, białawe lub białawosine, po 3-8 zebrane w groniastych kwiatostanach. Kwitnienie od VI do VIII. Owocem jest strąk zwykle 2-nasienny, podobnie jak cała roślina owłosiony. Prawie kuliste nasiona nie tracą siły kiełkowania przez kilka lat.

Występowanie:

Wyka drobnokwiatowa jest rośliną pospolitą w całym kraju. Występuje na polach, miedzach, suchych łąkach i pastwiska, w zaroślach oraz przy drogach. Preferuje gleby lżejsze. Zachwaszcza zboża, uprawy lnu, koniczyny, roślin okopowych.

Zwalczanie:

Przede wszystkim należy regularnie uprawiać ziemię, kontrolować czystość materiału siewnego, jak również kompostu i nawozów organicznych, niszczyć nowe wschody oraz osłabiać siłę kiełkowania chwastów w odpadach.

Wyka siewna Vicia sativa L. Fabaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara lub ozima, przeważnie owłosiona, o płożących się pędach, dochodzących do 40 - 80 cm długości. Liście złożone z 4 - 8 par sercowatych lub odwrotnie jajowatych listków. Górne liście mają dłuższe i węższe listki, z wcięciem albo ucięte na szczycie. Ząbkowane przylistki przeważnie posiadają ciemniejszą plamę po środku. Kwiaty przeważnie osadzone po 2 w kątach liści, niebiesko-fioletowy żagielek, purpurowe skrzydełka i biaława łódeczka. Działki kielicha równej długości, tak długie, jak rurka kielichowa. Kwitnienie od V do VIII. Owocem jest spłaszczony, żółtawy strąk, odstający w górę, krótko owłosiony. Nasiona ciemne, soczewkowato spłaszczone.

Jest rośliną miododajną. Uprawiana również na paszę.

Występowanie:

Wyka siewna uprawiana jest w czystym siewie, jak również w jarych mieszankach pastewnych, głównie na zielonkę i siano. Często dziczeje i zachwaszcza zboża, soczewicę i inne uprawy.

Zwalczanie:

Przede wszystkim należy dokładnie kontrolować czystość materiału siewnego (oczyszczanie na tryjerach i żmijkach). W przypadku słomy nie jest szkodliwa, ponieważ podnosi jej wartość paszową.

Wyka pannońska Vicia pannonica Crantz Fabaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara lub ozima, miękko owłosiona, o płożących się pędach, dochodzących do 40 - 150 cm długości. Liście złożone z 8 - 10 par wydłużonych listków. Górne liście są węższe od dolnych. Kwiaty zebrane w wielkokwiatowe groniaste kwiatostany, dłuższe niż wspierające je liście. Pojedynczy kwiat żółtawy z żagielkiem prążkowanym oliwkowo bądź czerwonawo. Działki kielicha długie, odstające, piórkowato orzęsione, dolne równie długie jak rurka kielichowa. Kwitnienie od VII do VIII. Owocem jest strąk osadzony na trzonku wychodzącym z rurki kielicha. Nasiona matowo czarne, gładkie.

Występowanie:

Wyka pannońska jest antropofitem - rośliną zawleczoną przez człowieka. Rzadko używana do zasiewów. Zawlekana na polach zachwaszcza przede wszystkim zboża. Łatwo zadomawia się, może występować na polach, przy drogach, na murawach.

Zwalczanie:

Przede wszystkim należy dokładnie kontrolować czystość materiału siewnego (oczyszczanie na tryjerach i żmijkach), a nowe wschody usuwać z zasiewów.

Lucerna nerkowata Medicago lupulina L. Fabaceae

Opis:

Roślina jednoroczna do wieloletniej, o rozgałęzionej łodydze, podnoszącej się lub rozesłanej dorastającej do 15 - 60 cm długości.

Liście trójlistkowe, złożone z odwrotnie jajowatych listków, ząbkowanych w górnej części. Żółte kwiaty zebrane w owalne, zbite grona. Szypułki kwiatowe równej długości lub nieco dłuższe niż rurka kielicha. Kwitnienie od V do IX. Owocem jest charakterystyczny nerkowato skręcony strąk. Nasiona zielonkawożółte, jajowatego kształtu.

Występowanie:

Lucerna nerkowata jest cenną rośliną pastewną, występującą w wielu postaciach w stanie naturalnym, a także uprawianą na skalę przemysłową. Pospolita na łąkach oraz w zbiorowiskach ruderalnych, niewymagająca co do warunków klimatycznych i glebowych.

Spotykana także przy drogach, na murawach, w zaroślach, także jako chwast w zbożach, okopowych i w ogrodach.

Zwalczanie:

Przede wszystkim należy dokładnie kontrolować czystość materiału siewnego (oczyszczanie na tryjerach i żmijkach), nowe wschody natomiast usuwać z zasiewów. W niektórych zasiewach jednak jako roślina motylkowa stanowi pożądaną domieszkę.

Wilczomlecz sosnka Euphorbia cyparissias L. Euphorbiaceae

Opis:

Roślina wieloletnia o grubym, zdrewniałym kłączu i gęsto ulistnionej, wyprostowanej, łodydze, w górnej części rozgałęzionej, dorastającej do 20 - 40 cm wysokości. Z kłącza wyrastają grube, podziemne rozłogi, dające początek nowym roślinom. Cała roślina zawiera mlecznobiały sok o właściwościach trujących.

Liście równowąskie, skrętoległe, podsadki często czerwonawe. Kwiaty zebrane w kwiatostan na szczycie łodygi - wieloramienną wierzchotkę koloru żółtozłotego lub czerwonawego. Kwitnienie od IV do V. Pokrojem roślina ta przypomina siewki sosny - stąd też nazwa wilczomlecz sosnka.

Roślina trująca.

Występowanie:

Wilczomlecz sosnka jest jedną z pierwszych roślin zakwitających wiosną. Łatwo można zauważyć, kontrastujące z otaczającą trawą, żółtozielone płaty kwitnących wilczomleczy na trawiastych poboczach dróg i na skarpach. Rośnie na suchych i wilgotnych łąkach, miedzach, nasypach kolejowych, przydrożach. Występuje w całym kraju.

Zwalczanie:

Należy regularnie uprawiać ziemię, przeorywać, oraz kontrolować materiał siewny i nawozy organiczne, natomiast w ogrodach i warzywnikach wystarcza okresowe pielenie.

Bodziszek drobny Geranium pusillum L. Geraniaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara lub ozima o rozgałęzionej, krótko owłosionej, przeważnie rozesłanej łodydze dorastającej do 10 - 50 cm wysokości. Ponadto łodyga, zwykle z czerwonym nalotem, w górnej części pokryta jest gruczołowatymi włoskami.

Dolne liście są dłoniastodzielne, okrągławo-nerkowate, obrzeżone dłuższymi, odstającymi włoskami, z króciutką ością na szczycie. Drobne kwiaty koloru lila, niebiesko-fioletowego lub różowego. Płatki korony takiej samej długości co działki kielicha, delikatnie orzęsione u nasady i płytko wcięte na szczycie. Kwitnienie od V do IX. Owocem jest przylegle owłosiona rozłupnia z gruczołkowatymi, odstającymi włoskami na dziobie. Nasiona żółtawe, jajowatego kształtu, gładkie.

Występowanie:

Bodziszek drobny jest rośliną wilgociolubną występującą na polach, ugorach, w ogrodach i przy drogach. Preferuje gleby wilgotne, próchniczne, zasobne w wapno, nieco rzadziej gleby ciężkie, gliniaste oraz lżejsze.

Zwalczanie:

Przede wszystkim należy kontrolować czystość materiału siewnego. Skuteczna jest też wczesna podorywka na ścierniskach oraz niszczenie nowych wschodów przez bronowanie, a w zasiewach stosowanie środków chemicznych.

Iglica pospolita Erodium cicutarium (L.) L. Herit. Geraniaceae

Opis:

Roślina jednoroczna lub dwuletnia, o wzniesionej lub podnoszącej się łodydze dorastającej do 10 - 50 cm wysokości. Ponadto łodyga jest cała owłosiona, a w dolnej części z czerwonym nalotem.

Liście pierzastodzielne, wydłużone, listki siedzące lub z krótkimi ogonkami, pierzasto wcinane. Kwiaty koloru liliowego zebrane w długoszypułowy baldaszek Kwitnienie od IV do IX. Owocem jest rozłupka ciemnego koloru, z dzióbkiem, odstająco owłosione złocistymi włoskami.

Występowanie:

Iglica pospolita rośnie na polach, miedzach, zboczach, rumowiskach. Preferuje gleby piaszczyste oraz zakwaszone gliniaste. Zachwaszcza zboża, rośliny okopowe i uprawy koniczyny.

Zwalczanie:

Należy regularnie uprawiać ziemię, kontrolować czystość materiału siewnego i nawozów organicznych. Skuteczna jest również wczesna podorywka na ścierniskach, niszczenie nowych wschodów przez bronowanie, natomiast w ogrodach i warzywnikach - okresowe pielenie. Roślina ta dzięki swemu owłosieniu jest stosunkowo odporna na wszelkiego rodzaju opryski

Marchew zwyczajna Daucus carota L. Apiaceae

Opis:

Roślina dwuletnia, rzadziej jednoroczna o zgrubiałym, wrzecionowatym korzeniu koloru żółtawego lub białawego. Zwykle jest to pojedynczy korzeń o funkcji spichrzowej. Łodyga wyprostowana, pojedyncza lub rozgałęziona, bruzdowana, razem z liśćmi szorstko owłosiona dorastająca do 40 - 100 cm wysokości.

Liście podłużne, 2-3-krotnie pierzaste, o zaostrzonych, równowąskich odcinkach. Dolne liście ogonkowe, w rozetce, łodygowe zaś osadzone na białawo obrzeżonych, podłużnych pochwach. Kwiaty drobne, białe, czasami różowe zebrane w baldachowaty kwiatostan. Baldachy płaskie, lekko wypukłe bądź wklęsłe, gniazdowato stulone w czasie owocowania, szypułki ostro orzęsione. Okrywy baldachów również szorstko orzęsione i białawo obrzeżone, złożone z pierzastodzielnych pokryw, które są najczęściej trójwrębne. Brzeżne kwiaty baldachu mają promienisto wydłużone płatki, w samym zaś środku baldachu obecne 1 lub 2 ciemnoczerwone kwiaty na krótkich szypułkach, zajmujące miejsca baldaszków. Kwitnienie od VI do IX, zdarza się, że niektóre osobniki kwitną jeszcze raz później. Owocem jest rozłupka.

Korzeń wykorzystywany w lecznictwie.

Występowanie:

Marchew zwyczajna jest rośliną spotykaną często na słonecznych łąkach, polach, ugorach, miedzach, stokach, nieużytkach oraz przy drogach. Preferuje gleby suche, próchniczne, jak i gliniaste oraz rędziny.

Zwalczanie:

Należy kontrolować czystość materiału siewnego, nie dopuszczać do wytworzenia nasion - ścinać zakwitające rośliny również na miedzach i odłogach, gdyż nasiona są łatwo przywiewane przez wiatr, natomiast w ogrodach i warzywnikach - okresowe pielić.

Kanianka macierzankowa Cuscuta epithymum (L.) Murray Cuscutaceae

Opis:

Roślina jednoroczna silnie rozgałęzionej łodydze osiągającej do 115 cm długości. Łodyga o barwie czerwonawej, brunatnej lub czerwonej, obła, gładka lub spiralnie żłobiona.

Liście silnie zredukowane do łuseczek, których brzegi są proste lub zagięte do środka w formie rynienki. Kuliste kwiatostany rozmieszczone w rozgałęzieniach łodygi co ok. 5-15 cm, Kwiaty 4-5-ciokrotne, kielich różowawy, 5-działkowy. Korona różowawa do białawej, ząbki zaostrzone, odgięte na zewnątrz. Kwitnienie od IV do IX. Owocem jest torebka. Drobne nasiona owalnego kształtu, są bardzo lekkie - przenoszone przez wiatr, koloru szarego lub ciemnobrunatnego. Mogą być roznoszone również przez zwierzęta karmione zachwaszczoną przez kaniankę paszą, gdyż jej nasiona zachowują zdolność kiełkowania, nawet po przejściu przez przewód pokarmowy.

Po zakorzenieniu siewki kanianki wytwarzają dość długie łodyżki, których końce zataczają szerokie koła w poszukiwaniu żywiciela. Gdy napotkają jakąś roślinę owijają się wokół niej i wytwarzają specjalne ssawki, którymi przenikają w głąb tkanki żywiciela. Gdy już kanianka usadowi się na roślinie korzonki siewki szybko obumierają. Pewne gatunki roślin produkują specyficzne związki chemiczne przyciągające łodyżki kanianki.

Roślin zaatakowanych przez kaniankę nie można przeznaczać na paszę dla zwierząt, gdyż pasożyt ten zawiera w świeżej masie trujący glikozyd - kuskutynę.

Roślina pasożytnicza.

Występowanie:

Kanianka macierzankowa jest dość częstą rośliną spotykaną na różnych roślinach, przede wszystkim łąkowych; potrafi pasożytować na kilku z nich jednocześnie.

Zwalczanie:

W zbiorowiskach łąkowych jej rozwój ogranicza częste koszenie. W przypadku liczniejszego ataku kanianki opanowaną przez nią część łąki należy głęboko przeorać (na 25 do 30 cm) i obsiać mieszanką traw i roślin motylkowatych. Na pastwiskach nie występuje wcale, gdyż nie znosi udeptywania i przygryzania.

Farbownik (krzywoszyj) polny Anchusa arvensis (L.) M. Bieb. Boraginaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara lub ozima o kłująco owłosionej, rozgałęzionej łodydze dorastającej do 15 - 45 cm wysokości.

Lancetowate liście o falisto powyginanym brzegu osadzone są na łodydze. Kwiaty osadzone na krótkich szypułkach. Przysadki zielone, dłuższe od kielicha. Kielich podzielony. Korona niebieska, pod spodem biało-fioletowa z białą, kolankowo zgiętą rurką, objętą w gardzieli pierścieniem białych włosków. Kwitnienie od VI do IX. Owocem jest szarobrunatny, orzeszek pantofelkowatego kształtu z żeberkowanym wzorem na powierzchni.

Występowanie:

Farbownik polny jest rośliną zachwaszczającą zboża, przede wszystkim jare, kukurydzę, uprawy okopowe i inne. Preferuje gleby zasobne w wapń. Jest żywicielem pośrednim rdzy brunatnej żyta, w związku z czym należy do chwastów szczególnie niebezpiecznych.

Zwalczanie:

Należy regularnie uprawiać ziemię, kontrolować materiał siewny, podcinać rosnące okazy, niszczyć nowe wschody przez bronowanie, natomiast w ogrodach i warzywnikach - okresowe pielić.

Nawrot polny Lithospermum arvense L. Boraginaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara lub ozima, krótko, szorstko owłosiona, o wyprostowanej, pojedynczej lub lekko rozgałęzionej łodydze luźno ulistnionej, dorastającej do 15 - 50 cm wysokości.

Liście górne lancetowate, zaostrzone, osadzone na łodyżce. Dolne liście wydłużone, jajowate, tępo zakończone, na krótkich ogonkach. Korona kwiatowa koloru białego, owłosiona na zewnątrz, z bladofioletową w gardzieli rurką. Kwiatostan w formie skrętki. Kwitnienie od IV do VI. Owocem jest gruszkowata rozłupka dojrzewająca w tym samym czasie co zboża. Podstawę ma ciemnobrunatną, szeroko ściętą. Nasiona brodawkowate, ciemnoszarego lub brunatnego koloru.

Występowanie:

Nawrot polny jest chwastem gleb wapiennych. Najczęściej zachwaszcza zboża, zarówno ozime, jak i jare, ale także rośliny okopowe.

Zwalczanie:

Należy przede wszystkim regularnie uprawiać ziemię, kontrolować czystość materiału siewnego. Skuteczna jest także wczesna podorywka na ścierniskach, niszczenie nowych wschodów przez bronowanie, pielenie okopowych.

Niezapominajka polna (N. pośrednia) Myosotis arvensis (L.) Hill (syn. M. intermedia Link) Boraginaceae

Opis:

Roślina jednoroczna lub dwuletnia, jara lub ozima, szarozielonej barwy, odstająco owłosiona, o podnoszącej się lub wzniesionej, rozgałęzionej łodydze dorastającej do 15 - 50 cm wysokości.

Liście górne lancetowate, osadzone na łodyżce. Dolne liście odwrotnie jajowate, osadzone na ogonkach. Błękitne, drobne kwiaty ustawione na odstających szypułkach. Kwiatostan gęsty, bezlistny, w formie skrętki. Kwitnienie od IV do IX. Kielich u nasady haczykowato owłosiony, a w okresie owocowania przeważnie rozchylony. Dolne szypułki owoców 2 - 3-krotnie dłuższe od kielicha. Owocem są czarne, lśniące rozłupki, jajowatego kształtu, tępo zaostrzone. Nasiona w ziemi przez 2 lata nie tracą siły kiełkowania.

Występowanie:

Niezapominajka polna występuje na polach, ścierniskach, wzgórzach, rumowiskach, w lasach i ogrodach. Preferuje gleby zarówno lekkie jak i ciężkie. Zachwaszcza zboża i okopowe.

Zwalczanie:

Należy regularnie uprawiać ziemię, kontrolować czystość materiału siewnego, kompostu oraz nawozów organicznych, stosować wczesną podorywkę na ścierniskach, niszczyć nowe wschody przez bronowanie, wprowadzać płodozmian z udziałem mieszanek roślin pastewnych, natomiast w ogrodach i warzywnikach - okresowe pielić.

Jasnota purpurowa Lamium purpureum L. Lamiaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara lub ozima o charakterystycznym, silnym zapachu. Łodyga czterokanciasta, czasem owłosiona na kantach, przeważnie rozgałęziona u podstawy, dorastająca do 10 - 30 cm wysokości.

Liście nakrzyżległe, szeroko jajowate o sercowatej podstawie, czasami nieco zaostrzone, z wierzchu krótko owłosione, spodem nagie, regularnie skośnie karbowane z siatkowatym wgłębionym unerwieniem, dolne ogonkowe, górne siedzące. Kwiaty zebrane w szczytowych niby-okółkach, które wyrastają w pachwinach zagęszczonych liści górnych. Korona kwiatowa purpurowa, dwuwargowa, długości 1,5 do 2 cm. Warga dolna nakrapiana ciemniejszymi plamkami, posiada dwa ząbki. Warga górna i gardziel Gardziel początkowy odcinek układu pokarmowego, w którym mogą występować narządy rozdrabniające pokarm i narządy smakowe. U strunowców gardziel jest wspólną częścią układu pokarmowego i oddechowego.
...
Czytaj dalej Słownik biologiczny
owłosiona. Rurka korony prosta, w środku, nad jej przewężeniem znajduje się pierścień białych włosków. Pylniki fioletowe, orzęsione. Kwitnienie od III do X. Po zaowocowaniu ząbki kielicha rozchylone i nieco wydłużone. Owocem jest odwrotnie jajowata rozłupka, żółtoszarego koloru, białawo cętkowana, skośnie ścięta na szczycie. Nasiona roznoszone przez mrówki.

Występowanie:

Jasnota purpurowa jest gatunkiem pospolitym w całym kraju. Występuje na stanowiskach ruderalnych, murawach, ugorach, w ogrodach i przy drogach. Na polach nie jest zbyt uciążliwym chwatem. Preferuje żyzne gleby próchniczne i miejsca bardziej wilgotne.

Zwalczanie:

Należy kontrolować materiał siewny, stosować wczesną podorywkę na ścierniskach, niszczyć nowe wschody przez bronowanie, natomiast w ogrodach, warzywnikach oraz między rzędami okopowych pielić.

Babka zwyczajna Plantago major L. Plantaginaceae

Opis:

Roślina wieloletnia, o wzniesionej, nagiej łodydze (u niektórych odmian zanikającej), dorastającej do 5 - 30 cm wysokości.

Liście szerokojajowate, grubo unerwione, z długim ogonkiem zebrane w rozetkę. Blaszka u dołu sercowata bądź zaokrąglona. Łodygi kwiatonośne obłe, prosto wzniesione, bezlistne i skąpo owłosione, wyrastają z pachwin liści. Kwiaty żółtawe, niekiedy białe, rzadko fioletowe, zebrane w kłosokształtny kwiatostan. Szypułki kwiatostanów podobnej długości jak liście. Działki kielicha szeroko eliptyczne, dłuższe niż przysadki, podobnie jak one błoniasto obrzeżone. Charakterystyczną cechą kwiatostanu są bardzo długie pręciki wystające poza koronę kwiatu. Kwitnienie od VI do IX. Owocem jest jajowata torebka, otwierająca się w dolnej części wieczkiem. Owalne nasiona są jasnobrunatnej barwy, lekko pomarszczone, nieco spłaszczone, ze znaczkiem po środku. Generalnie jednak forma i wielkości nasion są zmienne.

Roślina lecznicza.

Występowanie:

Babka zwyczajna jest gatunkiem niemalże kosmopolitycznym, pospolity na stanowiskach ruderalnych, na łąkach, pastwiskach, przydrożach, w rowach, śmietniskach, ugorach oraz w ogrodach. Preferuje gleby lżejsze, próchniczne i miejsca bardziej wilgotne. Czasami masowo występuje na ścierniskach żytnich i w koniczynach.

Zwalczanie:

Przede wszystkim należy dokładnie kontrolować czystość materiału siewnego, zwłaszcza koniczyn i traw, stosowaćwczesną podorywkę na ścierniskach, niszczyć nowe wschody przez bronowanie, a w ogrodach i warzywnikach - pielić.

Przetacznik macierzankowy Veronica serpyllifolia L. Scrophulariaceae

Opis:

Roślina wieloletnia o łukowato wzniesionej łodydze dorastającej do 5 - 25 cm długości. Ponadto łodyga o zakorzenionej podstawie jest krótko omszona, a u góry gruczołowato owłosiona.

Liście jajowate bądź okrągłe, drobno karbowane z brzegu, pozbawione włosków. Kwiaty zebrane w wielokwiatowy, wydłużony kwiatostan. Korona bladoliliowa do białawej, niebiesko żyłkowana. Kwitnienie od V do IX. Owocem jest ogruczolona, sercowata torebka. Drobniutkie, żółtawe lub ciemnobrunatne nasiona są prawie gładkie, wypukło - płaskie.

Występowanie:

Przetacznik macierzankowy jest stosunkowo częstym gatunkiem. Porasta pastwiska, przydroża, mokradła. Preferuje przede wszystkim gleby dobrze nawilgocone, gliniaste. Często zachwaszcza ścierniska i koniczyny w podmokłych miejscach.

Zwalczanie:

Przede wszystkim należy uregulować stosunki wodne i zastosować drenaż, jak również wczesną podorywkę na ścierniskach, a następnie bronowanie.

Przetacznik trójlistkowy Veronica triphyllos L. Scrophulariaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara lub ozima o wzniesionej, ciemnozielonej, krótko owłosionej łodydze, w górnej części ogruczolonej, dorastającej do 5 - 25 cm wysokości.

Liście dolne ząbkowano - piłkowane, pozostałe zaś dłoniastodzielne, siedzące, o podłużnych bądź łopatkowatych łatkach. Przysadki pięciodzielne. Kwiaty ciemnolazurowe, umieszczone pojedynczo w pachwinach liści. Kwitnienie od III do V. Działki kielicha podłużne, tępo zakończone lub jajowate, ogruczolone. Owocem jest okrągława, gruczołowato owłosiona torebka, wyraźnie wycięta, z dłuższa szyjką niż wycięciem. Nasiona łódeczkowato wydrążone, o pomarszczonej żeberkowato lub prawie gładkiej powierzchni, ciemnego koloru.

Występowanie:

Przetacznik trójlistkowy jest gatunkiem stosunkowo częstym. Porasta piaszczyste pola, ugory, przydroża i murawy, a także inne, dobrze nasłonecznione miejsca. Preferuje gleby piaszczyste i piaszczysto-gliniaste. Zachwaszcza zwłaszcza uprawy ozime.

Zwalczanie:

Należy kontrolować czystość materiału siewnego, stosować wczesną podorywkę na ścierniskach, niszczyć nowe wschody przez bronowanie, natomiast w ogrodach i warzywnikach - okresowo pielić. Jest krótkotrwałym, mało szkodliwym chwatem; zaraz po zaowocowaniu znika.

Przetacznik polny Veronica arvensis L. Scrophulariaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara lub ozima, krótko owłosiona, górą ogruczolona, o wzniesionej, rozgałęzionej łodydze dorastającej do 5 - 30 cm wysokości.

Liście tępe, szerokojajowate, owłosione, o karbowano - piłkowanych brzegach, u nasady czasami sercowate. Błękitne kwiaty ułożone na szypułkach, które są znacznie krótsze niż kielich. Kwitnienie od IV do XI. Owocem jest spłaszczona torebka, gruczołowato owłosiona, ostro wcięta, dużo krótsza niż lancetowate, tępe działki kielicha. Nasiona żółtawe, owalne, tarczowate, roznoszone przez wiatr.

Występowanie:

Przetacznik polny jest gatunkiem pospolitym na terenie całego kraju. Porasta pola, przydroża, murawy. Spotykany na glebach zarówno lżejszych, jak i cięższych. Zachwaszcza prawie wszystkie uprawy.

Zwalczanie:

Należy regularnie kontrolować czystość materiału siewnego, stosować wczesną podorywkę na ścierniskach, niszczyć nowe wschody przez bronowanie, natomiast w ogrodach i warzywnikach - okresowo pielić.

Przetacznik bluszczykowy Veronica hederifolia L. Scrophulariaceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara lub ozima o rozesłanej, podnoszącej się łodydze, ciemnozielonej, długo owłosionej, dorastającej do 5 - 30 cm wysokości.

Liście na ogonkach, okrągłego bądź sercowatego kształtu, czasami ucięte w nasadzie, z szerokim ząbkiem szczytowym. Przysadki podobnej długości co szypułki. Kwiaty bladofioletowe lub bladoniebieskie, umieszczone pojedynczo w pachwinach liści. Kwitnienie od III do X. Działki kielicha zaostrzone bądź tępe, szerokosercowate, białawo orzęsione i dłuższe od torebki. Owocem jest naga torebka. Nasiona żółtawe lub całkiem ciemne, półkuliste, prawie kuliste z niewielkim otworem lub miseczkowato wydrążone, o pomarszczonej powierzchni.

Występowanie:

Przetacznik bluszczykowy jest gatunkiem pospolitym, rosnącym na polach, ugorach, w miejscach ruderalnych, w zaroślach, widnych lasach. Spotykany na glebach zarówno lżejszych, jak i cięższych. Zachwaszcza zwłaszcza uprawy ozime.

Zwalczanie:

Należy kontrolować czystość materiału siewnego, stosować wczesną podorywkę na ścierniskach, niszczyć nowe wschody przez bronowanie, natomiast w ogrodach i warzywnikach - okresowo pielić. Jednakże przetacznik bluszczykowy nie wyrządza większych szkód w zasiewach, gdyż jest rośliną krótkotrwałą.

Przetacznik ożankowy Veronica chamaedrys L. Scrophulariaceae

Opis:

Roślina wieloletnia o podnoszącej się, dołem płożącej łodydze dorastającej do 10 - 40 cm wysokości, wzdłuż której biegną dwa rzędy włosków.

Liście ułożone naprzeciwlegle, wcinano ząbkowane, trójkątne, bądź jajowate, o karbowanych brzegach, czasami wcięte sercowato u nasady, omszone od spodu; dolne na krótkich ogonkach, górne zaś osadzone na łodyżce. Kwiaty zebrane w luźne, groniaste kwiatostany, które wyrastają w pachwinach liści. Pod kwiatami małe, lancetowate przysadki na szypułkach. Pojedynczy kwiat złożony z 4 zrośniętych, równoząbkowych działek kielicha, oraz z 4 lazurowo-błękitnych płatków korony, pokrytych ciemnymi smugami, jaśniejszych przy gardzieli, z czego dolny płatek jest mniejszy od pozostałych. Wszystkie płatki w dolnej części zrośnięte w krótką rurkę, do której dostęp jest ograniczony włoskami. Do korony kwiatowej przyrośnięte są swą dolną częścią 2 pręciki, a ich nitki odchylają się na boki. Występuje jeden słupek skierowany szyjką do dołu, a u jego podstawy wydzielany jest nektar. Kwitnienie od V do VIII. Owocem jest sercowata torebka, która w czasie suszy jest zamknięta. Otwiera się natomiast podczas deszczu, gdyż ten wypłukuje nasionka z torebki, które następnie wędrują wraz ze strugą wody.

Występowanie:

Przetacznik ożankowy jest gatunkiem pospolitym na terenie całego kraju. Występuje na suchych łąkach, murawach, w widnych lasach i na ich skrajach oraz w zaroślach, przy drogach, a także w miejsca ruderalnych.

Zwalczanie:

Należy, jak w przypadku innych chwastów, kontrolować czystość materiału siewnego, stosować wczesną podorywkę na ścierniskach, niszczyć nowe wschody przez bronowanie, natomiast w ogrodach i warzywnikach - okresowo pielić.

Podbiał pospolity Tussilago farfara L. Asteraceae

Opis:

Roślina wieloletnia o silnie rozwiniętym systemie kłączowym, sięgającym ok. 60 cm w głąb.

Najpierw pojawiają się pędy kwiatowe dorastające do 10 - 30 cm wysokości, obficie pokryte purpurowymi lub brunatnymi łuskami, zakończone koszyczkowatym kwiatostanem. Wyrastają w kępkach wczesną wiosną, jeszcze przed zielonymi liśćmi wegetatywnymi. Koszyczek Koszyczek typ kwiatostanu groniastego o skróconej i rozszerzonej osi środkowej zwanej dnem kwiatostanowym. Na nim występują gęsto skupione bezszypułkowe kwiaty. Przykładami roślin o tym typie kwiatostanów... Czytaj dalej Słownik biologiczny złożony z żółto-złocistych kwiatów rurkowatych oraz licznych brzeżnych kwiatów języczkowych w tym samym kolorze. Jest jednym z pierwszych zwiastunów wiosny - zakwita już w marcu. Termin kwitnienia od III do IV, czasem do V. Owocem są wydłużone, obłe niełupki, podłużnie żeberkowane, nieco zgięte, koloru jasnożółtego bądź brunatnego. Nasiona roznoszone przez wiatr, kiełkują od razu po upadnięciu na wilgotną ziemię. Liście wyrastają dopiero po przekwitnięciu kwiatów. Osadzone są na długich ogonkach, kształt mają sercowaty z wcięciami, szeroko rozwartą zatokę nasadową, brzegi blaszki nierówno ząbkowane. Góra część blaszki liściowej jest ciemnozielona, od spodu pokryta srebrzystym i kutnerowatym meszkiem włosków.

Roślina lecznicza.

Występowanie:

Podbiał pospolity jest gatunkiembardzo częstym na terenie całego kraju. Rośnie głównie na glebach gliniastych, lub lżejszych, zasobnych w próchnicę i wapno, w miejscach wilgotnych i podmokłych. Spotkać go można na brzegach wód, na łąkach, polach, w zaroślach, na skraju lasu, czasem na pogorzeliskach. Jako chwast kwitnie i owocuje jedynie w uprawach roślin motylkowych (koniczyny, lucerna), w pozostałych uprawach rozwija gęste kępy zielonych liści, które niemalże całkowicie zagłuszają inne rośliny.

Zwalczanie:

Przede wszystkim należy uregulować stosunki wodne i zastosować drenaż, poza tym dobrze jest wprowadzić płodozmian z zastosowaniem roślin pastewnych, wymagających częstego koszenia oraz okopowych, wymagających pielenia, gdyż zabiegi takie prowadzą do wygłuszenia podbiału, a jego części podziemne stopniowo zanikają w takich warunkach.

Chaber bławatek Centaurea cyanus L. Asteraceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara lub ozima o wrzecionowatym korzeniu oraz wyprostowanej, w górnej części rozgałęzionej łodydze, lekko żeberkowanej, pajęczynowato owłosionej, dorastającej do 20-80 cm wysokości.

Liście szarozielone, ułożone skrętoległe, górne najczęściej równowąsko - lancetowate lub równowąskie, siedzące, dolne przeważnie pierzastodzielne na ogonkach. Kwiaty rurkowate, zebrane w koszyczkowaty kwiatostan na szczycie łodygi. Okrywa pojedynczego koszyczka łuskowata, podłużnie jajowata. Przyczepki listków okrywy brzegiem piłkowano - ząbkowane bądź orzęsione. Ciemniejsze kwiaty wewnątrz koszyczka, zwykle fioletowe, szafirowe lub intensywnie niebieskie, są generatywne, zaś jaśniejsze błękitne kwiaty brzeżne, lejkowatego kształtu są bezpłciowe. Kwitnienie od VI do IX. Owocem są podłużnie jajowate niełupki, o uciętym szczycie, z wianuszkiem sztywnych szczecinek, koloru słomkowo żółtego lub fioletowo brunatnego, roznoszone przez wiatr i mrówki. Mogą pozostawać w wilgotnej ziemi nawet kilka lat.

Roślina lecznicza.

Występowanie:

Chaber bławatek jest gatunkiem pospolitym na terenie całego kraju. Można go spotkać na polach uprawnych, ugorach i miedzach gdzie występuje jako chwast. Preferuje gleby ubogie, choć rośnie prawie na wszystkich rodzajach gleb. Jest chwastem zbóż, roślin okopowych oraz motylkowych.

Zwalczanie:

Skuteczne jest przede są wszystkim zabiegi niszczenia nowych wschodów przez bronowanie, wczesną podorywkę na ścierniskach, pielenie okopowych, czy też stosowanie preparatów hormonalnych i środków chemicznych. Należy również regularnie uprawiać ziemię, wycinać i usuwać z pola chwasty oraz kontrolować czystość materiału siewnego i nawozów organicznych (w oborniku nasiona tracą siłę kiełkowania po 3 miesiącach).

Kocanka piaskowa Helichrysum arenarium (L.) Moench Asteraceae

Opis:

Roślina wieloletnia o rozgałęzionym kłączu, z którego wyrastają wzniesione pędy dorastające do 15 - 30 cm wysokości. Cała roślina pokryta srebrzystymi, kutnerowatymi włoskami.

Liście drobne, w górnej części równowąsko lancetowate, zaś dolne odwrotnie jajowate. Na szczytach łodyg tworzą się kwiatostany w postaci baldachokształtnej wiechy. Kwiaty przeważnie rurkowate, o barwie pomarańczowej, złocistej i żółtej, zebrane w kuliste koszyczki. Kwitnienie od VII do IX. Owocem jest sucha, wydłużone niełupka z puchem kielichowym. Nasiona małe, brązowe.

Gatunek objęty częściową ochroną.

Roślina lecznicza

Występowanie:

Kocanka piaskowa jest gatunkiem pospolitym w całym kraju. Występuje głównie na suchych,

trawiastych lub kamienistych zboczach, na ugorach, miedzach, skrajach lasów, przy drogach, na wydmach, w miejscach dobrze nasłonecznionych. Preferuje gleby suche i piaszczyste.

Zwalczanie:

Należy wyrywać i usuwać chwasty z pola. Stosować podorywkę na ścierniskach, niszczyć nowe wschody przez bronowanie.

Rumian polny Anthemis arvensis L. Asteraceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara lub ozima o łodydze rozgałęzionej już u nasady, rzadko owłosionej dorastającej do 15 - 50 cm wysokości.

Liście rumianu polnego są miękko owłosione, dwukrotnie pierzastodzielne, z równowąskimi, lancetowatymi odcinkami, ząbkowanymi lub całobrzegimi. Białe, brzegowe kwiaty języczkowe oraz żółte rurkowe zebrane w średniej wielkości koszyczki, umieszczone pojedynczo na szczycie łodyg lub dłuższych gałązek. Okrywa koszyczka jest sucho i błoniasto obrzeżona, z szeroką, zieloną smugą pośrodku listków. Na dnie koszyczka kwiatowego znajdują się lancetowate plewinki, zwężone stopniowo w ostrze, w kątach których wyrastają kwiaty. Dno kwiatowe pełne, stożkowate. Kwitnienie od V do X. Owocem jest podłużnie żeberkowana, żółtawa niełupka, o tępych krawędziach, ucięta na szczycie, zwężająca się ku dołowi. Owoce brzeżne dużo drobniejsze, nie mają wyraźnego rąbka, roznoszone przez wiatr, po opadnięciu na ziemię przez wiele lat zachowują zdolność kiełkowania.

Występowanie:

Rumian polny jest gatunkiem śródziemnomorskim. W Polsce występuje na polach, przydrożach, miedzach, ugorach. Jest pospolitym chwastem polnym, masowo pojawiającym się w zbożach, roślinach okopowych i na ścierniskach.

Zwalczanie:

Skuteczna jest przede wszystkim wczesna podorywka na ścierniskach, niszczenie nowych wschodów przez bronowanie, kontrola czystości materiału siewnego i nawozów organicznych, wyrywanie i usuwanie wraz z innymi chwastami, okresowe pielenie okopowych, nawożenie gleby obornikiem i wapnem.

Rumianek bezpromieniowy Chamomilla suaveolens (Pursh) Rydb. Asteraceae

Opis:

Roślina jednoroczna jara, o nagiej i rozgałęzionej łodydze, gęsto ulistnionej, dorastającej do 10 - 40 cm wysokości. Pachnie podobnie jak rumianek pospolity. Okrywa koszyczka o tępych, jajowatych listkach, brzegiem szeroko obłonionych.

Liście pierzastodzielne o równowąskich łatkach. Zielonkawożółte, rurkowate kwiaty zebrane w małe koszyczki na krótkich szypułkach. Nie występują kwiaty języczkowe. Osadnik koszyczka pusty, stożkowaty; brak łuskowatych przysadek kwiatowych. Kwitnienie od VI do VIII. Owocem jest szarobrunatna, podłużnie żeberkowana niełupka o skośnie ściętym szczycie z jaśniejszym, krótkim rąbkiem.

Roślina lecznicza.

Występowanie:

Rumianek bezpromieniowy jest gatunkiem pospolitym w całym kraju. Porasta miejsca ruderalne, przydroża. Spotkać go można również w przydomowych ogródkach i na podwórkach. Zachwaszcza głównie uprawy roślin okopowych i zboża, a także inne rośliny nawożone obornikiem.

Zwalczanie:

Należy stosować wczesną podorywkę na ścierniskach, niszczyć nowe wschody przez bronowanie,regularnie uprawiać ziemię, wycinać i usuwać z pola wraz z innymi chwastami, kontrolować czystość materiału siewnego, kompostu i nawozów organicznych, natomiast w ogrodach i warzywnikach - okresowo pielić.

Maruna bezwonna Matricaria perforata Merat Asteraceae

Opis:

Roślina jednoroczna, dwuletnia lub wieloletnia o wyprostowanej, od połowy rozgałęzionej łodydze dorastającej do 15 - 60 cm wysokości. Korzenie wiązkowe bądź pojedynczy, wrzecionowaty korzeń.

Liście nagie, mięsiste, pierzastosieczne, o cienkich, długich łatkach, zaostrzonych na końcach. Białe, brzegowe kwiaty języczkowe, oraz złocistożółte rurkowe zebrane w koszyczki, umieszczone pojedynczo na szczycie łodyg lub dłuższych gałązek. Koszyczki osadzone na wydłużonych szypułkach. Okrywa koszyczka miseczkowatego kształtu, z listkami ułożonymi w niemalże równy szereg, o szerokim, białawym obrzeżeniu. Osadnik koszyczka wewnątrz pełny, szerokostożkowaty lub półkulisty. Kwitnienie od VI do X. Owocem jest białawo żeberkowana niełupka z kolistym, błoniastym rąbkiem kielichowym na szczycie. Nasiona przenoszone przez wiatr.

Występowanie:

Maruna bezwonna jest rośliną wilgociolubną, występującą pospolicie na wilgotnych łąkach, polach, ugorach, przy drogach i w innych podmokłych miejscach. Preferuje wilgotne gleby próchniczne, piaszczyste i gliniaste.

Zwalczanie:

Stosowanie wczesnej podorywki na ścierniskach, niszczenie nowych wschodów, bronowanie zasiewów, kontrola czystości materiału siewnego i nawozów organicznych, natomiast w ogrodach i warzywnikach - okresowe pielenie.

Starzec zwyczajny Senecio vulgaris L. Asteraceae

Opis:

Roślina jednoroczna, jara lub ozima o wyprostowanej, rozgałęzionej łodydze, pajęczynowato owłosionej albo nagiej, dorastającej do 10 - 45 cm wysokości.

Liście zatokowopierzaste, często owłosione, nierówno ząbkowane. Kwiaty tylko rurkowate, zebrane w walcowaty koszyczek. Zewnętrzne listki okrywy do połowy swej długości czarne i krótsze niż listki wewnętrzne. Rurkowate, żółte kwiaty zebrane w walcowaty koszyczek, który nie otwiera się całkowicie w czasie kwitnienia. Zwykle brak kwiatów języczkowatych, albo (bardzo rzadko) jest ich tylko 8. Koszyczki zebrane w gęstą, baldachokształtną wiechę. Kwitnie prawie cały rok. Owocem są szarobrunatne, żeberkowane niełupki, przylegle owłosione, z puchem kielichowym na szczycie.

Roślina trująca i lecznicza.

Występowanie:

Starzec zwyczajny jest jednym z najczęściej występujących chwastów polnych. Pospolicie występuje w ogrodach, na polach, ugorach, przy drogach, w miejsca ruderalnych. Preferuje gleby żyźniejsze, wilgotne, piaszczysto-próchniczne. Zachwaszcza przede wszystkim ogrody, oraz uprawy nawożone obornikiem; często rośnie w ziemniakach.

Zwalczanie:

Należy regularnie uprawiać ziemię, wycinać i usuwać z pola rośliny oraz kontrolować materiał siewny i nawozy organiczne, stosować wczesną podorywkę na ścierniskach, niszczyć nowe wschody przez bronowanie, ograniczać siłę kiełkowania nasion w odpadach, natomiast w ogrodach i warzywnikach - okresowe starannie pielić.

Mniszek lekarski Taraxacum officinale F. H. Wiggers Asteraceae

Opis:

Roślina wieloletnia dorastająca do 10 - 50 cm wysokości, o grubym i długim, mięsistym korzeniu rozgałęziającym się tylko w glebie kamienistej. Brak właściwej łodygi. Łodyga kwiatonośna gładka, wewnątrz pusta i drobno żeberkowana.

Liście zebrane w rozetę tuż przy ziemi, podłużne, głęboko pierzasto wcięte, lśniące, żywo zielone, nagie lub lekko owłosione, mogą się różnić kształtem u osobników rosnących na różnych stanowiskach. Po środku liścia przechodzi główna żyła mleczna. Przełamana roślina wydziela ciemniejący na powietrzu sok mleczny. Kwiaty języczkowe, obupłciowe zebrane w żółte, duże (do 5 cm średnicy) koszyczki, umieszczone po jednym na każdej szypułce kwiatowej. Płatki korony zrośnięte. Okrywa koszyczka o ciemnozielonych listkach, przy czym zewnętrzne są odgięte w dół. Kwitnienie od IV do VII, pojedyncze osobniki też jesienią. Owocem są jasnobrunatne niełupki, podłużnie żeberkowane, opatrzone aparatem lotnym, zebrane w puszysty, kulisty owocostan zwany dmuchawcem.

Roślina lecznicza.

Występowanie:

Mniszek lekarski jest gatunkiem szeroko rozpowszechnionym, występującym pospolicie na siedliskach otwartych: nieużytkach, polach, łąkach, pastwiskach, trawnikach, w ogrodach i sadach jak również na podwórkach przydomowych. Zachwaszcza głównie rośliny wieloletnie (np. koniczyny, lucerny), jak i okopowe.

Zwalczanie:

Należy regularnie uprawiać ziemię, stosować wczesną podorywkę na ścierniskach, niszczyć nowe wschody przez bronowanie, w ogrodach i warzywnikach okresowo pielić natomiast na trawnikach stosować odpowiednie preparaty chemiczne..

Perz właściwy Elymus repens (L.) Gould. (syn. Agropyron repens (L.) P. B.) Poaceae

Opis:

Wieloletnia trawa rozłogowa. Kłącza podziemne mogą osiągać niekiedy 15 metrów długości, z nich wyrastają wzniesione łodygi dochodzące do 1,5 m wysokości.

Liście równowąskie o szorstkiej górnej powierzchni blaszki, w pączku zwinięte. Języczek prawie niewidoczny. Pochwy dolne owłosione, szorstkie, górne gładkie. Źdźbła gładkie, nagie. Na szczycie łodygi tworzy się kwiatostan - kłos właściwy do 10 cm, spłaszczone, gęsty i wąski. Kłoski lancetowate bądź owalne, nieco odstające, 4-5 kwiatowe. Plewy ościste, zaostrzone. Kwitnienie od VI do IX. Rozmnaża się generatywnie z nasion, a także wegetatywnie - przez rozłogi.

Roślina wytrzymała na niesprzyjające warunki klimatyczne i siedliskowe.

Kłącza stosowane w lecznictwie.

Występowanie:

Perz właściwy jest pospolitym w całym kraju chwastem, występującym na polach, łąkach, w zaroślach, ogrodach, przy drogach, miedzach i na skraju lasów. Rośnie praktycznie na wszystkich rodzajach gleb, z wyjątkiem skrajnie ciężkich lub skrajnie suchych gleb piaszczystych.

Zwalczanie:

Perz jest niezwykle trudnym do wytępienia chwastem. Wałowanie i odpowiednie użytkowanie ograniczają jego rozwój. Stosuje się też ugorowanie zaperzonych pól i zaorywanie. Bardzo ważna jest również kontrola czystości materiału siewnego i nawozów organicznych.

Wyczyniec łąkowy Alopecurus pratensis L. Poaceae

Opis:

Trawa wieloletnia, zwana też pod nazwą "lisi ogon", dorastająca do 100 cm wysokości, luźnokępowa, krótkorozłogowa.

Liście w pączkach zwinięte. Blaszki liściowe nagie, rowkowate, bez ostróg, o lśniącej dolnej powierzchni i szorstkich brzegach. Pochwy liści otwarte, przylegające, gładkie, u górnych rozdęte, języczek do 4 mm długości, tępy. Dolna pochwa nie rozpada się na włókna. Źdźbła proste. Kłoski jednokwiatowe, owłosione, szerokojajowate, zebrane w kwiatostan - wałkowatą, skupioną wiechę (po 4 - 10 na krótkich gałązkach wiechy). Długość wiechy do 10 cm, w środkowej części grubsza i miękka. Plewy równomiernie zaostrzone na szczycie i wzniesione, dołem zrośnięte do połowy, owłosione. Kwitnienie od V do VII.

Wytrzymała na niesprzyjające warunki klimatyczne.

Występowanie:

Wyczyniec łąkowy jest trawą rozpowszechnioną na terenie całego kraju. Spotykany przede wszystkim na łąkach, zwłaszcza żyznych, wilgotnych, okresowo zalewanych. Występuje w dolinach rzek, jak również na torfowiskach. Preferuje gleby mineralne.

Zwalczanie:

Roślina ta nie znosi udeptywania i przygryzania - nie nadaje się więc na pastwisko. Chcąc pozbyć się jej z łąki należy przez pewien czas wypasać na niej zwierzęta. Można również zmienić nieco warunki siedliskowe poprzez drenaż.

Wiechlina roczna Poa annua L. Poaceae

Opis:

Żywozielona trawa jednoroczna, jara bądź ozima, tworząca niewielkie kępki o wysokości 5 - 30 cm. Źdźbła gęsto rozgałęzione, wzniesione, u nasady ścielące się. Tworzy darnie.

Liście zielone, blaszki płaskie i gładkie. Języczki liściowe o długości 2 - 4 mm, krótsze i tępe u dolnych liści. Wiecha luźna, podłużnie trójkątna, często jednostronnie rozwinięta. Kwitnienie III - IX. Kłoski drobne, ze spiczastymi, gładkimi plewami, z których dolna, krótsza jest 1-nerwowa, a górna dłuższa - trójnerwowa. Ziarniak barwy brudnożółtej.

Występowanie:

Wiechlina roczna jest najbardziej pospolitą trawa w Polsce. Spotykany praktycznie wszędzie, szczególnie przy drogach, w rowach, na ścieżkach, zrębach, drogach polnych i innych miejscach wydeptywanych przez ludzi czy zwierzęta. Najwięcej problemów stwarza ogrodnikom wkraczając na trawniki, jednakże na polach nie pojawia się masowo i nie jest tak szkodliwa.

Zwalczanie:

Wyeliminowanie wiechliny rocznej wymaga ciągłej obserwacji i szybkiej reakcji oraz częstego wprowadzania uprawek pielęgnacyjnych.

Owsica omszona (owies omszony) Avenula pubescens (Huds.) Dumort. (syn. Avenastrum pubescens) Poaceae

Opis:

Wieloletnia trawa luźnokępowa, owłosiona, o pustej w międzywęźlach, obłej i gładkiej łodydze dorastającej do 120 cm wysokości.

Liście, o płaskich blaszkach, z widocznym głównym nerwem, miękko owłosione, w pączku złożone. Języczek wydłużony, w kształcie trójkąta, spiczasto zakończony; brak ostróg. Pochwy liściowe zamknięte. Kwiaty najczęściej trójkrotne, zebrane w kwiatostan w postaci lekko przewisającej wiechy. Gałązki wiech prawie gładkie z 3 - 6 kłoskami o cienkich łodyżkach. Kwitnienie od V do VI. Owocem są ziarniaki zawierające nasienie bielmowe.

Występowanie:

Owsica omszona rośnie na wyjałowionych łąkach i pastwiskach, polanach zrębach leśnych, stepach czasem na stanowiskach ruderalnych. Jest rośliną o niskiej wartości pastewnej.

Zwalczanie:

Należy regularnie uprawiać ziemię, wycinać i usuwać z pola chwasty oraz kontrolować materiał siewny i nawozy organiczne.

Skrzyp polny Equisetum arvense L. Equisetaceae

Opis:

Roślina wieloletnia z pełzającym kłączem, z którego na wiosnę wyrastają pojedyncze, wzniesione, nierozgałęzione, różowawo - brązowe pędy o rozdętych pochwach liściowych, z brunatnym, szczytowym kłosem zarodnionośnym. Zarodnikuje od III do IV. Pędy te zamierają po wysianiu zarodników. Następnie, latem, wyrastają zielone pędy płonnne, podłużnie bruzdowane, gęsto okółkowo rozgałęzione dochodzące do 40 cm wysokości. Pochwy liściowe przylegające, cylindryczne, z czarnymi, biało obrzeżonymi ząbkami.

Roślina lecznicza.

Występowanie:

Skrzyp polny pospolicie występuje na podmokłych łąkach, polach, murawach, nieużytkach, w rowach, lasach i zaroślach. Jest bardzo uciążliwym chwastem rosnącym na wszystkich rodzajach gleb jak również we wszystkich uprawach i zasiewach polnych.

Zwalczanie:

Należy uregulować stosunki wodne przez głębszy drenaż, nawozić wapnem oraz solami potasowymi, głęboko przeorać, uprawiać gęsto rosnące często koszone mieszanki roślin pastewnych.