Dowiedz się więcej na ten temat!
Zapraszamy do serwisu opracowania.pl

okładka Słownik symboli literackich

Słownik symboli literackich

Słownik symboli to wyczerpujące opracowanie symboli występujących zarówno w utworach epickich, jak i w liryce, co może się okazać bardzo przydatne dla maturzystów. Informacje na temat symboli są bowiem zazwyczaj punktowane w kluczach egzaminacyjnych, według których trzeba napisać wypracowanie w czasie matury z języka polskiego. W Słowniku symboli znajduje się omówienie ponad 140 symboli, przewijających się przez wszystkie epoki literackie.

pejzaż, przyroda, natura Dodaj do listy

Symbol przeżyć wewnętrznych, tzw. psychizacja pejzażu; symbol określonych wartości, symbol uczuć; potęgi istnienia (romantyczne pojęcie natury - siły, która czuwa nad porządkiem świata).

Biblia, Stary Testament

KRAJOBRAZ RAJU: Jest to pejzaż sielski, biją z niego harmonia, ład, spokój. Nie ma agresji, cierpienia. Krajobraz raju jest świadectwem miłości Boga do stworzenia.

ZIEMIA OBIECANA - SZCZĘŚCIE, DOSTATEK: Izraelici wędrują do ziemi obiecanej, ich państwa, gdzie mają żyć w szczęściu i dostatku. Podczas wędrówki Bóg czuwa nad nimi.

Nowy Testament

KRAJOBRAZ SMUTKU, ŚMIERCI: Pejzaż ogrodu oliwnego, w którym Chrystus modli się przed męką na krzyżu. Pejzaż Golgoty - wzniesienia okrytego kamieniami, porażającego surowością. W chwili śmierci Chrystusa ziemię ogarniają ciemności.

Mitologia

PRZYRODA - SYMBOL WIECZNIE ODRADZAJĄCEGO SIĘ ŻYCIA: Grecy wierzyli, że boginią wegetacji, strażniczką porządku natury, wiecznego odradzania się jest bogini Demeter. Wierzyli, że cykl narodzin i śmierci jest stały i nie może ulegać zaburzeniom. Jego symbolem był siew (ziarno musiało zostać zakopane w ziemi, by wydać plon - mit agrarny). Z boginią Demeter było także związane następstwo pór roku.

PRZYRODA - SIŁA NIEOKIEŁZNANA, SYMBOL BUJNOŚCI: Z taką przyrodą kojarzy się postać Pana - bożka lasów, mokradeł, grającego na fletni. Dla jednych to postać nieszczęśliwa z miłości, pełna kompleksów na punkcie swojego wyglądu, dla innych postać emanująca erotyzmem, wyuzdaniem, o bujnej naturze.

Średniowiecze

Dzieje Tristana i Izoldy

PRZYRODA - SCHRONIENIE: Kochankowie uciekają z zamku króla Marka do lasu moreńskiego, gdzie mieszkają w szałasie, żyją bardzo skromnie, ale są szczęśliwi. Wreszcie nie muszą nikogo okłamywać, przed nikim się nie ukrywają.

Boska komedia D. Alighieri

PEJZAŻ PIEKŁA: Odrażający, straszliwy, przesycony cierpieniem, wzbudzający strach. Całe Piekło jest ponurą, pogrążoną w wiecznym mroku krainą. Fantastyczny krajobraz tworzą wzniesienia ze stromymi urwiskami, tajemnicze lasy, jeziora, rzeki. Zdarzają się burze, porywiste wiatry i deszcze. Mrok gdzieniegdzie rozświetla blask płomieni, zadających cierpienia pokutującym. Strażnikami Piekła są demoniczne postaci mitologiczne i diabły przedstawione zgodnie ze średniowiecznymi wyobrażeniami. Kary zależą od rodzaju popełnionych grzechów, lecz pokutujący mimo rozpaczy i poczucia bezsilności nadal tkwią w grzechu. Piekło jest symbolem kary za grzeszne życie, odejście od praw boskich i ludzkich. Obraz wiecznego potępienia ma stanowić przestrogę dla ludzi odchodzących od boskich przykazań.

Renesans

Makbet W. Szekspir

PRZYRODA TAJEMNICZA, ZŁOWROGA: Bohaterowie spotykają czarownice w tajemniczej scenerii, na moczarach, pod drzewami. One same są postaciami z pogranicza jawy i snu. Przedstawiona rzeczywistość została otoczona przejmującym nastrojem, posępnym i tragicznym, uzyskanym przez zastosowanie metafor zaczerpniętych z symbolicznych motywów natury (noc, wrzosowiska, burza, błyskawice, grzmoty, głosy puszczyków itp.).

Żywot człowieka poczciwego M. Rej

PRZYRODA - NATURALNE ŚRODOWISKO CZŁOWIEKA: Życie w harmonii z naturą jest według Reja wymogiem zazanania szczęścia. Tylko praca w gospodarstwie, poznanie praw przyrody, zatopienie się w niej, naśladowanie jej rytmu gwarantuje spokój, poczucie bezpieczeństwa radość życia. Przyroda - sad, ogród, las, łąki - to naturalne środowisko życia człowieka. Dobry gospodarz, wzorowy szlachcic-ziemianin zawsze o tym pamięta.

Pieśń świętojańska o sobótce J. Kochanowski

PRZYRODA - PRZYJACIEL CZŁOWIEKA: Przyroda została tu wystylizowana na arkadyjską. Panuje w niej spokój, harmonia, przyroda ulega człowiekowi, ofiarowuje mu swoje skarby: ryby, owoce, grzyby. Ludzie żyjący i pracujący w otoczeniu przyrody są łagodni, pogodni, szczęśliwi, spokojni. Życie umilają im inni mieszkańcy lasów, pól i łąk, np. fauny, rusałki.

Na lipę J. Kochanowski

PRZYRODA - PRZYJACIEL CZŁOWIEKA: Lipa to przyjaciółka poety - przy szumie jej liści tworzy najpiękniejsze utwory, slodko śpi, dzięki jej kwiatom, cieszy się doskonałym miodem. Lipa jest gościnna, serdeczna, piękna, dostojna, pełna majestatu. Daje wytchnienie, odpoczynek w cieniu swych liści.

Hymn do Boga J. Kochanowski

PRZYRODA HARMONIJNA, PRZYRODA - SYMBOL MIŁOŚCI BOGA DO ŚWIATA, Jego doskonałości: Poeta ukazuje ład, porządek i harmonię świata stworzonego przez Boga, a także jego piękno, o czym świadczy opis pór roku:

"Tobie kwoli rozliczne kwiatki Wiosna rodzi,

Tobie kwoli w kłosianym wieńcu Lato chodzi.

Wino Jesień i jabłka rozmaite dawa,

Potym do gotowego gnuśna Zima wstawa".

Oświecenie

Julia, czyli Nowa Heloiza J. J. Rousseau

PRZYRODA - ŚWIADEK WYDARZEŃ, BOHATER UTWORU LITERACKIEGO: Przyroda jest w powieści jednym z bohaterów utworu. Pełni bardzo ważną rolę, służy pośredniemu opisowi przeżyć i nastrojów bohaterów, stanowi tło wydarzeń.

Do Justyny. Tęskność na wiosnę F. Karpiński

PRZYRODA - POWIERNIK wyznań nieszczęśliwego mężczyzny: Podmiot liryczny tego sentymentalnego utworu zwierza się ze swoich zmartwień - w całej przyrodzie zapanowała wiosna, wszystko budzi się do życia, tylko jego ukochana pozostaje zimna i obojętna wobec jego uczuć. Do poszczególnych elementów przyrody została porównana w tym wierszu na zasadzie kontrastu kobieta - jest nieczuła, zimna.

Romantyzm

Cierpienia młodego Wertera J. W. Goethe

PRZYRODA - SYMBOL UCZUĆ BOHATERA: Dla Wertera przyroda, natura to siła mogąca nieść ukojenie, napełniać radością życia, spokojem. Przybywa na wieś, aby tam, w zaciszu, ukoić nerwy po przeżyciach związanych ze skandalem towarzyskim, który wywołał nieostrożnym postępowaniem wobec dwóch sióstr. Podziwia przyrodę, sielski pejzaż, łąki, kwiaty, czyta dzieła Homera i odczuwa pełną harmonię ze światem. Przyroda działa na niego jak lek. Tak jest przez cały okres, kiedy bohater przeżywa porywy uczuć do Lotty. Gdy okazuje się, że nie ma nadziei na to, by ukochana kiedykolwiek do niego należała, Werter zaczyna postrzegać świat w ciemnych barwach. Przyroda staje się złowroga, obca, brak w niej elementów, które kiedyś tchnęły bezpieczeństwem, spokojem (np. potężne drzewa orzechowe - symbol spokoju, ładu, porządku zostają wycięte). Werter szuka opisów przyrody dzikiej, przerażających - sięga po Pieśni Osjana, w których tłem wydarzeń jest typowo romantyczny krajobraz, przyroda niesie ze sobą tajemnicę, jest niezgłębioną potęgą.

Faust J. W. Goethe

PRZYRODA - NIEOKIEŁZNANA POTĘGA: W pierwszej części dramatu przyroda jawi się jako potęga - tajemnicza, nie do opanowania. Pretensje do posiadania władzy nad naturą rości sobie Faust. Udaje mu się nawet przywołać Ducha Ziemi, który jednak natychmiast dotkliwie upokarza pełnego ambicji naukowca pokazując mu, jaki jest mały, niewiele znaczący, słaby wobec potęgi natury.

Giaur G. G. Byron

PRZYRODA ORIENTALNA - EGZOTYCZNE TŁO WYDARZEŃ: Byron sięgnął po elementy orientalne, by podnieść atrakcyjność utworu. W tej powieści poetyckiej morze pojawia się jako potęga, nieokiełznany żywioł, pochłaniający kobiece ciało. Giaur pędzi po bezkresnym stepie, pokonuje duże odległości. Przyroda orientalna stanowi tło wydarzeń.

Świteź A. Mickiewicz

PEJZAŻ ROMANTYCZNY, PRZYRODA - POTĘGA, PRZYRODA - SPRAWIEDLIWY SĘDZIA: Romantyczny poeta ukazuje niezwykłe, fantastyczne i groźne zjawiska przyrody. Nocą na jeziorze Świteź dzieją się dziwne, niesamowite rzeczy, trzeba być "najśmielszym z ludzi", żeby wtedy zbliżyć się do jeziora. Przyroda żyje, czuje, a nawet wymierza sprawiedliwość. Kwiaty, zwane później przez lud "cary" - stały się narzędziem kary dla ruskich żołnierzy, którzy napadli na bezbronne kobiety:

"Kto tylko ściągnął do głębi ramię,

Tak straszna jest kwiatów władza,

Że go natychmiast choroba wyłamie

I śmierć gwałtowna ugadza".

Lilije A. Mickiewicz

PRZYRODA - SĘDZIA, WYKONAWCA KARY: W tej balladzie przyroda również jest groźna, fantastyczna, niezwykła i wymierza karę. Zbrodnicza żona po zamordowaniu swego małżonka biegnie do chatki Pustelnika nocą przez ciemny las, a tam:

"Ciemno, wietrzno, ponuro,

Wrona gdzieniegdzie kracze

I puchają puchacze".

Lilie zasadzone przez żonę na grobie męża, a później zerwane przez jego braci - zalotników żony, są symbolem kary. Cerkiew zapada się pod ziemię, grzebiąc złą żonę i złych braci, a w tym miejscu wyrastają właśnie lilie.

Sonety krymskie A. Mickiewicz

KRAJOBRAZ WSCHODNI: Krajobraz krymski - połączenie gór i morza zachwyca i fascynuje poetę - Pielgrzyma:

"U stóp moich kraina dostatków i krasy,

Nad głową niebo jasne..."

(sonet Pielgrzym).

Góra Czatyrdah jawi się poecie jako istota niemal boska, która słucha tylko tego, "co mówi Bóg do przyrodzenia" (sonet Czatyrdah). Zjawiskiem fascynującym dla poety są też morskie fale, uderzające o skałę Ajudahu i wyrzucające na brzeg "muszle, perły i korale". Niezwykły jest także opis burzy w sonecie pod tym samym tytułem. Przyroda staje się tu żywiołem, który zagraża człowiekowi, jednocześnie burza to niezwykle piękne zjawiska - gromy, błyskawice, "ryk wichru" - dowód niezwykłości świata.

Pan Tadeusz A. Mickiewicz

PRZYRODA OJCZYSTA - UKOCHANA, PRZYRODA - DOM, DO KTÓREGO SIĘ TĘSKNI: W epopei Mickiewicza krajobraz odgrywa szczególną rolę. Poeta jest niezrównanym malarzem krajobrazów litewskich. W opisach wykorzystuje takie elementy jak: barwy, światło i ruch. Mickiewicz, opisując litewskie krajobrazy, wraca tym samym do swego "kraju lat dziecinnych", co widać już w inwokacji:

"Tymczasem przenoś moją duszę utęsknioną

Do tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych,

Szeroko nad błękitnym Niemnem rozciągnionych;

Do tych pól malowanych zbożem rozmaitem,

Wyzłacanych pszenicą, posrebrzanych żytem...".

W epopei spotykamy niezwykle dużo opisów przyrody. Są to opisy pól, łąk, lasów, puszcz litewskich z matecznikiem włącznie, ogrodów, stawów, wschodów i zachodów słońca. W Panu Tadeuszu przyroda urasta do rangi bohatera literackiego, który żyje, czuje i towarzyszy ludziom w ich działaniach.

Nad wodą wielką i czystą... A. Mickiewicz

PEJZAŻ GÓRSKI - PRETEKST DO ROZWAŻAŃ FILOZOFICZNYCH: Pretekstem do rozważań na temat losu człowieka-poety, może własnego losu staje się górski krajobraz. Jest to liryka opisowa. Poeta przedstawił góry, morze obłoków odbijające się w wodzie. Opisał ich ruch, kształt, odgłos burzy, wobec których woda pozostała "wielka i czysta". Zastosował kontrast: obłoki, góry są czarne, ciemne - woda pozostaje przejrzysta, niewzruszona. Woda jest najdostojniejszym elementem pejzażu - jest stała, czysta, odbija pozostałe elementy, ma moc ich zwielokrotniania, jednocześnie jej samej nic nie może dotknąć. Jednostajnie, spokojnie, cicho wciąż płynie odbijając w sobie cały świat. Można ten wiersz potraktować jako symbol tworzenia sztuki, wtedy symbolicznego charakteru nabiorą wszystkie jego elementy:

- skały, obłoki, błyskawice - zmienność, różnorodność świata, wieloznaczność pojęć, bogactwo otaczającej nas rzeczywistości;

- woda "wielka i czysta" - opoka, coś stałego, potężnego, co może oddawać obraz świata; takim może się stać wrażliwy artysta potrafiący przyjmować obraz świata i twórczo go przetwarzać, zachowując jednocześnie siebie czystego, nieskażonego.

Smutno mi, Boże... (Hymn) J. Słowacki

PRZYRODA OBCA - PRZYRODA OJCZYSTA: Wiersz rozpoczyna się pięknym opisem zachodu słońca nad morzem:

"Smutno mi Boże! - Dla mnie na zachodzie

Pozostałeś tęczą blasków promienistą;

Przede mną gasisz w lazurowej wodzie

Gwiazdą ognistą..."

Piękno krajobrazu kontrastuje z uczuciami poety, z jego smutkiem, przygnębieniem, spowodowanym losem tułacza, emigranta politycznego, tęskniącego za ojczyzną. W wierszu pojawiają się dwa obrazy przyrody: ta "obca", piękna, pełna przepychu, która jest dostępna, ale która nie cieszy, wzbudza smutek i przyroda "swoja", ojczysta, własna ("lotne w powietrzu bociany" - nieodłącznie kojarzone z polskim pejzażem) - niedostępna, bo do Polski nie można wrócić, można tylko za nią tęsknić, wspominać, stąd skarga podmiotu lirycznego.

Balladyna J. Słowacki

PRZYRODA - SĘDZIA, WYKONAWCA KARY: Przyroda wymierza w końcu karę tytułowej bohaterce dramatu - Balladynie. Kiedy zasiada ona na tronie i wydaje wyroki jako sprawiedliwy sędzia, natura wydaje się śledzić te wyroki. Balladyna karze winnych śmiercią (wydaje te wyroki sama na siebie, gdyż przed sądem stają oskarżyciele, ale winny pozostaje nieznany, z akcji dramatu wynika, że jest nim Balladyna). Po wypowiedzeniu ostatniego wyroku z nieba pada piorun i zabija zbrodniarkę.

Pozytywizm

Nad Niemnem E. Orzeszkowa

PRZYRODA - KORZENIE, GWARANCJA TOŻSAMOŚCI NARODOWEJ, DOM, GNIAZDO OJCZYSTE: W powieści Orzeszkowej dużo miejsca zajmują opisy nadniemeńskiej przyrody. Przyroda ta ukazana jest w pełnym, letnim rozkwicie. Piękno nadniemeńskiego krajobrazu dostrzega Teofil Różyc, który wiele lat spędził za granicą. Nie dociera ono niestety do Zygmunta Korczyńskiego, który uważa, że jedynie zagraniczne krajobrazy mogą stać się inspiracją dla jego talentu malarskiego.

Dla Bohatyrowiczów, żyjących w pełnej harmonii z przyrodą, jest ona domem, mają dzięki niej silne poczucie zakorzenienia. Ośrodkiem jest święta rzeka - Niemen - symbol stałości, pewności, ostoja, tu odbywają się najważniejsze wydarzenia - po weselu, wieczorem wszyscy wypływają na Niemen. Drugi ważny punkt to położona w lesie mogiła Jana i Cecylii. Na co dzień Bohatyrowicze pracują w polach, na łąkach. Przyroda, natura to ich dom, gniazdo.

Młoda Polska

Krzak dzikiej róży J. Kasprowicz

PEJZAŻ SYMBOLICZNY, PEJZAŻ IMPRESJONISTYCZNY: Wpływu symbolizmu dowodzi obecność dwóch naczelnych symboli: jeden to "krzak dzikiej róży", drugi - limba. Róża ma kolor soczystej, krwawej czerwieni, jej żywe kolory wyraźnie kontrastują z próchniejącą limbą i szarością skał. Jest uosobiona i przedstawiona jako ktoś pogrążony w niepokoju, lęku, bezradny, w kim każda zmiana wywołuje przerażenie. Mimo wszystko w obliczu limby "zwalonej tchnieniem burzy" róża musi być potraktowana jako symbol życia, jej sąsiadka zaś za znak nieuchronnej śmierci, zniszczenia, absolutnego unicestwienia, jej pień, niczym groźna przestroga, przypomina róży o przemijaniu, wskazuje na bliskość i nieuchronność śmierci. Tak więc róża stanowi symbol życia, limba - nieuniknionej śmierci. Krzak dzikiej róży... to także wiersz impresjonistyczny. Poeta starał się uchwycić "chwilowe" stany krajobrazu, pejzażu, a także jego zmiany, wpływ światła, układ cieni, barw, które są przedstawiane przez pryzmat promieni słonecznych, przyćmione przez mgłę, powietrze. Pojawiają się następujące barwy: pąs róży zatopiony w plamę szarości, zielenie i szarości traw, światłość słońca na tle nieba, blady błękit i srebro wody, biel, seledyn. To kolory pastelowe, delikatne, subtelne, jakby rozmyte w powietrzu. Taka kolorystyka sprzyja wytworzeniu jedynego w swoim rodzaju nastroju: panuje cisza, słychać jedynie śpiew ptaków i szum wody, ale sytuacja bezbronnej róży wywołuje niepokój, niejasny, a jedynie przeczuwany lęk, żal, tęsknotę za czymś nieokreślonym. Poeta ukazuje też subtelne, na pozór niezauważalne zmiany natury: raz pejzaż tonie w cieniu, to znów jest rozświetlony jaskrawymi promieniami słońca lub rozbrzmiewa muzyką powietrza (zwróć uwagę na poetycką wrażliwość Kasprowicza - impresjonisty), aby w końcu zajaśnieć seledynem zmierzchu i zabłysnąć kroplami rosy (spróbuj sobie to wyobrazić: zarysy skał w kolorze delikatnej zieleni, na których rosa przyjmuje barwę rtęci - to pejzaż jedyny w swoim rodzaju). Takiemu przedstawieniu pejzażu służą określone środki stylistyczne: synestezje "wilgotna biel", "niebieski kryształ" (uwaga: to sformułowanie należy rozumieć jako kryształ nieba) "hal aksamit", epitety "pawiookie stawy", "bladobłękitne, wiewne fale", "pas (wodospadu) srebrnolity", onomatopeje "świstak gdzieś świszcze spod kamienia". Świat przedstawiony w wierszu jest dynamiczny: płynąc szumi rwący górski potok, przez turnie przebiega w pędzie stado kozic, nad nimi leci ptak "łakomy nadziemnych lotów", nawet dźwięki płyną, a delikatny powiew strąca krople rosy. Tylko limba, symbol śmierci, jest konsekwentnie przedstawiana w absolutnym bezruchu. Wszystkie te zabiegi sygnalizują charakterystyczne dla poezji Młodej Polski cechy: wykorzystanie symbolu, aby mówić o sprawach egzystencjalnych, metafizyce, zagadnieniach niejasnych, niezbadanych, a dotyczących człowieka (tu: lęk, żal, "... rozżalenia (...) wzdychania (...) /(...) tajemnicze, dziwne lęki"), specyficzna impresjonistyczna technika, za pomocą której tworzy się odpowiedni nastrój, silny emocjonalizm poezji, zwrócenie uwagi na przyrodę jako nie tylko wyraz piękna świata, ale i symbol wieczności, potęgi życia, znak ciągłego odradzania, w końcu także współistnienia życia i śmierci (tu tę prawdę symbolizują róża i limba zestawione z sobą i zatopione w pejzażu).

Deszcz jesienny L. Staff

PRZYRODA - PEJZAŻ DUSZY: Deszcz, jego strugi, szum wywołuje u podmiotu lirycznego tego nastrojowego wiersza przygnębienie, smutek, gorycz. Deszcz coraz bardziej je wzmaga, bohater wiersza tworzy coraz bardziej przygnębiające obrazy: ktoś go chciał pokochać, ale odszedł, gdzieś wybuchł pożar, w którym zginęły dzieci, przez ogród przeszedł szatan, zniszczył tam wszelkie przejawy życia i płacze nad tym ogromem zniszczenia. Opis deszczu pozwala na oddanie monotonii, a to z kolei wzbudza nastrój przygnębienia, smutku, lęku, żalu, tęsknoty za niewiadomym, nieosiągalnym.

Zmierzch S. Żeromski

PRZYRODA - ŚWIADEK LUDZKIEGO CIERPIENIA: W opowiadaniu przedstawiono przygnębiającą scenę: dwoje ludzi, oblepionych błotem, wybiera szlam. To małżeństwo Gibałów, pracują ponad siły, ale i tak za zarobione pieniądze ledwo mogą się utrzymać. Mają płacone od ilości wywiezionego szlamu, dlatego muszą wcześnie zaczynać i "wyrobić normę". Zostawili w chacie maleńkie dziecko, Gibałowa drży o jego los, ale nie śmie odejść z miejsca pracy. Zapada zmierzch, wszystko staje się brudnoszare, jak drżący z wysiłku ludzie. Wreszcie na czarnym niebie lśni jedyna gwiazda - niemy świadek ludzkiej męki ponad siły.

Chłopi W. S. Reymont

PRZYRODA - TOWARZYSZ CZŁOWIEKA: Dla mieszkańców Lipiec przyroda to miejsce życia, pracy. Najważniejsza jest ziemia, rola - ona wyznacza rytm życia wsi, pracom polowym są podporządkowane najważniejsze wydarzenia ich życia: śluby, chrzciny, porody. Życie toczy się zgodnie z rytmem natury.

PRZYRODA - PEJZAŻ DUSZY: W szczególny sposób reaguje na stan przyrody, natury Jagna - postać niezwykła, indywidualistka, która wyraźnie nie mieści się ze swoją bujną naturą w ciasnych ramach wsi. Jagna żywiołowo reaguje na każde piękno, dlatego porusza ją niezwykły pejzaż. Patrzy na przyrodę przez pryzmat własnych uczuć, krajobraz staje się wtedy odzwierciedleniem stanu jej duszy: "Patrzała w słońce, nie widząc niczego, topole, co rzędami pochylały się nad nią, zdały się jej jako zamglone przypomnienia... Siebie jeno mocno czuła i to, że ją rozpiera aże do bolu, do krzyku, do płaczu, że ją ponosi gdziesik, iż czepiłaby się tych ptaków lecących pod zachód i na kraj świata pofrunęła".

20-Lecie Międzywojenne

Wysokie drzewa L. Staff

PRZYRODA - PIĘKNO, DOSTOJEŃSTWO, MAJESTAT: Poeta zawarł w wierszu piękny opis letniego krajobrazu, którego głównymi elementami są piękne, wysokie drzewa, stojące nad wodą o zachodzie słońca:

"O cóż jest piękniejszego niż wysokie drzewa,

W brązie zachodu kute wieczornym promieniem,

Nad wodą, co się pawich barw blaskiem rozlewa,

Pogłębiona odbitych konarów sklepieniem...".

W malinowym chruśniaku B. Leśmian

PRZYRODA - "NARZĘDZIE PIESZCZOTY": Przyroda staje się w wierszu przytulnym zakątkiem, w którym zakochani mogą się schronić przed oczyma ciekawskich, tu znajdą spokój, ciszę, tu będą mogli się oddawać pierwszym nieśmiałym pieszczotom. Przyroda staje się towarzyszem ich miłosnych uniesień, świadkiem, opiekunem, stoi na straży ich intymności. Chruśniak to zamknięta przestrzeń, owiana atmosferą miłości.

Leżę na wznak na łące... B. Leśmian

PRZYRODA - BRAT CZŁOWIEKA, byt, w którym można się zatopić, który może pochłonąć człowieka: Tak została ukazana przyroda w tym utworze:

"Zdaje mi się, żem skonał umyślnie i ożył,

Przemieniony w szum leśny albo w szelest łąki".

Przyroda jest dla Leśmiana niezwykłą przestrzenią, w której można się rozpłynąć, zagubić, znaleźć ukojenie, odrodzić się jako nowy byt.

Sklepy cynamonowe - Sierpień B. Schulz

PRZYRODA - CHAOS, DOSKONAŁY NIEŁAD: W opowiadaniu przyroda staje się prawdziwym żywiołem, doskonałym nieładem, w którym można się zgubić, potęgą, której nie można obłaskawić: "Splątany gąszcz traw, chwastów, zielska i bodiaków buzuje w ogniu popołudnia. Huczy rojowiskiem much popołudniowa drzemka ogrodu. Złote ściernisko krzyczy w słońcu, jak ruda szarańcza; w rzęsistym deszczu ognia wrzeszczą świerszcze; strąki nasion eksplodują cicho, jak koniki polne.

A ku parkanowi kożuch traw podnosi się wypukłym garbem - pagórem, jak gdyby ogród obrócił się we śnie na drugą stronę...".

Noce i dnie M. Dąbrowska

PRZYRODA - DOM, MIEJSCE PRACY: Bogumił Niechcic darzy ziemię, pola, gospodarstwo prawdziwą miłością i przywiązaniem. Uważa, że powinnością człowieka jest służba przyrodzie, wspieranie jej w świętym cyklu wegetacji - zamierania i odradzania. Przyroda to dla niego własne miejsce, dom, który świetnie zna, który nie ma dla niego tajemnic. Jest to również miejsce pracy dla niego i Barbary. Oboje żyją w bliskości z naturą.