Dodaj do listy

Pożegnanie z Marią

Problematyka

OBRAZ ŻYCIA W OKUPOWANEJ WARSZAWIE

Analiza form okupacyjnego handlu:

  • nowe reguły postępowania, dzięki którym można przeżyć: właściciel sklepu, w którym zaopatrywał się Tadeusz Tadeusz T. Borowski Opowiadania, bohater główny i narrator
    Wygląd: młody chłopak, niewiele wiadomo o jego wyglądzie, bo to on jest narratorem opowiadań
    Życiorys: W Pożegnaniu z Marią jest to...
    Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
    (...) nie doważał, a cenę wydatnie zaokrąglał. (...) ciął chleb Chleb Chleb symbolizuje ciało święte, ofiarę bóstwa lub ofiarę składaną bóstwu, światłość, mądrość, płodność, samotność, gościnność, zarobek, pieniądze, byt, pożywienie ubogich.
    ...
    Czytaj dalej Słownik symboli literackich
    na nierówne części i wyciskał z chłopów bezlitośnie forsę
    (...) gdyż chciał żyć sam”. Mieszcząca się przy ulicy Skaryszewskiej firma budowlana, zapewniająca utrzymanie wielu pracownikom, również rządziła się swoistymi prawami. Oszukiwano klientów, zawarto umowy z magazynierem i dostawcą, dzięki którym wszyscy zainteresowani zyskiwali dodatkowy, nielegalny zarobek. Właściciel firmy, Inżynier, w czasie okupacji pomnożył swój majątek (...) rozbudował składy w centralki, wydzierżawił plac (...) i założył na nim filię swego przedsiębiorstwa (...) nabył za pół miliona majątek ziemski pod stolicą” oraz dzięki umowie ze Wschodnią Koleją Niemiecką zbudował magazyny przy zakupionej bocznicy kolejowej.
  • drobne oszustwa, kradzieże, łapówki, układy: Inżynier, wbrew ustawie o wysokości zarobków, wypłaca swoim pracownikom większą stawkę, ci z kolei dorabiają sprzedając kradzione towary, kierownik Kierownik T. Borowski Pożegnanie z Marią, bohater drugoplanowy; prowadzi filię firmy budowlanej, produkuje bimber, prowadzi interesy z gettem
    Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
    oddziału prowadzi rozległe interesy, stworzył coś w rodzaju własnej firmy;
  • handel z mieszkańcami getta: na ulicach całymi dniami trwają transakcje, zięć Doktorowej został za murami getta, by dokończyć interesy, które dla niego stają ważniejsze od własnego bezpieczeństwa;
  • handel ludzkim życiem: życie ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum stało się towarem, można się wydostać z getta i otrzymać pomoc za odpowiednią opłatą; takiego typu transakcji chciała dokonać Doktorowa, ale wróciła z powrotem nie chcąc opuszczać rodziny.

Dostosowanie się mieszkańców Warszawy do nowych warunków życia:

  • stworzenie nowego prawa, usankcjonowanie bezprawia;
  • nauczenie się obchodzenia niemieckich zakazów, „kombinowania”, załatwiania spraw dzięki znajomościom, układom, łapówkom;
  • nadanie postępowaniu dotąd nieuczciwemu sankcji prawomocnego: na przykład kradzież jest zgodna z prawem, bo bez niej nie można by było przeżyć, a umiejąc sprawnie i sprytnie przeprowadzić drobne kradzieże, można dostatnio żyć;
  • zasady życia w tak zorganizowanej społeczności najdobitniej określają słowa kierownika: „Człowiek ma, chwaląc Boga, ręce i nogi, myśli, jak gdzie może chapsnąć, i dlatego żyje!”.

Sprowadzenie relacji ludzkich do kontaktów handlowych: życie człowieka jest podporządkowane interesom, dzięki którym można było przeżyć, zapewnić sobie w miarę dostatnie życie, wyżywić rodzinę, ocalić własne istnienie.

Świadomość wojny i ciągłego zagrożenia:

  • opowieści uciekinierów z getta o tragedii Żydów,
  • opowieści o łapankach urządzanych przez Niemców na ulicach miasta (w opowiadaniu mówi o tym przybyły do firmy furman);
  • obawy Polaków o przyszłość, furman przybyły do firmy stwierdza: „Jak z Żydami skończą, to nas będą wywozić”;
  • świadomość, że każde wyjście na ulicę może się skończyć wywiezieniem do obozu zagłady;
  • tragiczna bezsilność Tadeusza, który w jednym z samochodów mających wywieść aresztowanych podczas łapanki ludzi, zauważa Marię;
  • otępienie, okaleczenie emocjonalne, które ujawnia się na przykład w stwierdzeniu Tadeusza: „Marię (...) zagazowano w komorze krematoryjnej, a jej ciało zapewne przerobiono na mydło” (w rzeczywistości Maria Maria A. Malczewski Maria, bohaterka główna i tytułowa; córka Miecznika. Wcześnie straciła matkę, bardzo kocha ojca. Zakochana z wzajemnością w Wacławie, jest wierną i cierpliwą żoną. Bardzo tęskni,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Rundo, pierwowzór bohaterki, przeżyła obóz i wojnę).

Dzięki zastosowanej technice behawiorystycznej Borowski, eliminując elementy psychologicznej analizy i emocje bohatera, potęguje potworność rozgrywających się wydarzeń i uwypukla bezsilność człowieka wobec sytuacji przerastającej jego możliwości.

Upadek mitu romantycznej miłości i kryzys kultury oraz wartości moralnych:

  • demaskacja mitu romantycznej, czystej miłości w warunkach okupacyjnych i obozowych - miłość dwojga wrażliwych, inteligentnych, młodych ludzi, Marii i Tadeusza, jest skazana na zagładę, uczucie nie przynosi zachwytu, radości, upojenia, staje się jedynie rozpaczliwą próbą ucieczki od powszechnie panującego zła;
  • miłość w warunkach wojny została zastąpiona przez nienawiść, rywalizację, walkę o przetrwanie, instynktowne starania o zachowanie własnego życia;
  • ludzie skażeni wojną, ci, którzy przeszli piekło obozów koncentracyjnych już nigdy nie będą zdolni do prawdziwej miłości.

Pożegnanie z Marią to pożegnanie Borowskiego z samym sobą z czasów przedwojennych, ze światem wartości, poezją, kulturą, miłością i humanistycznymi ideami, które w obozowej rzeczywistości straciły rację bytu.

NARRATOR OPOWIADAŃ A AUTOR

  • między biografią bohatera opowiadań i biografią autora istnieją podobieństwa, ale nie można utożsamiać tych postaci; podobieństwa biografii: praca w okupowanej Warszawie w firmie budowlanej przy ulicy Skaryszewskiej, narzeczona imieniem Maria - aresztowana i wywieziona do obozu dzień przed uwięzieniem bohatera, publikowanie wierszy w podziemnym wydawnictwie, przebywanie w obozie koncentracyjnym, numer obozowy;
  • mimo to Borowski nie utożsamia się z bohaterem całkowicie, w żadnym miejscu nie umieszcza swojego imienia i nazwiska;
  • posłużenie się techniką behawiorystycznej narracji, narrator Narrator opowiadacz, podmiot mówiący w utworze epickim, ukształtowany zgodnie z obowiązującym w danej epoce, gatunku, prądzie, wzorcem postępowania.
    Kategoria narratora charakteryzowana jest ze względu...
    Czytaj dalej Słownik terminów literackich
    nie analizuje przeżyć psychicznych postaci, prezentuje jedynie ich zewnętrzne reakcje; czytelnik Czytelnik odbiorca dzieła literackiego. Termin może oznaczać fikcyjnego adresata, przywołanego w tekście, np. w Beniowskim J. Słowackiego czy Szkicach węglem H. Sienkiewicza lub częściej odbiorcę zewnątrztekstowego,... Czytaj dalej Słownik terminów literackich poznaje bohaterów w bezpośrednim działaniu i dialogach;
  • opowiadaniach narrator usytuowany jest wewnątrz świata, który opisuje; jest więc jednocześnie podmiotem i przedmiotem opowieści;
  • w opowiadaniu Pożegnanie z Marią narrator występuje jako poeta, student; w następnych opowiadaniach narrator jest więźniem, którego sposób relacji i psychika zdeterminowane zostały przez warunki, w jakich się znalazł (żargon obozowy, wyrazy i pojęcia funkcjonujące w obozie);
  • proza Borowskiego jest świadectwem kryzysu dotychczasowej poetyki realistycznej, stosowanej w opisywaniu świata, która wobec totalnego kataklizmu wartości spowodowanego przez wojnę okazała się niewystarczająca i nieadekwatna do wyrażanych treści.

Teksty dostarczyło Wydawnictwo GREG. © Copyright by Wydawnictwo GREG

autorzy opracowań: B. Wojnar, B. Włodarczyk, A. Sabak, D. Stopka, A. Szóstak, D. Pietrzyk, A. Popławska
redaktorzy: Agnieszka Nawrot, Anna Grzesik
korektorzy: Ludmiła Piątkowska, Paweł Habat

Zgodnie z regulaminem serwisu www.bryk.pl, rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszczanie na innym serwerze, przekazywanie drogą elektroniczną i wykorzystywanie materiału w inny sposób niż dla celów własnej edukacji bez zgody autora podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.