Dodaj do listy

Lalka

Powieść realizmu krytycznego

Prus zaprezentował w powieści rozległą panoramę polskiego społeczeństwa końca XIX w. Spojrzał na nie pod kątem idei pozytywistycznych i przedstawił sposoby i skutki ich realizacji, dokonał więc swoistego bilansu:

  • realizacja pracy u podstaw: w powieści w pełni spełnia ten postulat tylko prezesowa Zasławska - w Zasławku istnieje ochronka dla dzieci, dom starców, a chłopom żyje się dostatnio i wygodnie. Wokulskiemu udaje się pomóc jedynie nielicznym ubogim, zdaje sobie sprawę, że w pojedynkę nic nie zdziała, a jednocześnie wie, że na pomoc zamożnych warstw społeczeństwa nie należy liczyć. Arystokraci, ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum jeszcze posiadający majątki, którzy mogliby się zająć warstwami biedoty, w ogóle się nią nie interesują lub uciekają się do nieudolnej i doraźnej pomocy (kwesty, działalność księcia), która jest fałszywą filantropią, służy rozrywce i zabawie bogatych panien i zamożnych panów i nie przynosi poprawy sytuacji;
  • realizacja pracy organicznej:Lalce właściwie nie występują polscy przedsiębiorcy. Duże kapitały posiadają Niemcy Niemcy Republika Federalna Niemiec. Członek Unii Europejskiej. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim i Północnym. Powierzchnia 356 970 km2. Liczba ludności 82 357 tys. (2001 r.).... Czytaj dalej Słownik geograficzny i Żydzi. Polacy poprzestają na przekonaniu, że nie uda im się wzbogacić na transakcjach finansowych, nie starają się zdobywać na ten temat konkretnej wiedzy i praktyki, ostatecznie umieją jedynie potępiać Żydów. Dają dowody rozrzutności, ignorancji w sprawach ekonomicznych. Arystokraci uważają, że praca, sprawy handlowe są poniżające, Łęcka upokarza Wokulskiego, bo to tylko kupiec. Tymczasem jest na utrzymaniu owego kupca i tylko dzięki jego pieniądzom może prowadzić styl życia rozkapryszonej damy. Sam Wokulski pomnożył majątek z miłości do Izabeli. Spółkę handlową zakłada także dla Izabeli. Właściwie nie ma w niej partnerów, ponieważ arystokraci nie potrafią prowadzić interesów i nawet nie starają się tego nauczyć. Prus pokazuje, że praca organiczna pozostała niestety w sferze postulatów.
  • ideały postępu, nauki, powszechnej oświaty: w powieści przedstawionych jest kilku naukowców: Geist, Ochocki, Szuman, pasje naukowe ma też Wokulski. Wszyscy traktowani są jako nieszkodliwi dziwacy, żyją jak Geist w nędzy, lub zamykają się w swoich pracowniach i nikt nie interesuje się wynikami ich prac, nowymi odkryciami. Społeczeństwo nadal żyje w ciasnych kręgach dawnej świadomości, a traktując w ten sposób wybitne umysły swojej epoki zamyka sobie drogę do poszerzania horyzontów.
  • hasło równouprawnienia kobiet: kobietą zmuszoną do samodzielności jest w powieści Helena Helena Homer Iliada, bohaterka trzecioplanowa; córka Zeusa i Ledy, żona króla Sparty Menelaosa, porwana przez Parysa, co stało się bezpośrednim powodem wojny trojańskiej. Homer przedstawia ją jako kobietę... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Stawska. Niestety jej praca jest wynagradzana znacznie gorzej niż praca na przykład nauczyciela języka angielskiego, który uczy Wokulskiego. Pani Helena z trudem zarabia na skromne życie. Na jej przykładzie Prus dowodzi, że pozycja kobiety w społeczeństwie ciągle jeszcze jest znacznie niższa niż status mężczyzny.
  • hasło asymilacji Żydów: społeczeństwo przedstawione w Lalce zaczyna się odnosić do Żydów wrogo. Rzecki wspomina dawne, lepsze czasy, gdy cały naród jednoczył się w walce z uciskiem i tyranią (Wiosna Ludów, powstanie styczniowe). Polacy dają dowody szowinizmu i nacjonalizmu, nie zdobywają się na obiektywizm. Kilku subiektów ze sklepu Wokulskiego prześladuje Szlangbauma tylko dlatego, że jest Żydem. Tymczasem jest to pełnoprawny Polak, który dał dowód swego patriotyzmu uczestnicząc w powstaniu styczniowym i idąc na zesłanie.
  • postulat laicyzacji obyczajów, swobody: w świecie Lalki wciąż panują stare, zakłamane przekonania, a moralność zostaje zastąpiona prawem pieniądza. Kobiety sprzedają własne uczucia za bezpieczeństwo finansowe. Wychodzą za mąż, aby zdradzać mężów i czekać na ich śmierć. Brak czystości obyczajów, uczciwości, szlachetności. Miłość, która jest nadrzędnym uczuciem przedstawionym w powieści, jest w ten sposób komentowana przez Szumana: “...nawet między zwierzętami nie znajdziesz tak podłych bydląt jak ludzie. W całej naturze samiec należy do tej samicy, która mu się podoba i której on się podoba. Toteż u bydląt nie ma idiotów Ale u nas!... Jestem Żyd, więc nie wolno mi kochać chrześcijanki... On (ma na myśli Wokulskiego) jest kupiec, więc nie ma prawa do hrabianki... A ty (zwraca się do Rzeckiego), który nie posiadasz pieniędzy, nie masz praw do żadnej zgoła kobiety... Podła wasza cywilizacja!...”.

Lalka początkowo została przyjęta bardzo chłodno. Uznano ją za utwór źle skomponowany i niewłaściwy w epoce niepowodzeń wyraz pesymizmu. Dopiero po pewnym czasie doceniono jej ogólnonarodowe znaczenie i przesłanie ideowe. Dziś Lalka uchodzi za najdoskonalszy artystycznie i najgłębszy intelektualnie utwór polskiej prozy powieściowej oraz za najbardziej “europejską” powieść polską.

Teksty dostarczyło Wydawnictwo GREG. © Copyright by Wydawnictwo GREG

autorzy opracowań: B. Wojnar, B. Włodarczyk, A. Sabak, D. Stopka, A. Szóstak, D. Pietrzyk, A. Popławska
redaktorzy: Agnieszka Nawrot, Anna Grzesik
korektorzy: Ludmiła Piątkowska, Paweł Habat

Zgodnie z regulaminem serwisu www.bryk.pl, rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszczanie na innym serwerze, przekazywanie drogą elektroniczną i wykorzystywanie materiału w inny sposób niż dla celów własnej edukacji bez zgody autora podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.