Dowiedz się więcej na ten temat!
Zapraszamy do serwisu opracowania.pl

okładka Słownik związków frazeologicznych

Słownik związków frazeologicznych

Zadaniem Słownika Związków Frazeologicznych jest sprostanie wymaganiom możliwie najszerszej grupy Czytelników ze specjalnym uwzględnieniem uczniów szkół podstawowych, gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych. Są tu zgromadzone wyjaśnienia wszystkich związków frazeologicznych, do znajomości których zobowiązują programy nauczania języka polskiego w tych szkołach oraz zalecane podręczniki. Hasła zostały tak opracowane, by nie nastręczało trudności ani ich zrozumienie, ani zapamiętanie.

ręka Dodaj do listy

być czyjąś prawą ręką - być najbliższym współpracownikiem kogoś wyższego stanowiskiem, rangą, stopniem; cieszyć się czyimś pełnym zaufaniem; lojalnie wypełniać czyjeś polecenia: Policja ujęła Mańka, który był prawą ręką Cielęciny, szefa mafii w naszym województwie. Teraz trzeba mieć nadzieję, że po nitce dotrą do kłębka i dorwą samego bossa.

coś jest komuś na rękę - coś komuś odpowiada; coś układa się po czyjejś myśli; coś komuś pasuje: Zobaczył, że tamci posuwają się szybko, maszerując w jednej linii. To mu było na rękę, wiedział bowiem, że w ten sposób łatwiej uniknie obławy.

coś (kogoś) da się policzyć na palcach jednej ręki PALCE

dać (dawać) coś lekką ręką (też: pozbyć się (pozbywać się) kogoś (czegoś) lekką ręką) - okazać wielkoduszność, hojność; być rozrzutnym; rozdawać coś (pozbywać się czegoś) bez żadnych oporów: W mieście wszyscy go szanowali. Do dziś wspominano, że kiedy było trzeba, Kowalski lekką ręką dał na szpital dziesięć tysięcy złotych. Ta hojność niejednemu uratowała zdrowie, a być może nawet życie.

dać sobie (za coś, za kogoś) rękę uciąć - być czegoś (kogoś) absolutnie pewnym; być o czymś całkowicie przekonanym; polegać na kimś, darzyć kogoś pełnym zaufaniem: Adam? To świetny kolega, musi pójść z nami. Tak, jestem o tym całkowicie przekonany, dałbym sobie za niego rękę uciąć.

dać (dawać) komuś wolną rękę - dawać komuś pełną swobodę działania; pozwolić komuś działać zgodnie z jego wolą: Przez pierwszy tydzień będziemy chodzili razem, pokażę ci, na czym polega praca kontrolera biletów w MPK. Potem dam ci wolną rękę, będziesz musiał tylko codziennie rozliczać się z liczby złapanych gapowiczów.

iść (pójść) komuś na rękę - ułatwiać komuś zrealizowanie jakiegoś zamierzenia; pomagać komuś w działaniu; sprzyjać komuś: Tym razem postanowił być miły i pójść temu człowiekowi na rękę. Gestem zaprosił go do środka i wskazał miejsce po drugiej stronie biurka. Niech, biedaczyna, nie myśli, że urzędnicy to bezduszne istoty.

jak ręką odjął - natychmiast, całkowicie, bez śladu (zwykle o ustępowaniu choroby lub dolegliwości): Wystarczyło, że zażyłem tabletkę, a ból minął jak ręką odjął.

jeść komuś z ręki - być komuś całkowicie podporządkowanym; robić, co tylko ktoś zechce; znajdować się pod czyimś przemożnym wpływem: Początkowo barman bardzo nas nie lubił, pewnie ze względu na nasz młody wiek. Wystarczyło jednak kilka napiwków i facet zaczął jeść nam z ręki. Teraz na sam nasz widok uśmiecha się serdecznie i bez słowa nalewa nam zaprawdę królewskiego drinka: colę z tonikiem.

kłaść (położyć) na czymś rękę (łapę) ŁAPA

machnąć ręką na coś (kogoś) - zrezygnować z czegoś (kogoś); postawić na czymś (kimś) krzyżyk; przestać o coś (kogoś) zabiegać, starać się, walczyć: Trzykrotnie próbowała wepchnąć się do kolejki, jednak tłum wielbicielek najpiękniejszego wokalisty na świecie był tak zbity i liczny, że w końcu machnęła ręką na bilety i poszła się pocieszyć waniliowym shakiem.

mieć kogoś (coś) pod ręką - mieć coś w zanadrzu, w pogotowiu; mieć coś przygotowane na wypadek jakiejś nagłej konieczności: Gdzieś tak na wysokości kościoła poczułem, że jakaś niewidzialna siła znosi mój rower na prawą stronę drogi. Zatrzymałem się i zobaczyłem, że mam gumę. Całe szczęście, że zawsze mam pod ręką małą skrzynkę z narzędziami, w mig usunę szkodę i ruszę dalej.

mieć ciężką rękę - często sięgać po argumenty siłowe; mieć mocne uderzenie; chętnie bić (kogoś): Poszedłby do niej, z pewnością, bardzo chciał osobiście zaprosić ją na bal. Była jednak jedna zasadnicza przeszkoda - ojciec Moniki słynął z ciężkiej ręki. Jakby tego mało, był on zapaśnikiem i, wyprowadzony z równowagi nagłym pojawieniem się niechcianego amanta córki, mógł wyrządzić krzywdę.

mieć wolną rękę - mieć dużą swobodę działania; móc robić, co się chce: Nareszcie miał wolną rękę - mógł pójść do kina, ale równie dobrze mógł zostać w domu. Możliwość swobodnego wyboru upajała, ale wraz z euforią przyszło poczucie odpowiedzialności.

mieć kogoś (coś) w ręku - mieć nad kimś (czymś) całkowitą władzę; móc z kimś (czymś) zrobić wszystko; mieć na kogoś haka; w pełni kogoś (coś) kontrolować: Powiedziałem chłopakom, że jeśli jeszcze raz zobaczę, że robią krzywdę maluchom na naszym osiedlu, natychmiast zainterweniuję w dyrekcji szkoły, do której chodzą. Teraz mam ich w ręku. Muszą się liczyć z poważnymi konsekwencjami swojego chuligaństwa.

podnieść (podnosić) na kogoś rękę - zamierzyć się na jakiś autorytet; próbować kogoś uderzyć; zaatakować kogoś: Oj, smarkaczu, zapamiętaj to sobie do końca życia: nigdy nie podnoś ręki na starszego. Widzisz, co się stanie, kiedy starszy podniesie rękę na ciebie? Będzie bolało, oj bolało.

posmarować komuś rękę (łapę) ŁAPA

prowadzić kogoś za rękę (rączkę) - wykazywać wobec kogoś nadopiekuńczość; przesadnie o kogoś dbać; wykonywać za kogoś jego obowiązki: Takiej mamusi ci nie zazdroszczę. Do szkoły odprowadza cię, niosąc ci tornister, na dużej przerwie przybiega z termosem i kanapkami, ciekaw jestem, czy będzie prowadzić cię za rączkę przez całe twoje życie?

przykładać (przyłożyć) do czegoś rękę - przyczynić się do czegoś; mieć w czymś swój udział: Widzisz ten wielki kopiec? Twój tatuś przyłożył rękę do jego budowy. Gdy był w twoim wieku, wniósł tu niejedno plastikowe wiaderko ziemi.

ręka kogoś swędzi (świerzbi) - ktoś ma ochotę kogoś uderzyć; ktoś chciałby komuś przyłożyć; ktoś nie może powstrzymać się od rozpoczęcia bijatyki: Nie lubię ludzi, którzy są zbyt pewni siebie i samolubni. Wiem, że to niemoralne, ale czasem aż mnie ręka świerzbi, chciałbym ich szturchnąć i powiedzieć - opanuj się, wokół ciebie żyją jeszcze inni, trzeba się trochę z nimi liczyć, nie żyjemy na pustyni.

trzymać rękę na pulsie - kontrolować coś; czuwać nad czymś; dbać o prawidłowy przebieg jakiegoś procesu: Ala trzymała rękę na pulsie - wszystkiego pilnowała, o wszystko zadbała, wszystko potrafiła przewidzieć. Dlatego nasza studniówka tak wspaniale się udała.

wychodzić (wyjść) z czegoś obronną ręką - uchronić się przed przykrymi następstwami jakiegoś zdarzenia; mieć szczęście i uratować się z opresji: Rozmawiali o tym właściwie bez przerwy, jednak nikt nie potrafił znaleźć logicznej odpowiedzi na pytanie, jakim cudem udało im się wyjść obronną ręką z tej sytuacji.

złapać kogoś za rękę - przyłapać kogoś na gorącym uczynku; ująć kogoś w trakcie dokonywania jakiegoś przestępstwa, popełnianiu wykroczenia, robienia czegoś zabronionego: Detektywi sklepowi chodzili za nim przez miesiąc. W końcu wygrali, złapali go za rękę i to w chwili, gdy kradł pilniczki do paznokci. Teraz nie dość, że złodziej odpowie przed sądem, to jeszcze z pewnością przylgnie do niego jakiś śmieszny przydomek.